Một đám con nít trong xóm trưa ngày ấy hay tập trung đằng bụi trẩy nhà ông Tư (trẩy cùng họ tre nhưng thân nhỏ và thấp hơn). Bụi trẩy to rộng được khoét trống ở giữa. Chỗ trống đó để hai ghế gỗ dài xù xì, chân đóng hẳn dưới đất không dịch chuyển được.
Khi tôi, con Mọn, con Tí, Mừ Lùn, chị Bảy, bé Thu, thằng Gái, thằng Tèo Lùn… biết tới đó chơi thì đã thấy hai cái ghế dài trụ ở đó rồi. Mừ Lùn nói ông Tư làm cho mấy người ép đường trưa nắng vô ngồi nghỉ.
Phí trong bụi trẩy là một đám đất rộng trống không, chỉ có vài bụi cỏ gấu, vài lùm cây mắc cỡ. Đám đất trống vậy để chất mía, tới mùa mía tập trung về đây ép đường.
Tới mùa mía, xe bò lộc cộc chở mía về chất đống trong đám đất. Giữa đám đất có che ép mía, lò nấu có nhiều ô, trên có mấy cái chảo gang to. Đàn ông vác mía, khiêng bã phơi. Đàn bà ngồi đút mía vô che, gọi là cho che ăn.
Nắng hè chói chang phả xuống đất trắng, công việc nặng nhọc rớt độp mồ hôi. Con trâu ì ạch kéo che đi vòng tròn, vòng tròn. Nước mía chảy ra, hứng từng thùng đổ vô mấy chảo gang. Bã mía khô đút vô lò cháy rừng rực, có khi nghe lốp bốp.
Đứng lò nóng lắm, ông Tư đứng xa cầm vợt hớt bọt trong mấy chảo đường sôi sùng sục. Mùi đường ngọt thơm lừng bốc lên, ở xa lắc cũng nghe thơm. Mấy đứa con nít chúng tôi muốn coi, đứng xớ rớ bị người lớn làm mệt la om sòm, la mấy đứa nhỏ đi qua bụi trẩy chơi coi, chỗ củi lửa con nít vô đây chi…
Lúc đường tới nước nghe bà Tư kêu mấy nhà trong xóm chạy u ra quán mợ Hai Trầm mua bánh tráng nướng về nhúng. Ông Tư lấy cọng lạt cột bánh tráng thành một xâu rồi nhúng vô chảo đường. Đường phủ hai mặt bánh vàng rượm, ai thấy cũng mê…
Khu vực bụi trẩy đông vui nhộn nhịp, không khí trong xóm khác hẳn ngày thường. Nhà có mía chờ đường ra, chờ đường nguội đổ vô thạp, vô công khiêng về, để trong nhà ăn quanh năm. Nhà không có mía cũng chộn rộn “vui ké”.
Mùa mía đường kéo dài chừng hơn nửa tháng. Hết mùa, đám đất vắng không, cái che và mấy cái chảo gang nằm trơ trơ phơi nắng.
Hết mùa mía, con nít không còn chộn rộn nhìn ngó người lớn mà quay về thế giới của mình. Vô bụi trẩy.
Lại bắt chước người lớn dạy học, phân nhau đóng vai cô giáo, học trò. Xé lá chuối xanh làm vở, gai bưởi làm viết, bẻ cây hàng rào làm thước, cái ghế dài làm bàn.
Mấy cái đầu cắm cúi, mấy con mắt dán trên miếng lá chuối gò gẫm, nắn nót. Cô giáo đọc chánh tả học trò viết, giọng cô lên xuống, diễn vai uy nghiêm không cần giữ kẽ.
Có lúc chơi trò gia đình, vô vai cha, má, con. Cha má diễn vai nghiêm khắc không cần ý tứ.
