Sẽ có một thế hệ trẻ Việt Nam nói không với thuốc lá
“Với đề xuất người sinh từ ngày 1/1/2010 không được mua thuốc, hút thuốc lá, sẽ có một thế hệ người trẻ nói không với thuốc lá. Điều này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc, giảm phơi nhiễm khói thuốc trong cộng đồng”, PGS.TS Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tại hội thảo chia sẻ kinh nghiệm trong công tác tư vấn và điều trị nghiện thuốc lá, diễn ra ngày 28/5.
PGS Giáp thông tin, ngày 23/4 vừa qua, Quốc hội Anh thông qua đạo luật cấm những người sinh từ ngày 1/1/2009 mua thuốc lá hợp pháp suốt đời. Đây là một quyết sách mạnh mẽ nhằm bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên. Việc Bộ Y tế đưa ra đề xuất “Cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua, sử dụng thuốc lá” nhằm xác lập một thế hệ Việt Nam không khói thuốc.
Chuyên gia này cho biết, thuốc lá là nguyên nhân của hàng loạt bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ não, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, bệnh tim thiếu máu cục bộ và nhiều loại ung thư.
Ông chia sẻ, là một bác sĩ lâm sàng, ông chứng kiến những căn bệnh do tác hại thuốc lá gây ra nên hiểu rất rõ hậu quả đối với sức khỏe cộng đồng.
“Trẻ em có bố mẹ nghiện thuốc lá có thể chịu nhiều thiệt thòi về sức khỏe ngay từ khi chưa chào đời. Một đứa trẻ khi được sinh ra đã thiệt thòi hơn nếu bố mẹ nghiện thuốc lá. Đứa trẻ có thể chịu ảnh hưởng từ tinh trùng bị đột biến hoặc noãn không còn khỏe mạnh”, PGS Giáp nói.
Cùng quan điểm này, PGS.TS Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai đánh giá, đề xuất cấm người sinh từ năm 2010 hút thuốc là “rất đúng đắn”.
“Hiện, tỷ lệ hút thuốc ở học sinh đang gia tăng nhanh chóng và thanh thiếu niên là nhóm dễ bị tác động bởi quảng cáo, xu hướng và tâm lý tò mò. Những đối tượng này chưa đủ chín chắn để nhận thức đầy đủ tác hại của thuốc lá”, PGS Phương cho biết.
Trong khi đó, thuốc lá điện tử và thuốc lá thế hệ mới đang cố tình được quảng cáo là sản phẩm “ít hại” hoặc có thể hỗ trợ cai thuốc.
“Điều này rất nguy hiểm. Các bằng chứng khoa học cho thấy thuốc lá điện tử không hề ít nguy cơ hơn thuốc lá truyền thống, thậm chí còn phát sinh thêm nhiều nguy cơ sức khỏe mới”, PGS Phương khẳng định.
Vì thế, việc kiểm soát thuốc lá không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là chiến lược bảo vệ chất lượng dân số, nguồn nhân lực và tương lai phát triển của quốc gia.
Phát biểu tại sự kiện, TS Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam đánh giá cao Việt Nam đã có nhiều quyết sách mạnh mẽ như cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cải cách thuế thuốc lá.
Theo dự báo của WHO, đến năm 2031 Việt Nam có thể giảm được 2,1 triệu người hút thuốc và cứu khoảng 700.000 sinh mạng trong các thập kỷ tới.
Bà đề xuất, song song với việc đưa quy định cấm thuốc lá điện tử vào luật, Việt Nam cần tiếp tục triển khai các biện pháp mạnh hơn như: cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; tăng cường cảnh báo sức khỏe; loại bỏ khu vực hút thuốc trong nhà; thực thi nghiêm môi trường không khói thuốc.
Đặc biệt, bà bày tỏ sự ủng hộ đối với định hướng xây dựng “thế hệ không thuốc lá” tại Việt Nam.
Nhân viên y tế có tác động rất lớn để người bệnh bỏ thuốc
PGS Phương cho rằng, điều trị cai nghiện thuốc cần được xem là hoạt động quản lý bệnh mạn tính và phải có chiến lược quản lý lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của toàn hệ thống y tế.
“Ngay trong mỗi lần khám thường quy, nhân viên y tế nên hỏi về tình trạng hút thuốc và đưa ra lời khuyên phù hợp”, bà nói.
Theo WHO, chỉ cần một lời khuyên ngắn gọn từ nhân viên y tế cũng có thể giúp tăng tỷ lệ cai thuốc thành công thêm tới 30%; nếu có hỗ trợ điều trị toàn diện, tỷ lệ thành công có thể tăng tới 84%.
