Gợi ý cách làm bài thi môn ngữ văn vào lớp 10

Giáo viên Đỗ Đức Anh, Tổ phó chuyên môn tổ ngữ văn Trường THPT Bùi Thị Xuân (P.Bến Thành, TP.HCM), nhận xét đề thi ngữ văn của TP.HCM rất hay, rất mở, rất "đương đại", hợp thời nhưng vẫn giữ được hồn văn. Đề thi mang hơi thở của thời đại trí tuệ nhân tạo (AI) nhưng lại có thể hướng học sinh (HS) quay về khám phá chiều sâu cảm xúc của con người. Đây là lựa chọn rất phù hợp với bối cảnh hiện nay khi AI phát triển mạnh mẽ, nhiều người lo ngại về sự chai sạn cảm xúc của giới trẻ. Đây không chỉ là một đề thi phản ánh đúng tinh thần đổi mới đánh giá năng lực của môn học, đảm bảo chức năng tuyển sinh, mà còn có tính giáo dục cao.

Ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân, đánh giá đề thi được xây dựng công phu, có chiều sâu giáo dục, bám sát tinh thần của chương trình và đặc biệt là đánh giá khá đúng năng lực thực chất của HS. Điều đáng quý là đề không áp đặt một khuôn mẫu. HS có thể đồng tình, phản biện hoặc tiếp cận vấn đề từ nhiều góc nhìn khác nhau miễn là có lập luận hợp lý và thuyết phục. Chính sự cởi mở đó tạo cơ hội để các em phát huy năng lực tư duy độc lập, khả năng lập luận và vốn sống của bản thân. Đây cũng là cách ra đề giúp hạn chế tình trạng học thuộc văn mẫu, khuyến khích những bài viết mang dấu ấn cá nhân và những suy nghĩ chân thực của HS.

So sánh với đề thi năm trước, thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, nhận định đề thi có sự phân hóa rất tốt nhưng vẫn phù hợp với bối cảnh năm đầu sáp nhập địa phương.

So với đề thi năm ngoái, tuy ngữ liệu đọc hiểu văn bản văn học là thể loại truyện nhưng đề năm nay lại "dễ thở" hơn. Thêm vào đó, nội dung các câu hỏi đọc hiểu, các câu lệnh viết đoạn văn và bài văn đều rất tường minh, quen thuộc; dù có đặt ra những lựa chọn nhưng thực chất định hướng lựa chọn phù hợp đã được người ra đề có những gợi ý đầy tinh tế và nhân văn nếu thí sinh chịu khó đọc kỹ đề.

Với môn tiếng Anh, giáo viên Trần Thị Vân, Trường THCS Nguyễn Du (P.Bến Thành), nhận xét đề thi theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình GDPT 2018, các chủ đề không hề xa lạ. Tuy nhiên, để đạt điểm tuyệt đối ở đề này, HS giỏi cần đặc biệt lưu ý các câu đọc hiểu mang tính suy luận. Cô Vân dự đoán phổ điểm đại trà ở mức 6 - 7,5 điểm; HS khá giỏi đạt mức 8 - 9 điểm; mức điểm 9,5 - 10 điểm có thể thuộc về HS xuất sắc dự thi lớp chuyên/tích hợp.

Tương tự, thầy Bảo Khôi nói rằng đề thi có độ vừa sức với số đông nhưng vẫn có khoảng phân hóa rõ ở mức điểm 8 trở lên. Thí sinh nếu nắm chắc kỹ năng làm bài có thể đạt khoảng 6 - 6,5 điểm. Dự báo phổ điểm chung có thể tập trung trong khoảng 6,5 - 7 điểm.

Thầy Đỗ Đức Anh dự đoán phổ điểm môn ngữ văn năm 2026 sẽ có xu hướng nhỉnh hơn một chút so với một số năm gần đây nhưng khó xuất hiện "mưa điểm 9, 10".

Tin Gốc: Thanh Niên

Những ngày đầu tham gia chương trình "Học làm chiến sĩ công an - Biệt đội 114", Phúc Khang (học sinh lớp 7, Hà Nội) vẫn còn lúng túng với nếp sinh hoạt kỷ luật.

Từ những tác phong nhỏ như đứng thẳng lưng, đi không kéo lê giày dép… đến các kỹ năng quan trọng như tự vệ; phòng chống xâm hại, bạo lực ở trẻ em; xử lý các tình huống nguy hiểm… đều mới mẻ với cậu bé thành thị.

Việc cho con tham gia trại hè năm nay của chị Ngọc Lan - mẹ Phúc Khang - xuất phát từ những trăn trở rất thực tế.

