Công trình trên tạp chí y khoa The Lancet cho biết tính đến năm 2023, thế giới có gần 1,2 tỷ người phải chung sống với các tình trạng rối loạn tâm thần, đánh dấu mức tăng 95,5% so với năm 1990, theo CNN.
Các nhà khoa học phát hiện chứng lo âu và trầm cảm dẫn đầu đà bùng nổ, lần lượt vọt lên 158% và 131%. Đứng thứ ba là nhóm rối loạn nhân cách đơn thuần. Đại dịch Covid-19 đóng vai trò chất xúc tác khiến số lượng bệnh nhân trầm cảm và lo âu chạm đỉnh, đồng thời duy trì ở mức cao xuyên suốt năm 2023 thay vì hạ nhiệt về mức trước khủng hoảng.
Nhóm chuyên gia từ Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) thuộc Đại học Washington tiến hành phân tích dữ liệu tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát 12 loại bệnh lý chỉ ra bất ổn tinh thần đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật. Đáng chú ý, tỷ lệ mắc bệnh hiện đạt đỉnh ở nhóm 15 đến 19 tuổi.
Tiến sĩ Damian Santomauro, tác giả chính của nghiên cứu, khẳng định xu hướng dịch tễ chuyển dịch sang tuổi vị thành niên thay vì tuổi trung niên là điều chưa từng có tiền lệ. Tiến sĩ Robert Trestman từ trường Y khoa Virginia Tech Carilion cảnh báo sự gián đoạn trong giai đoạn phát triển não bộ và kỹ năng xã hội nhạy cảm này có thể để lại hệ lụy kéo dài suốt đời.
Dữ liệu cũng phản ánh sự phân hóa rõ rệt về giới tính. Nữ giới chiếm đa số trong các ca mắc chứng lo âu, trầm cảm, chán ăn hay cuồng ăn tâm thần. Ngược lại, nam giới chiếm ưu thế ở các hội chứng tự kỷ, rối loạn hành vi cư xử, tăng động giảm chú ý (ADHD) và khuyết tật trí tuệ. Các bác sĩ cũng ghi nhận hàng chục triệu ca mắc các bệnh ít phổ biến hơn như tâm thần phân liệt, loạn khí sắc hay rối loạn lưỡng cực.
Lý giải nguyên nhân bùng nổ ca bệnh, giới chuyên môn chỉ ra sự đan xen giữa yếu tố tích cực và tiêu cực. Theo TS Arthur Evans, Giám đốc điều hành Hiệp hội Tâm lý học Mỹ, năng lực chẩn đoán tốt hơn, cộng hưởng cùng đà tăng dân số giúp hệ thống y tế phát hiện nhiều bệnh nhân hơn. Xã hội cũng bớt định kiến, tạo động lực cho người dân cởi mở tìm kiếm sự trợ giúp thay vì âm thầm chịu đựng.
Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi đẩy tỷ lệ mắc bệnh leo thang xuất phát từ sự suy giảm điều kiện sống, bất ổn kinh tế, chấn thương tâm lý, xung đột chính trị và sự rạn nứt của các kết nối xã hội.
Tiến sĩ Paul Bolton thuộc trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg đánh giá số liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu 2023 này tiệm cận nhất với thực tế hiện nay, dù giới y khoa vẫn đối mặt với rào cản báo cáo thiếu từ các cơ sở y tế.
Trước gánh nặng bệnh tật ngày càng trầm trọng, nhóm tác giả hối thúc các nhà hoạch định chính sách cấp bách cải thiện hệ thống chăm sóc sức khỏe. Giới chuyên gia cũng khuyên những người đang đối mặt với khủng hoảng chủ động gặp bác sĩ tìm kiếm liệu pháp điều trị, đồng thời điều chỉnh lối sống, chú ý ăn ngủ, tập luyện và cân bằng công việc.
Chuyên gia dinh dưỡng Peng Yishan (Đài Loan) nhấn mạnh, có một khoảng cách rất lớn giữa việc "có ăn" và "ăn đúng". Một bữa sáng chuẩn xác không chỉ giúp vực dậy tinh thần, tạo cảm giác no lâu mà còn hỗ trợ đắc lực cho hiệu suất công việc và mục tiêu giảm cân.
Trên trang cá nhân, chuyên gia Peng cho biết nhiều nhân viên văn phòng và phụ huynh thường ăn sáng qua loa do vội vã đưa con đi học hoặc kịp giờ làm. Thói quen này về lâu dài sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến trạng thái cơ thể.
Dưới đây là 3 kiểu ăn sáng phổ biến nhưng lại là "kẻ thù" của sự tỉnh táo:
Thực phẩm nhiều dầu mỡ và tinh bột xấu
Bao gồm bánh quẩy, mì xào trên chảo gang, sandwich gà rán... Những món này khiến hệ tiêu hóa phải làm việc quá tải, dồn máu về dạ dày và gây cảm giác buồn ngủ.
