Theo dược sĩ Phạm Thanh Vĩ, khoa dược, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), tác dụng phụ là phản ứng không mong muốn xảy ra khi dùng thuốc ở liều thông thường. Chúng có thể biểu hiện từ mức độ nhẹ (như buồn ngủ, khô miệng) đến nghiêm trọng (như tổn thương nội tạng, sốc phản vệ).
Thông thường, các bác sĩ kê đơn thuốc dựa trên tình trạng bệnh hiện tại của người bệnh nhằm mục đích điều trị, ngăn chặn hoặc kiểm soát bệnh lý lâu dài.
“Tuy nhiên các hoạt chất trong thuốc ngoài tác động lên cơ quan cần điều trị còn có thể ảnh hưởng đến các cơ quan hoặc chức năng khác của cơ thể, dẫn đến các phản ứng phụ không mong muốn.
Tác dụng phụ có thể xảy ra ở hầu hết các loại thuốc, từ thuốc thông thường đến thuốc đặc trị. Nhiều loại thuốc gây ra phản ứng phụ với dạ dày, hoặc dẫn đến chóng mặt, buồn ngủ, tăng cân, gián đoạn giấc ngủ, cáu kỉnh, giảm ham muốn tình dục…
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ bao gồm tuổi tác, tình trạng sức khỏe, bệnh lý đi kèm, chức năng gan thận, cũng như việc sử dụng đồng thời các loại thuốc, vitamin hoặc thực phẩm chức năng khác.
Mặc dù vậy, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý bỏ thuốc điều trị, mà hãy trao đổi ngay với bác sĩ để có giải pháp phù hợp”, dược sĩ Vĩ cho hay.
Theo dược sĩ Vĩ, có nhiều yếu tố liên quan gây ra tác dụng phụ của thuốc.
Thứ nhất là yếu tố liên quan đến người bệnh.
Tuổi tác: Ở trẻ em (đặc biệt là trẻ sơ sinh), hệ enzym gan chưa hoàn thiện, chức năng thận còn non nớt nên nguy cơ gặp tác dụng phụ rất cao.
Trong khi đó người cao tuổi thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc, chức năng gan/thận suy giảm làm chậm quá trình đào thải thuốc, đồng thời nhạy cảm hơn với tác dụng an thần, làm tăng nguy cơ té ngã.
Di truyền: Sự khác biệt trong hệ gene ảnh hưởng đến cách mỗi người chuyển hóa thuốc. Ngành dược lý di truyền chỉ ra rằng yếu tố di truyền quyết định 20 – 95% sự khác biệt này.
Ví dụ, enzym CYP2D6 giúp chuyển hóa codein thành morphin; người chuyển hóa kém sẽ không đạt hiệu quả giảm đau, ngược lại người chuyển hóa quá nhanh lại có nguy cơ bị ức chế hô hấp nghiêm trọng.
Chức năng thận: Thận đóng vai trò quan trọng trong việc đào thải thuốc. Khi chức năng thận suy giảm, thuốc bị tích lũy trong cơ thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc nếu không được điều chỉnh liều phù hợp.
Giới tính: Phụ nữ thường có tỉ lệ mỡ cao hơn, khả năng chuyển hóa tại gan và tốc độ thải trừ qua thận chậm hơn nam giới, làm tăng nguy cơ gặp độc tính gan, rối loạn tiêu hóa hoặc dị ứng da.
Thứ hai là yếu tố liên quan đến thuốc
Liều lượng thuốc: Liều dùng càng cao, nguy cơ tác dụng phụ càng lớn. Một số thuốc có khoảng điều trị hẹp (ranh giới giữa liều hiệu quả và liều độc rất nhỏ), việc tăng liều dù chỉ một chút cũng có thể gây nguy hiểm.
Đường dùng thuốc: Cách thức đưa thuốc vào cơ thể ảnh hưởng đến tần suất xuất hiện tác dụng phụ. Ví dụ, thuốc corticoid dạng hít tập trung tác động tại phổi sẽ giảm tác dụng phụ toàn thân so với corticoid dạng uống.
Tương tác thuốc: Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc có thể làm tăng độc tính hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Thứ ba là yếu tố môi trường và xã hội
Rượu, bia: Làm tăng tác dụng phụ gây buồn ngủ, lú lẫn, thay đổi huyết áp, suy hô hấp, buồn nôn.
Thuốc lá: Kích thích các enzym gan (CYP1A2, CYP2B6) chuyển hóa thuốc nhanh hơn. Nếu ngừng hút thuốc đột ngột, nồng độ các thuốc này (như clozapine, olanzapine…) trong máu có thể tăng vọt gây ngộ độc.
