Theo dược sĩ Phạm Thanh Vĩ, khoa dược, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), tác dụng phụ là phản ứng không mong muốn xảy ra khi dùng thuốc ở liều thông thường. Chúng có thể biểu hiện từ mức độ nhẹ (như buồn ngủ, khô miệng) đến nghiêm trọng (như tổn thương nội tạng, sốc phản vệ).
Thông thường, các bác sĩ kê đơn thuốc dựa trên tình trạng bệnh hiện tại của người bệnh nhằm mục đích điều trị, ngăn chặn hoặc kiểm soát bệnh lý lâu dài.
“Tuy nhiên các hoạt chất trong thuốc ngoài tác động lên cơ quan cần điều trị còn có thể ảnh hưởng đến các cơ quan hoặc chức năng khác của cơ thể, dẫn đến các phản ứng phụ không mong muốn.
Tác dụng phụ có thể xảy ra ở hầu hết các loại thuốc, từ thuốc thông thường đến thuốc đặc trị. Nhiều loại thuốc gây ra phản ứng phụ với dạ dày, hoặc dẫn đến chóng mặt, buồn ngủ, tăng cân, gián đoạn giấc ngủ, cáu kỉnh, giảm ham muốn tình dục…
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ bao gồm tuổi tác, tình trạng sức khỏe, bệnh lý đi kèm, chức năng gan thận, cũng như việc sử dụng đồng thời các loại thuốc, vitamin hoặc thực phẩm chức năng khác.
Mặc dù vậy, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý bỏ thuốc điều trị, mà hãy trao đổi ngay với bác sĩ để có giải pháp phù hợp”, dược sĩ Vĩ cho hay.
Theo dược sĩ Vĩ, có nhiều yếu tố liên quan gây ra tác dụng phụ của thuốc.
Thứ nhất là yếu tố liên quan đến người bệnh.
Tuổi tác: Ở trẻ em (đặc biệt là trẻ sơ sinh), hệ enzym gan chưa hoàn thiện, chức năng thận còn non nớt nên nguy cơ gặp tác dụng phụ rất cao.
Trong khi đó người cao tuổi thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc, chức năng gan/thận suy giảm làm chậm quá trình đào thải thuốc, đồng thời nhạy cảm hơn với tác dụng an thần, làm tăng nguy cơ té ngã.
Di truyền: Sự khác biệt trong hệ gene ảnh hưởng đến cách mỗi người chuyển hóa thuốc. Ngành dược lý di truyền chỉ ra rằng yếu tố di truyền quyết định 20 – 95% sự khác biệt này.
Ví dụ, enzym CYP2D6 giúp chuyển hóa codein thành morphin; người chuyển hóa kém sẽ không đạt hiệu quả giảm đau, ngược lại người chuyển hóa quá nhanh lại có nguy cơ bị ức chế hô hấp nghiêm trọng.
Chức năng thận: Thận đóng vai trò quan trọng trong việc đào thải thuốc. Khi chức năng thận suy giảm, thuốc bị tích lũy trong cơ thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc nếu không được điều chỉnh liều phù hợp.
Giới tính: Phụ nữ thường có tỉ lệ mỡ cao hơn, khả năng chuyển hóa tại gan và tốc độ thải trừ qua thận chậm hơn nam giới, làm tăng nguy cơ gặp độc tính gan, rối loạn tiêu hóa hoặc dị ứng da.
Thứ hai là yếu tố liên quan đến thuốc
Liều lượng thuốc: Liều dùng càng cao, nguy cơ tác dụng phụ càng lớn. Một số thuốc có khoảng điều trị hẹp (ranh giới giữa liều hiệu quả và liều độc rất nhỏ), việc tăng liều dù chỉ một chút cũng có thể gây nguy hiểm.
Đường dùng thuốc: Cách thức đưa thuốc vào cơ thể ảnh hưởng đến tần suất xuất hiện tác dụng phụ. Ví dụ, thuốc corticoid dạng hít tập trung tác động tại phổi sẽ giảm tác dụng phụ toàn thân so với corticoid dạng uống.
Tương tác thuốc: Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc có thể làm tăng độc tính hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Thứ ba là yếu tố môi trường và xã hội
Rượu, bia: Làm tăng tác dụng phụ gây buồn ngủ, lú lẫn, thay đổi huyết áp, suy hô hấp, buồn nôn.