"Con đang bước vào giai đoạn thay đổi tâm sinh lý, trong khi các tác động từ môi trường số - đặc biệt là mạng xã hội ngày càng lớn.

Có những vấn đề mà ba mẹ chưa chắc đã lường trước hay định hướng hết. Gia đình kỳ vọng những trải nghiệm thực tế sẽ giúp con có thêm kỹ năng để tự bảo vệ và thích nghi", chị Lan chia sẻ.

Nỗi lo này không phải cá biệt. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), gần 9/10 trẻ em Việt Nam từ 12 - 17 tuổi đang sử dụng internet, mở ra nhiều cơ hội học tập nhưng cũng kéo theo các rủi ro như bắt nạt trực tuyến, lạm dụng dữ liệu cá nhân hay nội dung độc hại.

Việc phụ thuộc vào màn hình còn khiến các em hạn chế giao tiếp xã hội, giảm vận động hoặc thiếu kỹ năng ứng phó trong các tình huống ngoài đời thực.

Trong bối cảnh đó, các chương trình trải nghiệm như "Học làm chiến sĩ công an", "Học kỳ trong quân đội"… ngày càng nhận được sự quan tâm của phụ huynh và xã hội.

Đây cũng là lý do Vinamilk tham gia cùng Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng trong việc tổ chức các hoạt động rèn luyện thực tế cho trẻ em.

Không chỉ hỗ trợ về dinh dưỡng trong suốt thời gian tham gia, doanh nghiệp còn góp phần tạo điều kiện để các em được trải nghiệm môi trường kỷ luật, phát triển kỹ năng sống và khả năng thích nghi.

"Trong suốt 50 năm phụng sự khát vọng Việt, công ty luôn xem trẻ em là trung tâm của sứ mệnh chăm sóc. Sự chăm sóc đó không dừng lại ở dinh dưỡng hay thể chất, mà còn hướng đến việc tạo điều kiện để các em phát triển toàn diện, bao gồm cả việc rèn luyện kỹ năng sống, khả năng thích nghi và tự bảo vệ mình trong thời đại số", bà Bùi Thị Hương - Giám đốc điều hành Vinamilk chia sẻ.

Không chỉ là dịp nghỉ ngơi sau năm học, kỳ nghỉ hè giờ đây được nhiều phụ huynh định hướng như một khóa trải nghiệm ngắn hạn, để giúp con có thêm những kỹ năng cần thiết - Ảnh: VN.

Từ góc nhìn đơn vị tổ chức, đại diện Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng cho biết sự tham gia của doanh nghiệp đã góp phần nâng cao chất lượng các chương trình dành cho thiếu nhi trong nhiều năm qua.

"Trong nhiều năm qua, công ty luôn là đối tác đồng hành tích cực cùng Báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng trong việc tổ chức các chương trình, hoạt động ý nghĩa dành cho thiếu nhi trên cả nước.

Sự phối hợp này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng các sân chơi, mà còn hỗ trợ thiết thực trong việc bổ sung dinh dưỡng, giúp các em có điều kiện phát triển tốt hơn khi tham gia chương trình", nhà báo Phạm Định Thi nhấn mạnh.

Trước đó, Vinamilk cũng đã đồng hành cùng Bộ Y tế trong Lễ phát động Tháng hành động vì trẻ em Việt Nam năm 2026 (tháng 6-2026).

Đây là hoạt động cấp quốc gia nhằm thúc đẩy sự chung tay của toàn xã hội trong công tác chăm sóc và bảo vệ trẻ em.

Phát biểu tại sự kiện, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Tri Thức khẳng định, trong thời đại công nghệ, công tác chăm sóc và bảo vệ trẻ em không chỉ dừng ở sức khỏe thể chất mà còn cần xây dựng "hệ miễn dịch số".

"Trẻ em cần được trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ số an toàn, tư duy phản biện, kỹ năng tự bảo vệ và ứng xử văn minh trên môi trường mạng", ông nói.

Cũng trong dịp này, nhãn hàng Optimum đã cùng lãnh đạo Nhà nước và các cơ quan quản lý đã đến thăm, tặng quà cho trẻ em đang được nuôi dưỡng tại Trung tâm Trợ giúp Xã hội tỉnh Quảng Ninh.

Với định hướng phát triển dựa trên khoa học dinh dưỡng, Optimum tập trung nghiên cứu các giải pháp giúp trẻ tiếp cận tối đa các dưỡng chất quý được tìm thấy trong sữa mẹ.