Chế độ ăn uống: Nhiều thực phẩm tương tác mạnh với thuốc (như bưởi chùm với atorvastatin, rau lá xanh đậm với warfarin, cam thảo với lithium, thực phẩm giàu tyramine với thuốc chống trầm cảm MAOI…).
Mức độ hiểu biết: Bệnh nhân không nắm rõ hướng dẫn sử dụng dễ uống sai liều, sai thời điểm, làm tăng phản ứng có hại.
Theo dược sĩ Vĩ, các tác dụng phụ thường gặp như rối loạn tiêu hóa (buồn nôn, nôn, đau dạ dày, táo bón hoặc tiêu chảy); đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ hoặc ngược lại là gây khó ngủ; khô miệng, ho khan kéo dài; phát ban, nổi mẩn trên da; thay đổi tâm trạng (bồn chồn, lo lắng, mệt mỏi). Hoặc các vấn đề về chức năng tình dục.
Người bệnh cần chia sẻ với bác sĩ/dược sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng và tiền sử dị ứng trước đó. Tìm hiểu kỹ thông tin, hỏi rõ về các tác dụng phụ tiềm ẩn và cách xử trí trước khi rời nhà thuốc.
Tuân thủ tuyệt đối, uống đúng liều, đúng đường dùng và đúng thời gian. Không tự ý tăng/giảm liều. Thận trọng với đối tượng đặc biệt như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai/cho con bú và người có bệnh nền nặng cần được giám sát chặt chẽ khi dùng thuốc.
Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ chỉnh liều, đổi thuốc hoặc có biện pháp hỗ trợ thích hợp, một số tác dụng phụ nhẹ sẽ tự biến mất khi cơ thể đã thích nghi với thuốc.
Trong nhiều thập kỷ qua, ung thư đại trực tràng vốn được coi là căn bệnh chỉ cần lo lắng sau độ tuổi 50, song thực tế này đang thay đổi. Các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa trên khắp thế giới đang ghi nhận một xu hướng: số lượng người ở độ tuổi 20, 30 và 40 được chẩn đoán mắc ung thư đại trực tràng đang cao hơn bao giờ hết, theo Times of India.
Trong chương trình Podcast The Mel Robbins, tiến sĩ Trisha Pasricha, bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa kiêm giáo sư tại trường Y Harvard, chia sẻ một trong những vấn đề khoa học lớn nhất hiện nay khiến bà cũng như các nhà khoa học trên toàn cầu đặc biệt lo ngại là lý do tại sao căn bệnh này ngày càng trẻ hóa. Đồng thời, bà cũng liệt kê những triệu chứng phổ biến của bệnh ung thư đại trực tràng khởi phát sớm, vốn có thể áp dụng cho mọi lứa tuổi.
Dấu hiệu đầu tiên cần lưu ý là tình trạng đau bụng. Tình trạng đau quặn, đau âm ỉ hoặc chướng bụng kéo dài mãi không khỏi chính là một dấu hiệu cảnh báo. Mọi người thường dễ nhầm lẫn sự khó chịu dai dẳng ở bụng với hội chứng ruột kích thích (IBS), nhạy cảm với thức ăn hoặc chỉ là chứng khó tiêu thông thường, nhất là khi cơn đau lúc có lúc không. Tuy nhiên, có một sự khác biệt rất lớn giữa các vấn đề tiêu hóa thỉnh thoảng mới gặp với những cơn đau kéo dài hàng tuần hoặc hàng tháng.
Bên cạnh đó, chảy máu khi đi vệ sinh (chảy máu trực tràng) là một trong những dấu hiệu cảnh báo dễ nhận biết nhất, nhưng lại thường bị bỏ qua. Nhiều người thường đinh ninh rằng cứ thấy máu trong bồn cầu thì chắc chắn là do bệnh trĩ hoặc đổ lỗi cho chế độ ăn uống và tự mua thuốc về bôi, uống. Bệnh trĩ có thể gây chảy máu nhẹ nhưng nếu tình trạng này kéo dài, người bệnh cần đi khám. Những người trẻ tuổi thường bỏ qua dấu hiệu này vì tâm lý ngại ngùng không muốn chia sẻ với bác sĩ hoặc nghĩ rằng nó quá nhỏ nhặt để phải đi khám. Tuy nhiên, bất kỳ hiện tượng chảy máu trực tràng nào kéo dài quá vài ngày hoặc tái đi tái lại không được chủ quan.
