Một hướng dẫn viên leo núi người Nepal, từng bị cho là đã thiệt mạng sau nhiều ngày mất tích trên đỉnh Everest, bất ngờ được tìm thấy còn sống trong tình trạng kiệt sức khi tự bò về gần Trại Căn cứ Everest.
Thông tin được giới chức Nepal xác nhận với AFP ngày 4/6, khiến gia đình, bạn bè và cộng đồng leo núi quốc tế sửng sốt.
Người đàn ông may mắn sống sót là Dawa Sherpa, ngoài 50 tuổi. Ông vốn là một hướng dẫn viên kỳ cựu, được giới leo núi đặt biệt danh “Hillary”, theo tên nhà leo núi huyền thoại Edmund Hillary, nhờ nhiều năm kinh nghiệm chinh phục Everest.
Dawa mất tích từ sáng sớm 30/5, sau khi cùng đoàn leo núi hoàn thành hành trình lên đỉnh Everest cao 8.849m trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
Theo ông Pemba Sherpa thuộc công ty 8K Expeditions – đơn vị phụ trách công tác cứu hộ và tìm kiếm – hướng dẫn viên leo núi Dawa được một nhóm thuộc Ủy ban Kiểm soát Ô nhiễm Sagarmatha (SPCC) phát hiện vào sáng 4/6, gần khu vực Trại Căn cứ Everest.
“Ông ấy được đội SPCC tìm thấy khi đang bò xuống núi gần Trại Căn cứ”, ông Pemba Sherpa nói.
Ngay sau đó, Dawa được trực thăng đưa tới Kathmandu để điều trị.
Các bác sĩ cho biết ông bị tê cóng ở một số vị trí nhưng vẫn tỉnh táo và không nguy hiểm tới tính mạng.
Từ bệnh viện tại Kathmandu, bà Damu Sherpa – vợ của Dawa – cho biết, gia đình gần như đã tuyệt vọng trước khi nhận tin chồng còn sống. Theo bà Damu, gia đình thậm chí đang làm lễ cầu siêu từ ngày 3/6 vì tin rằng chồng mình không còn cơ hội sống sót.
“Chúng tôi vỡ òa trong hạnh phúc lúc nhận được tin báo vì gia đình đã từ bỏ hy vọng rằng ông Dawa Sherpa có thể vẫn sống”, người vợ nói.
Nhà leo núi người Anh Chris Thrall vốn là cựu lính thủy đánh bộ Hoàng gia Anh, đồng thời là người cuối cùng nhìn thấy Dawa trước khi ông mất tích.
Thrall cho biết, ông và Dawa đã lên tới đỉnh Everest vào khoảng 17h ngày 29/5 theo giờ địa phương.
Trong đoạn video đăng tải trên trang cá nhân vào ngày 3/6, nhà leo núi người Anh từng nghẹn ngào tưởng niệm người đồng hành mà ông tin rằng đã thiệt mạng trên núi tuyết.
Ông mô tả huấn luyện viên leo núi Dawa là “người khổng lồ hiền lành, là mãnh hổ thực thụ của vùng núi cao”.
Theo lời kể của nhà leo núi người Anh, sáng 30/5, khi họ bắt đầu xuống núi từ Trại 4 ở độ cao khoảng 7.950m – khu vực nằm ngay dưới vùng tử thần – Dawa bất ngờ dừng lại nghỉ.
Ông ngồi xuống cùng chiếc balo nặng trên lưng. Những người Sherpa (dân tộc bản địa ở Nepal nổi tiếng với nghề hướng dẫn leo núi Everest) thường phải mang theo rất nhiều đồ.
Thấy vậy, ông Thrall quay lại hỏi xem Dawa có ổn không, thì hướng dẫn viên leo núi nói ông cứ đi trước. Việc các hướng dẫn viên leo núi Everest dừng lại nghỉ giữa đường không phải là điều bất thường.
Tuy nhiên, trên đường xuống núi, Thrall bắt gặp một nhà leo núi người Ba Lan trong tình trạng nguy kịch vì cạn oxy và bị tê cóng nghiêm trọng.
