Theo đó tính từ đầu năm 2026 đến nay, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm đã ghi nhận tại TP.HCM có 4 trường hợp tử vong do bệnh dại, tăng 3 ca so với cùng kỳ năm 2025.
Trước thực trạng đó, bệnh dại trở thành mối nguy cơ đáng quan tâm trong cộng đồng khi là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, với tỉ lệ tử vong gần như 100% khi đã phát bệnh. Tình hình bệnh dại hiện nay cần được đặc biệt lưu ý tại các khu vực còn tồn tại tình trạng chó, mèo chưa được tiêm phòng dại đầy đủ, chó thả rông, không đeo rọ mõm khi ra nơi công cộng.
Sở Y tế TP.HCM đã ban hành công văn về tăng cường công tác phòng, chống bệnh dại trên địa bàn TP.HCM.
Nội dung tập trung vào việc chủ động giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nguy cơ, xử lý kịp thời ổ dịch dại, tăng cường phối hợp liên ngành giữa y tế và thú y; đồng thời đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu đúng về mức độ nguy hiểm của bệnh dại và các biện pháp phòng ngừa.
Giám sát người phơi nhiễm bệnh dại dựa vào điểm tiêm vắc xin ngừa dại. Khi tiếp nhận các trường hợp chó cắn 2 người trở lên trong 10 ngày, chó ốm, chết trong 10 ngày, chó, mèo có biểu hiện nghi dại khác, theo nhận định của bác sĩ khám sàng lọc tại điểm tiêm vắc xin ngừa dại sẽ được ghi nhận thông tin, đánh giá yếu tố nguy cơ.
Từ đó chuyển thông tin đến y tế cơ sở, cơ quan thú y để phối hợp điều tra, giám sát, phát hiện sớm động vật nghi dại hoặc ổ dịch dại trong cộng đồng.
Phối hợp với Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP.HCM trong việc chia sẻ thông tin về các trường hợp người bị chó, mèo cắn, các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh dại, cũng như phối hợp điều tra, xử lý khi phát hiện ổ dịch dại trên động vật.
Tổ chức tập huấn giám sát bệnh dại cho các trạm y tế xã, phường, đặc khu trên địa bàn. Phối hợp Bệnh viện Bệnh nhiệt đới tập huấn các cơ sở tiêm chủng có tiêm vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại cập nhật hướng dẫn chuyên môn, thực hiện đúng phác đồ điều trị dự phòng sau phơi nhiễm, tư vấn đầy đủ cho người dân khi bị chó, mèo cắn, cào. Đồng thời thực hiện báo cáo, chia sẻ thông tin ca phơi nhiễm theo quy định. Xử lý vết thương sau phơi nhiễm.
Nhắc nhở người dân về trách nhiệm tiêm phòng cho vật nuôi, hướng dẫn người dân xử trí đúng vết thương khi bị chó, mèo cắn, cào, khuyến cáo đến ngay cơ sở y tế để được tư vấn tiêm vắc xin và huyết thanh kháng dại khi có chỉ định. Tuyệt đối không tự điều trị, không lấy nọc, không đắp lá hoặc sử dụng các biện pháp dân gian.
Khi muỗi vừa đậu xuống da, họ lập tức dùng ống hút chuyên dụng bắt lại, cho vào lọ, ghi chú thời gian, địa điểm và chủng loài. Đó là một phần công việc thường ngày của "thợ săn muỗi" - những người âm thầm lần theo dấu vết của các dịch bệnh nguy hiểm như sốt rét, sốt xuất huyết.
Tại khu nuôi muỗi ở Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, các nhà nghiên cứu chăm chú kiểm tra từng khay nước, từng chiếc lồng muỗi. Công việc này đòi hỏi tỉ mẩn, chu tất như chăm "con mọn", phải để ý từng chút, quan sát vòng đời, kiểm tra hoạt động của muỗi theo giờ, cho muỗi ăn.
