“Chúng ta đã chi rất nhiều tiền. Nhưng khi chúng ta cần họ giúp một việc nhỏ, họ lại nói không, chúng tôi không muốn giúp”, Tổng thống Trump phát biểu trong cuộc họp báo tại Phòng Bầu dục ngày 22.6.
“Thật là một điều ngu ngốc khi nói như vậy, bởi vì chúng ta hoàn toàn có thể nói điều đó với họ nếu muốn, và chúng ta có thể sẽ làm vậy”, AFP dẫn lời ông Trump nói.
Phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh quan hệ giữa ông Trump và NATO tiếp tục căng thẳng vì chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran. Ông Trump từng đe dọa rút khỏi liên minh và cân nhắc giảm hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu, sau khi một số nước thành viên từ chối cho máy bay quân sự Mỹ sử dụng không phận để tấn công Iran. Đến tháng 4, các nước NATO cũng không ủng hộ kế hoạch phong tỏa các cảng Iran của Mỹ.
Trong nhiều năm, ông Trump thường xuyên chỉ trích các đồng minh châu Âu, cho rằng các nước phụ thuộc quá nhiều vào Mỹ trong vấn đề an ninh, song chi chưa đủ cho quốc phòng. Ông lập luận Mỹ đã gánh trách nhiệm lớn hơn nhiều so với phần đóng góp của các nước thành viên khác của NATO.
Bất chấp mối quan hệ căng thẳng với liên minh, ông Trump dự kiến sẽ tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara, Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng tới.
Gần đây, tại cuộc họp bộ trưởng quốc phòng NATO ở Brussels (Bỉ), Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng tuyên bố Washington sẽ rà soát lại sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu. Ông cảnh báo lực lượng Mỹ có thể bị cắt giảm tại những nước không đáp ứng mục tiêu chi tiêu quốc phòng, theo The Guardian.
Theo ông Hegseth, đây sẽ là “một cuộc đánh giá thực chất”, trong đó mức đóng góp của Mỹ cho NATO sẽ phụ thuộc vào việc các thành viên khác có thực hiện cam kết quốc phòng hay không. Ông nhấn mạnh với Washington, NATO trong tương lai phải là “con đường 2 chiều”.
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump muốn các thành viên NATO ở châu Âu đi đầu trong việc bảo vệ lục địa, đồng thời từng bước nâng chi tiêu quốc phòng lên 3,5% GDP vào năm 2035. Hầu hết các nước thành viên, ngoại trừ Tây Ban Nha, đã nhất trí về nguyên tắc với mục tiêu này tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở The Hague (Hà Lan) năm 2025.
“Đây là một cuộc đánh giá mà một số quốc gia sẽ thất bại, trong khi những nước khác sẽ vượt qua xuất sắc”, ông Hegseth nói và hàm ý Mỹ có thể rút bớt lực lượng khỏi những nước chi tiêu quốc phòng thấp hoặc khó đạt các mục tiêu dài hạn.
Với tỷ lệ bỏ phiếu 50-47, Thượng viện Mỹ ngày 19/5 đã thúc đẩy biện pháp nhằm hạn chế quyền hạn phát động chiến dịch quân sự của Tổng thống Donald Trump bằng cách yêu cầu phải có sự chấp thuận của quốc hội cho bất kỳ hành động quân sự nào với Iran trong tương lai.
Đây là lần đầu tiên một trong 2 viện của quốc hội Mỹ thúc đẩy một dự luật nhằm giới hạn các hoạt động quân sự của chính quyền chống lại Iran kể từ khi cuộc chiến nổ ra hồi cuối tháng 2.
Tuy nhiên, nghị quyết này vẫn phải trải qua một cuộc bỏ phiếu quyết định cuối cùng và ngay cả khi đó, nó sẽ phải đối mặt với những trở ngại lớn tại Hạ viện do đảng Cộng hòa kiểm soát, nơi vốn đã bác bỏ các nỗ lực tương tự trước đây.
