Một người đàn ông 53 tuổi được chẩn đoán chết não vừa trở thành bệnh nhân đầu tiên trên thế giới được cấy ghép đồng thời hai quả thận và một lá gan từ lợn biến đổi gene, theo Nature ngày 29/5. Nghiên cứu công bố trên tạp chí y học Med cho hay được sự đồng thuận từ phía gia đình bệnh nhân, đội ngũ y tế đã duy trì thành công hoạt động của các nội tạng ghép trong gần 5 ngày. Đặc biệt, suốt 24 giờ đầu tiên sau đại phẫu, cơ thể người bệnh không xuất hiện dấu hiệu đào thải.
Do lợn có kích thước và hình dáng nội tạng tương đồng với con người, chúng thu hút sự chú ý của giới khoa học suốt nhiều thập kỷ qua như một giải pháp thay thế nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng thiếu hụt tạng ghép. Quy trình này được gọi là cấy ghép dị chủng (xenotransplantation), giúp chuyển các cơ quan như tim và thận từ lợn sang người. Tuy nhiên đến nay, các quy trình cấy ghép dị chủng đều chỉ giới hạn ở một cơ quan duy nhất.
Bác sĩ, nhà khoa học Tôn Húc Dũng (Xuyong Sun), người dẫn đầu ca phẫu thuật tại Bệnh viện số 2 trực thuộc Đại học Y khoa Quảng Tây ở Nam Ninh, cho biết trước ca này, giới y khoa chỉ cấy ghép các phần mô gan heo vào cơ thể người.
Bác sĩ, nhà khoa học Leonardo Riella tại Bệnh viện Đa khoa Massachusetts (Boston, Mỹ), người từng dẫn đầu êkíp đầu tiên cấy ghép thận lợn cho một bệnh nhân sống vào năm 2024, đánh giá việc cấy ghép đồng thời cả thận và gan lợn trong cùng một ca phẫu thuật là chưa từng có trước đây. Ông phân tích việc chuyển giao cùng lúc nhiều cơ quan phức tạp hơn rất nhiều so với một cơ quan đơn lẻ; thời gian phẫu thuật kéo dài hơn sẽ làm tăng nguy cơ biến chứng, chưa kể những bệnh nhân cần ghép đa tạng thường là những người có tình trạng bệnh lý nghiêm trọng.
Tiến sĩ Wayne Hawthorne, bác sĩ phẫu thuật kiêm nhà nghiên cứu cấy ghép tại Đại học Sydney (Australia), đánh giá nghiên cứu đã chứng minh tính khả thi của kỹ thuật cấy ghép dị chủng đa tạng. Phương pháp ghép đa tạng vốn được thực hiện bằng nguồn tạng hiến từ người, song do tình trạng khan hiếm nguồn tạng hiến tặng trầm trọng nên các nhóm nghiên cứu đang tích cực tìm kiếm giải pháp thay thế từ nội tạng lợn.
Theo bác sĩ Tôn, người đàn ông nhận nội tạng lợn vốn mắc bệnh thận mạn tính nghiêm trọng và bị xuất huyết não trước khi được xác nhận chết não. Lá gan của ông vẫn hoàn toàn khỏe mạnh, các bác sĩ đã tiếp nhận và cấy ghép nó cho một bệnh nhân sống khác. Còn ông được ghép các tạng từ một heo đã qua chỉnh sửa 6 gene trong bộ mã di truyền. Trong đó, 3 gene người được chèn thêm vào nhằm giảm nguy cơ xảy ra hiện tượng đông máu và 3 gene heo bị loại bỏ nhằm ngăn chặn hệ miễn dịch của người đào thải các cơ quan này.
Trong vòng 19 giờ sau khi cấy ghép, lá gan lợn bắt đầu tiết mật và cho thấy các dấu hiệu hoạt động bình thường. Chỉ số của các chất thải bao gồm creatinine và urea trong máu bệnh nhân, vốn tăng cao trước đó do bệnh thận, đã trở lại mức bình thường sau khi tiếp nhận hai quả thận lợn, chứng minh các cơ quan này bước đầu vận hành hiệu quả.
Tuy nhiên, khoảng 36 giờ sau cuộc phẫu thuật, êkíp ghi nhận những dấu hiệu sớm của hiện tượng đào thải nội tạng. Cụ thể, các tế bào lợn trong gan và thận bắt đầu bị thay thế dần bởi tế bào người, cho thấy hệ miễn dịch của bệnh nhân đã nhận diện được các cơ quan ngoại lai. Ngoài ra, tại một số vùng nhỏ trên lá gan heo cũng xuất hiện tình trạng hoại tử mô và đông máu cục bộ.
Các tác giả nghiên cứu quan sát thấy trong các cơ quan được cấy ghép có sự gia tăng nồng độ của một loại tế bào miễn dịch mang tên S100A12+, vốn liên quan trực tiếp đến phản ứng viêm. Họ cho rằng loại tế bào này có thể trở thành mục tiêu để nghiên cứu các loại thuốc ức chế, giúp giảm thiểu nguy cơ đào thải nội tạng về lâu dài.