Thuốc lá: Kích thích các enzym gan (CYP1A2, CYP2B6) chuyển hóa thuốc nhanh hơn. Nếu ngừng hút thuốc đột ngột, nồng độ các thuốc này (như clozapine, olanzapine…) trong máu có thể tăng vọt gây ngộ độc.
Chế độ ăn uống: Nhiều thực phẩm tương tác mạnh với thuốc (như bưởi chùm với atorvastatin, rau lá xanh đậm với warfarin, cam thảo với lithium, thực phẩm giàu tyramine với thuốc chống trầm cảm MAOI…).
Mức độ hiểu biết: Bệnh nhân không nắm rõ hướng dẫn sử dụng dễ uống sai liều, sai thời điểm, làm tăng phản ứng có hại.
Theo dược sĩ Vĩ, các tác dụng phụ thường gặp như rối loạn tiêu hóa (buồn nôn, nôn, đau dạ dày, táo bón hoặc tiêu chảy); đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ hoặc ngược lại là gây khó ngủ; khô miệng, ho khan kéo dài; phát ban, nổi mẩn trên da; thay đổi tâm trạng (bồn chồn, lo lắng, mệt mỏi). Hoặc các vấn đề về chức năng tình dục.
Người bệnh cần chia sẻ với bác sĩ/dược sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng và tiền sử dị ứng trước đó. Tìm hiểu kỹ thông tin, hỏi rõ về các tác dụng phụ tiềm ẩn và cách xử trí trước khi rời nhà thuốc.
Tuân thủ tuyệt đối, uống đúng liều, đúng đường dùng và đúng thời gian. Không tự ý tăng/giảm liều. Thận trọng với đối tượng đặc biệt như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai/cho con bú và người có bệnh nền nặng cần được giám sát chặt chẽ khi dùng thuốc.
Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ chỉnh liều, đổi thuốc hoặc có biện pháp hỗ trợ thích hợp, một số tác dụng phụ nhẹ sẽ tự biến mất khi cơ thể đã thích nghi với thuốc.
Năm 2026, lần đầu tiên ông Đặng Văn Hải được vinh danh là một trong 100 người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc. Điều khiến ông vui hơn cả không phải là tấm bằng khen, mà là hy vọng sẽ có thêm nhiều người biết đến việc hiến máu và cùng tham gia.
Ông Hải bắt đầu hiến máu từ năm 2003, khi đơn vị phát động phong trào hiến máu tình nguyện. Khi ấy ông gần 30 tuổi. Thời điểm ấy, nhiều người hiến máu mang nỗi lo ảnh hưởng sức khỏe, nhưng nỗi lo của ông lại hoàn toàn khác.
"Thời đó tôi không sợ hiến máu làm yếu người đi. Điều tôi sợ nhất là sau khi hiến, bệnh viện phát hiện mình có bệnh", ông Hải cười khi nhớ lại.
Ông kể rằng hơn 20 năm trước, quy trình thông báo kết quả xét nghiệm khác bây giờ. Người hiến máu bình thường sẽ không nhận được tin nhắn hay cuộc gọi nào. Chỉ khi phát hiện bất thường, cơ sở y tế mới liên hệ. Vì thế, sau lần hiến đầu tiên, ông trải qua nhiều ngày hồi hộp.
"Điện thoại cứ im lặng suốt một thời gian dài. Đến khi không thấy ai báo gì, tôi biết mình khỏe mạnh và yên tâm tiếp tục hiến", ông kể lại.
Từ lần đầu tiên ấy, việc hiến máu dần trở thành một thói quen. Ông duy trì đều đặn theo đúng khoảng thời gian quy định. Chỉ những khi bản thân bị bệnh hoặc vừa tiêm vắc xin, lịch hiến mới phải lùi lại.
Ngày trước chưa có các ứng dụng hay hệ thống tự động nhắc lịch như hiện nay, ông tự ghi chú trên điện thoại để không quên. Trước mỗi lần hiến vài ngày, ông chủ động điều chỉnh sinh hoạt ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia và cà phê để đảm bảo sức khỏe tốt nhất.
Khi được hỏi vì sao ông lại kiên trì với hành trình hiến máu, ông nói gia đình chưa từng có ai cần truyền máu, cũng không có người thân mắc bệnh về máu.
