Công trình trên tạp chí y khoa The Lancet cho biết tính đến năm 2023, thế giới có gần 1,2 tỷ người phải chung sống với các tình trạng rối loạn tâm thần, đánh dấu mức tăng 95,5% so với năm 1990, theo CNN.
Các nhà khoa học phát hiện chứng lo âu và trầm cảm dẫn đầu đà bùng nổ, lần lượt vọt lên 158% và 131%. Đứng thứ ba là nhóm rối loạn nhân cách đơn thuần. Đại dịch Covid-19 đóng vai trò chất xúc tác khiến số lượng bệnh nhân trầm cảm và lo âu chạm đỉnh, đồng thời duy trì ở mức cao xuyên suốt năm 2023 thay vì hạ nhiệt về mức trước khủng hoảng.
Nhóm chuyên gia từ Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) thuộc Đại học Washington tiến hành phân tích dữ liệu tại 204 quốc gia và vùng lãnh thổ. Kết quả khảo sát 12 loại bệnh lý chỉ ra bất ổn tinh thần đang trở thành nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật. Đáng chú ý, tỷ lệ mắc bệnh hiện đạt đỉnh ở nhóm 15 đến 19 tuổi.
Tiến sĩ Damian Santomauro, tác giả chính của nghiên cứu, khẳng định xu hướng dịch tễ chuyển dịch sang tuổi vị thành niên thay vì tuổi trung niên là điều chưa từng có tiền lệ. Tiến sĩ Robert Trestman từ trường Y khoa Virginia Tech Carilion cảnh báo sự gián đoạn trong giai đoạn phát triển não bộ và kỹ năng xã hội nhạy cảm này có thể để lại hệ lụy kéo dài suốt đời.
Dữ liệu cũng phản ánh sự phân hóa rõ rệt về giới tính. Nữ giới chiếm đa số trong các ca mắc chứng lo âu, trầm cảm, chán ăn hay cuồng ăn tâm thần. Ngược lại, nam giới chiếm ưu thế ở các hội chứng tự kỷ, rối loạn hành vi cư xử, tăng động giảm chú ý (ADHD) và khuyết tật trí tuệ. Các bác sĩ cũng ghi nhận hàng chục triệu ca mắc các bệnh ít phổ biến hơn như tâm thần phân liệt, loạn khí sắc hay rối loạn lưỡng cực.
Lý giải nguyên nhân bùng nổ ca bệnh, giới chuyên môn chỉ ra sự đan xen giữa yếu tố tích cực và tiêu cực. Theo TS Arthur Evans, Giám đốc điều hành Hiệp hội Tâm lý học Mỹ, năng lực chẩn đoán tốt hơn, cộng hưởng cùng đà tăng dân số giúp hệ thống y tế phát hiện nhiều bệnh nhân hơn. Xã hội cũng bớt định kiến, tạo động lực cho người dân cởi mở tìm kiếm sự trợ giúp thay vì âm thầm chịu đựng.
Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi đẩy tỷ lệ mắc bệnh leo thang xuất phát từ sự suy giảm điều kiện sống, bất ổn kinh tế, chấn thương tâm lý, xung đột chính trị và sự rạn nứt của các kết nối xã hội.
Tiến sĩ Paul Bolton thuộc trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg đánh giá số liệu từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu 2023 này tiệm cận nhất với thực tế hiện nay, dù giới y khoa vẫn đối mặt với rào cản báo cáo thiếu từ các cơ sở y tế.
Trước gánh nặng bệnh tật ngày càng trầm trọng, nhóm tác giả hối thúc các nhà hoạch định chính sách cấp bách cải thiện hệ thống chăm sóc sức khỏe. Giới chuyên gia cũng khuyên những người đang đối mặt với khủng hoảng chủ động gặp bác sĩ tìm kiếm liệu pháp điều trị, đồng thời điều chỉnh lối sống, chú ý ăn ngủ, tập luyện và cân bằng công việc.
