Chia sẻ tại hội nghị khoa học Truyền máu lâm sàng lần thứ nhất với chủ đề “Cấp phát và sử dụng máu an toàn trong bối cảnh đa chuyên khoa”, do Bệnh viện Bạch Mai tổ chức ngày 26/5, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, để bảo đảm truyền máu an toàn hơn, cần nhìn nhận truyền máu như một phương pháp điều trị đa chuyên khoa.
Theo đó, để một đơn vị máu đến được bên giường bệnh là cả một chuỗi nỗ lực liên hoàn: từ vận động hiến máu, tiếp nhận, sàng lọc, điều chế, bảo quản, cấp phát đến sử dụng trên lâm sàng.
Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai cho biết, xu hướng của huyết học – truyền máu thế giới hiện nay không còn dừng ở việc bảo đảm “đủ máu để điều trị”, mà đang chuyển mạnh sang mô hình quản trị máu người bệnh, sử dụng máu dựa trên bằng chứng, cá thể hóa điều trị và tối ưu hóa toàn bộ hành trình truyền máu theo hướng chính xác, an toàn và hiệu quả nhất cho người bệnh.
Đặc biệt trong bối cảnh người bệnh ngày càng nặng hơn, nhiều bệnh lý phức tạp hơn, nhiều kỹ thuật chuyên sâu như ECMO, ghép tạng, ung thư, huyết học ác tính, hồi sức đa cơ quan, an toàn truyền máu cần được nhìn nhận như một cấu phần chiến lược của y học hiện đại, được quản trị bằng hệ thống, dữ liệu và khoa học bằng chứng.
Ông chia sẻ thêm, với đặc thù là bệnh viện đa khoa tuyến cuối hạng đặc biệt, Bệnh viện Bạch Mai thường xuyên tiếp nhận nhiều ca bệnh nặng, phức tạp, với nhu cầu truyền máu rất lớn. Thực tiễn này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa lâm sàng, xét nghiệm, ngân hàng máu và các đơn vị cung ứng máu.
Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Tùng, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, Giám đốc Trung tâm Huyết học và Truyền máu, năm 2025, cả nước tiếp nhận hơn 1,78 triệu đơn vị máu, trong đó 97% từ hiến máu tình nguyện; hơn 3,18 triệu chế phẩm máu đã được cung cấp cho trên 700 cơ sở y tế phục vụ cấp cứu và điều trị người bệnh.
Tuy nhiên, trong thực hành tại bệnh viện, vẫn còn nhiều khâu tiềm ẩn rủi ro như chỉ định truyền máu, lấy mẫu, định danh người bệnh, xét nghiệm hòa hợp, cấp phát, kiểm tra tại giường bệnh, theo dõi phản ứng và báo cáo tai biến.
“Khi chất lượng nguồn máu và chế phẩm máu đã có nhiều tiến bộ, trọng tâm an toàn truyền máu cần được mở rộng về phía bệnh viện”, PGS Tùng nhấn mạnh.
Chuyên gia này đánh giá, một túi máu đạt chuẩn là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Để đơn vị máu thực sự an toàn khi đi vào cơ thể người bệnh, cần chỉ định đúng, cấp phát đúng, truyền đúng và theo dõi đúng.
Vì vậy, truyền máu hiện đại không chỉ cần nguồn máu an toàn mà còn cần hệ thống quản trị đồng bộ, dữ liệu đầy đủ và sự phối hợp đa chuyên khoa trong toàn bệnh viện.
An toàn truyền máu cần được tiếp cận như một quy trình đa chuyên khoa với sự phối hợp chặt chẽ giữa lâm sàng, xét nghiệm, ngân hàng máu, điều dưỡng, quản lý chất lượng và công nghệ thông tin.
Các hướng tiếp cận hiện đại như quản lý máu người bệnh, cảnh giác truyền máu, phát máu theo nguy cơ miễn dịch và ứng dụng công nghệ thông tin cần được nghiên cứu, triển khai phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam.
Hội nghị quy tụ các chuyên gia đầu ngành trong nước và quốc tế, với 22 báo cáo khoa học tập trung vào hai nội dung trọng tâm: Truyền máu lâm sàng trong bối cảnh đa chuyên khoa và huyết thanh học nhóm máu, phát máu an toàn.
Thông qua các ca bệnh khó, nghiên cứu thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế, hội nghị hướng tới giải quyết những vấn đề thiết thực như: Sử dụng máu hợp lý hơn; cấp phát máu nhanh nhưng an toàn trong cấp cứu; nhận diện sớm người bệnh có nguy cơ miễn dịch cao; xử trí phát máu khó; phát hiện và báo cáo kịp thời phản ứng truyền máu; xây dựng hệ thống dữ liệu và cảnh giác truyền máu tại bệnh viện.
