Theo dược sĩ Phạm Thanh Vĩ, khoa dược, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), tác dụng phụ là phản ứng không mong muốn xảy ra khi dùng thuốc ở liều thông thường. Chúng có thể biểu hiện từ mức độ nhẹ (như buồn ngủ, khô miệng) đến nghiêm trọng (như tổn thương nội tạng, sốc phản vệ).
Thông thường, các bác sĩ kê đơn thuốc dựa trên tình trạng bệnh hiện tại của người bệnh nhằm mục đích điều trị, ngăn chặn hoặc kiểm soát bệnh lý lâu dài.
“Tuy nhiên các hoạt chất trong thuốc ngoài tác động lên cơ quan cần điều trị còn có thể ảnh hưởng đến các cơ quan hoặc chức năng khác của cơ thể, dẫn đến các phản ứng phụ không mong muốn.
Tác dụng phụ có thể xảy ra ở hầu hết các loại thuốc, từ thuốc thông thường đến thuốc đặc trị. Nhiều loại thuốc gây ra phản ứng phụ với dạ dày, hoặc dẫn đến chóng mặt, buồn ngủ, tăng cân, gián đoạn giấc ngủ, cáu kỉnh, giảm ham muốn tình dục…
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ bao gồm tuổi tác, tình trạng sức khỏe, bệnh lý đi kèm, chức năng gan thận, cũng như việc sử dụng đồng thời các loại thuốc, vitamin hoặc thực phẩm chức năng khác.
Mặc dù vậy, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý bỏ thuốc điều trị, mà hãy trao đổi ngay với bác sĩ để có giải pháp phù hợp”, dược sĩ Vĩ cho hay.
Theo dược sĩ Vĩ, có nhiều yếu tố liên quan gây ra tác dụng phụ của thuốc.
Thứ nhất là yếu tố liên quan đến người bệnh.
Tuổi tác: Ở trẻ em (đặc biệt là trẻ sơ sinh), hệ enzym gan chưa hoàn thiện, chức năng thận còn non nớt nên nguy cơ gặp tác dụng phụ rất cao.
Trong khi đó người cao tuổi thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc, chức năng gan/thận suy giảm làm chậm quá trình đào thải thuốc, đồng thời nhạy cảm hơn với tác dụng an thần, làm tăng nguy cơ té ngã.
Di truyền: Sự khác biệt trong hệ gene ảnh hưởng đến cách mỗi người chuyển hóa thuốc. Ngành dược lý di truyền chỉ ra rằng yếu tố di truyền quyết định 20 – 95% sự khác biệt này.
Ví dụ, enzym CYP2D6 giúp chuyển hóa codein thành morphin; người chuyển hóa kém sẽ không đạt hiệu quả giảm đau, ngược lại người chuyển hóa quá nhanh lại có nguy cơ bị ức chế hô hấp nghiêm trọng.
Chức năng thận: Thận đóng vai trò quan trọng trong việc đào thải thuốc. Khi chức năng thận suy giảm, thuốc bị tích lũy trong cơ thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc nếu không được điều chỉnh liều phù hợp.
Giới tính: Phụ nữ thường có tỉ lệ mỡ cao hơn, khả năng chuyển hóa tại gan và tốc độ thải trừ qua thận chậm hơn nam giới, làm tăng nguy cơ gặp độc tính gan, rối loạn tiêu hóa hoặc dị ứng da.
Thứ hai là yếu tố liên quan đến thuốc
Liều lượng thuốc: Liều dùng càng cao, nguy cơ tác dụng phụ càng lớn. Một số thuốc có khoảng điều trị hẹp (ranh giới giữa liều hiệu quả và liều độc rất nhỏ), việc tăng liều dù chỉ một chút cũng có thể gây nguy hiểm.
Đường dùng thuốc: Cách thức đưa thuốc vào cơ thể ảnh hưởng đến tần suất xuất hiện tác dụng phụ. Ví dụ, thuốc corticoid dạng hít tập trung tác động tại phổi sẽ giảm tác dụng phụ toàn thân so với corticoid dạng uống.
Tương tác thuốc: Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc có thể làm tăng độc tính hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Rượu, bia: Làm tăng tác dụng phụ gây buồn ngủ, lú lẫn, thay đổi huyết áp, suy hô hấp, buồn nôn.
Thuốc lá: Kích thích các enzym gan (CYP1A2, CYP2B6) chuyển hóa thuốc nhanh hơn. Nếu ngừng hút thuốc đột ngột, nồng độ các thuốc này (như clozapine, olanzapine…) trong máu có thể tăng vọt gây ngộ độc.
Chế độ ăn uống: Nhiều thực phẩm tương tác mạnh với thuốc (như bưởi chùm với atorvastatin, rau lá xanh đậm với warfarin, cam thảo với lithium, thực phẩm giàu tyramine với thuốc chống trầm cảm MAOI…).
Mức độ hiểu biết: Bệnh nhân không nắm rõ hướng dẫn sử dụng dễ uống sai liều, sai thời điểm, làm tăng phản ứng có hại.