"Đây là công việc đặc biệt vất vả, nhiều nguy cơ nhưng đóng vai trò quyết định trong kiểm soát dịch", PGS Hoàng Đình Cảnh, Viện trưởng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương, chia sẻ tại hội nghị Côn trùng học quốc gia lần thứ 12 ngày 21/5 tại Hà Nội. Việc nghiên cứu nhằm tìm hiểu cách thức truyền bệnh, đặc điểm sinh học, sinh thái của muỗi, từ đó đưa ra các biện pháp phòng chống dịch bệnh phù hợp trên thực tế.
PGS Cảnh cho hay nhiều nghiên cứu bắt buộc phải dùng người thật làm mồi nhử vì nhiệt độ và mùi cơ thể người mới thu hút được muỗi. Thậm chí, để hiểu tập tính sinh học của muỗi, các nhà nghiên cứu phải đến vùng sâu vùng xa, dựng bẫy ở bìa rừng, dưới gầm nhà sàn, trong chuồng gia súc - những nơi muỗi xuất hiện dày đặc nhất. Có nghiên cứu kéo dài nhiều ngày đêm liên tục nhằm xác định loài muỗi nào hoạt động, thời điểm đốt người và khả năng truyền bệnh ra sao.
TS Nguyễn Văn Dũng, Trưởng khoa Côn trùng, cho biết nuôi muỗi trong phòng thí nghiệm giúp nhà khoa học hiểu rõ đặc điểm sinh học và tập tính của loài truyền bệnh sốt xuất huyết, từ đó xây dựng biện pháp phòng chống hiệu quả. Qua nghiên cứu, các chuyên gia nhận thấy muỗi Aedes thường đẻ trứng ở những nơi chứa nước sạch như chậu cây, lọ hoa, xô chậu hoặc các vật dụng phế thải có nước mưa đọng lại. Loài muỗi này hầu như không sinh sản ở cống rãnh hay nguồn nước bẩn.
Ngoài ra, muỗi Aedes có tập tính trú đậu trong nhà, đặc biệt ở các góc tối, nơi treo quần áo hoặc khu vực ít ánh sáng, thay vì bám trên tường như nhiều người vẫn nghĩ. Theo TS Dũng, nắm rõ tập tính của muỗi giúp ngành y tế đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp như loại bỏ dụng cụ chứa nước sạch, vệ sinh vật dụng quanh nhà và xử lý những vị trí muỗi thường trú đậu.
Muỗi không đơn thuần là côn trùng gây khó chịu mà là mắt xích trung gian truyền nhiều bệnh nguy hiểm. Muỗi Anopheles truyền sốt rét, trong khi muỗi Aedes là véc-tơ chính gây sốt xuất huyết. Ngoài ra, ve, rận, bọ chét... cũng có thể mang mầm bệnh sang người.
Việt Nam từng là một trong những quốc gia có số ca sốt rét rất cao, đặc biệt ở vùng rừng núi và vùng sâu vùng xa. Có thời điểm mỗi năm ghi nhận hàng triệu ca mắc, nhiều trường hợp tử vong do sốt rét ác tính. Tuy nhiên, nhờ hàng chục năm kiên trì chống dịch, từ giám sát ca bệnh, nghiên cứu tập tính muỗi đến phun hóa chất và bảo vệ người dân đi rừng, số ca sốt rét hiện giảm xuống chỉ còn vài trăm ca mỗi năm. Việt Nam đang hướng tới mục tiêu loại trừ hoàn toàn sốt rét vào năm 2030.
Trong khi đó, sốt xuất huyết lại diễn biến ngày càng khó lường. Nếu trước đây dịch thường bùng phát theo chu kỳ, hiện nay bệnh xuất hiện gần như quanh năm và lan rộng tại nhiều địa phương. Các nhà khoa học Việt Nam đang phối hợp với nhiều viện nghiên cứu quốc tế từ Nhật Bản, Australia, Bỉ... để nghiên cứu sâu hơn về vòng đời muỗi và khả năng truyền bệnh của từng loài.
"Hiểu rõ véc-tơ truyền bệnh mới có thể kiểm soát và ngăn chặn dịch hiệu quả", ông Cảnh nói.