Có lúc chơi trò bán hàng, hái đọt thanh long xanh, vỏ thanh long đỏ xắt nhỏ và mấy hột chùm rụm ngoài hàng rào trộn lại, ngâm trong lon sữa bò tưởng tượng ra món chè bông cỏ. Thân bèo xẻ ra bỏ mấy thứ linh tinh tưởng tượng ra món bánh mì thịt. Mua bán dễ chịu muốn bao nhiêu cũng thêm không sợ lỗ lã, cụt vốn…
Lăn lết trên cái ghế dài thô ráp xù xì, cái đũng quần mòn lĩn mà cái trí tưởng tượng dường như bất tận không bao giờ cạn. Để có chỗ cho những giờ phút vô tư, tranh thủ những giờ khắc trong trẻo trong thế giới tưởng tượng. Để rồi sau đó trở về cuộc đời thật, làm những đứa con biết nghĩ. Những đứa con biết giúp cha phụ mẹ trong thời buổi khốn khó, lo chạy về ẵm em, cắt rau heo, lo chăn bò, cắt cỏ…
Ngày ấy cách đây lâu lắm rồi. Ông, bà Tư và nhiều người đã về cát bụi. Bụi trẩy đã không còn bóng dáng. Bãi đất trống đã mọc lên một xóm nhà có con đường bê tông trước mặt.
Không còn trang vở lá chuối xanh, cây viết gai bưởi mới hái… Nhưng còn vang vọng đâu đây tiếng bà Tư xách nước trên giếng, cạnh bụi trầu, kêu vói xuống “cô Mừ mai kiu mấy nhỏ mua bánh tráng đem qua cho ổng nhúng đường nhen cô Mừ”.
Trường hợp đau lòng trên xảy ra tại Trung Quốc. Truyền thông đưa tin, chỉ trong vài tháng, một người đàn ông 45 tuổi bất ngờ sụt hàng chục kg, đi ngoài ra máu, chán ăn kéo dài.
Cho rằng mình bị trĩ nên ông chủ quan không đi khám. Đến khi các triệu chứng ngày càng nặng, ông mới đến bệnh viện kiểm tra. Kết quả khiến gia đình bàng hoàng: ung thư trực tràng, phát hiện ở giai đoạn muộn, đã di căn đến gan và phổi.
Dù được điều trị bằng hóa trị toàn thân và liệu pháp miễn dịch, người bệnh chỉ cầm cự được khoảng một năm trước khi qua đời. Trường hợp này không phải hiếm. Theo các bác sĩ, nguyên nhân lớn nằm ở thói quen ăn uống kéo dài nhiều năm.
Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ mắc bệnh, thậm chí có thể xem là một trong những yếu tố quyết định.
Đáng chú ý, bữa sáng, bữa ăn nhiều người không coi trọng, lại có ảnh hưởng lớn đến sức khỏe đường ruột. Nếu bắt đầu ngày mới bằng những thực phẩm không lành mạnh, các bữa còn lại trong ngày cũng khó "cứu vãn". Bác sĩ cảnh báo có 3 kiểu ăn sáng nên hạn chế tối đa.
Trước hết là nhóm thực phẩm nhiều chất béo. Các món chiên rán, nội tạng động vật, thịt mỡ hay dầu mỡ động vật là lựa chọn quen thuộc của không ít người. Tuy nhiên, tiêu thụ lượng lớn chất béo bão hòa ngay từ buổi sáng sẽ làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa. Về lâu dài, điều này dễ gây táo bón, khiến chất thải lưu lại lâu trong ruột, liên tục kích thích niêm mạc ruột và làm tăng nguy cơ ung thư.
Thứ hai là thực phẩm muối chua, hun khói. Dưa muối, cá khô, thịt xông khói… thường được nhiều người dùng kèm bữa sáng vì tiện lợi và đậm vị. Nhưng các món này có thể chứa nitrit, khi kết hợp với protein sẽ tạo thành nitrosamine – một chất có khả năng gây ung thư. Ngoài ra, thực phẩm hun khói còn chứa benzopyrene, một hợp chất độc hại khác đã được cảnh báo liên quan đến ung thư.