Các chuyên gia đánh giá, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này không chỉ nhằm kiểm soát thuốc lá truyền thống hay thuốc lá điện tử, mà còn mở ra cơ hội định hình một chiến lược y tế công cộng dài hạn nhằm bảo vệ thế hệ trẻ Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
Theo thống kê của WHO, sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn thế giới, trong đó có khoảng 1,6 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc thụ động. Khu vực Đông Nam Á đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi thuốc lá cướp đi sinh mạng của khoảng 3,1 triệu người mỗi năm.
WHO chỉ rõ: “Giới trẻ đang trở thành mục tiêu một cách có chủ đích của các tập đoàn thuốc lá trên thế giới. Hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt và các hình thức tiếp thị gây hiểu lầm đang được sử dụng để khiến những sản phẩm gây nghiện và có hại trở nên hấp dẫn với giới trẻ”.
Vì thế, chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 là “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”, nhấn mạnh cam kết của WHO trong việc vạch trần các chiến thuật của ngành công nghiệp thuốc lá, đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thúc đẩy thực thi chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên và cộng đồng.
Hạch to bằng ngón tay cái xuất hiện ở vùng cổ bên phải, không đau, anh dùng nhang đang cháy để châm đốt trực tiếp vào vùng da có hạch. Hạch không tan mà vùng da cổ bị bỏng để lại nhiều vết sẹo rỗ lỗ chỗ. Hạch ngày càng phình to, biến dạng vùng cổ, anh đến Bệnh viện Ung bướu TP HCM kiểm tra.
TS.BS.CK2 Lâm Đức Hoàng, Trưởng khoa Xạ trị Đầu cổ, Bệnh viện Ung Bướu TP HCM, cho biết kết quả nội soi vòm hầu bệnh nhân phát hiện khối u sùi dễ chảy máu đã phát triển bít tắc hoàn toàn lỗ mũi trái. Hạch cổ xuất hiện ở cả hai bên (trái lớn hơn phải), dính chặt thành một khối to 6-7 cm.
Các kết quả chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu cho thấy bệnh đã tiến triển nặng. CT scan ghi nhận khối choán chỗ ở vòm hầu đã xâm lấn lên nền sọ giữa. Xạ hình xương phát hiện các tổn thương hủy xương vùng nền sọ. Xét nghiệm định lượng virus EBV - tác nhân liên quan mật thiết đến ung thư vòm hầu, tăng vọt.
Bác sĩ chẩn đoán bệnh nhân mắc ung thư vòm hầu giai đoạn cuối. Khối u đã lớn và xâm lấn phức tạp, bệnh nhân được hóa trị trước nhằm kiểm soát bệnh và thu nhỏ khối bướu.
Theo bác sĩ Hoàng, các triệu chứng ung thư vòm hầu thường không đặc hiệu, dễ nhầm với bệnh tai mũi họng thông thường nên nhiều người bỏ qua "thời gian vàng".
Ung thư vùng đầu cổ có tốc độ nhân đôi và phát triển rất nhanh so với nhiều bệnh lý khác, có thể diễn tiến tại chỗ, tại vùng và di căn xa chỉ trong một thời gian ngắn. Phát hiện và can thiệp sớm, cơ hội điều trị hiệu quả rất cao, có thể khỏi bệnh. Trì hoãn điều trị hoặc áp dụng phương pháp thiếu khoa học như đốt thuốc, đắp lá... có thể kích thích khối u phát triển nhanh, tăng nguy cơ di căn.
Ù tai thường là dấu hiệu sớm và hay gặp nhất của ung thư vòm hầu, kèm theo nghe kém một hoặc hai bên tai. Bệnh có thể gây nghẹt mũi, chảy dịch mũi lẫn máu, nhức đầu, đau mặt giống viêm xoang. Ngoài ra, người bệnh dễ bị chảy máu cam tái diễn, đôi khi dẫn đến thiếu máu mạn tính.
Bác sĩ khuyến cáo không áp dụng các phương pháp thiếu chứng cứ khoa học như đắp lá, châm cứu hay "đốt nhang" vào các khối u, hạch bất thường trên cơ thể. Điều này có thể kích thích tế bào ung thư phát triển nhanh hơn, gieo rắc ra mô lành xung quanh và thậm chí đẩy tế bào ung thư di căn xa theo đường máu.
Cần đi khám sớm khi có dấu hiệu như ù tai, nghẹt mũi kéo dài, chảy máu mũi hoặc hạch cổ to dần, ít đau. Hạch nghi ngờ ung thư thường trên một cm, cứng chắc, không đau, di động kém cần được kiểm tra kịp thời.
