Trong những ngày tháng 4 lịch sử, chúng tôi tìm về xã Xuân Hưng, tỉnh Ninh Bình, nơi sinh ra và lớn lên của Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc - người đã anh dũng hy sinh ngay trước khoảnh khắc đất nước trọn niềm vui thống nhất 51 năm về trước.
Dọc những con đường làng quê yên bình, men theo những cánh đồng lúa đang trổ bông, chỉ cần hỏi về liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc, không ai là không biết. Từ người lớn đến trẻ nhỏ, họ đều tận tình chỉ đường, giúp chúng tôi dễ dàng tìm đến ngôi nhà của bà Tô Thị Khuy (73 tuổi, vợ liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc) đang sinh sống.
Ngược lại thời gian, bà Khuy kể, ông Mạc sinh năm 1947, trong gia đình có truyền thống cách mạng thuộc xã Xuân Vinh, H.Xuân Thủy, tỉnh Nam Định cũ (nay là xã Xuân Hưng, tỉnh Ninh Bình). Ông là con trai duy nhất của một liệt sĩ trong kháng chiến chống Pháp, nhưng năm 1965, khi vừa tròn 18 tuổi, ông vẫn tình nguyện nhập ngũ.
Tháng 6.1966, ông được chuyển sang bộ đội chủ lực; năm 1972 được điều về Trung đoàn Bộ binh cơ giới 202 (tiền thân của Lữ đoàn xe tăng 202 ngày nay).
Năm 1973, đơn vị của ông Mạc ra Hà Tĩnh rồi Thanh Hóa để củng cố và tham gia vào đội hình Binh đoàn Quyết Thắng. Trong thời gian này, ông được thăng quân hàm thiếu úy và bổ nhiệm chức vụ Đại đội trưởng Đại đội 3, Tiểu đoàn 66. Cạnh đó, được gia đình hai bên vun vén và giao hẹn ông Mạc cũng tranh thủ thời gian nghỉ phép về quê xây dựng gia đình với bà Khuy.
Bà Khuy nhớ lại, ông Mạc xin về phép 1 tuần để tổ chức đám cưới với bà, đó là một đám cưới giản dị. Tuy nhiên, là lính xe tăng nên ông Mạc thường xuyên không ở nhà, nhiều khi chỉ nghỉ phép được 1 - 2 buổi rồi lại xách ba lô trở lại chiến trường.
Trong những lần về nhà, ông Mạc hay kể cho bà Khuy những câu chuyện trong quân ngũ nên bà cảm nhận được ông là người chỉ huy tận tụy, dù gian khổ, khó khăn nhưng ông vẫn luôn lạc quan. Đặc biệt, trước khi vào trận đánh cuối cùng, ông Mạc còn ghé về thăm nhà và nói với bà rằng: "Anh tham gia trận này xong là anh về". Nhưng lời hứa ấy đã mãi mãi không thể thực hiện được.
Tối 29.4.1975, ông Mạc viết lá thư cuối cùng cho bà Khuy. Bức thư mở đầu bằng câu: “Bình Dương, ngày 29.4.1975”. Trong thư, ông kể rằng, "anh và đồng đội đã vào gần tới Sài Gòn rồi. Bộ đội đi tới đâu là giải phóng tới đó, hai bên đường người dân cầm cờ, hoa vẫy chào vui lắm".
Chính vì lá thư tràn đầy hy vọng ấy mà sau đó khi nghe tin đồn ông hy sinh đúng ngày 30.4.1975, bà đã không tin. Vài tháng sau ngày giải phóng, khi giấy báo tử, bà thực sự ngã quỵ.
"Bức thư đó ai đọc cũng không thể nghĩ rằng anh đã hy sinh nên khi nghe tin tôi rụng rời chân tay, mọi người phải bế tôi từ ngoài hiên vào nhà", bà Khuy bật khóc khi nhớ lại.
Sau này, đồng đội của Anh hùng, liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc kể lại với bà rằng, trong chiến dịch Hồ Chí Minh, Đại đội 3 của ông Mạc được giao nhiệm vụ phối thuộc cho Trung đoàn 27 (thuộc Sư đoàn 320B, Quân đoàn 1, Binh đoàn Quyết Thắng) do trung đoàn trưởng Nguyễn Huy Hiệu chỉ huy, nằm trong đội hình cánh quân phía bắc của chiến dịch.
