Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm 24/5 thông báo Nga đã tập kích nước này bằng một tên lửa đạn đạo tầm trung mang đầu đạn siêu vượt âm Oreshnik, 5 tên lửa siêu vượt âm Kinzhal và Zircon, 30 tên lửa đạn đạo Iskander-M và đạn phòng không S-400 hoán cải để đánh đất, 54 tên lửa hành trình Iskander-K, Kh-101 và Kalibr, cùng 600 máy bay không người lái (UAV) tự sát và mồi bẫy.
Tên lửa Oreshnik lao xuống thành phố Bila Tserkva ở cách thủ đô Kiev khoảng 80 km, nhiều khả năng là mục tiêu là sân bay quân sự cùng tên. Bộ Quốc phòng Nga sau đó xác nhận tên lửa Oreshnik đã nhắm vào “cơ sở chỉ huy và kiểm soát, căn cứ không quân đối phương”.
Dù vậy, đây có thể không phải là quả đạn Oreshnik duy nhất được Nga phóng trong cuộc tập kích. Video quay từ camera giám sát cho thấy loạt vệt sáng tương tự đầu đạn Oreshnik đang lao xuống khu vực phía bắc thành phố Donetsk, thủ phủ của tỉnh cùng tên, lúc 0h59 ngày 24/5, khoảng 17 phút trước khi thành phố Bila Tserkva hứng đòn.
“Tên lửa đầu tiên dường như gặp sự cố và rơi xuống khu vực do Nga kiểm soát ở tỉnh Donetsk, cụ thể là phía đông thành trì chiến lược Avdeevka. Điều này được xác định thông qua định vị địa lý, dựa trên góc nhìn trong video, và tốc độ rơi của các đầu đạn”, AMK Mapping, tài khoản X chuyên theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở về chiến sự, cho biết.
Tài khoản này nhận định Nga có thể đã quyết định phóng tên lửa thứ hai sau khi phát hiện quả đầu tiên gặp trục trặc.
Theo báo Euromaidan Press của Ukraine, một trong hai tên lửa Oreshnik đã đánh trúng khu vực mà Nga kiểm soát ở tỉnh Donetsk, trong khi quả còn lại lao xuống tỉnh Kiev.
Rybar, tài khoản mạng xã hội có liên hệ với quân đội Nga và thường được sử dụng làm nguồn tin thay thế cho các tuyên bố chính thức của Moskva, cũng nhận định lực lượng nước này đã phóng hai tên lửa Oreshnik trong chiến dịch tập kích rạng sáng 24/5.
Dù vậy, Rybar cho rằng tên lửa đầu tiên đã đánh trúng khu vực gần “vành đai pháo đài” Slavyansk – Kramatorsk mà Ukraine kiểm soát ở tỉnh Donetsk, cụ thể là “cơ sở hạ tầng, công trình kiên cố mà quân đội Ukraine thường xuyên sử dụng để bố trí kho tiếp tế và sở chỉ huy”.
Kim Hovik, thành viên mạng lưới theo dõi dữ liệu tình báo nguồn mở Faytuks News, cho rằng Ukraine thông báo chỉ có một tên lửa Oreshnik khai hỏa trong đòn tập kích do “không phát hiện được mục tiêu hoặc không thể tiếp cận địa điểm đầu đạn lao xuống”.
Chuyên trang quân sự Defense Express của Ukraine đặt câu hỏi về tên lửa Oreshnik nhắm vào Bila Tserkva. “Có thể quả đạn không trúng đích, do mục tiêu chính của đợt tập kích hiệp đồng khi đó là thủ đô Kiev. Tuy nhiên, không loại trừ khả năng Nga có kế hoạch tấn công mục tiêu ở Bila Tserkva, ví dụ như sân bay”, chuyên trang này cho hay.