Theo các chuyên gia, cấy ghép dị chủng đa tạng khó có thể trở nên phổ biến trong tương lai gần, bởi ngay cả việc cấy ghép đa tạng từ người sang người hiện nay vốn đã rất phức tạp và tiềm ẩn rủi ro cao. Tuy nhiên, quy trình này có thể mang lại lợi ích cho những bệnh nhân bị suy gan nặng, hội chứng vốn có thể khiến thận ngừng hoạt động theo.
Bác sĩ Tôn Húc Dũng cho biết ông và các cộng sự sẽ tiếp tục thực hiện thêm nhiều thử nghiệm trên người chết lâm sàng và trên loài khỉ sống trước khi có thể tiến hành phẫu thuật trên cơ thể người sống. Ông nói thêm nhóm nghiên cứu cũng cần phải xác minh chắc chắn để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ lây nhiễm các loại virus hoặc vi khuẩn từ nội tạng lợn sang cơ thể người.
Trà, đặc biệt là trà xanh, trà đen, chứa nhiều polyphenol và catechin - những hợp chất có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm. Các chất này có thể giúp bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương do stress oxy hóa, đồng thời hỗ trợ duy trì hoạt động ổn định của các enzyme gan.
Liều lượng, thời điểm uống trà ảnh hưởng đến gan
Yếu tố quyết định không phải là có uống trà hay không mà là lượng dùng và tần suất sử dụng.
Đại học Khoa học Y khoa Kermanshah (Iran) thực hiện nghiên cứu tác động của trà với gan trên 2.530 người từ 2015 đến 2023. Kết quả cho thấy những người uống dưới 4 tách trà mỗi ngày có xu hướng có chỉ số gan khỏe mạnh hơn so với nhóm uống quá nhiều hoặc không uống.
Thời điểm uống trà cũng đóng vai trò đáng kể. Uống trà cùng hoặc sau bữa ăn giúp làm chậm quá trình hấp thụ caffeine và các hợp chất hoạt tính, từ đó giảm áp lực lên gan. Ngược lại, uống trà khi bụng đói, đặc biệt là trà đậm, có thể khiến cơ thể hấp thụ nhanh các chất này, gây "quá tải" tạm thời cho hệ chuyển hóa.
Thói quen pha trà quá lâu hoặc sử dụng trà có độ đậm cao cũng làm tăng lượng hợp chất hoạt tính đi vào cơ thể, từ đó gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến gan.
Uống trà quá đậm có thể bất lợi
Lợi ích của trà không kéo dài nếu sử dụng quá mức. Uống quá nhiều hoặc dùng trà quá đậm có thể gây tác dụng ngược. Khi cơ thể hấp thụ lượng lớn catechin và caffeine, gan phải hoạt động nhiều hơn để xử lý, thải độc. Điều này có thể làm gia tăng gánh nặng lên quá trình chuyển hóa, nhất là khi diễn ra thường xuyên.
Chất chống oxy hóa polyphenol khi nạp ở liều cao có thể ảnh hưởng đến hoạt động của một số enzyme gan tham gia quá trình thải độc. Ở một số trường hợp, thói quen uống trà đậm kéo dài còn liên quan tăng men gan nhẹ.
Cách uống trà có lợi cho gan
Theo các chuyên gia, trà không gây hại nếu được sử dụng có kiểm soát. Thời điểm lý tưởng để uống trà là sau bữa ăn khoảng 30-45 phút, khi quá trình tiêu hóa đã bắt đầu. Điều này không chỉ giúp giảm kích thích dạ dày mà còn hạn chế ảnh hưởng đến việc hấp thụ dưỡng chất.
Thưởng thức một vài tách trà mỗi ngày (2-3 tách), với độ đậm vừa phải sau bữa ăn, là lựa chọn phù hợp để vừa tận hưởng lợi ích của trà, vừa bảo vệ chức năng gan. Thêm một lượng nhỏ sữa có thể giúp giảm độ axit của trà, nhưng nên hạn chế đường hoặc chất tạo ngọt để tránh tác động tiêu cực đến chuyển hóa.
Các loại trà thảo mộc hoặc trà detox cần được sử dụng thận trọng. Một số thành phần trong các loại trà này có thể tương tác với thuốc hoặc ảnh hưởng đến men gan nếu dùng thường xuyên.
Những nhóm người sau cần hạn chế và thận trọng khi ăn cá biển:
Đối với người bị dị ứng cá, vấn đề không phải là ăn nhiều hay ít. Cơ thể sẽ phản ứng dù chỉ ăn một lượng rất nhỏ. Protein trong cá là tác nhân có thể kích hoạt phản ứng dị ứng, với biểu hiện từ nhẹ như nổi mề đay, ngứa, sưng môi, đến nặng như khó thở, tụt huyết áp hoặc sốc phản vệ. Sốc phản vệ là tình trạng cần được cấp cứu ngay, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Một số người chỉ dị ứng với một vài loại cá, trong khi những người khác có thể phản ứng với nhiều loại khác nhau. Vì vậy, nếu đã được chẩn đoán dị ứng cá, người bệnh không nên tự ý thử các loại cá khác mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa dị ứng. Tự ý ăn thử có thể dẫn đến những phản ứng nguy hiểm ngoài ý muốn.