Điển hình là đột phá 6 HMO đầu tiên tại Việt Nam*, góp phần hỗ trợ tiêu hóa, đề kháng và trí não trong những năm đầu đời.

Cũng trong khuôn khổ Lễ phát động Tháng hành động vì trẻ em Việt Nam, công ty đã phối hợp cùng Quỹ Bảo trợ Trẻ em Việt Nam chính thức khởi động chương trình Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam năm 2026.

Không chỉ tiếp nối hành trình gần hai thập kỷ bền bỉ vì trẻ em Việt Nam, đây còn là bước khởi đầu cho chuỗi hành trình chăm sóc và hỗ trợ dinh dưỡng cho trẻ em trong năm kỷ niệm nửa thế kỷ năm thành lập và phát triển của Vinamilk.

Đánh dấu cột mốc "50 năm phụng sự khát vọng Việt", Vinamilk đã trao bảng tượng trưng cam kết dành tặng 500.000 hộp sữa, trị giá 3,5 tỉ đồng, đến 11.000 trẻ em có hoàn cảnh khó khăn trên khắp cả nước.

Với cam kết này, Quỹ sữa Vươn cao Việt Nam đã trao gần 43 triệu ly sữa đến hơn nửa triệu trẻ em trên khắp mọi miền Tổ quốc, trở thành một trong những chương trình vì trẻ em có quy mô lớn và dài hạn nhất Việt Nam.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Mới đây, tại buổi tiếp xúc cử tri Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định kỳ thi lớp 10 hiện nay "căng thẳng hơn cả thi đại học (ĐH)". Nhận định này phản ánh đúng thực trạng áp lực mà học sinh (HS), phụ huynh và xã hội đang phải đối mặt.

Bản chất tuyển sinh lớp 10 hiện nay là một cuộc "sàng lọc" bằng giải pháp hành chính khi nhiều địa phương thiếu trường lớp và giáo viên (GV). Để giảm số HS vào trường công, các địa phương buộc phải tổ chức thi tuyển với mức cạnh tranh rất cao. Điều này đi ngược mục tiêu phổ cập giáo dục trung học mà VN hướng tới vào năm 2035, tức mọi HS sau THCS đều có cơ hội tiếp tục học THPT, trung học nghề hoặc giáo dục thường xuyên.

Một HS đã hoàn thành giáo dục bắt buộc THCS phải được tiếp tục học tập bình thường. Thế nhưng tại Hà Nội hay TP.HCM, có nơi tỷ lệ chọi vào lớp 10 ở một số trường khá cao khiến có HS không vào được trường công không phải vì học yếu mà vì thiếu chỗ học.

Năm học 2026-2027, Hà Nội chỉ có khoảng 55% HS tốt nghiệp THCS được vào THPT công lập, giảm mạnh so với các năm trước. Theo số liệu HS đăng ký nguyện vọng 1 vào lớp 10 các trường THPT công lập năm học 2026-2027 do Sở GD-ĐT TP.HCM công bố, có khoảng 79,4% sẽ trúng tuyển vào trường công.

Điều đó cho thấy áp lực tuyển sinh lớp 10 vẫn đặc biệt gay gắt, phản ánh nghịch lý: chủ trương phổ cập đến hết lớp 12 đã rõ nhưng hạ tầng và đội ngũ GV vẫn chưa theo kịp.

Trong nhiều năm, VN tự hào về thành tựu phổ cập giáo dục THCS và hướng đến mục tiêu phổ cập giáo dục hết phổ thông. Nhưng ngay sau lớp 9, một cuộc cạnh tranh khốc liệt, dẫn đến mục tiêu phổ cập bị đứt gãy giữa chừng.

Ở bản chất sâu xa, tuyển sinh lớp 10 đại trà hiện nay không phải là đánh giá năng lực HS, mà là cơ chế phân bổ sự thiếu hụt nguồn lực giáo dục. Khi số lượng trường lớp công lập không đủ, kỳ thi trở thành "van điều tiết" để giảm áp lực cho hệ thống.

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất đáng chú ý khi nhấn mạnh: "Thi cử để đánh giá chất lượng dạy và học, không phải để loại các cháu ra khỏi trường học". Đây không chỉ là góc nhìn nhân văn, mà còn là tư duy giáo dục tiến bộ của nhiều quốc gia phát triển.

Ở phần lớn các nước có nền giáo dục tiên tiến, giáo dục THPT gần như đã được phổ cập. HS có thể khác nhau về định hướng con đường học tập, nghề nghiệp và chương trình học, nhưng đều không bị loại khỏi hệ thống giáo dục và đào tạo chỉ vì thiếu chỗ học.