“Hành trình lên đỉnh rất khắc nghiệt. Đáng lẽ cả chuyến đi chỉ mất khoảng 5 ngày, nhưng lần này kéo dài tới 11 ngày”, ông nhớ lại.
Thrall cho biết, ông buộc phải đưa ra lựa chọn khó khăn. Hoặc ông sẽ quay lại tìm Dawa, hoặc cứu nhà leo núi đang cận kề nguy hiểm.
“Tôi nghĩ Dawa rồi sẽ ổn như hàng trăm lần trước đây. Nhưng người leo núi kia đã hết oxy, các ngón tay bị tê cóng và có nguy cơ hạ thân nhiệt bất cứ lúc nào”, ông kể.
Sau đó, nhà leo núi người Anh đã chia sẻ bình oxy của mình cho nhà leo núi người Ba Lan và cả hai cố gắng xuống núi trong điều kiện cực kỳ nguy hiểm. Họ mất tới 11 tiếng để xuống được Trại 3, quãng đường thông thường chỉ mất khoảng 2 tiếng.
“Tôi nhận ra khi đó tình hình thực sự rất nghiêm trọng”, ông nói.
Sau khi Dawa mất tích, nhiều đội cứu hộ được triển khai tìm kiếm nhưng không phát hiện tung tích của ông trong nhiều ngày.
Không ai biết bằng cách nào Dawa có thể sống sót suốt gần một tuần trong điều kiện khắc nghiệt trên Everest trước khi tự mình bò xuống gần Trại Căn cứ.
Đây là một trong những chuyến leo núi cuối cùng của mùa Everest năm nay, thời điểm trên núi không còn nhiều đoàn leo núi hoạt động.
Theo thống kê sơ bộ của giới chức Nepal, hơn 1.000 người đã chinh phục thành công đỉnh Everest trong mùa leo năm nay, trở thành mùa leo núi đông nhất từng được ghi nhận.
Tuy nhiên, ít nhất 5 người cũng đã thiệt mạng, gồm 2 nhà leo núi Ấn Độ và 3 người Nepal tham gia công tác chuẩn bị trên núi.
Sáng ngày cuối tháng 6, chị Nguyễn Thị Kim Trinh, 50 tuổi, thức dậy trong tiết trời se lạnh của Đà Lạt. Hôm qua chị vừa vào rừng thông hái nấm nên sáng nay không có kế hoạch gì ngoài việc ngồi nhà nhâm nhi cà phê, ngắm cảnh. Đã hai tháng nay chị dừng chân ở "xứ sở ngàn thông" này. "Tôi chắc chắn không ở đây lâu nhưng chưa biết điểm dừng chân tiếp theo ở đâu", Kim Trinh nói.
Tháng 8/2024, khi đang làm thông dịch viên cho một tập đoàn kỹ thuật của Nhật Bản chị xin nghỉ phép đi châu Âu du lịch một tháng nhưng không được chấp thuận. Chị nộp đơn xin thôi việc đồng thời nghỉ hưu luôn.
"Thực ra tôi chỉ nghỉ hưu sớm hơn kế hoạch hai năm", chị nói. Trước đó, chị Trinh nhận ra sẽ là sai lầm nếu dành những năm tháng sung sức nhất để tích lũy rồi mới nghỉ hưu để tận hưởng cuộc sống vì lúc đó sức khỏe không cho phép. Chị đặt mục tiêu rời thị trường lao động sớm hơn.
Lối sống tối giản
Từ năm 2015, chị Trinh điều chỉnh lối sống để chuẩn bị tài chính. Chị ngừng mua sắm, thanh lọc tủ quần áo và ưu tiên tự nấu ăn. Nhờ sở hữu nhà riêng tại TP Thủ Đức, chị không mất chi phí thuê nhà, duy trì sinh hoạt phí dưới 5 triệu đồng mỗi tháng trong nhiều năm. Chị cũng tối giản các mối quan hệ xã hội, hạn chế các buổi tiệc tùng, gặp gỡ xã giao.
