Quân đội Israel ngày 31/5 thông báo đã kiểm soát pháo đài Beaufort cùng khu vực Wadi al-Salouqi ở miền nam Lebanon sau nhiều ngày giao tranh. Thủ tướng Benjamin Netanyahu gọi đây là một “bước tiến mang tính bước ngoặt”, đồng thời tuyên bố quân đội Israel sẽ tiếp tục mở rộng tác chiến tại nước láng giềng.
Hình ảnh cờ Israel bay trên những bức tường đá của Beaufort nhanh chóng thu hút sự chú ý, gợi lại ký ức về giai đoạn Israel hiện diện quân sự tại Lebanon suốt gần hai thập kỷ, trước khi lực lượng Tel Aviv rút lui năm 2000.
Pháo đài trên đỉnh núi
Beaufort nằm trên một đỉnh núi cao ở miền nam Lebanon, ban đầu là lâu đài thời Thập tự chinh, sau đó trở thành pháo đài chiến lược trong các cuộc xung đột hiện đại. Pháo đài này có tầm nhìn xuống thung lũng sông Litani và nhiều tuyến đường trong khu vực cùng một phần Địa Trung Hải.
Năm 1982, Israel mở chiến dịch quân sự quy mô lớn tại Lebanon với mục tiêu loại bỏ ảnh hưởng của Tổ chức Giải phóng Palestine. Trong đêm đầu tiên, quân đội Israel đã tấn công và chiếm Beaufort. Trận đánh diễn ra ác liệt, khiến 6 binh sĩ Israel thiệt mạng.
Israel sau đó duy trì hiện diện quân sự tại miền nam Lebanon, còn Beaufort trở thành một trong những tiền đồn nổi tiếng nhất của quân đội nước này. Trong thời gian này, quân đội Israel tiếp tục vấp phải sự phản kháng mạnh mẽ từ Hezbollah, nhóm vũ trang Hồi giáo được Iran hậu thuẫn.
Các cuộc phục kích do Hezbollah thực hiện liên tục gây thương vong cho binh sĩ Israel, châm ngòi cho làn sóng phản đối chiếm đóng từ dư luận Israel. Đến năm 2000, chính phủ của thủ tướng Ehud Barak quyết định rút quân khỏi Lebanon. Cuộc rút lui diễn ra vào ban đêm, kết thúc 18 năm hiện diện quân sự.
Đối với Hezbollah, đây là một chiến thắng mang tính biểu tượng, khi lực lượng này cho rằng chiến dịch chống trả kéo dài đã buộc Israel phải rút khỏi Lebanon. Trong khi đó, nhiều người Israel coi Beaufort là biểu tượng cho một cuộc chiến tốn kém về sinh mạng và nguồn lực.
Xung đột giữa Israel và Hezbollah bùng phát ngày 2/3, sau khi nhóm vũ trang tại Lebanon tấn công nước láng giềng để trả đũa cho cái chết của lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. Quân đội Israel sau đó phát động chiến dịch tấn công trên bộ vào Lebanon.
Các cuộc đụng độ diễn ra bất chấp lệnh ngừng bắn giữa Israel và Lebanon đang có hiệu lực. Israel tuyên bố sẽ chỉ rút quân khi Hezbollah không còn gây ra mối đe dọa cho cư dân những thị trấn miền bắc nước này. Trong khi đó, Hezbollah khẳng định sẽ tiếp tục chiến đấu cho tới khi lực lượng Israel rời khỏi Lebanon.
Cuộc trở lại sau gần ba thập kỷ
Bộ binh Israel ngày 29/5 vượt sông Litani, được xem là ranh giới trong thỏa thuận ngừng bắn và kiểm soát Beaufort. Sông Litani, chảy theo hướng đông – tây và nằm cách biên giới Israel khoảng 30 km về phía bắc, từ lâu được Tel Aviv coi là mốc quan trọng trong nỗ lực đẩy Hezbollah lùi sâu về phía bắc.