Đồ uống nhiều đường
Các loại trà sữa, hồng trà ngọt và ngay cả sữa đậu nành có đường bán sẵn. Lượng đường tăng cao đột ngột sẽ khiến đường huyết biến động mạnh, dẫn đến tình trạng mệt mỏi sau đó.
Ăn quá no
Việc tiêu thụ những phần ăn lớn như xôi viên (cơm nắm truyền thống), bánh bao cỡ đại hoặc gọi thêm các món phụ như bánh củ cải, gà viên, khoai tây chiên sẽ làm cơ thể nặng nề.
Chuyên gia Peng Yishan gợi ý nên ưu tiên các món ăn kết hợp đa dạng nhóm chất. Về đồ uống, nguyên tắc bất di bất dịch là không đường. Các lựa chọn tốt nhất bao gồm: Sữa tươi, sữa đậu nành không đường giàu chất xơ, cà phê latte hoặc cà phê đen.
Nếu bạn không có nhiều thời gian, có thể ghé qua các cửa hàng tiện lợi và chọn nhanh 3 công thức phối hợp sau để đảm bảo đủ chất và tỉnh táo:
Combo 1: Cơm nắm + Sữa đậu nành không đường giàu chất xơ.
Ngoài ra, nếu muốn tăng cường sự tập trung, có thể bổ sung thêm vitamin B tổng hợp hoặc vitamin tổng hợp sau bữa sáng. Điều này giúp cơ thể chuyển hóa năng lượng hiệu quả hơn, từ đó cải thiện hiệu suất làm việc suốt cả ngày.
Ăn sáng với sữa đậu nành và yến mạch đặc biệt phù hợp với những người muốn áp dụng chế độ ăn lành mạnh hoặc giảm tiêu thụ chất béo có hại, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Sự kết hợp giữa yến mạch và sữa đậu nành vào bữa sáng sẽ mang lại những lợi ích sức khỏe sau:
Một trong những lợi ích nổi bật nhất của yến mạch là giúp giảm cholesterol trong máu. Yến mạch chứa chất xơ hòa tan beta-glucan. Khi vào ruột, loại chất xơ này chuyển thành dạng gel. Lớp gel có thể liên kết với a xít mật và cholesterol, từ đó làm giảm lượng cholesterol được hấp thu vào cơ thể.
Đường huyết tăng quá nhanh sau khi ăn có thể khiến cơ thể nhanh đói, mệt mỏi và về lâu dài làm tăng nguy cơ kháng insulin, tiểu đường. Đây là lý do các chuyên gia thường khuyến khích nên chọn những món có khả năng làm chậm quá trình hấp thu đường glucose từ ruột vào máu.
Yến mạch chứa tinh bột hấp thu chậm cùng lượng lớn beta-glucan. Nhờ đó, đường huyết sau ăn thường tăng từ từ hơn thay vì tăng đột ngột. Beta-glucan từ yến mạch có thể giúp cải thiện kiểm soát đường huyết ở người mắc tiểu đường loại 2, bà Marisa Moore, chuyên gia tại thành phố Atlanta (Mỹ), cho biết.
Ngoài ra, sữa đậu nành cũng có chỉ số đường huyết thấp và chứa lượng protein đáng kể. Protein giúp kéo dài thời gian tiêu hóa thức ăn, từ đó hỗ trợ duy trì mức năng lượng ổn định hơn trong nhiều giờ sau bữa sáng.
Hệ tiêu hóa khỏe mạnh đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tổng thể. Không chỉ giúp hấp thu dinh dưỡng hiệu quả, đường ruột còn liên quan đến miễn dịch và nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể.
Yến mạch chứa cả chất xơ hòa tan và chất xơ không hòa tan. Chất xơ không hòa tan giúp tăng khối lượng phân và nhu động ruột hoạt động đều đặn hơn. Trong khi đó, beta-glucan lại đóng vai trò như một prebiotic, tức là nguồn thức ăn cho các vi khuẩn có lợi trong ruột.
Khi hệ vi sinh đường ruột được nuôi dưỡng tốt, cơ thể có thể tạo ra nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe đường ruột và quá trình chuyển hóa. Do đó, ăn yến mạch thường xuyên sẽ rất tốt cho chức năng tiêu hóa và giảm nguy cơ táo bón.
Ngoài chất xơ và protein, yến mạch và đậu nành còn chứa nhiều dưỡng chất quan trọng cho cơ thể. Yến mạch có các khoáng chất như magiê, sắt, kẽm, mangan và selen. Đây là những chất tham gia vào nhiều hoạt động sinh học quan trọng.