Truyền thông Ukraine hôm 25/5 công bố hình ảnh được cho là “hiện trường trúng đòn của tên lửa Oreshnik”, cho thấy nhiều nhà kho bị đánh sập. Cơ quan quân sự tỉnh Kiev cho biết một khu nhà chứa cùng các tòa nhà của một doanh nghiệp giấu tên đã bị hư hại.
Defense Express cho rằng đây là dấu hiệu thể hiện đòn đánh của tên lửa Oreshnik đã “trượt mục tiêu”.
Fighter Bomber, tài khoản của một phi công tiêm kích Nga, ám chỉ khả năng đây là nơi đặt hầm ngầm của lực lượng Ukraine.
“Khu nhà kho nằm sát căn cứ không quân Bila Tserkva. Khoảng cách gần nhất giữa vị trí này với đường lăn, cũng được coi là mục tiêu, chỉ khoảng 50 m. Ukraine công khai hình ảnh đống đổ nát của khu nhà kho, nhưng lại không muốn chiếu cận cảnh hố sâu do đầu đạn tạo ra. Đó là điều đáng suy ngẫm”, tài khoản này viết.
Đây là lần thứ ba Nga phóng tên lửa Oreshnik vào Ukraine. Quả đạn lần đầu được sử dụng hồi tháng 11/2024 trong cuộc tập kích Nhà máy Chế tạo máy Phương Nam, cơ sở chuyên sản xuất tên lửa đẩy, tên lửa đạn đạo và nhiên liệu lỏng cho tên lửa, nhằm đáp trả vụ Ukraine dùng tên lửa Storm Shadow và ATACMS do phương Tây cung cấp để tấn công lãnh thổ Nga.
Cuộc tập kích thứ hai xảy ra hồi tháng 1, trong đó mục tiêu là thành phố Lviv ở miền tây Ukraine. Nga tuyên bố đây là đòn đánh nhằm trả đũa vụ Ukraine “phóng UAV nhằm vào dinh thự của Tổng thống Vladimir Putin”.
Đòn tấn công mới nhất diễn ra sau khi ông Putin ra lệnh cho quân đội Nga đáp trả vụ Ukraine tập kích trường cao đẳng nghề ở thị trấn Starobelsk thuộc tỉnh Lugansk, khiến 21 người thiệt mạng và hàng chục người bị thương. Ukraine bác bỏ cáo buộc, cho biết mục tiêu là một sở chỉ huy của đơn vị thiết bị bay không người lái tinh nhuệ Rubikon ở khu vực Starobelsk.
Ngày 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết eo biển Hormuz đã "mở cửa hoàn toàn" cho tàu thương mại trong thời gian còn lại của lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran (sẽ hết hạn vào ngày 22-4), nhưng các tàu sẽ phải sử dụng tuyến đường theo điều phối, đồng thời cho biết động thái này phù hợp với lệnh ngừng bắn Israel - Lebanon 10 ngày vừa đạt được.
Tổng thống Donald Trump hoan nghênh tin tức này và cảm ơn Tehran, nhưng cho biết lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran "sẽ vẫn có hiệu lực đầy đủ" cho đến khi hai bên đạt được thỏa thuận hòa bình.
Còn Iran đe dọa sẽ có "các biện pháp cần thiết" nếu lệnh phong tỏa không được dỡ bỏ. Trước các phóng viên, ông Trump thông báo đàm phán về cuộc chiến Iran tiếp tục trong suốt cuối tuần và ông "sắp có tin tốt", đồng thời lại nói lệnh ngừng bắn có thể sẽ không được gia hạn.
Reuters 18-4 đưa tin về một sự kiện dường như xác nhận các tuyên bố đó: Một đoàn tàu chở dầu đang băng qua eo biển Hormuz - sự kiện đi qua eo biển ở quy mô lớn lần đầu tiên kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến nhắm vào Iran bảy tuần trước.
Nhóm tàu này gồm bốn tàu chở khí hóa lỏng, một số tàu chở sản phẩm từ dầu và hóa chất, đi qua vùng biển phía nam đảo Larak (Iran), cùng nhiều tàu chở dầu khác bám theo từ phía Vịnh Ba Tư, theo dữ liệu từ MarineTraffic.