Thế nhưng những câu chuyện trên báo chí về các em nhỏ mắc bệnh bạch cầu, bệnh lý về máu phải truyền máu thường xuyên đã khiến ông suy nghĩ rất nhiều. Ông nhớ thời điểm đó, nhiều bệnh nhân phải bỏ ra số tiền không nhỏ để có nguồn máu điều trị.
"Tôi nghĩ nếu mình hiến thì người bệnh sẽ bớt được một phần chi phí. Người ta chỉ phải trả tiền cho dụng cụ, còn nguồn máu thì không phải mua nữa", ông Hải nói.
Không chỉ bản thân ông, vợ và các con cũng tham gia hiến máu tình nguyện. Dù số lần hiến chưa nhiều như ông và chưa có dịp được vinh danh, nhưng điều khiến ông tự hào là cả gia đình đều coi hiến máu là một việc làm bình thường, cần thiết và nhân văn.
Ông hy vọng thông qua những câu chuyện của những người hiến máu lâu năm, sẽ có thêm nhiều người hiểu đúng về hiến máu tình nguyện và sẵn sàng tham gia.
"Nếu nhiều người biết đến việc hiến máu hơn, có thêm nhiều người đi hiến máu như mình thì đó mới là điều hạnh phúc nhất", ông Hải nhắn nhủ.
Nhiều người trong chúng ta thường có thói quen kiểm tra kỹ khay trứng trước khi cho vào giỏ hàng tại siêu thị. Tuy nhiên, nếu lỡ quên và khi về nhà mới phát hiện một quả trứng bị nứt thì sao? Câu trả lời là: Tùy trường hợp. Tùy thuộc vào thời điểm vết nứt xuất hiện, bạn có thể phải bỏ nó đi hoặc vẫn có thể tiếp tục kế hoạch cho bữa sáng của mình.
Dưới đây là những điều bạn cần biết để xử lý và bảo quản trứng đã bị nứt vỏ một cách an toàn nhất.
Trứng bị nứt vỏ có ăn được không?
Độ an toàn của một quả trứng bị nứt phụ thuộc hoàn toàn vào việc nó bị nứt như thế nào và từ bao giờ.
Nếu phát hiện trứng nứt ngay khi vừa mua: Tốt nhất nên vứt bỏ quả trứng đó ngay lập tức. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua các vết nứt, khiến trứng không còn an toàn để tiêu thụ. Cục Kiểm tra và An toàn Thực phẩm thuộc Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) khuyến cáo người tiêu dùng nên loại bỏ các khay trứng có quả bị nứt ngay từ khi còn ở cửa hàng. Các nghiên cứu, điển hình là nghiên cứu từ Đài Loan, chỉ ra rằng trứng có vỏ yếu hoặc bị nứt có nguy cơ nhiễm vi khuẩn Salmonella cao hơn đáng kể.
Nếu bạn vô tình làm nứt trứng tại nhà: Vẫn có thể sử dụng nếu biết cách bảo quản đúng quy trình.
Cách bảo quản trứng đã nứt (trong trường hợp an toàn)
Thời gian bảo quản trứng nứt trong tủ lạnh tùy thuộc vào việc đó là lòng trắng, lòng đỏ hay trứng nguyên quả, cũng như phương pháp bạn lựa chọn.
Bảo quản trong ngăn mát
Nếu bạn vô tình làm rơi hoặc va chạm khiến trứng nứt tại bếp, hãy nhanh chóng đổ trứng vào một hộp sạch, đậy kín nắp và cho vào tủ lạnh. Lưu ý, bạn chỉ nên sử dụng quả trứng này trong vòng tối đa hai ngày.
Trước khi chế biến các món như trứng xào, trứng chần hay ốp lết, hãy đảm bảo trứng được nấu chín kỹ để tiêu diệt vi khuẩn.
Bảo quản trong ngăn đông
Nếu quả trứng bị nứt trong quá trình bạn đang luộc trên bếp hoặc bằng nồi áp suất, chỉ cần bóc vỏ và sử dụng như bình thường. Loại trứng nứt do tác động nhiệt trong quá trình nấu này hoàn toàn an toàn để thưởng thức.
Cụ thể, hai tuần qua có 24 trường hợp nhồi máu cơ tim vào cấp cứu, tăng 42% so với trung bình những tuần bình thường (7 ca/tuần). Trong đó, 38% là người trong độ tuổi lao động.