Một dấu hiệu quan trọng khác nhưng thường bị xem nhẹ, đặc biệt ở phụ nữ trẻ, là tình trạng thiếu máu do thiếu sắt. Nhiều người coi đây là một phần bình thường của cuộc sống thay vì là dấu hiệu cảnh báo tiềm ẩn của ung thư đại tràng. Giáo sư Pasricha giải thích kết quả xét nghiệm máu cho thấy các tế bào hồng cầu nhỏ hơn bình thường chính là tín hiệu cơ thể đang bị mất sắt.
Với phụ nữ, thiếu máu do thiếu sắt thường biểu hiện qua cảm giác mệt mỏi. Lúc này, cả người bệnh lẫn bác sĩ thường dễ dàng đổ lỗi cho chu kỳ kinh nguyệt làm cơ thể mất đi một lượng máu và sắt đáng kể. Song nếu xuất hiện kèm theo các triệu chứng khác hoặc nếu kinh nguyệt ít mà vẫn bị thiếu máu, người bệnh cần đặc biệt lưu ý và không được bỏ qua.
Cuối cùng, sự thay đổi trong thói quen đại tiện được đánh giá là dấu hiệu quan trọng nhất nhưng lại dễ bị lờ đi nhất đơn giản vì nó mơ hồ. Bất kỳ sự thay đổi nào trong thói quen đi vệ sinh như đột ngột bị tiêu chảy, táo bón hoặc bất kỳ sự xáo trộn nào so với chu kỳ sinh lý bình thường đều có thể là dấu hiệu nguy hiểm.
Theo bà Pasricha, hình dạng chất thải có thể thay đổi đột ngột từ khuôn dày sang rất mỏng. Thực tế đã có những trường hợp người nổi tiếng chia sẻ rằng dấu hiệu duy nhất họ gặp phải chính là sự thay đổi trong thói quen đại tiện. "Ban đầu họ chỉ nghĩ do tác động của cà phê hoặc yếu tố khác nhưng khi thay đổi chế độ ăn uống mà tình trạng vẫn không thuyên giảm thì mới phát hiện ra bệnh", bác sĩ nói, khuyên khi có bất kỳ cảm giác bất ổn nào, người bệnh không nên chờ đợi, không tự trấn an đó là điều bình thường mà hãy tham vấn ý kiến của bác sĩ ngay lập tức.
Tuy không phải là yếu tố quyết định trực tiếp, nhưng một số nghiên cứu cho thấy thời điểm sử dụng caffeine có thể ảnh hưởng đến các quá trình trong cơ thể hoặc hành vi có lợi cho việc kiểm soát cân nặng, theo Health (Mỹ).
Các hợp chất trong cà phê có thể góp phần vào quá trình giảm hoặc duy trì cân nặng theo một số cách như.
Giảm mỡ cơ thể: Uống cà phê với lượng vừa phải (1-7 tách mỗi tuần) có thể giúp giảm tổng lượng mỡ trong cơ thể, đặc biệt là mỡ vùng thân và mỡ nội tạng (VAT) có hại cho sức khỏe.
Giảm cảm giác thèm ăn: Cà phê có thể giúp một số người duy trì cân nặng và lượng mỡ cơ thể thấp hơn nhờ tác động lên cảm giác thèm ăn. Cụ thể, uống cà phê trước bữa ăn được cho là có thể giúp giảm cảm giác đói.
Tăng tiêu hao năng lượng: Cà phê giúp cơ thể đốt cháy nhiều calo hơn nhờ làm tăng nhẹ tốc độ chuyển hóa khi nghỉ ngơi - tức lượng calo cơ thể tiêu hao ngay cả khi không vận động. Caffeine cũng có thể thúc đẩy quá trình oxy hóa chất béo (phân giải mỡ trong cơ thể).
Tuy nhiên, chỉ uống cà phê thôi là chưa đủ để giảm cân. Một chế độ ăn giàu vitamin, khoáng chất, protein, chất xơ và kiểm soát tổng lượng calo nạp vào vẫn là yếu tố quan trọng nhất để giảm cân và duy trì cân nặng khỏe mạnh.
Dùng cà phê có caffeine khoảng 60 phút trước khi tập có thể hỗ trợ cải thiện hiệu suất và mức năng lượng. Điều này giúp buổi tập hiệu quả hơn, từ đó hỗ trợ kiểm soát cân nặng.
Tuy nhiên, cần tránh uống cà phê vào buổi tối quá gần giờ đi ngủ vì có thể làm rối loạn giấc ngủ, kể cả trong ngắn hạn. Thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa và khiến việc đốt calo, giảm cân trở nên khó khăn hơn.