"Mọi chuyện có vẻ đang diễn ra rất tốt ở Trung Đông với Iran - ông Trump nói với các phóng viên trên chiếc Không lực Một khi đang trên đường trở về Washington từ Phoenix (Arizona) - Chúng tôi sẽ đàm phán suốt cuối tuần. Tôi kỳ vọng mọi thứ sẽ tiến triển tốt đẹp... Điều chính yếu là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Không thể để Iran có vũ khí hạt nhân, và điều đó quan trọng hơn mọi thứ khác".
Trước đó, Reuters dẫn một nguồn tin Pakistan am hiểu các nỗ lực trung gian cho biết một cuộc gặp giữa Iran và Mỹ có thể đưa ra bản ghi nhớ ban đầu, sau đó là thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng 60 ngày.
Hiện vướng mắc lớn nhất có vẻ vẫn là chương trình hạt nhân của Tehran, khi Iran tỏ ra cương quyết với quyền phát triển điều mà họ gọi là "chương trình năng lượng hạt nhân dân sự". Ông Trump trong khi đó nói Mỹ sẽ loại bỏ các kho dự trữ uranium đã làm giàu của Iran.
Dễ hiểu lý do Tehran và Washington gặp nhiều trở ngại trong nỗ lực đạt được một thỏa thuận, bất chấp những cố gắng từ cả hai phía. Khoảng cách về lòng tin khiến thỏa hiệp trở nên cực kỳ thách thức - điều chủ yếu là do Washington gây ra.
Trong không đầy một năm, Mỹ đã hai lần tấn công Iran ở quy mô rất lớn, thủ tiêu lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, hàng chục chỉ huy quân sự hàng đầu và khiến hơn một nghìn dân thường thiệt mạng, chưa kể tổn thất vật chất rất lớn.
Việc cả Mỹ và Iran đều có "lập trường tối đa" khi bước vào đàm phán cũng khiến mọi chuyện rất dễ rơi vào bế tắc.
Họ đã chỉ có thể ngồi lại với nhau sau khi cả hai nhận ra đối phương là không thể bị đánh bại hoàn toàn (dù ở mức bất đối xứng).
Với Mỹ, một khi mục tiêu lật đổ chế độ thần quyền coi như đã thất bại, kéo dài chiến sự trở thành sự tiêu hao vô ích cả về nguồn lực quốc gia lẫn vốn liếng chính trị của chính quyền Trump.
Với Iran, quyền làm giàu uranium gắn liền với vấn đề chủ quyền, năng lực răn đe và lòng tự hào dân tộc. Trong khi đó, eo biển Hormuz, qua cuộc chiến này, chứng tỏ là một tài sản chiến lược thiết yếu, một đòn bẩy địa chính trị mà Tehran sẽ còn có thể sử dụng trong tương lai.
Tuy nhiên, việc hai bên đang đàm phán cho thấy vẫn có một con đường phía trước, để nếu họ không thể đi chung, thì ít ra có thể tránh được đụng độ tương lai.
Con đường đó phải bắt đầu bằng duy trì lệnh ngừng bắn, do quay lại hành động thù địch là bất lợi với cả hai vào lúc này. Trên cơ sở đó, bất cứ một "thỏa thuận lớn" nào (như lời Tổng thống Trump) mới có thể khả thi.
Thay vì chỉ khăng khăng các yêu cầu của mình một cách vô ích, Tehran và Washington nên bắt đầu tiến trình ngoại giao từ những điểm chung, tuy ít ỏi, nhưng thiết yếu: một mối quan hệ ổn định, không đối đầu và cuối cùng là bình thường hóa. Mỗi bên cần từ bỏ giả định họ đang nắm lợi thế.