"Việt Nam có nền y học cổ truyền lâu đời nhưng tỷ trọng khám chữa bệnh bằng phương pháp này còn thấp. Mỗi năm cả nước có khoảng 195 triệu lượt khám chữa bệnh BHYT với tổng chi hơn 160.000 tỷ đồng, song chi cho y học cổ truyền chỉ chiếm khoảng 3,3%", bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Bảo hiểm Y tế (Bộ Y tế), nói tại Hội thảo về nâng cao hiệu quả khám chữa bệnh BHYT trong lĩnh vực y, dược cổ truyền, chiều 29/5 tại Hà Nội.
Bà Trang cho hay chủ trương của Đảng và Nhà nước là bảo tồn, kế thừa và phát triển y học cổ truyền, đồng thời kết hợp bình đẳng giữa y học cổ truyền và y học hiện đại. Việc sử dụng cụm từ "kết hợp giữa y học cổ truyền và y học hiện đại" trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh nhằm thể hiện tính tương tác, hỗ trợ lẫn nhau giữa hai nền y học, thay vì coi y học cổ truyền chỉ là phần bổ trợ.
Thông tư 01/2025 cũng bổ sung nhiều bệnh mạn tính và bệnh cần kỹ thuật chuyên sâu như châm cứu, phục hồi chức năng vào danh mục được chuyển tuyến điều trị. Tuy vậy, Bộ Y tế thừa nhận vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là việc cập nhật danh mục bệnh còn chậm, một số chuyên khoa sâu của y học cổ truyền chưa được đưa vào đầy đủ.
Về dịch vụ kỹ thuật, Bộ Y tế đánh giá y học cổ truyền có lợi thế khi hầu như không bị khống chế tỷ lệ thanh toán BHYT như thuốc. Tuy nhiên, nhiều kỹ thuật hiện có mức giá thanh toán thấp, chưa tương xứng với công sức đào tạo và kinh nghiệm chuyên môn của đội ngũ thầy thuốc.
Hiện tỷ lệ bao phủ BHYT đã vượt 97% dân số trong quý I/2026, được xem là nền tảng tài chính quan trọng để mở rộng tiếp cận y học cổ truyền, đặc biệt tại tuyến xã và y tế cơ sở. Theo Thông tư 05, BHYT hiện thanh toán cho 222 vị thuốc đông y, thuốc từ dược liệu và 349 vị thuốc cổ truyền. Tuy nhiên, nhu cầu bổ sung các thuốc và dược liệu mới đang gia tăng. Bộ Y tế cho biết đang tiếp nhận hồ sơ đề xuất đưa thêm 94 loại thuốc và 5 dược liệu mới vào danh mục được BHYT chi trả. Ngoài ra, cơ quan này cũng nghiên cứu điều chỉnh cơ chế thanh toán đối với các dịch vụ như châm cứu, điều trị nội trú ban ngày và phục hồi chức năng.
"Chìa khóa để đưa y học cổ truyền đến gần người dân hơn là tích hợp các dịch vụ kỹ thuật và bài thuốc cổ truyền chính thống vào danh mục chi trả toàn diện của BHYT quốc gia", bà Trang nói.
Tại hội nghị, Thứ trưởng thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết mạng lưới khám chữa bệnh y học cổ truyền thời gian qua tiếp tục được củng cố. Hiện cả nước có 5 bệnh viện y học cổ truyền trực thuộc Bộ và các bộ, ngành; 61 bệnh viện tuyến tỉnh cùng 10 bệnh viện tư nhân. Ông đề nghị ngành y tế đánh giá toàn diện thực trạng khám chữa bệnh BHYT trong lĩnh vực y dược cổ truyền, làm rõ những kết quả đạt được, khó khăn, vướng mắc cũng như yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới.
Theo lãnh đạo Bộ Y tế, cần tiếp tục nâng cao chất lượng chuyên môn, hiệu quả sử dụng Quỹ BHYT, đồng thời tăng cường kết hợp y học cổ truyền với y học hiện đại nhằm giúp người bệnh tiếp cận dịch vụ an toàn, thuận lợi và hiệu quả hơn.
Dọc theo đường thở có những tế bào nhỏ li ti giống sợi tóc gọi là lông mao. Chúng có nhiệm vụ đẩy lớp chất nhầy cùng bụi bẩn, vi khuẩn và các chất độc trong không khí hít vào ra phía họng để ngăn không cho chúng xâm nhập sâu vào phổi.
Một số hóa chất trong khói thuốc lá như formaldehyde có thể làm tổn thương hoặc làm tê liệt các cấu trúc mỏng manh này, khiến chúng không hoạt động hiệu quả. Kết quả là các chất độc dễ dàng xâm nhập vào phổi, tích tụ lại và gây viêm.