Huyết áp cao là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của đột quỵ, trong đó có đột quỵ do thiếu máu não và đột quỵ xuất huyết não. Trên thực tế, nguy cơ đột quỵ có xu hướng tăng dần khi huyết áp vượt khỏi mức lý tưởng và sẽ tăng mạnh hơn ở một số ngưỡng nhất định, theo chuyên trang sức khỏe Medical News Today (Anh).
Thông thường, huyết áp được đo bằng hai chỉ số là huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Chỉ số huyết áp dưới 120/80 mmHg được xem là bình thường. Trong đó, 120 là chỉ số huyết áp tâm thu, 80 là huyết áp tâm trương.
Khi huyết áp tâm thu ở mức 120 - 129 mmHg nhưng huyết áp tâm trương vẫn dưới 80 mmHg, đây được xem là giai đoạn huyết áp tăng nhẹ. Từ mức 130/80 mmHg trở lên, nguy cơ tim mạch bắt đầu cần được chú ý. Nếu huyết áp đạt từ 140/90 mmHg, tình trạng này thường được xem là tăng huyết áp rõ ràng và cần được theo dõi nghiêm túc.
Nhiều người cho rằng chỉ khi huyết áp vượt 140/90 mmHg mới nguy hiểm. Thế nhưng, các dữ liệu khoa học cho thấy rủi ro có thể bắt đầu tăng sớm hơn, khi huyết áp vượt mức bình thường 120/80 mmHg.
Nguy cơ đột quỵ tăng rõ rệt hơn từ mức 140/90 mmHg. Đây là ngưỡng mà nhiều bác sĩ đặc biệt lưu ý vì nguy cơ bắt đầu tăng mạnh hơn đáng kể.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Frontiers in Neurology cho thấy những người có huyết áp tâm thu từ 140 - 159 mmHg có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với nhóm có huyết áp dưới 130 mmHg. Khi huyết áp tăng lên mức 160 mmHg trở lên, nguy cơ tiếp tục tăng mạnh hơn nữa.
Nguyên nhân là huyết áp cao kéo dài có thể làm thành mạch dày lên, cứng hơn và dễ tổn thương. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành mảng xơ vữa hoặc làm mạch máu yếu đi theo thời gian.
Huyết áp tăng từ 180/120 mmHg trở lên có thể là tình trạng cấp cứu. Nguy cơ biến chứng cấp tính tăng rất mạnh. Ở mức này, người bệnh có thể đối mặt với đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim cấp hoặc tổn thương thận.
Nếu huyết áp rất cao và đi kèm các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân, nói khó, đau đầu dữ dội bất thường, lú lẫn hoặc nhìn mờ thì cần đi cấp cứu ngay vì đây có thể là dấu hiệu đột quỵ đang xảy ra.
Với đa số người trưởng thành, duy trì huyết áp dưới 130/80 mmHg thường giúp giảm nguy cơ biến cố tim mạch và đột quỵ về lâu dài. Với những người đã từng bị đột quỵ hoặc có bệnh lý nền nghiêm trọng, bác sĩ có thể đưa ra mục tiêu huyết áp riêng phù hợp với tình trạng sức khỏe, theo Medical News Today.
Với một số người, huyết áp có thể trở về mức bình thường một cách tự nhiên nếu kiên trì điều chỉnh chế độ ăn, tăng vận động, giảm cân, giảm căng thẳng và cải thiện giấc ngủ. Dù vậy, người bệnh vẫn cần theo dõi y khoa và dùng thuốc khi cần để phòng ngừa biến chứng tim mạch, đột quỵ, suy thận, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Theo bác sĩ Vahid S. Bharmal, chuyên gia nội tiết tại Bệnh viện đa khoa Bhailal Amin (Ấn Độ), thay đổi lối sống là một trong những yếu tố quan trọng trong điều trị tăng huyết áp. Những thói quen có lợi bao gồm:
Tuy nhiên, bác sĩ cũng lưu ý rằng thay đổi lối sống cần thời gian mới phát huy đầy đủ hiệu quả. Trong giai đoạn này, một số người bệnh vẫn cần dùng thuốc để kiểm soát huyết áp, nhằm giảm nguy cơ biến chứng ở tim, não, thận và mạch máu.
