Ngày xưa tôi từng phải ăn cơm với trái cây, cụ thể là ăn với chuối vì không có món khác.
Lúc đó tôi ở một nội trú thời trung học, gặp bữa thức ăn ở trường tệ quá, tôi nuốt không trôi mà khẩu phần của ai cũng có một trái chuối, là món tráng miệng thường xuyên của học trò, không chuối già thì chuối sứ.
Vậy là tôi ăn cơm với chuối, ban đầu cũng lạ lạ, phải chan nước mắm để “rào chắn” độ ngọt. Lâu dần cũng quen, trở thành một dạng nhận thức. Ăn tự nhiên hơn.
Tôi hỏi một người bạn dân Cần Thơ gốc Gò Công: Dân miền Tây ăn cơm với chuối, xoài hoặc dưa hấu có phải bất đắc dĩ không?
Ông trả lời: “Nhiều người lớn nói hồi xưa làm lụng ngoài đồng nên gặp chuối chín thì xắn ra ăn với cơm, ăn lẹ để làm tiếp riết thành quen, còn ăn với xoài – non hoặc xanh thì kèm với khô hay món kho lạt là có chủ đích đàng hoàng.
Như vậy ăn cơm với xoài phức tạp hơn, phải gọt vỏ bằng dao và cắt miếng để loại bỏ hột, không phải là bữa cơm tiện ích như ăn cơm với chuối mà là một dạng bữa ăn chính thức dùng xoài như một thứ điều vị đối với cái mặn của mắm, của khô”.
Tôi hỏi: “Thế ông từng ăn cơm với chuối chưa?”. Ông nói kẹt lắm mới ăn cơm với chuối chan nước mắm.
Nhiều người dân miền Tây thường nói một câu tự an ủi: “Cơm có chuối là đủ đôi, nghèo mấy cũng vui”. Câu này nói về hai loại nông sản quen thuộc tại chỗ của người dân tại đây: cơm – từ gạo và chuối.
Người Việt có hai lằn ranh trong văn hóa ẩm thực của số đông: mặn và ngọt. Cơm là thứ tinh bột nặng về bên mặn hơn nhiều. Người ta thường nói: “Cơm với cá như má với con”. Đó cũng là một thứ kinh nghiệm chắt lọc từ ngàn năm.
Tinh bột cơm được xếp vào loại carbonhydrate (bột đường) chung với chuối chín là hỗn hợp của ba thứ đường sucrose, fructose và gluocose. Các thứ đó cũng được xếp loại là carbonhydrate. Một món ăn thường dành cho những người làm việc nặng.
Còn những trái cây khác? Do là một địa phương phong phú trái cây nhiệt đới, người miền Nam đã thử đưa trái cây vào trong bữa cơm, nhưng không phải kiểu bất đắc dĩ như hoàn cảnh cơm với chuối đã nói ở trên.
Ngoài cá hay động vật địa phương sông nước, ngoài rau, người miền Tây thường đưa các loại trái cây vào bữa ăn làm phong phú cho hương vị mảng xanh thực vật.
Trước là cây nhà lá vườn từ thời xưa theo lối tự cung tự cấp. Nhưng ăn với loại trái cây nào ngon, nhận thức hình thành, món đó sẽ được giữ lại và phổ biến.
Những món còn lại đó ăn trong bữa cơm, ta có thể thấy như dưa hấu trong những bữa ăn tại rẫy. Rồi một số món được nâng cấp lên thành cao cấp hơn như gỏi măng cụt.
Trong văn học, phần viết về các loại mắm miền Nam, Vũ Bằng đã dành một đoạn để tả lại sự ngạc nhiên của mình khi lần đầu chứng kiến nếp ăn uống của người bản địa. Ông kể lại cảnh nhìn thấy người dân lao động xới một chén cơm trắng phau phau, gắp một miếng khô mặn chát hoặc một miếng mắm sống, rồi ngay lập tức cắn kèm một miếng dưa hấu đỏ au hoặc bẻ trái chuối cắn ăn cùng cơm.
Kiểu ăn thực ra là để cân bằng cái mặn của miếng khô. Còn nói mắm sống mặn chát có lẽ Vũ Bằng tiên sanh chưa biết hân thưởng mắm miền Nam.
Trong các tản văn viết về ẩm thực tuổi thơ hay đời sống xóm giềng, Nguyễn Ngọc Tư thường xuyên nhắc đến cảnh những đứa trẻ hoặc những người nông dân đi làm đồng về trễ, lỡ bữa.