Theo dược sĩ Vĩ, các tác dụng phụ thường gặp như rối loạn tiêu hóa (buồn nôn, nôn, đau dạ dày, táo bón hoặc tiêu chảy); đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ hoặc ngược lại là gây khó ngủ; khô miệng, ho khan kéo dài; phát ban, nổi mẩn trên da; thay đổi tâm trạng (bồn chồn, lo lắng, mệt mỏi). Hoặc các vấn đề về chức năng tình dục.
Người bệnh cần chia sẻ với bác sĩ/dược sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng và tiền sử dị ứng trước đó. Tìm hiểu kỹ thông tin, hỏi rõ về các tác dụng phụ tiềm ẩn và cách xử trí trước khi rời nhà thuốc.
Tuân thủ tuyệt đối, uống đúng liều, đúng đường dùng và đúng thời gian. Không tự ý tăng/giảm liều. Thận trọng với đối tượng đặc biệt như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai/cho con bú và người có bệnh nền nặng cần được giám sát chặt chẽ khi dùng thuốc.
Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ chỉnh liều, đổi thuốc hoặc có biện pháp hỗ trợ thích hợp, một số tác dụng phụ nhẹ sẽ tự biến mất khi cơ thể đã thích nghi với thuốc.
Ngày 2.4, tin từ Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ cho biết, trong 3 tháng đầu năm 2026, số ca mắc tay chân miệng và sốt xuất huyết đến khám và điều trị tại đây tăng đáng kể so với cùng kỳ năm 2025.
Cụ thể, đối với bệnh tay chân miệng, trong tháng 3, bệnh viện tiếp nhận 919 ca điều trị ngoại trú và 155 ca nội trú. Lũy kế quý 1/2026, số ca ngoại trú là 2.473 và nội trú 524 trường hợp, tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025.
Đối với sốt xuất huyết, trong tháng 3, bệnh viện ghi nhận 156 ca ngoại trú và 238 ca nội trú. Tính từ đầu năm đến nay, số ca ngoại trú là 503 trường hợp (tăng 85%), trong khi số ca nội trú lên đến 737 trường hợp, tăng 334% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, số ca sốt xuất huyết nặng lên đến 78 trường hợp, tăng đột biến so với năm 2025 (chỉ ghi nhận 11 ca), cho thấy mức độ nguy hiểm của bệnh đang gia tăng.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Huỳnh Nhật Trường, Trưởng khoa Sốt xuất huyết, Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ, cho biết thực tế ghi nhận nhiều trường hợp phụ huynh còn chủ quan, tự chăm sóc trẻ tại nhà khiến bệnh chuyển nặng. Khi nhập viện, trẻ đã rơi vào tình trạng sốc, gây khó khăn cho công tác điều trị.
"Ngay khi trẻ có biểu hiện bất thường, gia đình nên đưa trẻ đến bệnh viện để được theo dõi sát. Việc phát hiện sớm và xử trí kịp thời có ý nghĩa rất quan trọng trong hạn chế biến chứng nguy hiểm", bác sĩ Trường khuyến cáo.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Hùng Dũng, Trưởng khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ, cho biết trước đây bệnh tay chân miệng có tính chất theo mùa rõ rệt, thường gia tăng vào mùa nắng (từ tháng 3 đến tháng 5) và giai đoạn từ tựu trường đến cuối năm. Tuy nhiên, những năm gần đây, quy luật này không còn rõ ràng, bệnh có xu hướng xuất hiện quanh năm.
Bác sĩ khuyến cáo, khi trẻ có dấu hiệu như nổi bóng nước ở bàn tay, bàn chân, trong miệng hoặc có biểu hiện bất thường, phụ huynh cần đưa đến cơ sở y tế để thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Từ 1-7, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được phân cấp thẩm quyền thực hiện thủ tục hành chính về cấp giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.
Cụ thể, Nghị quyết 21 của Chính phủ đã quy định nội dung đáng chú ý là phân cấp thẩm quyền cấp, quản lý giấy phép hành nghề khám bệnh, chữa bệnh về Chủ tịch UBND cấp tỉnh.
Chủ tịch UBND cấp tỉnh được thực hiện toàn bộ các thủ tục liên quan đến giấy phép hành nghề khám chữa bệnh, bao gồm cấp mới, cấp lại, gia hạn, điều chỉnh, đình chỉ và thu hồi giấy phép hành nghề, áp dụng cho cả các chứng chỉ hành nghề đã được cấp theo quy định trước đây.
Như vậy, từ 1-7, Bộ Y tế không còn cấp giấy phép hành nghề và chứng chỉ hành nghề khám bệnh, chữa bệnh cho người hành nghề.
Theo đó, Bộ Y tế còn thẩm quyền cấp mới giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh, cấp điều chỉnh danh mục kỹ thuật loại đặc biệt đối với các bệnh viện tư nhân.
