Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) vừa có công văn gửi Sở y tế các tỉnh, thành phố về việc dự phòng, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, người lao động trước tác động của nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn.
Theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, năm 2026 do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino, từ đầu năm 2026 đến nay điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm với số ngày nắng nóng gia tăng, khả năng tiếp tục xuất hiện nhiều đợt và gay gắt hơn trung bình nhiều năm.
Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10%-40% trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ.
Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước sạch cho sinh hoạt và ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, người lao động.
Để chủ động bảo vệ sức khỏe người dân và phòng chống dịch, bệnh trong mùa nắng nóng, thời gian qua Cục Phòng bệnh đã xây dựng các tài liệu: Hướng dẫn chăm sóc sức khỏe mùa nắng nóng cho cộng đồng và người lao động”; Hướng dẫn xử lý nước hộ gia đình bằng các biện pháp đơn giản.
Theo Cục Phòng bệnh, các tài liệu này nhằm giúp người dân có những kiến thức cơ bản trong việc thực hiện các biện pháp xử trí, dự phòng một số vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng, cũng như biết cách áp dụng các biện pháp xử lý nước đơn giản để có nước sạch sử dụng tạm thời cho mục đích sinh hoạt trong mùa khô hạn thiếu nước.
Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, vào mùa nắng nóng có thể gặp phải một số vấn đề sức khỏe thường gặp là: Say nắng, say nóng hoặc đột quỵ do nóng.
Nguyên nhân chủ yếu là do phải tiếp xúc quá lâu hoặc làm việc trong môi trường nắng nóng, nhiệt độ cao hoặc cũng có thể do thay đổi nhiệt độ môi trường đột ngột.
Một số đối tượng có nguy cơ cao gồm: Người già, trẻ nhỏ và phụ nữ có thai. Những người làm việc, luyện tập với cường độ cao ở ngoài trời nắng lâu hoặc trong môi trường nóng bức: người lao động nông nghiệp, công nhân làm việc ở các lò gạch, lò luyện gang thép, v.v. Những người mắc các bệnh mạn tính: tăng huyết áp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, đái tháo đường…
Biểu hiện của các vấn đề sức khỏe thường gặp trong mùa nắng nóng phụ thuộc vào thời gian tiếp xúc với nắng nóng, mức độ tăng thân nhiệt của cơ thể.
Mức độ nhẹ có thể gây mệt mỏi, khát nước, hoa mắt, chóng mặt, tăng nhịp tim, tăng nhịp thở, hồi hộp đánh trống ngực, chuột rút.
Mức độ nặng khiến đau đầu dữ dội, khó thở tăng dần, cảm giác buồn nôn hoặc nôn, yếu hoặc liệt nửa người, co giật, ngất xỉu hoặc hôn mê, trụy tim mạch (tim đập nhanh, huyết áp tụt, …) và có thể tử vong.
Khi gặp vấn đề sức khỏe do nắng nóng, tùy theo mức độ biểu hiện mà cần nhanh chóng áp dụng những biện pháp xử trí phù hợp như sau:
Mức độ nhẹ cần chuyển ngay nạn nhân vào chỗ mát, thoáng gió. Nới lỏng quần áo hoặc cởi bỏ bớt quần áo bên ngoài của nạn nhân. Sau đó, lau cơ thể nạn nhân bằng khăn mát hoặc có thể dội nước mát vào cơ thể nạn nhân rồi lau khô.
Đặt khăn thấm nước mát hoặc nước đá tại các vị trí như vùng nách, vùng bẹn, hai bên cổ để giúp nhanh chóng giảm nhiệt độ cơ thể. Nếu nạn nhân uống được nước, cho uống từng ngụm nhỏ nước mát.
Tốt nhất là uống nước có bổ sung muối và khoáng chất như nước Oresol pha đúng liều lượng theo hướng dẫn sử dụng. Nếu nạn nhân bị chuột rút, cần xoa bóp nhẹ nhàng vùng cơ bị chuột rút.
Lưu ý không để cho nhiều người vây quanh nạn nhân. Sau khoảng 10 – 15 phút các biểu hiện sẽ giảm dần.