Hơn nữa, gần như chắc chắn nó sẽ bị ông Trump phủ quyết nếu được trình lên Tổng thống.
Dù vậy, cuộc bỏ phiếu đã nhấn mạnh nỗi bất an ngày càng lớn ngay trong nội bộ đảng của Tổng thống Trump khi xung đột bước sang tháng thứ ba, làm cạn kiệt kho dự trữ vũ khí của Mỹ, đặt ra những dấu hỏi về mức độ sẵn sàng chiến đấu của quân đội và đẩy các ước tính chi phí chính thức cho đến nay lên trên mốc 30 tỷ USD.
Nghị quyết này sẽ yêu cầu chính quyền phải đình chỉ hành động quân sự chống lại Iran trừ khi quốc hội cho phép một cách rõ ràng đối với cuộc xung đột, viện dẫn Đạo luật Quyền lực Chiến tranh năm 1973 nhằm hạn chế các chiến dịch quân sự kéo dài được phát động mà không có sự chấp thuận của các nhà lập pháp.
Về phía chính quyền Tổng thống Trump, các quan chức nói rằng Mỹ thực tế đã chấm dứt các hành động thù địch với Iran kể từ khi ban bố lệnh ngừng bắn vào ngày 7/4.
Mặc dù vậy, Tổng thống Trump và các trợ lý của ông nhiều lần cảnh báo Mỹ sẽ nối lại chiến dịch tấn công quân sự Iran với tên gọi mới nếu Tehran không nhanh chóng đạt thỏa thuận.
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cho biết chính quyền của ông Trump vẫn ưu tiên một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột với Iran, nhưng đã sẵn sàng tái khởi động cuộc chiến nhằm đảm bảo rằng Tehran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ông Vance khẳng định Mỹ đã làm suy yếu năng lực quân sự thông thường của Iran thông qua 6 tuần đầu tiên của cuộc chiến.
“Điều đó đã được thực hiện thành công. Chúng ta luôn có thể làm nhiều hơn một chút, nhưng vị thế của chúng ta hiện nay là Tổng thống đã chỉ thị cho chúng tôi phải đàm phán một cách quyết liệt với Iran. Chúng ta đã đạt được nhiều tiến triển”, ông nói.
Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi nghĩ rằng Iran muốn thực hiện một thỏa thuận. Vì vậy, chúng ta đang ở một vị thế khá tốt, nhưng vẫn có một phương án B, và phương án B là chúng ta có thể tái khởi động chiến dịch quân sự để tiếp tục theo đuổi tiến trình nhằm đạt được các mục tiêu của nước Mỹ. Chúng ta sẽ không chấp nhận một thỏa thuận cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Vì vậy, như Tổng thống vừa nói với tôi, chúng ta đã sẵn sàng nạp đạn, khóa mục tiêu”.
Nghị quyết được thông qua với 215 phiếu thuận và 208 phiếu chống. Trong số đó có 4 nghị sĩ Cộng hòa đã đứng cùng phe Dân chủ để ủng hộ văn kiện về quyền lực chiến tranh. Đây được xem là thất bại mới nhất của ông Trump tại Quốc hội, dù đảng Cộng hòa đang nắm đa số sít sao ở cả Hạ viện và Thượng viện, theo Reuters.
Bốn nghị sĩ Cộng hòa bỏ phiếu ủng hộ nghị quyết gồm ông Tom Barrett của bang Michigan, ông Warren Davidson của bang Ohio, ông Brian Fitzpatrick của bang Pennsylvania và ông Thomas Massie của bang Kentucky. Không có nghị sĩ Dân chủ nào bỏ phiếu chống, trong khi 7 thành viên Hạ viện không tham gia bỏ phiếu.
Tuy nhiên, cuộc bỏ phiếu chủ yếu mang tính biểu tượng. Để có hiệu lực, nghị quyết vẫn cần được Thượng viện thông qua. Trong trường hợp bị ông Trump phủ quyết, văn kiện này phải nhận được sự ủng hộ của ít nhất 2/3 nghị sĩ ở cả 2 viện để vượt qua quyền phủ quyết của tổng thống - kịch bản được cho là rất khó xảy ra.