Chuyên gia dinh dưỡng Tăng Kiến Minh (Đài Loan) cho biết, tại các phòng khám, ông thường gặp bệnh nhân thắc mắc: "Tại sao tôi ăn uống rất thanh đạm, dưỡng sinh mà chỉ số xét nghiệm máu vẫn không đạt?". Câu trả lời nằm ở việc chọn sai thực phẩm.
Theo ông, chế độ ăn cho người bệnh thận không phải là một "hình phạt" phải kiêng khem khổ sở, mà là một cuộc chơi của sự thay thế chính xác.
Để bảo vệ chức năng thận, người bệnh cần phá bỏ 4 hiểu lầm kinh điển sau đây:
Ăn gạo lứt, ngũ cốc tốt hơn cơm trắng?
Nhiều người tin rằng gạo lứt, bột ngũ cốc hay các loại hạt dinh dưỡng là tốt nhất. Tuy nhiên, khi chức năng thận suy giảm, khả năng kiểm soát phospho trong máu kém đi, các thực phẩm này lại trở thành gánh nặng.
Trong giai đoạn này, cơm trắng, mì sợi trắng, bánh mì trắng hoặc bánh bao chay lại là lựa chọn an toàn hơn để giảm áp lực bài tiết phospho cho thận.
Dùng muối thấp natri, nước tương ít muối để bảo vệ thận?
Các loại "muối thấp natri" hoặc "nước tương ít muối" trên thị trường thường thay thế natri bằng kali. Nếu bệnh nhân có chỉ số kali máu cao, việc sử dụng các gia vị này cực kỳ nguy hiểm.
Chỉ cần dùng muối ăn thông thường nhưng giảm liều lượng. Hãy tận dụng hương vị tự nhiên từ hành, gừng, tỏi hoặc chanh để tăng vị giác thay vì lạm dụng gia vị.
Kiêng tuyệt đối rau xanh nhưng lại ăn nhiều trái cây?
Một số bệnh nhân sợ rau xanh chứa nhiều kali nên không dám chạm môi, nhưng lại thoải mái ăn cà chua, kiwi hoặc chuối. Thực tế, đây đều là nhóm trái cây giàu kali. Thay vào đó hãy thử ăn táo, nho, dứa (thơm) hoặc lê.
Không nên ăn rau sống, không ăn lẩu hoặc xay sinh tố xanh. Hãy cắt nhỏ rau, chần qua nước sôi rồi đổ bỏ nước đó trước khi xào nấu để loại bỏ phần lớn lượng kali.
Nhịn thịt hoàn toàn vì sợ suy thận nhanh?
Việc nhịn thịt quá mức dẫn đến suy dinh dưỡng, nhưng ăn quá nhiều đạm động vật hoặc uống canh tinh chất gà cũng khiến thận làm việc quá tải. Cần lưu ý rằng nhu cầu protein trước và sau khi chạy thận là hoàn toàn khác nhau.
Cần có sự tư vấn chuyên môn để xác định lượng protein phù hợp, không nên tự ý cắt bỏ hoàn toàn.
Thay vì những thói quen cũ gây hại, chuyên gia Tăng Kiến Minh gợi ý các lựa chọn an toàn hơn cho ba bữa trong ngày. Đối với bữa sáng, thay vì chọn các món giàu phospho và natri như mè đen, ngũ cốc, bánh mì kẹp thịt xông khói hay trà sữa, người bệnh nên ưu tiên bánh mì trắng kẹp trứng ốp la (không thêm sốt), bánh bao chay và uống nước lọc.
Vào bữa trưa, thay vì ăn cơm sườn chan nhiều nước sốt hoặc các loại canh viên, canh mọc chứa nhiều phụ gia, bệnh nhân hãy chọn cơm trắng ăn kèm cá hấp hoặc gà xào hành tỏi và rau đã được chần qua nước sôi. Một quy tắc quan trọng là tuyệt đối không nên uống nước canh để tránh nạp thêm kali và các chất chuyển hóa.
Đối với bữa tối, bệnh nhân cần tránh việc ăn tạm bằng bánh mì ngọt, mì ăn liền hoặc các loại canh xương hầm đậm đặc vốn được lầm tưởng là bổ thận. Thay vào đó, một thực đơn đúng chuẩn sẽ bao gồm nửa bát cơm trắng, một phần protein chất lượng cao và rau xanh được chế biến theo phương pháp chần qua nước sôi rồi mới xào nấu.