Nếu nạn nhân có các biểu hiện ở mức độ nặng, cần gọi ngay cấp cứu 115 hoặc nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Lưu ý trong quá trình vận chuyển thường xuyên chườm mát cho nạn nhân.
Bên cạnh đó, Bộ Y tế khuyến cáo hạn chế đi ra ngoài trời nắng trong những ngày nắng nóng, đặc biệt trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều.
Những người đang ở trong phòng điều hòa nhiệt độ thấp không nên đi ra ngoài trời nắng đột ngột mà cần phải có một khoảng thời gian để cơ thể thích nghi với môi trường bên ngoài bằng cách tăng nhiệt độ điều hòa trong phòng hoặc ngồi nghỉ trong bóng mát trước khi đi ra ngoài trời. Mặc quần áo sáng màu, thoáng mát, thấm mồ hôi.
Tăng cường ăn các loại rau xanh và hoa quả, nên có món canh trong bữa ăn hàng ngày. Đặc biệt cần uống tối thiếu 1,5 – 2 lít nước/ngày. Nên uống thành nhiều lần trong ngày, không nên uống quá nhiều nước trong một lần.
Cùng với đó, cần rèn luyện thân thể để nâng cao sức đề kháng và sức chống chịu của bản thân với điều kiện thời tiết nắng nóng.
Đối với những người phải làm việc trong thời tiết nắng nóng, Bộ Y tế khuyến cáo cần bố trí thời gian làm việc vào những lúc trời mát mẻ như vào sáng sớm hoặc chiều muộn. Hạn chế thời gian làm việc trong môi trường nhiệt độ cao.
Nếu bắt buộc phải làm việc thì không nên làm việc quá lâu trong môi trường nóng bức, tránh các hoạt động thể lực quá sức.
Nên định kỳ sau khoảng 45 phút đến 1 giờ làm việc thì nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát trong khoảng thời gian từ 15 – 20 phút. Hạn chế tối đa diện tích tiếp xúc của ánh nắng lên cơ thể đặc biệt là vùng vai gáy.
Sử dụng phương tiện bảo hộ cá nhân phù hợp khi làm việc ngoài trời nắng như quần áo bảo hộ lao động, mũ, nón, kính.
Mặc quần áo rộng, thoáng mát và thấm mồ hôi. Có thể sử dụng thêm các loại kem chống nắng. Không sử dụng các loại đồ uống có cồn.
Cần uống nước đều đặn trong suốt thời gian làm việc. Đặc biệt cần uống thêm các loại nước có bổ sung thêm muối và khoáng chất như Oresol đối với những người bị mất nhiều mồ hôi trong quá trình làm việc, khi uống nước cần tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.
Thực hiện các biện pháp làm thoáng mát nơi làm việc như sử dụng mái che, các tấm phản chiếu nhiệt, vật liệu cách nhiệt, hệ thống phun nước, phun sương, lắp đặt hệ thống điều hòa, hệ thống quạt thông gió phù hợp.
Trao đổi thêm với Người Đưa Tin, BS.Nguyễn Huy Hoàng – thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, Điều hòa là thiết bị thiết yếu trong nắng nóng, nhưng dùng sai cách có thể gây hại.
Nhiệt độ phòng nên duy trì 25–28 độ C. Mức chênh lệch với ngoài trời chỉ nên 5–8 độ để tránh sốc nhiệt khi ra vào. Để quá lạnh dễ gây viêm đường hô hấp và co mạch.
Nhiều người có thói quen dùng chế độ “Dry” để tiết kiệm điện. Tuy nhiên, chế độ này làm khô không khí mạnh, có thể gây khô da, khô mắt và kích ứng đường hô hấp. Trong đa số trường hợp, nên dùng chế độ làm lạnh thông thường.
Không nên ngồi phòng điều hòa liên tục nhiều giờ. Sau khoảng 2 tiếng, nên ra ngoài hoặc mở cửa để cơ thể thích nghi. Tổng thời gian sử dụng ban ngày nên giới hạn ở mức vừa phải.
Trẻ nhỏ cần nhiệt độ cao hơn, khoảng 26–28 độ C và mặc đồ mỏng dài tay. Người cao tuổi nên tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột. Trước khi ra ngoài, nên đứng ở cửa vài phút để cơ thể thích nghi.