Một mâu thuẫn khác nằm ở chủ trương phân luồng sau THCS. Về mục tiêu cũng như khoa học giáo dục, việc phân luồng là cần thiết. Một quốc gia hiện đại không thể chỉ đào tạo cử nhân ĐH hay kỹ sư mà cần cả công nhân kỹ thuật, kỹ sư thực hành, chuyên gia công nghệ, nhân lực dịch vụ và lao động sáng tạo.

Nhưng ở VN hiện nay, phân luồng chưa thực sự dựa trên sự tự nguyện và hấp dẫn nghề nghiệp. Nhiều HS vào giáo dục nghề nghiệp không phải vì yêu thích kỹ thuật hay có khả năng thực hành rõ ràng, mà vì không đậu trường THPT công lập hay không có điều kiện kinh tế để học trường tư thục. Đây là khác biệt lớn giữa VN và các nước tiên tiến, việc học các trường nghề là tự nguyện, đào tạo có chất lượng và học viên vẫn có nhiều cơ hội phát triển lâu dài.

Khi học nghề bị xem như "lựa chọn thứ hai", phân luồng sẽ khó thành công. Phụ huynh vẫn tìm mọi cách để con vào THPT rồi ĐH bởi bằng ĐH hiện vẫn có ưu thế rõ rệt trên thị trường lao động. Trong khi đó, nhiều ngành nghề kỹ thuật dù xã hội thiếu nhân lực nhưng thu nhập chưa tương xứng, cơ hội thăng tiến còn hạn chế và hình ảnh xã hội chưa đủ hấp dẫn.

Do đó, nếu không thay đổi cấu trúc thị trường lao động và nâng vị thế giáo dục nghề nghiệp, HS và phụ huynh chủ yếu cũng chỉ chọn con đường vào lớp 10 công lập.

Nghịch lý của giáo dục VN là càng kêu gọi giảm áp lực thì HS càng học thêm nhiều hơn. Kỳ thi lớp 10 khiến nhiều HS lớp 9 sống trong căng thẳng kéo dài, học thêm liên tục. Với nhiều gia đình, năm lớp 9 trở thành "năm bản lề" đầy áp lực.

Nguyên nhân bởi phía sau kỳ thi là nỗi lo rất thực tế: nếu không vào được trường công, chi phí học trường tư sẽ tăng cao hoặc HS phải đi học xa nhà, khó bảo đảm việc học lâu dài. Vì vậy, tuyển sinh lớp 10 hiện nay không chỉ là áp lực giáo dục mà còn là gánh nặng kinh tế đối với nhiều gia đình.

Muốn giảm áp lực thi lớp 10, không chỉ thay đổi đề thi hay quy chế tuyển sinh mà cần xem giáo dục phổ thông là quyền học tập phải được bảo đảm cho mọi HS. Tuy nhiên, giảm áp lực không đồng nghĩa buông lỏng chất lượng. Nhiều địa phương từng xét tuyển học bạ thay cho thi tuyển để giảm căng thẳng, nhưng cách làm này cũng bộc lộ hạn chế khi động lực học tập giảm, dễ phát sinh tiêu cực và chất lượng đầu vào THPT đi xuống. Thực tế đó khiến một số tỉnh như Đắk Lắk và Quảng Nam (cũ) phải khôi phục thi tuyển lớp 10 sau nhiều năm xét tuyển.

Vì vậy, giải pháp không phải bỏ thi hoàn toàn hay duy trì thi cử quá nặng nề, mà cần cơ chế đánh giá cân bằng hơn, kết hợp học bạ với đánh giá năng lực để vừa giảm áp lực vừa bảo đảm chất lượng thực chất.

Gốc rễ của áp lực tuyển sinh lớp 10 nằm ở 3 vấn đề lớn: thiếu trường lớp và GV, bất bình đẳng cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng, và thị trường lao động chưa hợp lý; vì vậy cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ.

Trước hết, VN cần thực sự hướng đến phổ cập THPT và tương đương bằng cách đầu tư mạnh cho trường lớp, đặc biệt ở các đô thị tăng dân số nhanh. Chính quyền phải chủ động dự báo quy mô HS, không để tình trạng thiếu trường kéo dài. Đồng thời phải thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các trường để giảm tâm lý chạy đua vào trường top.

Đổi mới giáo dục nghề nghiệp, nâng cao chất lượng đào tạo và tạo cơ hội học lên cao hơn. Khi con đường nghề nghiệp đủ hấp dẫn, áp lực dồn vào THPT sẽ giảm tự nhiên.

Tin Gốc: Thanh Niên