Người phụ nữ 48 tuổi chia tài chính thành ba quỹ: sinh hoạt dự phòng cho 10 năm (từ khi nghỉ việc đến lúc chính thức được nhận lương hưu) khoảng 150-200 triệu đồng mỗi năm, quỹ du lịch một tỷ đồng và sổ tiết kiệm dự phòng y tế. Với 19 năm đóng bảo hiểm xã hội trên mức lương toàn phần, chị tính toán sẽ nhận lương hưu hơn 50% khi đủ tuổi quy định, tạo lớp bảo vệ an toàn tài chính khi về già.
Hiện tại, khoản tiền cho thuê nhà tại TP Thủ Đức giúp chị chi trả phí lưu trú khi đi du lịch, cùng thu nhập từ kênh YouTube cá nhân. "Mặc dù nghỉ hưu đột ngột khiến tôi bị thâm hụt thu nhập hai năm qua, cuộc sống của tôi vẫn không bị ảnh hưởng bởi đã có chuẩn bị từ sớm", chị nói.
Hành trình xê dịch
Trước khi nghỉ hưu, chị Trinh từng cùng một nhóm bạn định mua đất lập làng ở ven Đà Lạt để dưỡng già, nhưng kế hoạch bất thành. Chị quyết định trong giai đoạn còn khỏe của cuộc đời sẽ sống xê dịch với nguyên tắc: nơi nào đang vào mùa đẹp nhất thì đến đó sống.
Sau khi nghỉ việc, chị thực hiện chuyến đi kéo dài 4 tháng qua 5 quốc gia châu Âu, sau đó tới Thổ Nhĩ Kỳ, Morocco và Lào. Trở về Việt Nam, chị tiếp tục áp dụng nguyên tắc: nơi nào đang vào mùa đẹp nhất thì đến đó.
Chị đón Tết tại Phú Quốc, lưu trú 45 ngày tại Đà Nẵng, Hội An. Sau đó, chị mua xe máy thực hiện chuyến đi độc hành 9 tháng xuyên các tỉnh miền Trung lên vùng Đông - Tây Bắc.
Chuyến đi mang lại cho chị nhiều trải nghiệm bất ngờ. Trên đường từ Pù Luông (Thanh Hóa) đến Mộc Châu (Sơn La), thấy thích cảnh đẹp của những thung lũng mùa mận chín ở Vân Hồ, chị đổi kế hoạch để ở lại lâu hơn. Tại Sa Pa, chị lưu trú 45 ngày, ở qua 6 homestay, dành phần lớn thời gian đi bộ và sống chậm.
Hành trình du mục cũng có những khoảnh khắc thót tim. Chị từng chạy 120 km dọc cung đường biên giới không nhà dân, không sóng điện thoại từ cửa khẩu Chi Ma (Lạng Sơn) đến Hoành Mô (Quảng Ninh). "Đường ở đây không hiện trên bản đồ, không có ai để hỏi", chị kể. Phải mấy chục km sau mới gặp được đồn biên phòng chỉ lối quay lại khu dân cư.
Chuyến đi còn là những cuộc gặp gỡ truyền cảm hứng. Trên đèo Ô Quy Hồ (Lào Cai), chị gặp một phụ nữ gần 60 tuổi đang đạp xe vượt dốc. Người này vốn là nội trợ toàn thời gian và chỉ bắt đầu khám phá bản thân khi đã bước vào tuổi xế chiều. "Càng đi, tôi càng nhận ra cuộc sống này tươi đẹp và rộng lớn. Những cung đường khó đi hay những cuộc gặp bất ngờ đều khiến tôi thấy tự do hơn", chị Trinh chia sẻ.
Kết thúc chuyến xuyên Việt, chị bay về TP HCM ăn Tết, sau đó về miền Tây, trở lại Phú Quốc và hiện tại là Đà Lạt.
Chi phí cho lối sống này linh hoạt theo nơi đến. Năm ngoái, chị tiêu 6 triệu đồng mỗi tháng tại Phú Quốc. Năm nay, mức chi phí tăng lên 20 triệu đồng mỗi tháng khi chị chọn dịch vụ cao cấp hơn. "Tôi kiểm soát tổng chi phí sinh hoạt mỗi năm ở mức 200 triệu đồng", chị nói.
Chùm ảnh 9 tháng xuyên Việt của chị Kim Trinh.