Trong khi đó, đậu nành ngoài protein thực vật còn có hợp chất chống ô xy hóa isoflavone. Nếu sử dụng các sản phẩm sữa đậu nành được bổ sung vi chất, người dùng còn có thể nhận thêm canxi, vitamin D hoặc vitamin B12, theo Healthline.
Trao đổi bên lề hội nghị Đánh giá công nghệ y tế diễn ra từ ngày 6 - 7.5, do Bộ Y tế và Đại học Phenikaa (Hà Nội) tổ chức, bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế), cho biết Chính phủ đang giao Bộ Y tế xây dựng các giải pháp giảm đồng chi trả với người bệnh bảo hiểm y tế (BHYT), giảm chi trả của người bệnh khi khám chữa bệnh.
Với thuốc điều trị, đặc biệt các thuốc có chi phí lớn, những nhóm thuốc có chi phí lớn, đắt đỏ, nhất là nhóm thuốc điều trị ung thư, kể cả các thuốc đã được BHYT chi trả, thì người bệnh cũng khó có khả năng khi thực hiện đồng chi trả. Bộ Y tế kêu gọi doanh nghiệp hỗ trợ một phần cho người bệnh. Ngay cả với các thuốc không phải thuốc đắt tiền, Bộ Y tế cũng khuyến khích các doanh nghiệp có chính sách hỗ trợ người bệnh.
Về việc mở rộng danh mục thuốc BHYT, bà Trần Thị Trang cho hay hiện các hội đồng họp thẩm định dự kiến trong quý 2 hoàn thành việc thống nhất các thuốc vào danh mục trên tinh thần mở rộng và dự kiến hoàn thiện danh mục bổ sung trong quý 2 năm nay. Bộ Y tế dự kiến bổ sung mới 84 loại thuốc vào danh mục được quỹ BHYT chi trả. Danh mục mới bao gồm khoảng 30 thuốc điều trị ung thư thế hệ mới, thuốc hóa dược và sinh phẩm. Việc này giúp người bệnh giảm chi phí điều trị đáng kể, đặc biệt là các bệnh hiểm nghèo.
Khi được ban hành, đây là danh mục thuốc BHYT với số lượng lớn nhất bao gồm các thuốc thế hệ mới, sau khoảng 9 năm chưa điều chỉnh danh mục này. Tuy nhiên, với thuốc chi phí lớn, sau khi được bổ sung danh mục, quỹ BHYT chưa thể chi trả 100% quyền lợi.
Bộ Y tế cũng sẽ đánh giá về việc triển khai Thông tư 01/2025 trong đó có quy định cho phép bệnh nhân mắc 62 loại bệnh hiếm, hiểm nghèo được khám chữa bệnh trái tuyến (vượt tuyến) tại các cơ sở y tế cấp chuyên sâu, tuyến tỉnh mà không cần giấy chuyển tuyến, vẫn được hưởng 100% BHYT theo mức hưởng. Qua thực tế triển khai, sẽ sửa đổi danh mục bệnh, nếu bệnh nào tuyến dưới đã thực hiện được tốt, sẽ đưa ra khỏi danh sách này.
Bà Trần Thị Trang đánh giá, thực tế cho thấy sau hơn một năm triển khai, một số bệnh nằm trong nhóm mã bệnh hiểm nghèo được vượt tuyến (như một số ung thư, nhóm bệnh mã C) hầu hết đã được lên tuyến trên, được tiếp cận điều trị. Tuy nhiên, cùng với quyền lợi người bệnh được bảo đảm cũng đồng thời làm tăng mức quá tải tại các bệnh viện cấp chuyên sâu.
Tại hội nghị, các chuyên gia cùng chia sẻ về hiệu quả, việc đảm bảo quyền lợi người bệnh thông qua HTA (Health Technology Assessment - Đánh giá công nghệ y tế).
HTA cung cấp bằng chứng khoa học để hỗ trợ ra quyết định phân bổ nguồn lực y tế, tối ưu hóa chi phí và cải thiện kết quả điều trị cho bệnh nhân. Không chỉ đánh giá độ an toàn, HTA còn xem xét hiệu quả chi phí của thuốc hoặc thiết bị mới. HTA giúp cho việc quyết định danh mục thuốc được BHYT chi trả; đánh giá xem một thiết bị y tế mới có hiệu quả hơn phương pháp cũ hay không; phân tích tác động kinh tế khi áp dụng quy trình khám chữa bệnh mới.
Cũng theo bà Trần Thị Trang, HTA giúp công tác đấu thầu mua sắm thuốc có các bằng chứng về kinh tế y tế để có thể ra quyết định; đồng thời thêm thuận lợi trong đàm phán giá, góp phần giảm giá thuốc, thiết bị y tế, bởi HTA cung cấp bằng chứng khoa học về chi phí và hiệu quả. Giá là một yếu tố cần thiết trong mua sắm, nhưng chất lượng và tương xứng với giá cả thì đó là tiêu dùng hiệu quả.