Điển hình như trường hợp của anh B. (SN 1988, ngụ TPHCM), làm công việc có đặc thù thường xuyên thay đổi nhiệt độ đột ngột nhưng chủ quan không đi khám sức khỏe thường xuyên.
Gần đây, bệnh nhân có cảm giác tức ngực, khó thở nhưng vẫn nghĩ không có gì nguy hiểm. Đến khi cơn đau dữ dội kéo dài kèm vã mồ hôi, người thân đã bắt xe đưa anh đi cấp cứu. Tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định, bệnh nhân được xác định nhồi máu cơ tim nguy kịch, hẹp tắc mạch vành nặng, phải tiến hành đặt stent và can thiệp tích cực.
Trao đổi với phóng viên, TS.BS Võ Hồng Minh Công, Phó Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Gia Định cho biết, việc cấp cứu đột quỵ thời gian vàng rất quan trọng, như đột quỵ não là 3 giờ từ khi khởi phát. Nếu can thiệp sớm sẽ giúp tăng khả năng điều trị thành công, giảm biến chứng và gánh nặng kinh tế cho người dân, xã hội.
Với nhồi máu cơ tim, nếu không điều trị trong những giờ đầu, khả năng tử vong lên đến 80%. Khi mô cơ tim đã hoại tử, có làm cách nào cũng không hồi phục được như lúc đầu.
BSCKII Châu Đỗ Trường Sơn, Phó khoa Tim mạch Can thiệp chia sẻ, số liệu trên cho thấy xu hướng trẻ hóa của bệnh lý tim mạch đang trở thành “cơn sóng ngầm” đáng quan tâm.
Theo bác sĩ Sơn, thuốc lá, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường và tăng huyết áp là những nguyên nhân chính tạo nên mảng xơ vữa mạch máu. Tình trạng này tiến triển âm thầm, và đến một ngày mảng xơ vữa gây tắc hoàn toàn mạch máu, khiến máu không thể di chuyển đến nuôi tim.
Thông thường, người dân nghĩ tình trạng nhồi máu cơ tim chỉ diễn ra ở người cao tuổi. Nhưng thực tế, độ tuổi mắc bệnh ngày càng trẻ hơn. Gần nhất, có trường hợp mới hơn 30 tuổi đã phát bệnh, dù không hút thuốc và không có bệnh nền.
Vậy nguyên nhân nào khiến nhồi máu cơ tim trẻ hóa? Bác sĩ Sơn tiết lộ, hiện nay người trẻ có áp lực công việc rất lớn, với hội chứng "cháy sạch" (làm việc nhiều giờ và kéo dài thâu đêm suốt sáng).
Ngoài ra, xu hướng lối sống tĩnh tại, văn hóa ẩm thực công nghiệp và chế độ ăn uống sai lệch, rối loạn giấc ngủ do công nghệ… là những yếu tố góp phần thúc đẩy bệnh khởi phát nhanh hơn.
Chuyên gia nhấn mạnh, có một châm ngôn các cơ sở y tế cần ghi nhớ để cải thiện tốc độ nhận bệnh và can thiệp: "Thời gian là cơ tim". Hiện tại, Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã áp dụng mô hình đặc biệt nhận bệnh nhân trực tiếp tại phòng DSA, giúp rút ngắn đáng kể thời gian lên bàn can thiệp, từ đó kịp thời cứu sống nhiều bệnh nhân.
Ngoài ra, nhiều kỹ thuật cao được đơn vị này đồng thời áp dụng để cứu các trường hợp nặng, can thiệp thông thường không hiệu quả, như kỹ thuật hồi sức tim phổi ngoài cơ thể (ECPR), hệ thống tuần hoàn ngoài cơ thể ECMO.
Sau khi can thiệp, cũng cần nghĩ đến nguyên nhân vì sao bệnh nhân bị nhồi máu cơ tim sớm.
Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã khảo sát rất nhiều trường hợp để ghi nhận việc tăng cholesterol trong máu có diễn ra trong gia đình không, từ đó tầm soát gen và tính toán các điểm nguy cơ gây bệnh mạch vành, tim mạch cho người dân, để đi đến việc phòng ngừa, xử lý phù hợp.
Bên cạnh đó, người dân cũng cần quan tâm chăm sóc, kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bất thường.
Các triệu chứng nhồi máu cơ tim phổ biến
- Hồi hộp, đánh trống ngực.
- Đau thắt ngực nhiều mức độ, thời gian đau kéo dài trên 20 phút.