Dù vậy, kết quả bỏ phiếu cho thấy sự bất an ngày càng rõ trong nội bộ đảng Cộng hòa trước cách ông Trump xử lý cuộc xung đột với Iran. Đây cũng là nỗ lực hiếm hoi của lưỡng đảng nhằm hạn chế quyền lực chiến tranh của tổng thống, sau khi 3 nghị quyết tương tự trước đó tại Hạ viện đều thất bại nhưng với khoảng cách phiếu ngày càng thu hẹp.
Nhà Trắng ngày 3.6 bác bỏ nghị quyết, cho rằng văn kiện này "vi hiến" và khó có khả năng được Thượng viện thông qua. Một quan chức Nhà Trắng nói ngay cả trong trường hợp nghị quyết vượt qua Thượng viện, văn kiện này cũng "sẽ không có hiệu lực".
"Tổng thống Trump sẽ tiếp tục bảo vệ an ninh quốc gia bằng quyền hạn hiến định của ông với tư cách tổng tư lệnh, đồng thời minh bạch với Quốc hội", theo ABC News dẫn lời quan chức này.
Trong một diễn biến liên quan, ông Trump ngày 3.6 nói thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran vẫn còn hiệu lực, bất chấp một vụ đụng độ nổ súng mới giữa quân đội hai nước trong đêm trước đó.
Ông Trump xác nhận vụ đụng độ, nhưng cho rằng cách hiểu về "ngừng bắn" tại khu vực này có phần khác biệt. "Tôi cho rằng ở khu vực đó, ngừng bắn có nghĩa là việc bắn phá diễn ra một cách ôn hòa hơn. Ngừng bắn ở đó rất khác so với ngừng bắn ở những nơi khác trên thế giới", theo ông Trump.
Tổng thống Mỹ cũng bày tỏ lạc quan về tiến trình đàm phán với Iran, nói rằng hai bên đang "rất gần" một thỏa thuận và kết quả có thể đạt được ngay cuối tuần này.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, hôm 11/4 thông báo đã bắt đầu quá trình "tạo điều kiện để rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz", sau khi hai tàu khu trục di chuyển qua khu vực này.
"Chiến hạm USS Frank E. Peterson và USS Michael Murphy đi qua eo biển Hormuz, hoạt động ở vịnh Arab là một phần trong nhiệm vụ nhằm đảm bảo tuyến hàng hải này không còn thủy lôi", CENTCOM cho hay, thêm rằng các lực lượng bổ sung, trong đó có cả tàu lặn không người lái, có thể tham gia hoạt động trong những ngày tới.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy CENTCOM, cùng ngày tuyên bố quân đội Mỹ đã bắt đầu quá trình thiết lập tuyến đường thủy mới. "Chúng tôi sẽ sớm chia sẻ tuyến đường an toàn này với ngành hàng hải để khuyến khích lưu thông thương mại tự do", ông nói.
Thông tin được công bố sau khi Tổng thống Donald Trump cho hay hải quân Mỹ "đang dọn dẹp" ở eo biển Hormuz, đồng thời tuyên bố toàn bộ tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
Trung tá Ebrahim Zolfaghari, phát ngôn viên quân đội Iran, sau đó cho biết Tehran "kiên quyết bác bỏ" thông tin tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Hormuz. "Lực lượng vũ trang Iran vẫn nắm quyền quyết định tàu nào được di chuyển qua khu vực", ông Zolfaghari nói.
Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau đó cũng tuyên bố bất kỳ tàu quân sự nào cố đi qua eo biển Hormuz "sẽ bị xử lý nghiêm khắc", cho rằng hoạt động đi qua eo biển chỉ được "cấp phép đối với tàu dân sự trong những điều kiện cụ thể".
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa các bên, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