Sau khi hút thuốc, các chất độc và hóa chất trong thuốc lá tồn đọng trong cơ thể, theo thời gian gây tổn thương cho các mô phổi nhạy cảm, bao gồm cả tổn thương DNA có thể dẫn đến ung thư phổi.
Khi đi ngủ và không tiếp xúc với khói thuốc, lông mao có thể bắt đầu tự phục hồi. Chúng cố gắng giữ và loại bỏ các chất độc tích tụ vào ban đêm, từ đó gây ho nhiều hơn để tống hết độc tố ra ngoài khi thức dậy.
Cách nhận biết ho do hút thuốc lá
Ho do hút thuốc lá giống như bất kỳ loại ho nào khác, là phản xạ tống mạnh không khí ra ngoài nhằm loại bỏ các chất gây kích ứng hoặc chất nhầy khỏi đường thở (phế quản và tiểu phế quản). Tuy nhiên, người bị ho do hút thuốc thường có một số đặc điểm riêng như sau:
- Có thể kéo dài hơn 2 hoặc 3 tuần.
- Tạo ra âm thanh khò khè hoặc lách tách.
- Có thể có đờm, tức là tạo ra chất nhầy. Đôi khi, ho có thể là ho khan (không có đờm) ở giai đoạn đầu hoặc ở người mới bỏ thuốc.
- Ho thường nặng hơn khi thức dậy và có xu hướng giảm dần trong ngày.
Tuy nhiên, khó phân biệt ho do hút thuốc đơn thuần với ho do ung thư phổi. Ho ra máu là dấu hiệu mạnh nhất của ung thư phổi, nhưng chỉ một phần nhỏ người bệnh gặp triệu chứng này. Dù ho ra một lượng nhỏ máu, người bệnh cũng cần khám ngay lập tức, vì máu có thể bị hít vào phổi.
Các triệu chứng khác có thể gợi ý ung thư phổi bao gồm:
- Khàn giọng kéo dài hơn vài ngày, không liên quan đến các triệu chứng cảm lạnh thông thường.
- Thở khò khè.
- Khó thở, đặc biệt là khi hoạt động thể chất.
- Sụt cân không rõ nguyên nhân.
- Đau khi thở có thể gợi ý tổn thương màng phổi.
- Đau ở phần trên cơ thể, đặc biệt là phổi, vai, giữa hai bả vai hoặc lưng.
Người đang hoặc từng hút thuốc và bị ho mạn tính nên đến gặp bác sĩ để được khám, đặc biệt nếu ho tăng tần suất, gây khó chịu hoặc có âm thanh bất thường.
Phương pháp điều trị
Để hết ho, cách tốt nhất là bỏ thuốc lá hoàn toàn. Tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn các phương pháp hỗ trợ cai thuốc hiệu quả.
Một số người sau khi bỏ thuốc lá thấy ho tăng lên, gọi là ho do cai thuốc lá. Nguyên nhân là khi ngừng hút thuốc, các lông mao trong đường thở bắt đầu phục hồi và hoạt động tốt hơn, giúp đẩy các chất bẩn ra ngoài, nên gây ho nhiều hơn. Tình trạng này chỉ tạm thời và thường giảm trong khoảng ba tháng.
Ho không chỉ giúp làm sạch chất do thuốc lá đưa vào, mà còn loại bỏ các tác nhân từ môi trường như nấm mốc, khói bếp hay hóa chất. Thay vì ngăn chặn hoàn toàn, có thể làm dịu cơn ho bằng các cách sau đây:
- Uống đủ nước mỗi ngày giúp làm loãng dịch tiết trong đường hô hấp.
- Súc miệng, tốt nhất là bằng nước muối ấm.
- Ngậm kẹo để làm dịu cổ họng.
- Uống mật ong, song không áp dụng cho trẻ dưới một tuổi vì có thể gây ngộ độc.
- Hít tinh dầu bạc hà hoặc khuynh diệp. Cho lá tươi của một trong hai loại thảo mộc này vào bát và đổ nước sôi vào. Trùm khăn lên đầu để giữ hơi nước và cúi người xuống bát đủ gần để hít vào.
- Nâng cao đầu khi ngủ, ngăn ngừa chất nhầy tích tụ trong cổ họng.
- Tập thể dục giúp thở sâu và nhanh hơn, làm loãng đờm.
- Ăn uống lành mạnh, đặc biệt là trái cây và rau xanh như bông cải xanh, súp lơ, có thể giúp tăng cường sức khỏe phổi. Một số nghiên cứu cho thấy chúng giàu chất chống oxy hóa, có thể hỗ trợ giảm tác hại của khói thuốc và góp phần giảm nguy cơ ung thư phổi.