Suốt hành trình, chị Trinh ghi lại những khoảnh khắc đời thường và đăng lên kênh YouTube. Kênh hiện có hơn 800 video, trở thành nơi kết nối với nhiều người trung niên trong nước lẫn Việt kiều đang ấp ủ ý định hồi hương.
Anh Michael, ở Mỹ gần 50 năm, bày tỏ sự ngưỡng mộ với bản lĩnh, khả năng độc lập của chị Kim. "Cái hay của chị Kim là nhìn thấy rõ sự lôi cuốn của đồng tiền, khi mình có được càng nhiều mình càng bị nó cuốn theo quỹ đạo không dứt ra được", anh nói.
Nhiều người khác bày tỏ có mức thu nhập 30-50 triệu đồng mỗi tháng và đang kiệt sức vì áp lực công việc nhưng không đủ can đảm để bước ra khỏi vòng xoáy đó như chị Kim.
Giữa tháng 3, chị từ chối một dự án phiên dịch với mức lương 45 triệu đồng mỗi tháng. Chị cho biết ưu tiên hiện tại là sức khỏe và bản thân. "Tiền bao nhiêu cũng không đủ với người không biết đủ", chị nói.
Sống xê dịch hai năm qua 34 tỉnh thành và 29 quốc gia, người phụ nữ 50 tuổi cho biết nội tâm hiện hoàn toàn cân bằng. Chị chú trọng ăn uống lành mạnh và lắng nghe cơ thể. Ngay cả khi đối mặt với rủi ro sức khỏe trong tương lai, chị đã chuẩn bị sẵn tâm lý đón nhận.
Từ Đà Lạt, chị lên kế hoạch đến Nepal vào tháng 9, lưu trú dưới chân dãy Himalaya khoảng 6 tuần, trước khi tiếp tục sang Ấn Độ với tấm vé một chiều chưa xác định ngày quay về.
Dù vụ việc xảy ra cách đây vài năm, nhưng gần đây bất ngờ được chia sẻ trở lại nhanh chóng thu hút sự chú ý của cộng đồng mạng. Cái kết bi kịch của người đàn ông sau màn thử sức ăn lượng lớn trứng trong thời gian ngắn khiến nhiều người không khỏi bàng hoàng, đồng thời gióng lên hồi chuông cảnh báo về những rủi ro sức khỏe từ các thử thách ăn uống cực đoan.
Một người đàn ông 42 tuổi ở bang Uttar Pradesh, Ấn Độ)đã tử vong sau khi tham gia một màn cá cược kỳ lạ: ăn 50 quả trứng luộc trong một lần để giành phần thưởng 2.000 rupee (khoảng 650.000 đồng).
Theo Oddity Central, sự việc xảy ra vào ngày 3/11/ 2019, tại chợ Bibiganj, thuộc quận Jaunpur. Khi đang ngồi ăn cùng một người bạn, ông Subhash Yadav xảy ra tranh cãi. Cuộc nói chuyện nhanh chóng biến thành một màn thách đố, khi ông Yadav tự tin tuyên bố có thể ăn hết 50 quả trứng luộc trong một lần và đặt cược 2.000 rupee.
Người bạn đồng ý. Cả hai lập tức mua 50 quả trứng luộc để bắt đầu màn cá cược trước sự chứng kiến của nhiều người.
Ban đầu, ông Yadav liên tục ăn hết quả này đến quả khác mà không có dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, khi vừa ăn xong quả trứng thứ 42, người đàn ông bất ngờ gục xuống và rơi vào trạng thái bất tỉnh.
Những người có mặt tại hiện trường lập tức đưa nạn nhân đến bệnh viện địa phương cấp cứu. Dù được các bác sĩ nỗ lực cứu chữa, ông Yadav đã không qua khỏi.
Theo các bác sĩ, nguyên nhân tử vong được cho là do cơ thể bị quá tải sau khi tiêu thụ một lượng lớn trứng trong thời gian quá ngắn, dẫn đến tình trạng bội thực và các biến chứng nghiêm trọng.