Dù các nhà lãnh đạo ở cả Washington và Tehran đều đưa ra những tuyên bố chiến thắng rầm rộ hai tuần qua, sự thật là cả hai đều có thể gây tổn thương nghiêm trọng cho nhau nếu muốn.
Iran là một nước lớn, một nền văn minh lâu đời, và đã tỏ ra có thể chịu đựng được ngay cả khi Mỹ đã nỗ lực quyết liệt và lâu dài nhằm thay đổi chế độ ở Iran.
Hai nước chia sẻ những lợi ích quan trọng: ổn định khu vực, an ninh hàng hải, chống khủng bố và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Chỉ có điều họ hiếm khi, nếu có bao giờ, tìm hiểu các điểm chung này.
Nếu bây giờ họ vẫn không thể làm như thế, tình trạng đối đầu sẽ gây ra thiệt hại cho gần như cả thế giới, nhưng trước hết là cho chính giới lãnh đạo hai nước, với những hậu quả có thể vượt ngoài tầm kiểm soát và dự báo của bất kỳ ai.
Ngày 26-5, khi đang ở Ấn Độ, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đưa ra cảnh báo sau đợt tấn công của Washington vào miền nam Iran.
"Các eo biển phải được mở, chúng sẽ được mở bằng cách này hay cách khác, vì vậy chúng cần phải được mở", Hãng tin Reuters dẫn lời ông Rubio nói, cho rằng những gì đang xảy ra ở Hormuz là "bất hợp pháp, trái pháp luật, không bền vững cho thế giới, không thể chấp nhận được".
Dù vậy Ngoại trưởng Mỹ khẳng định một thỏa thuận với Iran vẫn có thể đạt được, bất chấp những hoài nghi ngày càng lớn, nhất là sau cuộc tấn công mới nhất.
"Hôm nay đã có một số cuộc đàm phán diễn ra ở Qatar, vì vậy chúng ta sẽ xem liệu có thể đạt được tiến triển nào không. Tôi nghĩ rằng đang có rất nhiều cuộc thảo luận qua lại về câu chữ cụ thể trong văn bản ban đầu, vì vậy sẽ mất vài ngày", nhà ngoại giao Mỹ giải thích.
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), lực lượng Mỹ ngày 25-5 đã tiến hành các cuộc tấn công mang tính "tự vệ" để bảo vệ binh sĩ Mỹ trước các mối đe dọa từ phía Iran.
Các mục tiêu bị nhắm tới bao gồm những bệ phóng tên lửa và các tàu thuyền Iran bị cáo buộc đang tìm cách rải thủy lôi quanh khu vực eo biển Hormuz.
Theo Đài Fox News, lực lượng Mỹ đã phát hiện hai tàu thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đang rải thủy lôi tại eo biển Hormuz. Washington được cho là đã phá hủy cả hai tàu của IRGC, đồng thời tấn công một trận địa tên lửa đất đối không tại Bandar Abbas.
Cuộc tấn công diễn ra khi nhà đàm phán hàng đầu và Ngoại trưởng Iran đang ở Doha để thảo luận với Thủ tướng Qatar về thỏa thuận tiềm năng chấm dứt chiến tranh, Reuters đưa tin.
Theo đó, cuộc thảo luận tập trung vào eo biển Hormuz, kho dự trữ uranium được làm giàu của Iran, giải phóng các khoản tiền bị đóng băng của Tehran.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, ông Esmaeil Baghaei, trước đó cho biết các vấn đề hạt nhân sẽ chỉ được đàm phán sau khi thỏa thuận khung được ký kết.
Thuyền trưởng của tàu chở dầu cho biết đã bị hai xuồng cao tốc của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tiếp cận ở vị trí cách Oman khoảng 37 km về phía đông bắc hôm nay, theo tuyên bố của Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). Tàu không nhận được cảnh báo vô tuyến nào trước khi bị hai xuồng của Iran nhắm mục tiêu.
"Tàu chở dầu và thủy thủ đoàn vẫn an toàn. Giới chức đang điều tra sự việc", UKMTO cho biết.