Nhóm thứ ba là thực phẩm nhiều đường. Bánh ngọt, nước ngọt có gas, sữa hoặc cháo thêm nhiều đường là lựa chọn phổ biến vào buổi sáng. Tuy nhiên, việc tiêu thụ quá nhiều đường dễ dẫn đến dư thừa năng lượng, gây tăng cân và béo phì. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chuyển hóa mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương đường ruột, từ đó liên quan đến ung thư đại trực tràng.
Theo các chuyên gia, nguy cơ mắc bệnh tăng rõ rệt sau tuổi 45-50. Ngoài tuổi tác, những người có các yếu tố sau cần đặc biệt lưu ý:
-Ăn nhiều thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, đồ nướng cháy, thực phẩm hun khói.
-Chế độ ăn thiếu rau xanh và trái cây.
-Hút thuốc lá, thường xuyên sử dụng rượu bia.
-Ít vận động, thừa cân hoặc béo phì.
-Có tiền sử polyp đại tràng.
-Có người thân mắc ung thư đại trực tràng.
Ở giai đoạn sớm, ung thư đại trực tràng thường không gây triệu chứng rõ ràng hoặc có biểu hiện dễ nhầm lẫn với các rối loạn tiêu hóa thông thường. Người dân nên đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu kéo dài như:
-Thay đổi thói quen đại tiện, táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài.
-Táo bón và tiêu chảy xen kẽ.
-Đi ngoài ra máu hoặc phân lẫn chất nhầy.
-Phân nhỏ, dẹt hoặc thay đổi hình dạng bất thường.
-Đau bụng âm ỉ, cảm giác đi ngoài không hết.
-Mệt mỏi kéo dài, thiếu máu.
-Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Khi gặp các dấu hiệu trên, việc đi khám và nội soi đại tràng là cần thiết để phát hiện sớm bệnh.
Nhiều người e ngại nội soi vì sợ đau hoặc lo rủi ro, nhưng theo các chuyên gia, nguy cơ từ việc trì hoãn phát hiện ung thư còn lớn hơn rất nhiều. Thực tế, nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, ung thư đại trực tràng có tiên lượng điều trị tốt hơn đáng kể.
Anh Nguyễn Thế Tuyền, 34 tuổi, trú xã Hồng Xuân, tỉnh Ninh Bình, bắt đầu công việc phục dựng mô hình nhà cổ từ năm 2021. Thời điểm đó, căn nhà 5 gian của ông bà ngoại sắp bị tháo dỡ. Thấy tiếc nuối không gian gắn bó suốt tuổi thơ, anh tự mày mò dựng bản thu nhỏ ngôi nhà nhằm giữ lại kỷ niệm.
Ông ngoại anh, một kiến trúc sư hơn 80 tuổi đã nghỉ hưu, là người hướng dẫn trực tiếp về tỷ lệ, không gian và kết cấu. Từng học Đại học Xây dựng nhưng sau đó chuyển hướng sang lĩnh vực làm đẹp và nghệ thuật, anh Tuyền tận dụng kiến thức kết cấu và thẩm mỹ để tính toán chi tiết. "Thời gian đầu, tôi liên tục làm hỏng và phải đập đi xây lại. Việc đúc từng viên gạch, viên ngói mini và lắp ghép đòi hỏi độ chính xác cao", anh Tuyền kể.
Sau 6 tháng, phiên bản nhà 5 gian đầu tiên hoàn thiện. "Nhìn ngôi nhà quen thuộc hiện ra trong hình hài thu nhỏ, cả bầu trời ký ức tuổi thơ ùa về khiến tôi vô cùng xúc động", chủ nhân tác phẩm kể.
Anh tiếp tục lấy ý tưởng từ các kiến trúc trong làng, sáng tác thêm nhiều tác phẩm và nhận nhiều lời khen khi đăng tải lên mạng xã hội. Nhiều khách hàng từ khắp mọi miền tìm đến, kể về cơ ngơi cũ của ông bà và đặt hàng phục dựng. "Lượng đơn đặt hàng tăng dần giúp tôi gắn bó với nghề đến tận hôm nay trong sự ủng hộ nhiệt tình của gia đình", chàng trai 34 tuổi nói.