Một nguy cơ ít được chú ý là tích tụ khí CO2 trong phòng kín. Khi đóng cửa bật điều hòa suốt đêm, nồng độ CO2 có thể tăng cao, gây mệt mỏi, đau đầu và giảm chất lượng giấc ngủ.
Một người trưởng thành có thể thải ra hơn 100 lít CO2 trong khi ngủ. Nếu phòng không thông gió, không khí sẽ nhanh chóng trở nên ngột ngạt.
Máy lọc không khí không loại bỏ được CO2. Cây xanh trong phòng cũng không giúp cải thiện đáng kể vào ban đêm.
Giải pháp đơn giản được bác sĩ chỉ ra là hé cửa sổ định kỳ hoặc sử dụng quạt thông gió. Với phòng kín hoàn toàn, nên lắp hệ thống cấp gió tươi hoặc quạt hút để đảm bảo lưu thông không khí.
Sau khi sinh con hai năm trước, chị Diệu Ngữ, 35 tuổi, quản lý một spa tại TP HCM, nhận thấy hình ảnh cá nhân trở nên đơn điệu. Chị mua sắm nhiều quần áo hơn, từ hàng chục chiếc váy liền đủ màu và họa tiết khác nhau, nhưng cảm giác nhàm chán khi mặc đồ không thay đổi. Mỗi sáng chị vẫn phải đau đầu vì "không biết hôm nay mặc gì".
Bà chủ spa quyết định thuê stylist (người tư vấn phong cách thời trang) cá nhân trọn gói trong ba tháng, chi phí 7 triệu đồng mỗi tháng.
Ngay tuần đầu, stylist đánh giá làn da trắng và mái tóc nâu hạt dẻ của chị để xác định tông màu phù hợp. Định hướng trang phục được xây dựng dựa trên đặc thù công việc thường xuyên gặp gỡ khách hàng. Với nhóm trang phục đen trắng, chị được gợi ý phong cách tối giản. Các thiết kế như blazer, áo sơ mi kết hợp chân váy hoặc quần suông qua gối được ưu tiên để giữ sự chỉn chu. Chị cũng được hướng dẫn dùng phụ kiện như kính, vòng cổ để tạo điểm nhấn.
"Bước vào spa với bộ blazer, tôi thấy tự tin hơn. Quan trọng nhất là tôi hiểu vì sao bộ đồ đó phù hợp với mình, thay vì mặc theo cảm tính", chị Ngữ nói.
Dịch vụ tư vấn ăn mặc cá nhân (personal stylist) đang phát triển mạnh tại TP HCM và Hà Nội. Trên Facebook, các hội nhóm về lĩnh vực này hiện thu hút từ 15.000 đến hơn 200.000 thành viên, nơi người dùng tìm kiếm dịch vụ hướng dẫn phối đồ và tận dụng quần áo sẵn có.
Chị Mỹ Lành, người có 8 năm làm nghề stylist cá nhân, cho biết dịch vụ này phát triển mạnh khoảng ba năm trở lại đây. Trước đây, stylist chủ yếu phục vụ nhóm khách hàng cần giao tiếp nhiều như nghệ sĩ, doanh nhân, người nổi tiếng. Hiện tại, khách hàng chủ yếu là dân văn phòng, chủ hộ kinh doanh trong độ tuổi 25 đến 40, cần xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp.
Quy trình làm việc bắt đầu từ việc lắng nghe vướng mắc của khách hàng như khó phối đồ, tủ quần áo thiếu điểm nhấn hoặc chưa biết chọn phụ kiện phù hợp. Stylist sẽ tư vấn dựa trên vóc dáng, ngân sách và cá tính.
Ngọc Linh, 24 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP HCM, chọn dịch vụ tư vấn theo buổi với chi phí một triệu đồng để giải quyết tình trạng tủ đồ quá tải. Linh cho biết bản thân thường mua quần áo theo xu hướng mạng xã hội nhưng nhanh chán.
"Stylist giống như bộ lọc, giúp tôi chọn ra những gì phù hợp với dáng người cao gầy, thay vì chạy theo xu hướng", Linh nói. Cô đánh giá đây là khoản đầu tư hợp lý để tiết kiệm thời gian và chi phí mua sắm.