Nguyễn Ngọc Tư viết: Họ thường bới một chén cơm hoặc dĩa cơm nguội, trong bếp không còn đồ mặn gì ngoài chút nước tương hay cặn nước kho cá tộ. Người ta chan chút nước mặn mòi đó vào cơm, rồi lột một trái chuối sứ chín rục bóp bấy trộn đều vào chén cơm rồi lùa ăn.
Đó là một hoàn cảnh, không phải là món thư khoái (comfort food) như các nhà tiếp thị du lịch nói: cơm với chuối ngon nhức nách.
Khi nói “cơm chuối ngon nhức nách”, họ phải chứng minh cái việc vượt qua lằn ranh mặn ngọt bằng nghiễn ra một số món cơm với chuối 2.0, 3.0, như dùng chuối xắt miếng nhỏ, tẩm bột chiên rồi đem kho ăn với cơm biểu sao không nhức nách?
Cũng có thể nói thêm, những người làm việc nặng ngoài trời, cần nhiều năng lượng, nên thích đồ ngọt. Trong các loại trái cây, dễ trồng nên chuối được dùng làm nguồn “ngọt” tạo năng lượng. Đó là một hành trình truyền thống.
Cho đến khi khá giả, cảnh người cha ăn cơm với chuối ngoài đồng gây luyến nhớ. Mỗi người làm một chén cơm chuối. Nhưng phải có nước mắm, chớ không quen, ăn cơm với chuối chay sao được!
Có lẽ chính vì vậy chuối ấy đã đi vào đời sống phong phú hơn chớ không chỉ là cơm với chuối. Bánh tét nhưn chuối có tỷ lệ ăn ngang với bánh tét nhưn mặn. Bánh chuối – dùng bột bánh mì nhào chung với chuối rồi nướng chín, cũng là một sản phẩm nằm trong khẩu vị của người miền Tây.
Các nhà tiếp thị du lịch còn đi xa hơn, chiên cơm với các thứ xong, nắm lại thành vắt, cho chuối vào làm nhưn như một biến tấu của bánh tét nhưn chuối.
Trong chuyến thám hiểm biển sâu do Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ dẫn đầu tại khu vực vịnh Alaska, một vật thể lạ nằm ở độ sâu hơn 3.200m được phát hiện vào năm 2023.
Vật thể có hình dạng như một quả trứng với kích thước khoảng 10cm, bề mặt trơn nhẵn, ánh vàng, có lỗ lớn phía trước. Khi được phát hiện qua robot điều khiển từ xa Deep Discoverer, vật thể khiến nhóm chuyên gia bối rối.
Một số người cho rằng, có thể đây là loài bọt biển mới. Số khác lại nghi ngờ về túi trứng của loài sinh vật chưa từng được biết tới.
Trong đoạn video chia sẻ, nhóm chuyên gia còn nói đùa rằng, cảnh tượng khi phát hiện thấy vật thể lạ như phần mở đầu của bộ phim kinh dị. Sau khi vật thể được đưa lên tàu nghiên cứu Okeanos Explorer, các phân tích ban đầu chỉ xác định nó có nguồn gốc sinh học.
Thông tin nhanh chóng kéo theo nhiều giả thuyết, trong đó có cả giả định về sinh vật ngoài hành tinh. Một số ý kiến thận trọng hơn cho rằng, có thể đây chỉ là trứng của một sinh vật đại dương bởi phần lớn hệ sinh thái biển vẫn chưa được khám phá.
Sau đó, mẫu vật tiếp tục được gửi tới bảo tàng lịch sử tự nhiên quốc gia Smithsonian để nghiên cứu chuyên sâu.
Tiến sĩ Allen Collins - Giám đốc phòng thí nghiệm phân loại quốc gia thuộc NOAA Fisheries - cho biết, các chuyên gia đã xử lý hàng trăm mẫu vật khác nhau theo đúng quy trình thông thường để giải đáp bí ẩn.
Tuy nhiên đây lại là trường hợp đặc biệt, đòi hỏi sự tập trung và chuyên môn của nhiều nhà nghiên cứu.
"Một bí ẩn phức tạp, cần sự kết hợp của các chuyên ngành như hình thái học, di truyền học, nghiên cứu biển sâu và tin sinh học để giải quyết", Tiến sĩ Allen nói.
Manh mối đầu tiên, vật thể không có cấu trúc giải phẫu điển hình của động vật. Ngoài ra, không có lớp màng bao quanh nên khó có thể là trứng.