So với thịt đỏ, cá biển vẫn được xem là nguồn protein có lợi hơn cho sức khỏe. Tuy nhiên, một số loại cá biển và hải sản lại chứa lượng purin khá cao. Khi được chuyển hóa trong cơ thể, purin sẽ tạo thành a xít uric. Với những người bị gout, nếu a xít uric tăng quá mức, tinh thể urat có thể lắng đọng trong khớp và kích hoạt cơn đau gout, bác sĩ Robert Shmerling, chuyên gia thấp khớp tại Trường Y Harvard (Mỹ), cho biết.
Những loại cá như cá cơm, cá mòi, cá trích hoặc cá thu có hàm lượng purin cao hơn nhiều loại cá khác. Điều này không có nghĩa người bị gout phải kiêng hoàn toàn cá biển.
Thay vào đó, họ nên ăn ở mức vừa phải. Với những người đang bị tăng a xít uric hoặc gout chưa được kiểm soát tốt, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Người bị bệnh thận mạn vẫn cần bổ sung protein để duy trì khối cơ và sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, khi chức năng suy giảm, thận sẽ khó loại bỏ các chất thải được tạo ra từ quá trình tiêu hóa protein. Khi các chất này tích tụ trong máu, chúng có thể khiến các triệu chứng bệnh thận trở nên nặng hơn.
Vì vậy, nhiều người bệnh cần kiểm soát lượng protein hằng ngày theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu ăn quá nhiều cá biển, tổng lượng protein nạp vào có thể vượt quá nhu cầu được khuyến nghị, làm tăng áp lực cho thận, theo Eating Well.
Theo đó tính từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm đã ghi nhận tại TP.HCM có 4 trường hợp tử vong do bệnh dại, tăng 3 ca so với cùng kỳ năm 2025.
Trước thực trạng đó, bệnh dại trở thành mối nguy cơ đáng quan tâm trong cộng đồng khi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, với tỉ lệ tử vong gần như 100% khi đã phát bệnh. Tình hình bệnh dại hiện nay cần được đặc biệt lưu ý tại các khu vực còn tồn tại tình trạng chó, mèo chưa được tiêm phòng dại đầy đủ, chó thả rông, không đeo rọ mõm khi ra nơi công cộng.
Sở Y tế TP.HCM đã ban hành công văn về tăng cường công tác phòng, chống bệnh dại trên địa bàn TP.HCM.
Nội dung tập trung vào việc chủ động giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nguy cơ, xử lý kịp thời ổ dịch dại, tăng cường phối hợp liên ngành giữa y tế và thú y; đồng thời đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu đúng về mức độ nguy hiểm của bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa.
Giám sát người phơi nhiễm bệnh dại dựa vào điểm tiêm vắc xin ngừa dại. Khi tiếp nhận các trường hợp chó cắn 2 người trở lên trong 10 ngày, chó ốm, chết trong 10 ngày, chó, mèo có biểu hiện nghi dại khác, theo nhận định của bác sĩ khám sàng lọc tại điểm tiêm vắc xin ngừa dại sẽ được ghi nhận thông tin, đánh giá yếu tố nguy cơ.
Từ đó chuyển thông tin đến y tế cơ sở, cơ quan thú y để phối hợp điều tra, giám sát, phát hiện sớm động vật nghi dại hoặc ổ dịch dại trong cộng đồng.
Phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM trong việc chia sẻ thông tin về các trường hợp người bị chó, mèo cắn, các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh dại, cũng như phối hợp điều tra, xử lý khi phát hiện ổ dịch dại trên động vật.
Tổ chức tập huấn giám sát bệnh dại cho các trạm y tế xã, phường, đặc khu trên địa bàn. Phối hợp Bệnh viện Bệnh nhiệt đới tập huấn các cơ sở tiêm chủng có tiêm vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại cập nhật hướng dẫn chuyên môn, thực hiện đúng phác đồ điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, tư vấn đầy đủ cho người dân khi bị chó, mèo cắn, cào. Đồng thời thực hiện báo cáo, chia sẻ thông tin ca phơi nhiễm theo quy định. Xử lý vết thương sau phơi nhiễm.
Nhắc nhở người dân về trách nhiệm tiêm phòng cho vật nuôi, hướng dẫn người dân xử trí đúng vết thương khi bị chó, mèo cắn, cào, khuyến cáo đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại khi có chỉ định. Tuyệt đối không tự điều trị, không lấy nọc, không đắp lá hoặc sử dụng các biện pháp dân gian.