Chuẩn tướng Lebanon về hưu George Nader nhận định việc Israel kiểm soát Beaufort là bước ngoặt quan trọng, bởi vị trí này có ý nghĩa quân sự, tâm lý và biểu tượng đặc biệt.
“Pháo đài cho phép quan sát khu vực rộng lớn phía nam sông Litani”, ông Nader nói với Anadolu Agency.
Israel tái chiếm Beaufort phản ánh sự thay đổi đáng kể trong tư duy an ninh của Tel Aviv. Nhiều người Israel hiện cho rằng việc rút quân khỏi Lebanon năm 2000 và khỏi Gaza năm 2005 đã không mang lại sự an toàn như kỳ vọng, khi các đối thủ tiếp tục củng cố sức mạnh quân sự và phát triển hình thức tác chiến mới.
Nhà phân tích Herb Keinon của Jerusalem Post nhận định Beaufort giờ đây không còn bị coi là biểu tượng của một cuộc chiếm đóng vô nghĩa, mà là lời nhắc về sự thất vọng khi kỳ vọng rằng rút quân sẽ mang lại hòa bình đã không trở thành hiện thực.
Dù vậy, nhiều chuyên gia quân sự cảnh báo việc chiếm Beaufort khó có thể giúp Israel bảo vệ lực lượng trước những đòn tập kích dùng UAV cáp quang mà Hezbollah đang triển khai hiệu quả. Ngoài ra, Israel kiểm soát nhiều khu vực ở Lebanon cũng không đồng nghĩa làm Hezbollah suy yếu.
“Càng tiến sâu, chúng ta càng cần nhiều quân hơn, càng dễ bị tổn thương hơn và sẽ có nhiều thương vong hơn”, Eyal Ben-Reuven, tướng quân đội Israel về hưu, nhận định.
Những gì xảy ra trong quá khứ cho thấy Hezbollah có thể thích nghi nhanh với các hình thức chiến tranh bất đối xứng. Nhà văn Israel Haim Har-Zahav, từng đóng quân tại Lebanon trong thập niên 1990, cho rằng sự trở lại của Israel tại Beaufort dấy lên lo ngại về nguy cơ tái diễn một cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Theo ông Har-Zahav, cuộc hiện diện quân sự trước đây tại Lebanon cuối cùng đã trở thành “thảm họa chiến lược” đối với Israel.
Tướng Lebanon về hưu Hisham Jaber cho rằng mục tiêu của Israel không chỉ là đẩy lùi các mối đe dọa sâu hơn về phía bắc, mà còn gây sức ép để buộc chính quyền Lebanon phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán tương lai.
“Mỗi km giành được trên chiến trường nhiều khả năng sẽ trở thành quân bài mặc cả trên bàn đàm phán”, theo ông Jaber.
Hassan Fadlallah, một quan chức của Hezbollah, ngày 31/5 nói việc Israel chiếm giữ Beaufort cho thấy Lebanon sẽ không nhận được gì từ các cuộc đàm phán. Thay vào đó, Fadlallah cho rằng hình ảnh lá cờ Israel trên địa điểm này sẽ thúc đẩy người dân Lebanon phản đối sự chiếm đóng.
Nhiều nhà phân tích cho rằng Israel khó đạt giải pháp lâu dài nếu chỉ dựa vào sức mạnh quân sự. Các nỗ lực hòa đàm do Mỹ làm trung gian đến nay vẫn chưa mang lại đột phá. Trong khi đó, Hezbollah vẫn duy trì ảnh hưởng đáng kể tại Lebanon, còn chính phủ nước này chưa thể kiểm soát toàn bộ lãnh thổ.
“Không có một tiến trình ngoại giao thì sẽ không đạt được điều gì cả”, ông Ben-Reuven nói.
"Chúng tôi không đòi hỏi sự nhượng bộ nào. Thứ duy nhất chúng tôi đòi hỏi là quyền hợp pháp của mình", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết trong cuộc họp báo thường kỳ hôm nay, đề cập đến đề xuất chấm dứt xung đột mà nước này vừa chuyển cho Mỹ.