Khi quan sát dưới kính hiển vi, các chuyên gia phát hiện đây là vật liệu dạng sợi, được bao phủ bởi lớp tế bào có khả năng gây chích. Những đặc điểm này là đặc trưng của nhóm sinh vật bao gồm san hô và hải quỳ (loài động vật biển không xương sống, có xúc tu chứa nọc độc).
Phần còn lại của hải quỳ khổng lồ
Sau 3 năm kể từ khi được phát hiện, mới đây bí mật về quả trứng vàng của "người ngoài hành tinh" mới được giải đáp.
Theo các phân tích sâu hơn bao gồm giải mã bộ gene, các chuyên gia xác định, vật thể có nguồn gốc từ loài hải quỳ khổng lồ mang tên Relicanthus daphneae.
Đây là một trong những loài hải quỳ lớn nhất từng được biết. Chúng có thể dài tới 2m.
Hải quỳ thường sống bám vào đáy biển, có thể mang màu sắc rất đa dạng. Loài hải quỳ sử dụng các xúc tu có độc để bắt sinh vật nhỏ trôi theo dòng nước. Đây là loài hải quỳ lớn nhất trong nhóm ruột khoang, thường sống gần các miệng phun thủy nhiệt dưới đáy đại dương - nơi cung cấp nguồn dinh dưỡng dồi dào.
“Loài này xứng đáng trở thành biểu tượng cho khám phá biển sâu, bởi nó cho thấy sự thú vị của các sinh vật sống trong môi trường khắc nghiệt và khó tiếp cận. Đồng thời việc phát hiện ra cho thấy, chúng ta vẫn còn hiểu biết rất hạn chế về chúng", bà Charlotte Benedict, tác giả trong nhóm nghiên cứu, chia sẻ.
Dù danh tính đã được xác định, một số câu hỏi vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Theo bà Benedict, nếu khối vật chất này là phần còn lại sau quá trình sinh sản vô tính, thì phần còn lại của hải quỳ ở đâu và bằng cách nào nó bị tách ra.
Tháng 8/2025, gia đình 9 người tại Vân Nam nhập viện trong tình trạng nguy kịch sau khi ăn nấm rừng tự hái. Đây không phải trường hợp cá biệt tại địa phương này. Mỗi mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 9, các tỉnh Tây Nam Trung Quốc như Vân Nam bước vào mùa nấm rừng, kéo theo hàng loạt rủi ro về an toàn thực phẩm.
Dù chính quyền liên tục gửi cảnh báo qua điện thoại với nội dung "Không hái, bán hoặc ăn các loại nấm rừng lạ, có rủi ro cao", tình trạng ngộ độc vẫn diễn ra thường xuyên. Từ năm 1978 đến 2010, giới chức ghi nhận hơn 400 ca tử vong tại đây do "hội chứng đột tử Vân Nam". Các nạn nhân thường bị ngừng tim đột ngột ngay khi mùa mưa bắt đầu mà không rõ nguyên nhân.
Sau quá trình nghiên cứu, các chuyên gia xác định thủ phạm là loài nấm trắng nhỏ, tên khoa học là Trogia venenata. Một giả thuyết khác cho thấy nạn nhân nhiễm độc Barium, loại kim loại nặng trong đất thấm vào nấm. Độc tố từ loài nấm này kết hợp với nồng độ Barium tích tụ qua nhiều bữa ăn đã gây ra những cái chết bất ngờ.
Năm 2024, trào lưu "Đến Vân Nam ăn nấm" trở nên phổ biến trên mạng xã hội. Tuy nhiên, cùng với sức hút ẩm thực, nhiều báo cáo ghi nhận tình trạng ngộ độc gây ảo giác, phổ biến nhất là hiện tượng nhìn thấy "người tí hon", sau khi ăn các loại nấm rừng không rõ nguồn gốc.
Ông Shi Jun, thành viên Ủy ban truyền thông khoa học của Hiệp hội Thực vật học Trung Quốc, cho biết việc nhìn thấy "người tí hon" là một phản ứng thần kinh tâm thần đối với việc ngộ độc nấm.
"Đó không phải triệu chứng duy nhất. Ăn nấm độc còn có thể gây ra cái chết", ông nói.
Lịch sử gắn bó của người Trung Quốc với nấm có từ rất lâu. Tại ba địa điểm thuộc thời đại Đồ đá mới ở tỉnh Chiết Giang, các nhà khảo cổ đã khai quật được năm mẫu vật nghi là linh chi (Ganoderma lucidum). Phân tích cho thấy từ 6.800 năm trước, cư dân cổ đại đã biết thu hái và sử dụng linh chi.