Bản thân cà phê là thức uống ít calo, không chứa chất béo, không có carbohydrate (tinh bột) và chỉ có lượng protein rất nhỏ. Tuy nhiên, khi bạn bắt đầu thêm đường hoặc chất tạo ngọt, lợi ích hỗ trợ giảm cân của cà phê có thể bị mất đi.
Một nghiên cứu năm 2023 cho thấy, dù uống cà phê nhìn chung có liên quan đến xu hướng giảm cân, nhưng việc thường xuyên thêm một thìa cà phê đường vào tách cà phê lại có thể làm tăng nguy cơ tăng cân.
Thay vào đó, các chuyên gia khuyên nên thêm các loại gia vị ấm, thơm như quế, sữa thực vật hoặc một ít sữa tươi nếu bạn không quen uống cà phê đen.
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ Online, để hai cơ sở mới được sớm đưa vào hoạt động, Bệnh viện Mắt TP.HCM hiện đang gấp rút triển khai dọn dẹp, sửa sang, hoàn thiện thủ tục bàn giao để cơ sở hoạt động sớm nhất có thể.
Theo thông báo của bệnh viện, kể từ ngày 18-5, phòng ngoại trú Glaucoma (cườm nước), phòng khám lé, bệnh lý võng mạc trẻ sinh non sẽ được dời đến cơ sở 56 Bà Huyện Thanh Quan, đối diện cổng số 3.
Đối với cơ sở 299 Điện Biên Phủ do quy hoạch hiện hữu là đất văn phòng, nên ngay trước mắt bệnh viện xin tiếp nhận để bố trí các bộ phận hành chính - đào tạo để có thêm không gian phục vụ người bệnh ở cơ sở chính.
Ông Lê Văn Thắng (48 tuổi, ngụ phường Rạch Dừa) bày tỏ sự bất ngờ vì không nghĩ Bệnh viện Mắt TP.HCM lại đông bệnh nhân đến thăm khám tới vậy.
Ông Thắng cho biết khi làm việc, ông không may bị tai nạn với hóa chất khiến mắt sưng đỏ. Ông đã đến khám tại Bệnh viện Mắt Bà Rịa - Vũng Tàu trước khi đến Bệnh viện Mắt TP.HCM điều trị thêm.
"Lần đầu đến Bệnh viện Mắt TP.HCM mà không nghĩ lại có đông người dân, bệnh nhân tới vậy. Hy vọng sắp tới bệnh viện có thêm cơ sở mới thì đỡ cảnh đông đúc, bệnh nhân được thăm khám, điều trị nhanh hơn", ông Thắng chia sẻ.
Chia sẻ với Tuổi Trẻ Online, bác sĩ Lê Anh Tuấn - Giám đốc Bệnh viện Mắt TP.HCM - cho biết việc tiếp nhận 2 cơ sở trên là cấp thiết, giúp bệnh viện có ngay giải pháp để "hạ nhiệt" tình trạng quá tải nghiêm trọng tại cơ sở chính.
Bệnh viện là địa chỉ luôn được người dân tin tưởng về chất lượng khám chữa bệnh và đi đôi với uy tín là tình trạng quá tải kéo dài hàng chục năm nay. Tình trạng quá tải này ngày càng trầm trọng trong những năm gần đây.
Nếu trong năm 2023, trung bình mỗi ngày có 4.000 lượt bệnh nhân đến khám và điều trị ngoại trú thì trong năm 2024 con số này là 4.500 lượt và từ đầu năm 2025 đến nay là 5.000 lượt.
Ngày cao điểm bệnh viện tiếp nhận khoảng 6.000 lượt đến khám và thực hiện trên 700 ca phẫu thuật.
Tuy nhiên với khuôn viên cơ sở chính chỉ vỏn vẹn 15.000 mét vuông và được công nhận là Di tích Kiến trúc nghệ thuật cấp TP, bệnh viện thật sự không đủ không gian để tổ chức một dây chuyền công năng khám, chữa bệnh tinh gọn phục vụ người bệnh.
Việc tiếp nhận thêm 2 cơ sở sẽ giúp bệnh viện mở rộng mặt bằng và bố trí hiệu quả hơn quy trình khám chữa bệnh, giúp rút ngắn thời gian đăng ký, tiếp nhận và trả kết quả cho bệnh nhân, qua đó sẽ giúp rút ngắn thời gian chờ khám chữa bệnh tại bệnh viện.