Theo bác sĩ, điều khiến thận kiệt huệ không phải là một miếng thịt bạn lỡ ăn, mà là thói quen ăn mặn, thực phẩm chế biến sẵn và thói quen uống hết các loại nước canh hàng ngày. Ăn đúng cách không làm giảm chất lượng sống, mà giúp bạn kéo dài "tuổi thọ" của thận.
Người phụ nữ 54 tuổi mất ngủ kéo dài, đến Bệnh viện Quân y 175 khám trong trạng thái gần như không còn sức làm việc. Nhiều tháng liền, chị chỉ chợp mắt vài tiếng mỗi đêm, thường xuyên căng thẳng, lo âu. Thuốc an thần chỉ giúp ngủ tạm thời song khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ban ngày.
ThS.BS Lý Minh Đăng chỉ định chị điều trị bằng kích thích từ trường xuyên sọ (Transcranial Magnetic Stimulation - TMS), phương pháp không xâm lấn đang được ứng dụng trong các bệnh lý thần kinh và tâm thần kinh. Trong mỗi buổi điều trị kéo dài vài chục phút, thiết bị phát xung từ được đặt bên ngoài da đầu để tác động lên vùng não liên quan giấc ngủ và cảm xúc. Người bệnh không cần phẫu thuật hay gây mê, vẫn tỉnh táo và có thể sinh hoạt bình thường sau đó.
Theo bác sĩ, các xung từ trường nhẹ xuyên qua hộp sọ để tác động có chọn lọc lên vùng não mục tiêu, giúp điều chỉnh hoạt động của những khu vực đang mất cân bằng. Có thể hình dung đơn giản, TMS giống như cách "hiệu chỉnh tín hiệu" ở những vùng não hoạt động chưa phù hợp.
Sau khoảng 20 buổi điều trị, người phụ nữ ngủ tự nhiên hơn, ít thức giấc, tâm trạng ổn định hơn nên tiếp tục liệu trình duy trì. Hiện sức khỏe và sinh hoạt gần như trở lại bình thường.
Còn người đàn ông 63 tuổi nhiều tháng sống cùng cơn đau thần kinh sau zona với cảm giác "buốt như dao đâm". Những cơn đau dữ dội khiến ông gần như không ngủ được, sinh hoạt đảo lộn, trong khi nhiều phương pháp giảm đau trước đó hiệu quả hạn chế. Sau liệu trình điều trị phối hợp có TMS, mức độ đau của bệnh nhân giảm đáng kể, giấc ngủ cải thiện, tinh thần ổn định hơn.
Trước đây phác đồ điều trị các bệnh lý thần kinh, tâm thần kinh chủ yếu dựa vào thuốc, phục hồi chức năng hoặc trị liệu tâm lý. Hiện người bệnh có thêm lựa chọn hỗ trợ là TMS. Trên thế giới, kỹ thuật này được ứng dụng trong điều trị trầm cảm kháng trị, đau mạn tính, phục hồi sau đột quỵ và nhiều rối loạn thần kinh. Tại Việt Nam, TMS dần phổ biến, như Trung tâm Sinh lý Thần kinh lâm sàng, Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 đã triển khai nhiều năm với hơn 9.000 lượt điều trị.
Tuy nhiên, TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải phương pháp "thần kỳ", thay thế hoàn toàn thuốc hay phục hồi chức năng mà là một phần trong chiến lược điều trị tổng thể. Hiệu quả phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng người bệnh, đúng chỉ định và tuân thủ liệu trình. Trước điều trị, người bệnh cần được đánh giá tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, nguy cơ co giật hoặc các thiết bị kim loại cấy ghép để bảo đảm an toàn.
TMS hiện được ứng dụng hỗ trợ ở nhiều nhóm bệnh. Với đau mạn tính, phương pháp này được cân nhắc trong điều trị đau đầu, đau sau zona, đau thần kinh liên sườn, đau cơ sợi, đau dây thần kinh số V, đau do bệnh lý cột sống cổ và cột sống thắt lưng. Đây là những tình trạng thường kéo dài, dễ ảnh hưởng giấc ngủ, vận động và sinh hoạt.
Trong phục hồi thần kinh, TMS có thể hỗ trợ bệnh nhân sau đột quỵ cải thiện vận động, ngôn ngữ hoặc giảm co cứng cơ. Một số bệnh như Parkinson, sa sút trí tuệ, liệt dây thần kinh VII ngoại biên hoặc ù tai kéo dài cũng có thể được bác sĩ xem xét chỉ định.