Thạc sĩ Nguyễn Hồng Khiêm, Trưởng bộ môn Thiết kế thời trang, Đại học Tôn Đức Thắng, cho biết nhu cầu thuê người tư vấn trang phục phản ánh bước thay đổi lớn trong sự chỉn chu, văn hóa ăn mặc và nhu cầu thể hiện cá tính của người trẻ đô thị.
Ăn mặc phù hợp giúp người trẻ tự tin hơn trong công việc và cuộc sống, đồng thời tạo thiện cảm và lòng tin với người đối diện. Tuy nhiên, Việt Nam hiện chưa có cơ sở đào tạo chính quy cho ngành stylist. Người làm nghề chủ yếu xuất phát từ nhóm ngành mỹ thuật ứng dụng hoặc năng lực tự học.
Ông Khiêm cho rằng thị trường cần có chương trình đào tạo bài bản để chuẩn hóa nghề nghiệp. "Với xu hướng cá nhân hóa, nhóm khách hàng của dịch vụ này sẽ tiếp tục mở rộng tùy thuộc vào khả năng tài chính và hoàn cảnh thực tế", ông nói.
Say xe luôn là "nỗi ám ảnh" của nhiều người. Say xe thực chất xuất phát từ sự "xung đột giác quan". Khi ngồi trên xe, mắt thường thấy cảnh vật bên trong dường như đứng yên, trong khi tai trong – bộ phận giữ thăng bằng – lại cảm nhận được sự chuyển động. Chính sự mâu thuẫn này khiến não bộ lúng túng, từ đó gây ra cảm giác chóng mặt, buồn nôn, thậm chí là đau đầu và mệt lả.
Theo khảo sát của Science Focus, khoảng 1/3 dân số dễ bị say tàu xe. Khảo sát này cũng cho thấy 46% hành khách xe hơi từng gặp triệu chứng trong 5 năm gần đây, và 59% trong suốt đời. Say xe động ảnh hưởng lớn đến trải nghiệm du lịch, khiến nhiều người ngại di chuyển xa.
Say xe uống gì là thắc mắc phổ biến khi nhiều người gặp buồn nôn, chóng mặt lúc di chuyển. Chọn đúng đồ uống giúp giảm khó chịu, ổn định cơ thể và chủ động kiểm soát tình trạng say xe trong suốt hành trình.
Dưới đây là một số cách chống say xe:
- Uống nước gừng ấm: Gừng là nguyên liệu tự nhiên thường được sử dụng để làm dịu cảm giác buồn nôn. Một số nghiên cứu cho thấy, gừng có thể hỗ trợ giảm co thắt dạ dày và cải thiện hoạt động tiêu hóa. Uống một cốc nước gừng ấm trước khi lên xe khoảng 10-15 phút giúp làm ấm cơ thể, giảm cảm giác đầy bụng. Ngoài ra, hương thơm nhẹ của gừng cũng giúp thư giãn tinh thần và giảm lo lắng khi di chuyển.
- Uống nước chanh pha loãng: Chanh giàu vitamin C rất tốt cho sức khỏe. Nước chanh loãng có vị chua nhẹ, dễ uống và tạo cảm giác tươi mát. Hàm lượng vitamin C tự nhiên trong chanh giúp làm sạch khoang miệng và mang lại cảm giác tỉnh táo. Với người dễ buồn nôn, vị chua dịu có thể giúp giảm cảm giác khó chịu do dạ dày bị kích thích. Tuy nhiên, người có dạ dày nhạy cảm nên pha loãng và uống từng ngụm nhỏ để tránh gây xót.
Cuối năm 2024, Dennis Biesma, hơn 50 tuổi, chuyên gia tư vấn công nghệ thông tin tại Amsterdam dùng thử ChatGPT. Ban đầu, ông dùng thông tin của nhân vật nữ chính trong cuốn sách do ông sáng tác để huấn luyện chatbot, yêu cầu nó nhập vai, lấy tên là Eva. Từ đó, ông dành nhiều thời gian trò chuyện với Eva.