Quá trình chế tác một mô hình trải qua nhiều công đoạn. Người thợ phải đến tận nơi khảo sát hoặc nghiên cứu qua hình ảnh, video của khách hàng để chọn vật liệu. Với những công trình không còn dấu tích, anh dựng bản vẽ 3D dựa trên lời kể của gia chủ, thống nhất phương án trước khi thi công.
Khâu thực hành bắt đầu bằng việc hàn khung sắt, đổ móng, xây tường bằng gạch mini. Tiếp đó là hoàn thiện hệ thống cửa gỗ, nội thất và các tiểu cảnh sân vườn. Những chi tiết như chum nước, xe đạp, bó lúa... được bổ sung để tăng tính sinh động. Theo anh Tuyền, khâu tính toán tỷ lệ gặp nhiều khó khăn nhất, bởi một sai lệch nhỏ sẽ làm mất độ chân thực của công trình. Để tái tạo dấu vết thời gian, anh thường xuyên đi quan sát thực tế các mảng tường rêu phong nhằm pha chế màu sơn sát với thực tế.
Vượt lên trên yếu tố kỹ thuật, người thợ phải thổi được "cái hồn" vào tác phẩm. Nhiều công trình đã bị phá bỏ từ lâu đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ của người thiết kế, khiến gia chủ khi nhìn vào phải ngỡ ngàng nhận ra cơ ngơi xưa.
Sau 5 năm, xưởng của anh đã cho ra đời vài trăm mô hình, chủ yếu là nhà 5 gian miền Bắc với tỷ lệ thu nhỏ 1/20. Giá thành dao động 10 - 100 triệu đồng tùy kích thước. Khách hàng đa phần là người cao tuổi muốn mô phỏng lại nhà cũ, hoặc người trẻ mua làm quà tặng bố mẹ.
Nhiều năm theo nghề nhưng theo anh Tuyền, khoảnh khắc bàn giao sản phẩm luôn mang lại nhiều cảm xúc, chứng kiến nhiều gia chủ rơi nước mắt khi ký ức ùa về.
Tháng 5/2025, ông Nguyễn Văn Hảo (55 tuổi, tỉnh Thái Bình) nhận bàn giao phiên bản nhà 5 gian 3 trái sau ba tháng đặt hàng với chi phí 20 triệu đồng. Căn nhà gốc xây năm 1982 của gia đình ông đã phải dỡ bỏ từ 5 năm trước do xuống cấp. Muốn con cháu nhớ về cội nguồn, ông bàn bạc cùng người thân và chốt phương án phục dựng, sau khi được bạn bè giới thiệu xưởng chế tác của anh Tuyền.
"Mô hình giúp tôi dễ dàng kể lại cho con cháu về không gian sống ngày xưa", ông Hảo nói.
Hiện xưởng chế tác của anh Tuyền có 10 nhân sự làm việc. Trong thời gian tới, người thợ 34 tuổi cho biết có kế hoạch thực hiện các tác phẩm mô phỏng những công trình di tích lịch sử và kiến trúc văn hóa tiêu biểu của Việt Nam.
"Tôi mong muốn dùng chính đôi tay này để lan tỏa mạnh mẽ giá trị văn hóa truyền thống đến mai sau", chàng trai Ninh Bình nói.
Đặc biệt là hoạt động cao điểm các đội hình “Mùa hè số” hỗ trợ đảng viên sử dụng Sổ tay đảng viên điện tử, thực hiện các thủ tục hành chính của Đảng trên địa bàn TP.HCM.
Sau buổi sinh hoạt Chi bộ khu phố 11 (phường Bình Lợi Trung, TP.HCM), Nguyễn Thị Phương Quyên (ngành chính trị học, Học viện Cán bộ TP.HCM) đã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn cô chú tải và thao tác trên ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử.
Phương Quyên kể vui nhất khi được chứng kiến các cô chú tự mình cài đặt ứng dụng, đăng nhập thành công và sử dụng thành thạo các tính năng.