Vụ việc nhanh chóng thu hút sự chú ý trên mạng xã hội và trở thành lời cảnh báo về những thử thách ăn uống cực đoan. Các chuyên gia y tế khuyến cáo không nên tham gia những màn cá cược hoặc thử thách tiêu thụ thực phẩm quá mức, bởi chúng có thể gây nguy hiểm đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng.
Trứng là thực phẩm giàu protein, vitamin, khoáng chất và nhiều dưỡng chất tốt cho não bộ, thị lực. Với người khỏe mạnh, ăn khoảng 1 quả/ngày hoặc tối đa 7 quả/tuần được xem là phù hợp. Tuy nhiên, tiêu thụ quá nhiều trứng trong thời gian dài có thể làm tăng một số nguy cơ sức khỏe, đặc biệt ở người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.
Mỗi quả trứng chứa khoảng 190 mg cholesterol. Dù cholesterol trong trứng không phải là nguyên nhân duy nhất làm tăng mỡ máu, việc ăn quá nhiều vẫn có thể khiến tổng lượng cholesterol nạp vào cơ thể vượt mức khuyến nghị, nhất là khi kết hợp với chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa.
Nhiều nghiên cứu cho thấy ăn trứng ở mức vừa phải không gây hại cho tim. Tuy nhiên, tiêu thụ quá nhiều trứng trong thời gian dài, đặc biệt ở người có bệnh nền, có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch và tử vong liên quan đến tim.
Bản thân trứng không gây béo, nhưng nếu thường xuyên ăn cùng xúc xích, thịt xông khói, bơ, phô mai hay đồ chiên rán, tổng lượng calo sẽ tăng đáng kể, từ đó làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì.
Một số nghiên cứu ghi nhận những người ăn trên 7 quả trứng mỗi tuần có nguy cơ mắc đái tháo đường type 2 cao hơn. Tuy nhiên, kết quả vẫn còn nhiều tranh cãi và phụ thuộc vào chế độ ăn cũng như tình trạng sức khỏe của từng người.
Các chuyên gia khuyến cáo, trứng vẫn là thực phẩm bổ dưỡng nếu được tiêu thụ điều độ. Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để xác định lượng trứng phù hợp.
Sau lần phẫu thuật thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng đầu tiên, chị Trang tiếp tục rơi vào tình trạng đau thắt lưng dữ dội, chân phải tê yếu, việc đi lại ngày càng khó khăn. Có những ngày chị chỉ có thể nằm nghiêng một chỗ, co chân phải, không dám đổi tư thế vì sợ cơn đau bùng phát.
"Đau nhất là vùng lưng rồi giật xuống chân, có lúc đau chói không thể bước nổi. Đã từng mổ một lần rồi nên khi bị đau lại, tôi suy sụp và lo lắm, sợ lưng mình hỏng hẳn, không biết còn nơi nào chữa được không", chị Trang chia sẻ.
Sau thời gian điều trị nội khoa nhưng tình trạng không cải thiện, chị cùng gia đình quyết định vượt hàng trăm cây số từ Tây Nguyên đến Bệnh viện Đa khoa Vinmec Đà Nẵng, với mong muốn tìm được nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.
Thoát vị đĩa đệm là bệnh lý phổ biến. Tuy nhiên, những trường hợp tái phát sau phẫu thuật như chị Trang, việc điều trị trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Qua thăm khám lâm sàng và thực hiện các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, các bác sĩ xác định tình trạng của chị phức tạp hơn nhiều so với một ca thoát vị đĩa đệm thông thường. Khối thoát vị tái phát ở trung tâm lệch phải kết hợp với tình trạng hẹp ống sống mức độ nặng đã gây chèn ép nghiêm trọng lên rễ thần kinh. Đây là nguyên nhân dẫn đến những cơn đau dữ dội, khiến chân phải tê yếu và hạn chế khả năng vận động.
Không chỉ vậy, ê- kíp điều trị còn phải đối mặt các bệnh lý nền mà chị đang mắc phải, gồm đái tháo đường và tăng lipid máu. Với bệnh nhân có bệnh lý chuyển hóa, việc chỉ định phẫu thuật lần hai cần được tính toán rất cẩn trọng. Quá trình kiểm soát đường huyết, hạn chế nguy cơ chậm lành hoặc nhiễm trùng vết mổ, cũng như xây dựng chiến lược phục hồi chức năng sau phẫu thuật đều đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều chuyên khoa.