Phát biểu được Baghaei đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội Truth Social rằng ông "vừa đọc phản hồi từ 'đại diện Iran'" về đề xuất hòa bình của Mỹ, tuyên bố "không thể chấp nhận được văn bản này", song không nêu chi tiết về nội dung.
Ông Trump trong cuộc phỏng vấn với trang tin Axios sau đó cho biết "tôi không thích bức thư của Iran, nó hoàn toàn không phù hợp, tôi không thích cách họ phản hồi", đồng thời cáo buộc Iran "gây bất ổn cho nhiều quốc gia trong 47 năm".
"Đề xuất của chúng tôi về đảm bảo an toàn hàng hải qua eo biển Hormuz có vô lý không?", ông Baghaei đặt câu hỏi, phản bác lại tuyên bố của ông Trump. "Nỗ lực thiết lập hòa bình và an ninh trên toàn khu vực là thiếu trách nhiệm sao?".
Ông lưu ý rằng đề xuất của Iran tập trung vào việc chấm dứt chiến tranh trên toàn khu vực, ngăn chặn các cuộc tấn công vào tàu thuyền Iran và đảm bảo giải phóng tài sản của nước này đã bị đóng băng trong nhiều năm qua.
"Mọi điều khoản chúng tôi đưa ra trong đề xuất đều hợp lý, hào phóng, nhằm mang lại lợi ích cho khu vực và toàn thế giới", ông nói thêm, nhấn mạnh đây không thể bị coi là những yêu cầu quá đáng hay thiếu trách nhiệm.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran cho rằng mọi vấn đề do Iran nêu ra lẽ ra phải được đưa ra thảo luận. Tuy nhiên, ông cáo buộc Mỹ "tiếp tục khăng khăng đưa ra những yêu cầu vô lý".
Khi được hỏi về thông tin rằng cả Iran và Mỹ đều thiếu ý chí tiếp tục đàm phán, ông Baqaei cho biết ưu tiên hiện tại của Tehran là chấm dứt chiến tranh trên mọi mặt trận, bao gồm cả ở Lebanon, đảm bảo an ninh tại eo biển Hormuz và ngăn chặn các hành động thù địch cũng như việc phong tỏa tàu thuyền. Ông mô tả những ưu tiên này là "có trách nhiệm và hợp lý" trong bối cảnh hiện nay.
Bình luận về tương lai đàm phán Iran - Mỹ và khả năng chiến sự tái bùng phát, ông Baqaei tuyên bố Iran sẵn sàng chiến đấu bất cứ khi nào cần thiết, nhưng cũng sẽ tận dụng các kênh ngoại giao bất cứ khi nào thấy hiệu quả để bảo vệ lợi ích quốc gia.
Trong cuộc phỏng vấn với Axios, ông Trump cho biết đã nói chuyện với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về phản ứng của Iran, cũng như một số vấn đề khác.
"Đây là một cuộc điện đàm rất thành công, quan hệ của chúng tôi tốt", ông Trump nói về ông Netanyahu. "Các cuộc đàm phán với Iran là vấn đề của riêng tôi, không phải là của mọi người".
Giới chức Iran cho biết thông qua phản hồi mới gửi, nước này bác bỏ đề xuất của Mỹ mà họ coi là "yêu cầu đầu hàng". Tổng thống Masoud Pezeshkian tuyên bố "Iran sẽ không bao giờ cúi đầu trước đối phương, nếu đối thoại hay đàm phán diễn ra, đó không phải hành động đầu hàng hay lùi bước".
Hãng thông tấn Tasnim của Iran dẫn lời một nguồn tin cho biết phản ứng của ông Trump với đề xuất hòa bình "không quan trọng" với Tehran.
"Không ai ở Iran soạn thảo đề xuất để làm hài lòng ông Trump", người này nói. "Nhóm đàm phán chỉ đưa ra những gì phù hợp với quyền lợi của người dân Iran và điều này sẽ tốt hơn nếu ông Trump không hài lòng".
Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB cho biết trong đề xuất của mình, Iran muốn bồi thường thiệt hại do xung đột và nhấn mạnh chủ quyền đối với eo biển Hormuz. Bên cạnh đó, nước này kêu gọi Mỹ chấm dứt chiến dịch phong tỏa hàng hải, đảm bảo không có thêm các cuộc tấn công, gỡ bỏ những biện pháp trừng phạt và hủy lệnh cấm bán dầu do Washington áp đặt với Tehran.
Wall Street Journal cho biết Iran còn bác yêu cầu của Mỹ liên quan đến chương trình hạt nhân và kho uranium đã làm giàu. Iran cho biết họ muốn tổ chức đàm phán riêng biệt, đề nghị pha loãng một phần uranium đã làm giàu và chuyển phần còn lại cho quốc gia thứ ba. Số uranium này sẽ được trả lại nếu Mỹ rút khỏi bất cứ thỏa thuận cuối cùng nào.
Mỹ - Israel ngày 28/2 bắt đầu chiến dịch tấn công Iran, giao tranh dừng lại sau lệnh ngừng bắn vào ngày 8/4 để Washington và Tehran đàm phán. Iran vẫn duy trì kiểm soát chặt chẽ eo biển Hormuz, còn Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng Iran để đáp trả.
"Tôi không từ bỏ nỗ lực củng cố quan hệ xuyên Đại Tây Dương, cũng không bỏ cuộc trong hợp tác với Tổng thống Donald Trump", Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói trong cuộc phỏng vấn với đài ARD phát sóng ngày 3/5, đề cập quan hệ hiện nay giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu.
Căng thẳng giữa hai đồng minh gia tăng sau khi Thủ tướng Merz cùng một số lãnh đạo châu Âu chỉ trích chiến dịch của Mỹ - Israel nhằm vào Iran. Ngày 27/4, ông Merz phát biểu rằng Tehran đang khiến Washington "bẽ mặt" trên bàn đàm phán, dẫn đến phản ứng gay gắt từ Tổng thống Trump.
Ông khẳng định Mỹ vẫn là đối tác quan trọng nhất của Đức trong NATO. Thủ tướng Đức nhấn mạnh cơ hội hợp tác trong tương lai vẫn còn, nhưng tự tin rằng các nước châu Âu trong NATO vẫn có thể duy trì năng lực răn đe ngay cả khi không có vũ khí hoặc hỗ trợ từ lực lượng Mỹ.
Thủ tướng Merz kỳ vọng Tổng thống Trump tôn trọng quyền giữ quan điểm khác biệt của Đức, dù "có thể ít hơn một chút vào lúc này". Ông nói Washington và Berlin có góc nhìn khác nhau về xung đột Trung Đông, nhưng vẫn có chung mục tiêu ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
"Chúng tôi có mục tiêu chung là Iran không được phép có bom nguyên tử. Đây là điều mà hai nước đang cùng nhau nỗ lực đạt được", ông nói.
Lãnh đạo Đức cũng tìm cách giảm nhẹ những biến động gần đây trong quan hệ song phương, trong đó có quyết định rút 5.000 quân nhân Mỹ đồn trú tại Đức. Ông nói quyết định rút quân không phải điều bất ngờ và không nên bị xem là động thái trả đũa từ Tổng thống Trump, vì kế hoạch này đã được Washington đề cập từ trước và "có lẽ đang bị thổi phồng" vào thời điểm này.
Thủ tướng Merz cũng cho biết kế hoạch triển khai tên lửa hành trình tầm xa Tomahawk tại Đức, từng được công bố dưới thời cựu tổng thống Joe Biden, có thể bị trì hoãn do kho vũ khí Mỹ suy giảm.
Nhà Trắng ngày 1/5 thông báo Mỹ sẽ rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức. Phát biểu tại Florida sau đó, Tổng thống Trump cho biết kế hoạch cắt giảm lực lượng Mỹ đồn trú tại Đức "sẽ còn nhiều hơn con số 5.000 người". Ông từng cảnh báo Mỹ có thể giảm binh sĩ đồn trú ở cả Italy và Tây Ban Nha, những quốc gia bị ông chỉ trích không hỗ trợ chiến dịch chống Iran.