"Vợ đi ngủ, còn tôi nằm trên sofa, đặt điện thoại lên ngực và trò chuyện cùng AI. Nó biết chính xác tôi thích gì và muốn nghe gì", Biesma kể.
Sau vài tuần, Eva thuyết phục được Biesma rằng nền tảng này dần có nhận thức như một con người thật. Khi ông đề xuất một kế hoạch kinh doanh nhằm chiếm lĩnh 10% thị trường công nghệ, chatbot khẳng định ông sẽ đạt được mục tiêu trong thời gian ngắn.
Nhận được sự khích lệ từ Eva, Biesma từ bỏ công việc chuyên môn. Ông rút tiền tiết kiệm, chi khoảng 110.000 USD để thuê lập trình viên phát triển dự án khởi nghiệp do AI gợi ý.
Việc theo đuổi dự án khiến Biesma dần xa rời thực tế. Tại một bữa tiệc của con gái, vợ ông phải dặn chồng không nhắc đến chủ đề AI. Trong sự kiện này, Biesma cho biết ông cảm thấy lạc lõng và không thể giao tiếp với người xung quanh.
Nghiên cứu của Tiến sĩ Hamilton Morrin từ Đại học King's College London chỉ ra rằng, các chatbot hiện nay được tối ưu hóa để tương tác và chiều theo người dùng. Thay vì phản biện, AI thường xác nhận những niềm tin sai lệch của con người sau hàng nghìn lần trao đổi, tạo ra hiện tượng "ảo tưởng cùng công nghệ".
Trong các báo cáo an toàn gần đây, OpenAI thừa nhận rủi ro từ việc người dùng "nhân hóa" AI. Các tính năng như giọng nói truyền cảm hay khả năng ghi nhớ sở thích cá nhân có thể khiến người dùng nảy sinh sự gắn bó cảm xúc không lành mạnh, dẫn đến việc tin tưởng mù quáng vào các phản hồi của AI.
Dù đã thiết lập các rào cản kỹ thuật để AI luôn tự xác nhận mình là một chương trình máy tính, các chuyên gia công nghệ vẫn cảnh báo rằng ranh giới giữa sự hỗ trợ và thao túng tâm lý đang ngày càng mong manh khi các chatbot trở nên quá giống con người.
Hậu quả của việc đắm chìm vào thế giới ảo khiến cuộc sống của Biesma đảo lộn. Ông ly hôn, có hành vi bạo lực với người thân và phải nhập viện tâm thần ba lần do "loạn thần hưng cảm". Trong giai đoạn này, ông từng tìm cách kết thúc cuộc đời nhưng được hàng xóm phát hiện. Sự nguy hiểm của hiện tượng này cũng được dự án Human Line (tổ chức hỗ trợ nạn nhân của AI) xác nhận, khi ghi nhận 15 vụ tự tử và 90 trường hợp nhập viện liên quan đến chứng rối loạn tâm thần do AI.
Tiến sĩ tâm lý học lâm sàng Reid Daitzman (Mỹ) nhấn mạnh người dùng cần duy trì sự tỉnh táo khi tương tác với trí tuệ nhân tạo: "Hãy luôn tự nhắc nhở bản thân rằng chatbot thực chất chỉ là một bộ máy dự đoán ngôn ngữ, không có linh hồn hay nhận thức thực sự. Để tránh rơi vào bẫy tâm lý, người dùng nên đặt giới hạn thời gian sử dụng và tuyệt đối không dùng AI làm nguồn thay thế cho các kết nối xã hội hoặc các quyết định quan trọng trong cuộc đời".
Khi tài khoản ngân hàng cạn kiệt và gói thuê bao ChatGPT hết hạn, Biesma mới dừng lại. "Tôi nhìn lại và tự hỏi chuyện gì đã xảy ra. Khoản nợ đóng thuế chồng chất. Giải pháp duy nhất tôi có thể làm là bán ngôi nhà đã gắn bó 17 năm", ông cho biết.
Hiện Biesma sống cùng vợ cũ trong căn nhà đang chờ người mua. Ông dành thời gian trò chuyện với những người có trải nghiệm tương tự. "Tôi tức giận với các ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Có lẽ chúng chỉ làm những gì được lập trình, nhưng chúng đã làm quá tốt", Biesma nói.