Trước đó, ngày 17.5, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) công bố dịch bệnh Ebola do chủng Bundibugyo của virus Ebola tại Cộng hòa dân chủ Công Gô và Uganda là sự kiện y tế công cộng khẩn cấp gây quan ngại quốc tế.
WHO đã chỉ ra 4 điểm bất thường khiến đợt dịch lần này có nguy cơ cao:
Thứ nhất, có các chùm ca bệnh tử vong bất thường trong cộng đồng với các triệu chứng của bệnh Ebola do chủng virus Bundibugyo; ghi nhận 4 nhân viên y tế tử vong do nghi ngờ mắc bệnh gây quan ngại về sự lây truyền liên quan đến chăm sóc sức khỏe, những lỗ hổng trong các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn và khả năng bùng phát trong các cơ sở y tế.
Thứ hai, chưa chắc chắn về số lượng người nhiễm bệnh thực sự, phạm vi lây lan và mối liên quan dịch tễ.
Thứ ba, tỷ lệ mẫu bệnh phẩm có kết quả dương tính cao (8/13 trường hợp dương tính thu thập ở nhiều khu vực khác nhau), có sự gia tăng các ca nghi ngờ mắc bệnh và các chùm ca tử vong trên khắp tỉnh Ituri. Điều này cho thấy có khả năng ghi nhận số ca mắc lớn hơn số lượng đã được báo cáo và nguy cơ lây lan ở cấp địa phương và khu vực.
Thứ tư, đã ghi nhận có sự lây lan sang các nước có chung đường biên giới.
Tại Việt Nam, ông Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, cho biết đến ngày 21.5, trong nước chưa từng ghi nhận trường hợp bệnh Ebola. Nguy cơ dịch Ebola xâm nhập vào nước ta từ Công Gô và Uganda là thấp.
Tuy nhiên không loại trừ nguy cơ lây lan dịch bệnh thông qua hành khách nhập cảnh trở về từ Công Gô, Uganda, quốc gia khu vực có dịch bệnh vào Việt Nam.
Bộ Y tế đang tiếp tục phối hợp chặt chẽ với tổ chức WHO và các quốc gia thông qua Cơ quan đầu mối quốc gia thực hiện Điều lệ y tế quốc tế để cập nhật tình hình dịch bệnh, các biện pháp phòng, chống trên thế giới và kịp thời chỉ đạo các địa phương thực hiện các biện pháp phòng, chống.
Đồng thời, tham mưu Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp, hiệu quả.
Bộ cũng chỉ đạo các địa phương tăng cường giám sát phát hiện các ca bệnh xâm nhập, đặc biệt tại cửa khẩu và các cơ sở khám chữa bệnh.
Đặc biệt, chú ý khai thác tiền sử các bệnh nhân trở về từ khu vực đang có dịch để phát hiện sớm, cách ly và điều trị kịp thời; tổ chức sẵn sàng các đội phản ứng nhanh đáp ứng chống dịch kịp thời khi có ca bệnh xâm nhập.
Xây dựng các kịch bản đáp ứng với các tình huống, nguy cơ dịch bệnh.
Hội nghị khoa học kỹ thuật Bệnh viện Đa khoa Bình Chánh ngày 17/7, BS.CK2 Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TP HCM, cho biết sau sáp nhập, TP HCM trở thành "siêu đô thị" với khoảng 14 triệu dân, diện tích gần gấp ba trước đây. Mạng lưới y tế được mở rộng nhưng phân bố chưa đồng đều giữa khu vực trung tâm và vùng ven, khiến khả năng tiếp cận cấp cứu ngoại viện vẫn còn khoảng trống.
Hiện xe cấp cứu 115 tiếp cận người bệnh trong khoảng 15 phút ở nội thành, song tại nhiều địa bàn vùng ven như Cần Giờ, Dầu Tiếng hay Hồ Tràm, thời gian này có thể kéo dài 15-30 phút hoặc hơn do khoảng cách xa và cơ sở y tế thưa. Trung tâm Cấp cứu 115 đặt mục tiêu mở rộng mạng lưới để đưa thời gian tiếp cận trên toàn địa bàn về mức 15 phút. Hiện mạng lưới có 72 trạm vệ tinh tại TP HCM, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, gồm bệnh viện công, tư và một số bệnh viện bộ, ngành.