Di sản đó đặc biệt mạnh mẽ ở Vân Nam, nơi được mệnh danh là "Vương quốc của nấm rừng". Trong số khoảng 2.500 loài nấm rừng ăn được trên thế giới, riêng Vân Nam đã sở hữu hơn 900 loài, chiếm khoảng 36% đa dạng toàn cầu và gần 90% các loại nấm đã biết của Trung Quốc.
Địa lý là yếu tố then chốt. Vân Nam nằm trên cao nguyên vĩ độ thấp, nơi sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng độ ẩm cao tạo điều kiện lý tưởng cho nấm. Địa hình hiểm trở với rừng che phủ các ngọn núi mang lại lượng lá rụng và chất hữu cơ dồi dào.
Theo ông Shi Jun, thành viên Ủy ban truyền thông khoa học của Hiệp hội Thực vật học Trung Quốc, hiện tượng nhìn thấy "người tí hon" là một phản ứng thần kinh tâm thần do ngộ độc nấm. Ông cho biết đây không phải triệu chứng duy nhất, bởi ăn nấm độc có thể dẫn đến tử vong.
Lịch sử sử dụng nấm của người Trung Quốc bắt đầu từ hàng nghìn năm trước. Tại ba địa điểm thuộc thời đại Đồ đá mới ở tỉnh Chiết Giang, các nhà khảo cổ khai quật được 5 mẫu vật nghi là linh chi. Kết quả phân tích cho thấy cư dân cổ đại đã biết thu hái và sử dụng loại nấm này từ 6.800 năm trước.
Vân Nam hiện được xem là "Vương quốc nấm rừng" với sự đa dạng sinh học lớn. Trong khoảng 2.500 loài nấm ăn được trên thế giới, tỉnh này sở hữu hơn 900 loài, chiếm 36% toàn cầu và gần 90% các loại nấm đã biết của Trung Quốc.
Điều kiện địa lý giúp Vân Nam trở thành môi trường lý tưởng cho nấm phát triển. Tỉnh nằm trên cao nguyên vĩ độ thấp, có sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn cùng độ ẩm cao. Địa hình núi rừng hiểm trở cũng mang lại lượng chất hữu cơ dồi dào từ lá rụng, tạo điều kiện thuận lợi cho các loài nấm sinh sôi
Theo ông Shi Jun, nấm thường có kết cấu giống thịt nhờ các hợp chất polysaccharide. Vị ngọt của loại thực phẩm này đến từ các axit amin như axit glutamic, axit aspartic kết hợp cùng các nucleotide.
Bà Zhu Yi, Phó giáo sư về an toàn thực phẩm và dinh dưỡng tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc cho biết, hương vị của nấm rừng hình thành từ các nguyên tố vi lượng, mùn và dịch tiết của rễ cây trong môi trường tự nhiên. Sự hội tụ của các thành phần này tạo nên hỗn hợp hợp chất có nồng độ hương vị cao.
Dù có sức hấp dẫn về ẩm thực, rủi ro ngộ độc nấm luôn hiện hữu. Trung Quốc hiện ghi nhận hơn 500 loài nấm rừng độc, riêng Vân Nam có hơn 200 loài, trong đó hơn 20 loại chứa độc tố mạnh.
Việc tự nhận diện nấm rừng tiềm ẩn nguy cơ lớn do nhiều loài có hình dáng tương tự nhau, gây khó khăn cho việc phân biệt. Một quan niệm sai lầm phổ biến là nhiệt độ cao có thể loại bỏ mọi độc tố.
Thực tế, nấu chín kỹ chỉ có tác dụng khử độc với một số loài nhất định như nấm Jian Shou Qing. Với nhiều loại khác, đặc biệt là họ nấm tán, độc tố rất bền và không bị phân hủy dù được luộc hay hấp kỹ.
Với xu hướng du lịch ngắn ngày, linh hoạt tiếp tục lên ngôi, nhiều đơn vị du lịch tung nhiều chương trình, ưu đãi, nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo trải nghiệm thú vị cho du khách đến với Nha Trang.
Điểm nhấn với du khách đến với Nha Trang - Khánh Hòa kỳ nghỉ năm nay vẫn là các hoạt động du lịch biển đảo, với tâm điểm là các chương trình trên đảo Hòn Tre.