Các chuyên gia nội tiết nhấn mạnh rằng không phải mọi trường hợp tăng huyết áp đều là “tăng huyết áp nguyên phát” - tức huyết áp tăng mà không xác định được nguyên nhân cụ thể.
Ở một số người, tăng huyết áp có thể là “tăng huyết áp thứ phát”, nghĩa là do một bệnh lý khác gây ra và cần được đánh giá, điều trị đúng nguyên nhân. Một số rối loạn nội tiết có thể khiến huyết áp tăng kéo dài, bao gồm:
Theo bác sĩ Vahid, những nguyên nhân thứ phát cần được đặc biệt lưu ý ở người trẻ bị tăng huyết áp, người khó kiểm soát huyết áp hoặc người phải dùng nhiều loại thuốc huyết áp cùng lúc.
Ông nhấn mạnh rằng dù thay đổi lối sống rất quan trọng, người bệnh không nên tự điều trị tăng huyết áp mà không có sự hướng dẫn và đánh giá từ bác sĩ. Việc xác định nguyên nhân nền, theo dõi huyết áp thường xuyên và điều trị đúng cách sẽ giúp ngăn ngừa biến chứng lâu dài và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế quy định tại Nghị định 90 bao gồm: a) Vi phạm các quy định về y tế dự phòng và phòng chống HIV/AIDS; b) Vi phạm các quy định về khám bệnh, chữa bệnh (KCB); c) Vi phạm các quy định về dược, mỹ phẩm; d) Vi phạm các quy định về thiết bị y tế; đ) Vi phạm các quy định về bảo hiểm y tế; e) Vi phạm các quy định về dân số.
Trong đó, đối với hành vi vi phạm về KCB, Nghị định 90 quy định phạt tiền từ 5 - 10 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau: kê đơn thuốc, chỉ định sử dụng các dịch vụ KCB hoặc gợi ý chuyển người bệnh tới cơ sở KCB khác nhằm trục lợi; lạm dụng nghề nghiệp để xâm phạm danh dự, nhân phẩm, thân thể người bệnh; người nước ngoài trực tiếp KCB bằng tiếng Việt nhưng chưa được cơ sở đào tạo chuyên ngành chỉ định kiểm tra và công nhận thành thạo tiếng Việt hoặc bằng ngôn ngữ khác không phải tiếng Việt mà chưa được đăng ký sử dụng; lợi dụng hình ảnh, tư cách của người hành nghề để phát ngôn, tuyên truyền, khuyến khích người bệnh sử dụng phương pháp KCB chưa được công nhận.
Nghị định 90 quy định phạt tiền từ 30 - 40 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau: KCB khi chưa được cấp giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề KCB; thuê, mượn giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề KCB; cho người khác thuê, mượn giấy phép hoặc chứng chỉ hành nghề KCB; xâm phạm tính mạng, sức khỏe, xúc phạm danh dự, nhân phẩm của người hành nghề và người khác làm việc tại cơ sở KCB hoặc phá hoại, hủy hoại tài sản của cơ sở KCB…
Ngoài ra, phạt tiền từ 500.000 - 1 triệu đồng đối với một trong các hành vi sau đây: không cung cấp trung thực thông tin liên quan đến tình trạng sức khỏe của mình, không hợp tác đầy đủ với người hành nghề và cơ sở KCB; không chấp hành hoặc không yêu cầu thân nhân, người đến thăm mình chấp hành nội quy của cơ sở KCB, quy định của pháp luật về KCB. Phạt tiền từ 3 - 5 triệu đồng đối với hành vi: không chi trả chi phí KCB khi sử dụng dịch vụ KCB, trừ trường hợp được miễn, giảm theo quy định của pháp luật…