Phần lớn các cô chú lớn tuổi thường sử dụng điện thoại chung với con cháu, hoặc ít dùng ứng dụng số, nên hay quên mật khẩu để liên kết.
Quyên cho biết với những trường hợp cô chú có người thân hỗ trợ, bạn hướng dẫn liên hệ con cháu để xác nhận hoặc nhập lại mật khẩu, thông tin tài khoản. Nếu không, cô sẽ hướng dẫn cụ thể từng bước để cô chú có thể cài đặt được.
Nhìn thấy các cô chú đăng nhập được, thao tác thành thạo, Quyên vui hơn hẳn, vì cũng cảm thông được người lớn tuổi không rành công nghệ. Nhìn đâu xa, họ cũng như ông bà của mình ở trong nhà.
“Mình tin những việc làm nhỏ của mình góp phần vào công cuộc chuyển đổi số của TP.HCM, giúp các cô chú tiếp cận công nghệ dễ dàng hơn. Nhìn cô chú thao tác được, chúng mình mới thật sự yên tâm và vui lắm”, Quyên hân hoan kể.
Còn bạn Nguyễn Thu Hiền (ngành quan hệ công chúng, Trường đại học Văn Lang) nói rằng với sinh viên, việc thao tác trên điện thoại hay các ứng dụng rất dễ dàng, nhưng với các cô chú lớn tuổi thì việc sử dụng thiết bị công nghệ hoặc thực hiện các thao tác đăng ký, đăng nhập vẫn còn nhiều khó khăn. Thế là Hiền sẵn sàng tham gia đội hình “Mùa hè số” để hỗ trợ các cô chú.
Bằng sự nhiệt huyết, Thu Hiền đã chủ động hướng dẫn, giải thích lại nhiều lần và hỗ trợ từng bước để các cô chú thao tác thành thạo trên ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử.
Sau khi tham gia hỗ trợ, Hiền cảm thấy rất vui và tự hào vì đã giúp các cô chú tiếp cận gần hơn với công nghệ và các ứng dụng số.
“Nhìn ánh mắt các cô chú hớn hở, thở phào nhẹ nhõm, tươi cười khi tải và dùng được ứng dụng, đó là hạnh phúc của chúng em”, Hiền tâm sự.
Cô Trần Thị Thương Thương (48 tuổi, Phó bí thư Chi bộ khu phố 11, phường Bình Lợi Trung) tâm tình đa số đảng viên trong chi bộ đều đã lớn tuổi, nhiều người đã nghỉ hưu, nên việc tiếp cận và sử dụng công nghệ số còn gặp nhiều khó khăn.
“Phần lớn đảng viên đều lớn tuổi, không quen sử dụng thiết bị công nghệ, nên việc tiếp cận công nghệ số đối với chúng tôi còn nhiều hạn chế. Sự hỗ trợ của lực lượng đoàn viên, thanh niên là rất cần thiết và đáng quý”, cô Thương nói.
Cô Thương được các bạn hướng dẫn rất tận tình và đánh giá cao tinh thần xung kích, làm việc nhiệt tình, hỗ trợ chu đáo và thân thiện, giúp các cô chú thoải mái hơn khi dùng ứng dụng số mà không thấy phiền hà các bạn.
Vừa được hỗ trợ tải và hướng dẫn sử dụng ứng dụng Sổ tay đảng viên điện tử và chỉ cách đóng đảng phí trực tuyến, cô Nguyễn Thị Đảng (71 tuổi, phường Bình Thạnh) tươi rói, liên tục nói “Cảm ơn các con, cô mừng quá! Hôm nay cô làm được rồi!”.
“Tuổi đã cao, việc sử dụng các ứng dụng công nghệ với tôi khó khăn lắm. Hôm nay đi sinh hoạt chi bộ, tôi rất mừng khi được các bạn đoàn viên, thanh niên hỗ trợ, hướng dẫn tận tình, chu đáo. Các bạn làm việc rất nhiệt tình, luôn vui vẻ, nói gì cũng nhẹ nhàng, dễ hiểu và lúc nào cũng cười”, cô Đảng bày tỏ.