Theo bác sĩ Long, mỗi năm TP HCM ghi nhận hơn 1,2 triệu lượt cấp cứu tại bệnh viện. Tổng đài 115 hiện tiếp nhận trung bình khoảng 1.500 cuộc gọi mỗi ngày, nhưng chỉ khoảng 10%, tương đương 150 trường hợp, là nhu cầu cấp cứu thực sự; còn lại là các cuộc gọi tư vấn, gọi nhầm hoặc không cần xuất xe.
Trong cấp cứu, yếu tố quyết định là tận dụng "thời gian vàng". Người ngừng tim cần được ép tim trong 4 phút, bệnh nhân nhồi máu cơ tim cần can thiệp mạch vành trong khoảng 90 phút, còn người đột quỵ nhồi máu não cần điều trị tiêu sợi huyết trong 4,5 giờ đầu.
"Rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường có ý nghĩa quyết định đến khả năng cứu sống và giảm di chứng", bác sĩ Long nói.
Để đạt mục tiêu này, Trung tâm Cấp cứu 115 tiếp tục mở rộng mạng lưới trạm vệ tinh, ưu tiên các địa bàn còn thiếu điểm cấp cứu. Một số trạm y tế như Bình Khánh, Dầu Tiếng dự kiến được nâng cấp để tham gia cấp cứu ngoại viện, bổ sung nhân lực, phương tiện và hoàn thiện hành lang pháp lý. Việc mở rộng không chỉ dựa vào bệnh viện mà huy động mọi cơ sở y tế đủ điều kiện, không phân biệt công hay tư.
Song song, TP HCM đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong điều phối cấp cứu. Trung tâm Cấp cứu 115 dự kiến phát triển ứng dụng để người dân theo dõi vị trí xe cấp cứu, biết thời gian xe đến và kết nối với tổng đài hoặc bác sĩ để được hướng dẫn sơ cứu trong lúc chờ lực lượng cấp cứu.
"Hiện nhiều người gọi 115 nhưng không biết xe khi nào đến nên sốt ruột và tự đưa bệnh nhân đi bệnh viện. Nếu theo dõi được hành trình xe cấp cứu và được hướng dẫn sơ cứu từ xa, hiệu quả cấp cứu sẽ tốt hơn", bác sĩ Long nói.
Theo ông, việc tích hợp ba đầu số khẩn cấp 113, 114 và 115 sẽ hình thành trung tâm tiếp nhận, điều phối chung tại các địa phương, tăng khả năng phối hợp giữa công an, cứu hỏa và y tế trong các tình huống như cháy nổ, sập công trình hay tai nạn lớn.
Ngành y tế cũng nghiên cứu bổ sung các phương tiện mới như xe phản ứng nhanh cỡ nhỏ do nhân viên y tế trực tiếp điều khiển, có thể mang theo thiết bị cấp cứu cơ bản và tiếp cận nhanh các hẻm nhỏ hoặc khu vực đông đúc. Một số xe chuyên dụng trong tương lai có thể được trang bị máy siêu âm tại chỗ, máy ép tim tự động và các thiết bị hồi sức hiện đại nhằm nâng cao năng lực cấp cứu trước viện.
TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM, cho biết phát triển mạng lưới cấp cứu ngoại viện và tăng cường kết nối giữa bệnh viện với y tế cơ sở là một trong những định hướng trọng tâm của ngành y tế. Theo ông, các bệnh viện cần phối hợp chặt chẽ với trạm y tế, trung tâm y tế khu vực và mạng lưới cấp cứu 115 để hình thành hệ thống chăm sóc sức khỏe liên tục, từ cấp cứu, điều trị đến quản lý người bệnh lâu dài.