Ở lĩnh vực tâm thần kinh, kỹ thuật này được ứng dụng trong mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc trầm cảm, nhất là khi người bệnh đáp ứng kém với điều trị thông thường hoặc gặp tác dụng phụ của thuốc.
Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý TMS không phải lựa chọn phù hợp với mọi trường hợp. Người bị đau mạn tính, mất ngủ kéo dài, lo âu, trầm cảm hoặc cần phục hồi chức năng thần kinh nên khám chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ trước khi điều trị.
Nhiều người sau khi nhận kết quả kiểm tra sức khỏe có chỉ số cholesterol vượt ngưỡng đã lập tức chuyển sang chế độ ăn thanh đạm. Tuy nhiên, chỉ số LDL (cholesterol xấu) của một số người không những không giảm mà còn tăng vọt mất kiểm soát.
Bác sĩ Hoàng Hiên đã đăng tải một bài phân tích sâu về tình trạng này. Ông nhấn mạnh rằng khi nhắc đến tình trạng cholesterol vượt mức, vấn đề thực chất không nằm ở "dầu mỡ" mà nằm ở 3 yếu tố thường bị mọi người bỏ qua: Carbohydrate tinh chế, yếu tố di truyền và thiếu hụt chất xơ. Một khi lượng đường quá nhiều và chất xơ quá ít, dù bạn có ăn uống "sạch" đến đâu, cholesterol vẫn sẽ vượt tầm kiểm soát.
Bác sĩ Hoàng Hiên chia sẻ trên trang cá nhân rằng ông thường xuyên nhận được câu hỏi từ bệnh nhân tại phòng khám: "Tại sao tôi ăn rất thanh đạm mà cholesterol lại cao hơn?". Ông thẳng thắn thừa nhận, rất nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần không ăn dầu mỡ, không ăn thịt thì cholesterol sẽ ngoan ngoãn giảm xuống.
"Sai rồi. Chỉ số mỡ máu của nhiều người thực tế lại càng mất kiểm soát hơn sau khi chuyển sang chế độ ăn được gọi là 'thanh đạm' này", bác sĩ Hiên khẳng định.
3 "thủ phạm" ẩn mình khiến cholesterol xấu tăng vọt
Theo bác sĩ Hoàng Hiên, chỉ số LDL tăng cao có thể không phải do dầu mỡ, mà xuất phát từ:
Carbohydrate tinh chế - "Kẻ đẩy tay" thầm lặng: Đây mới là nguyên nhân thực sự khiến nồng độ insulin tăng cao, từ đó kích thích gan tổng hợp nhiều cholesterol hơn.
Yếu tố di truyền - "Vạch xuất phát" của mỗi người: Gene quyết định ngưỡng cholesterol cơ bản. Có những người mắc chứng tăng cholesterol máu gia đình bẩm sinh, dù chế độ ăn uống có lành mạnh đến đâu, chỉ số này vẫn sẽ ở mức cao.
Thiếu hụt chất xơ: Chất xơ hòa tan (có trong yến mạch, các loại đậu, rau xanh...) có khả năng hỗ trợ đào thải axit mật, đồng nghĩa với việc "cuốn trôi" cholesterol ra khỏi cơ thể. Tuy nhiên, lượng hấp thụ của người hiện đại thường không bằng một nửa mức khuyến nghị.
Chế độ ăn hiệu quả
Bác sĩ Hoàng Hiên nhấn mạnh, chiến lược ăn uống thực sự hiệu quả không nằm ở việc ăn thanh đạm đơn thuần, mà nằm ở cấu trúc bữa ăn. Ông đưa ra lời khuyên cụ thể:
Bữa sáng: Ưu tiên chất xơ cao + protein (Ví dụ: yến mạch + sữa chua).
Bữa trưa: Sử dụng dầu tốt + nhiều rau xanh (Ví dụ: dầu oliu + lượng lớn rau).
Bữa tối: Ít đường + kiểm soát tinh bột (Phần tinh bột chỉ nên bằng kích cỡ một nắm tay).
Thực tế, vấn đề của nhiều người không phải là ăn quá nhiều dầu mỡ, mà là "ăn sai tỷ lệ". Bác sĩ kết luận: "Khi lượng đường quá nhiều và chất xơ quá ít, dù chế độ ăn của bạn có sạch đến mấy, cholesterol vẫn sẽ biểu tình".