Sáng 30.4.1975, xe thiết giáp số 454 do ông Mạc chỉ huy dẫn đầu đội hình thọc sâu của Sư đoàn 320B tiến về cầu Vĩnh Bình với nhiệm vụ mở toang “cánh cửa” phía bắc để đại quân thần tốc tiến vào giải phóng Sài Gòn.
Đây là cửa ngõ vào trung tâm nên lực lượng phòng thủ của địch rất mạnh, có nhiều xe thiết giáp, xe tăng và nhiều chướng ngại vật bằng thùng phuy đổ đầy đất xếp ngang đường nhằm cản bước tiến của ta.
Cuộc chiến đấu diễn ra vô cùng ác liệt. Được sự đồng ý của tướng Nguyễn Huy Hiệu, lợi dụng thời gian hỏa lực địch bị khống chế, ông Mạc khoác theo khẩu B40 lao từ trên xe xuống trực tiếp chỉ huy bộ đội xung phong. Với cách đánh phù hợp, bộ đội ta nhanh chóng chiếm được đầu cầu phía bắc.
Tận dụng thời cơ đó, toàn bộ đội hình phía sau tiến lên. Đúng lúc đó, một mảnh đạn M79 găm vào ngực ông Mạc nhưng ông nén đau, tự băng bó cho mình rồi tiếp tục chiến đấu.
Khi quân ta qua được 2/3 cầu, ông Mạc chắn đạn cho đồng đội rồi anh dũng hy sinh. Lúc đó là hơn 9 giờ ngày 30.4.1975, quân ta cũng làm chủ được cầu Vĩnh Bình.
Quá tiếc thương người đồng đội hy sinh ngay trước giờ toàn thắng, ông Hiệu quyết định đưa thi thể ông Mạc lên chiếc xe thiết giáp số 454 và ra lệnh tiếp tục hành tiến tiến công vào nội đô Sài Gòn đánh chiếm và làm chủ khu vực Bộ tư lệnh các binh chủng, khu lục quân công xưởng, khu hậu cần và Tổng y viện cộng hòa, Bộ tổng tham mưu Ngụy...
Chiều 30.4.1975, tại Tổng y viện cộng hòa, ông Hiệu ra lệnh cho cấp dưới tìm mua quan tài để mai táng người đồng đội Hoàng Thọ Mạc.
Với thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, ngày 12.9.1975, Nhà nước đã truy tặng liệt sĩ Hoàng Thọ Mạc danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Khẩu súng K54 mà ông Mạc sử dụng trong trận đánh cuối cùng hiện được trưng bày tại Bảo tàng lực lượng Tăng thiết giáp.
Bà Khuy chia sẻ rằng sau khi ông Mạc hy sinh, bà được Nhà nước bố trí đi học y tá và về làm việc tại Bệnh viện Giao Thủy (tỉnh Nam Định cũ) cho đến khi nghỉ hưu, 10 năm sau, bà quyết định đi bước nữa.
Dù có gia đình mới và hai cô con gái, nhưng bà vẫn luôn giữ trọn đạo nghĩa với người chồng anh hùng. Đáng quý hơn, người chồng sau và các con của bà đều hết lòng kính trọng, thờ phụng ông Mạc như người thân trong nhà.
"Các con của tôi đều gọi anh ấy là bố Mạc. Đặc biệt là cô con gái thứ 2 cũng nối gót chí hướng của bố khi đang công tác trong quân đội", bà Khuy nói.
Theo bà Khuy, đến tháng 4.2009, nhờ sự giúp đỡ của đồng đội, các cơ quan chức năng, đặc biệt là thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, bà đã quyết tâm tìm kiếm và đưa hài cốt của ông Mạc về an táng tại nghĩa trang quê nhà. Từ đó, bà Khuy mới thực sự cảm thấy "yên lòng".
Hằng năm, cứ đến đúng ngày 30.4 ngày mà cả nước mừng vui chiến thắng gia đình bà lại quây quần tưởng nhớ người anh hùng đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.
Tin Gốc: Thanh Niên