Khác biệt từ công nghệ nội soi ít xâm lấn của Vinmec Đà Nẵng
Thách thức lớn nhất đặt ra cho ê-kíp là giải phóng rễ thần kinh bị chèn ép nhưng vẫn phải hạn chế tối đa tổn thương các mô lành xung quanh, vốn đã xơ dính sau lần mổ trước. Sau khi hội chẩn toàn diện, các bác sĩ quyết định lựa chọn phương pháp phẫu thuật nội soi lấy đĩa đệm thoát vị, một kỹ thuật tiếp cận vùng tổn thương qua đường mổ nhỏ, giúp hạn chế xâm lấn đến hệ thống cơ, dây chằng và cấu trúc xương cột sống xung quanh.
Để đảm bảo an toàn cho ca mổ lần hai, trước phẫu thuật, bệnh nhân được kiểm soát chặt chẽ các chỉ số đường huyết và lipid máu, đưa cơ thể về trạng thái ổn định nhất.
Trong quá trình phẫu thuật, BSCKI Dương Thanh Hà - Bác sĩ Ngoại thần kinh, Vinmec Đà Nẵng, sử dụng hệ thống nội soi hiện đại để tiếp cận chính xác vùng đĩa đệm tổn thương. Dù khối thoát vị tái phát cùng mô xơ sau lần mổ đầu đã khiến rễ thần kinh gần như dính hoàn toàn, dưới hình ảnh nội soi sắc nét, phẫu thuật viên vẫn bóc tách khéo léo, loại bỏ hoàn toàn khối thoát vị và giải phóng rễ thần kinh một cách an toàn, đồng thời bảo tồn các cấu trúc thần kinh lân cận.
"Với các trường hợp thoát vị đĩa đệm tái phát sau mổ, cấu trúc giải phẫu tại vùng can thiệp đã thay đổi, kèm theo tình trạng xơ dính ở nhiều mức độ khác nhau. Điều này khiến việc tiếp cận khó khăn hơn rất nhiều. Phẫu thuật nội soi là lựa chọn tối ưu giúp giảm đau sau mổ, hạn chế nguy cơ chậm liền hoặc nhiễm trùng vết mổ ở bệnh nhân có bệnh nền đái tháo đường, đồng thời giúp họ sớm trở lại cuộc sống thường ngày", BSCKI Dương Thanh Hà nhận định.
Ngay sau phẫu thuật, tình trạng đau của bệnh nhân cải thiện rõ rệt, có thể xoay trở và vận động dễ dàng hơn. Song song với việc theo dõi sát các chỉ số sinh hiệu, đường huyết và chăm sóc vết mổ, bệnh nhân cũng được triển khai chương trình phục hồi chức năng và tập vật lý trị liệu sớm ngay tại giường, giúp nhanh chóng lấy lại biên độ vận động của chân.
Đến ngày hậu phẫu thứ hai, bệnh nhân đã có thể tự đứng dậy và đi lại nhẹ nhàng, điều mà chỉ vài ngày trước còn tưởng như rất xa vời. Hành trình vượt hàng trăm cây số của chị Trang khép lại bằng nụ cười hạnh phúc trong ngày xuất viện, khi cơn đau từng ám ảnh nhiều tháng đã lùi lại phía sau.
Trường hợp của chị Trang là minh chứng cho thấy đau tái phát sau phẫu thuật cột sống có thể hồi phục nếu người bệnh được thăm khám và điều trị đúng hướng. Những biểu hiện như đau lưng lan xuống chân kéo dài, tê bì, yếu chân hoặc đau tái phát sau phẫu thuật đều là các dấu hiệu cảnh báo không nên chủ quan. Người bệnh cần tránh tự điều trị hoặc sử dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng. Việc thăm khám sớm và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp tại các cơ sở chuyên khoa uy tín có ý nghĩa quyết định trong việc nâng cao hiệu quả điều trị, bảo tồn chức năng vận động và phòng ngừa nguy cơ tổn thương thần kinh vĩnh viễn.