Cấp mới, cấp lại, cấp điều chỉnh giấy phép hoạt động đối với các bệnh viện trực thuộc Bộ Y tế. Xem xét khả năng điều chỉnh bổ sung danh mục kỹ thuật loại đặc biệt, xem xét khả năng thực hiện kỹ thuật mới, phương pháp mới đối với các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc.
Bên cạnh việc phân cấp thẩm quyền thực hiện thủ tục hành chính về cấp giấy phép hành nghề khám bệnh, nghị quyết đơn giản hóa và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh.
Ví dụ, đối với thủ tục cấp mới giấy phép hoạt động khám chữa bệnh, cơ quan có thẩm quyền phải tổ chức thẩm định trong thời hạn 40 ngày kể từ ngày tiếp nhận hồ sơ và nếu đủ điều kiện thì phải cấp giấy phép trong 10 ngày làm việc kể từ ngày có biên bản thẩm định.
Trường hợp có yêu cầu sửa đổi, bổ sung phải nêu rõ trong nội dung của biên bản thẩm định.
Trong thời hạn 10 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được văn bản thông báo và tài liệu chứng minh đã hoàn thành việc khắc phục, sửa chữa của cơ sở đề nghị.
Cơ quan cấp giấy phép hoạt động có thể tiến hành kiểm tra thực tế việc khắc phục, sửa chữa của cơ sở đề nghị trong trường hợp cần thiết hoặc thực hiện việc cấp giấy phép hoạt động. Trường hợp không cấp giấy phép hoạt động phải có văn bản trả lời và nêu rõ lý do.
Ngoài ra, đối với thủ tục điều chỉnh giấy phép hoạt động, nghị quyết cũng quy định rõ thời hạn xử lý hồ sơ, thời gian yêu cầu bổ sung, cũng như thời hạn giải quyết sau khi hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm quy trình minh bạch và có mốc thời gian cụ thể.
Đồng thời công khai thông tin sau khi cấp giấy phép hoạt động. Trong thời hạn 5 ngày làm việc kể từ ngày cấp phép, cơ quan có thẩm quyền phải đăng tải các thông tin như tên cơ sở, địa chỉ, người chịu trách nhiệm chuyên môn, phạm vi hoạt động chuyên môn trên cổng thông tin điện tử và hệ thống quản lý.
Nội dung phân cấp thẩm quyền nêu trên sẽ có hiệu lực từ ngày 1-7. Toàn bộ nghị quyết có hiệu lực từ ngày 29-4-2026 đến hết ngày 1-1-2028.
Khi tập đi bộ trong trạng thái đói, quá trình phân giải mỡ thừa diễn ra mạnh hơn, nhờ đó giúp giải phóng a xít béo vào máu để cơ bắp sử dụng. Vì vậy, với cùng một bài tập, cơ thể có thể đốt mỡ tốt hơn nếu tập khi đang đói, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Điểm dễ gây nhầm lẫn là đốt nhiều mỡ trong lúc tập không đồng nghĩa với giảm mỡ nhiều hơn về lâu dài. Các nghiên cứu cho thấy, tập khi bụng đói làm tăng tỷ lệ huy động mỡ để chuyển hóa thành năng lượng. Tuy nhiên, tổng lượng mỡ cơ thể giảm sau một thời gian dài lại không khác biệt đáng kể so với tập sau khi ăn.
Nguyên nhân là vì cơ thể có cơ chế bù trừ. Sau khi tập, chúng ta sẽ đói hơn, ăn nhiều hơn hoặc cơ thể giảm đốt mỡ ở các thời điểm khác trong ngày. Do đó, yếu tố quyết định vẫn là tổng lượng calo tiêu hao và calo nạp vào trong cả ngày, chứ không phải chỉ riêng một buổi tập.
Vì vậy, một chế độ ăn hợp lý, kết hợp với đi bộ thường xuyên sẽ mang lại hiệu quả rõ rệt hơn nhiều so với chỉ thay đổi thời điểm tập. Ngoài vấn đề đốt mỡ, đi bộ khi bụng đói có thể mang lại một số lợi ích chuyển hóa. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tập luyện trong trạng thái đói có thể cải thiện độ nhạy insulin.
Một điều cần lưu ý là không phải ai cũng phù hợp với hình thức đi bộ khi bụng đói. Một số người có thể cảm thấy mệt, chóng mặt hoặc thiếu năng lượng khi tập. Điều này có thể khiến buổi tập kém hiệu quả.
Ngoài ra, nếu kéo dài tình trạng thiếu năng lượng, cơ thể có thể bắt đầu sử dụng cả protein từ cơ bắp. Điều này không có lợi cho sức khỏe lâu dài. Những người có vấn đề về đường huyết cần thận trọng vì nguy cơ hạ đường huyết có thể xảy ra.
Đi bộ khi bụng đói sẽ phù hợp với những người có thể trạng tốt. Hình thức tập này nên được thực hiện ở cường độ nhẹ đến trung bình, chẳng hạn như đi bộ thư giãn trong 20 - 40 phút trước khi ăn sáng, theo Healthline.