Nổi bật sẽ là màn diễu hành quốc kỳ được tổ chức quy mô lớn chưa từng có trên đảo, diễn ra từ 16h30 đến 17h15 các ngày 29-4 đến 1-5. Hoạt động tạo nên một đại cảnh rực rỡ sắc đỏ, góp phần lan tỏa tinh thần yêu nước đến đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Tiếp nối mạch cảm xúc, chương trình preshow “Việt Nam tự hào” diễn ra từ 19h10 đến 19h20, gây ấn tượng với công nghệ 3D Mapping hiện đại. Những hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng cùng các biểu tượng độc lập, hòa bình được tái hiện sống động.
Đặc biệt, vào 20h30 các đêm 30-4 và 1-5, bầu trời vịnh Nha Trang sẽ bừng sáng với màn pháo hoa tầm cao - được xem là khoảnh khắc cao trào, khép lại hành trình trải nghiệm ngày đêm tại các khu vui chơi giải trí trên đảo.
Trước thềm cao điểm lễ, nhiều doanh nghiệp du lịch đồng loạt triển khai chương trình ưu đãi nhằm thu hút du khách, đặc biệt là thị trường nội địa.
Khu vực Vĩnh Hy ghi nhận các resort triển khai gói khuyến mãi đa dạng như giảm giá phòng, tặng quà cho hướng dẫn viên và bổ sung dịch vụ miễn phí cho khách lưu trú dài ngày nhằm gia tăng sức cạnh tranh.
Tại Khu du lịch Long Phú, các điểm đến như đảo Khỉ, đảo Hoa Lan cũng làm mới sản phẩm với nhiều hoạt động trải nghiệm nhằm kéo dài thời gian lưu trú và tăng sức hút với du khách.
Một số điểm đến như Công viên du lịch Yang Bay (xã Khánh Vĩnh) giữ ổn định giá vé, không phụ thu dịp lễ. Khách đặt vé trực tuyến trước còn được giảm giá thêm, các sản phẩm trải nghiệm hướng đến học sinh, sinh viên cũng được làm mới với nhiều nội dung hấp dẫn, kỳ vọng trở thành điểm hút khách trong mùa hè, đặc biệt với nhóm gia đình và các đoàn trường.
Tour ngắn, chi phí hợp lý hút khách dịp lễ Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, ông Nguyễn Phi Hồng Nguyên - Chi hội phó Chi hội Lữ hành, Hiệp hội Du lịch Khánh Hòa - cho biết dịp lễ năm nay ghi nhận xu hướng dịch chuyển rõ rệt sang các hành trình ngắn ngày từ 2-4 ngày, ưu tiên điểm đến gần, chi phí hợp lý nhưng vẫn đảm bảo trải nghiệm.
"Nhóm khách gia đình, khách công ty và khách trẻ có xu hướng chốt dịch vụ sớm, tập trung vào các sản phẩm nghỉ dưỡng biển, tour liên vùng và combo linh hoạt" - ông Nguyên chia sẻ.
Bên cạnh đó, các tour đường bộ, tàu hỏa và hình thức “free & easy” tăng trưởng tốt khi du khách đề cao tính chủ động và tiết kiệm chi phí di chuyển bằng đường hàng không.
Cũng theo ông Nguyên, ngoài du lịch biển đảo, các doanh nghiệp lữ hành đang tăng cường khai thác dòng sản phẩm du lịch văn hóa gắn với trải nghiệm thiên nhiên và đời sống bản địa tại khu vực phía Nam tỉnh.
Nhiều hành trình được xây dựng theo hướng kết hợp tham quan tháp Pô Rômê với làng Chăm Hữu Đức, làng chài Sơn Hải và hải đăng Mũi Dinh, mang đến cho du khách trải nghiệm đa dạng, đậm bản sắc địa phương.
Đại diện Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Khánh Hòa cho biết cũng đã đề nghị các doanh nghiệp chủ động nâng cao chất lượng dịch vụ, chỉnh trang cơ sở vật chất và đảm bảo an ninh, an toàn tuyệt đối cho du khách.
Các đơn vị được yêu cầu thực hiện nghiêm quy tắc ứng xử văn minh, phân luồng giao thông nội bộ để tránh ùn tắc, đồng thời tăng cường phòng chống dịch bệnh và ngăn chặn tình trạng chèo kéo khách.
Đặc biệt, vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, sử dụng hàng hóa rõ nguồn gốc và giảm thiểu rác thải nhựa tiếp tục được nhấn mạnh, hướng đến xây dựng hình ảnh du lịch Khánh Hòa xanh - sạch - đẹp, phát triển bền vững.
