Theo dược sĩ Phạm Thanh Vĩ, khoa dược, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), tác dụng phụ là phản ứng không mong muốn xảy ra khi dùng thuốc ở liều thông thường. Chúng có thể biểu hiện từ mức độ nhẹ (như buồn ngủ, khô miệng) đến nghiêm trọng (như tổn thương nội tạng, sốc phản vệ).
Thông thường, các bác sĩ kê đơn thuốc dựa trên tình trạng bệnh hiện tại của người bệnh nhằm mục đích điều trị, ngăn chặn hoặc kiểm soát bệnh lý lâu dài.
“Tuy nhiên các hoạt chất trong thuốc ngoài tác động lên cơ quan cần điều trị còn có thể ảnh hưởng đến các cơ quan hoặc chức năng khác của cơ thể, dẫn đến các phản ứng phụ không mong muốn.
Tác dụng phụ có thể xảy ra ở hầu hết các loại thuốc, từ thuốc thông thường đến thuốc đặc trị. Nhiều loại thuốc gây ra phản ứng phụ với dạ dày, hoặc dẫn đến chóng mặt, buồn ngủ, tăng cân, gián đoạn giấc ngủ, cáu kỉnh, giảm ham muốn tình dục…
Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ bao gồm tuổi tác, tình trạng sức khỏe, bệnh lý đi kèm, chức năng gan thận, cũng như việc sử dụng đồng thời các loại thuốc, vitamin hoặc thực phẩm chức năng khác.
Mặc dù vậy, người bệnh tuyệt đối không nên tự ý bỏ thuốc điều trị, mà hãy trao đổi ngay với bác sĩ để có giải pháp phù hợp”, dược sĩ Vĩ cho hay.
Theo dược sĩ Vĩ, có nhiều yếu tố liên quan gây ra tác dụng phụ của thuốc.
Thứ nhất là yếu tố liên quan đến người bệnh.
Tuổi tác: Ở trẻ em (đặc biệt là trẻ sơ sinh), hệ enzym gan chưa hoàn thiện, chức năng thận còn non nớt nên nguy cơ gặp tác dụng phụ rất cao.
Trong khi đó người cao tuổi thường phải sử dụng nhiều loại thuốc cùng lúc, chức năng gan/thận suy giảm làm chậm quá trình đào thải thuốc, đồng thời nhạy cảm hơn với tác dụng an thần, làm tăng nguy cơ té ngã.
Di truyền: Sự khác biệt trong hệ gene ảnh hưởng đến cách mỗi người chuyển hóa thuốc. Ngành dược lý di truyền chỉ ra rằng yếu tố di truyền quyết định 20 – 95% sự khác biệt này.
Ví dụ, enzym CYP2D6 giúp chuyển hóa codein thành morphin; người chuyển hóa kém sẽ không đạt hiệu quả giảm đau, ngược lại người chuyển hóa quá nhanh lại có nguy cơ bị ức chế hô hấp nghiêm trọng.
Chức năng thận: Thận đóng vai trò quan trọng trong việc đào thải thuốc. Khi chức năng thận suy giảm, thuốc bị tích lũy trong cơ thể làm tăng nguy cơ nhiễm độc nếu không được điều chỉnh liều phù hợp.
Giới tính: Phụ nữ thường có tỉ lệ mỡ cao hơn, khả năng chuyển hóa tại gan và tốc độ thải trừ qua thận chậm hơn nam giới, làm tăng nguy cơ gặp độc tính gan, rối loạn tiêu hóa hoặc dị ứng da.
Thứ hai là yếu tố liên quan đến thuốc
Liều lượng thuốc: Liều dùng càng cao, nguy cơ tác dụng phụ càng lớn. Một số thuốc có khoảng điều trị hẹp (ranh giới giữa liều hiệu quả và liều độc rất nhỏ), việc tăng liều dù chỉ một chút cũng có thể gây nguy hiểm.
Đường dùng thuốc: Cách thức đưa thuốc vào cơ thể ảnh hưởng đến tần suất xuất hiện tác dụng phụ. Ví dụ, thuốc corticoid dạng hít tập trung tác động tại phổi sẽ giảm tác dụng phụ toàn thân so với corticoid dạng uống.
Tương tác thuốc: Dùng nhiều loại thuốc cùng lúc có thể làm tăng độc tính hoặc giảm hiệu quả điều trị.
Thứ ba là yếu tố môi trường và xã hội
Rượu, bia: Làm tăng tác dụng phụ gây buồn ngủ, lú lẫn, thay đổi huyết áp, suy hô hấp, buồn nôn.
Thuốc lá: Kích thích các enzym gan (CYP1A2, CYP2B6) chuyển hóa thuốc nhanh hơn. Nếu ngừng hút thuốc đột ngột, nồng độ các thuốc này (như clozapine, olanzapine…) trong máu có thể tăng vọt gây ngộ độc.
Chế độ ăn uống: Nhiều thực phẩm tương tác mạnh với thuốc (như bưởi chùm với atorvastatin, rau lá xanh đậm với warfarin, cam thảo với lithium, thực phẩm giàu tyramine với thuốc chống trầm cảm MAOI…).
Mức độ hiểu biết: Bệnh nhân không nắm rõ hướng dẫn sử dụng dễ uống sai liều, sai thời điểm, làm tăng phản ứng có hại.
Theo dược sĩ Vĩ, các tác dụng phụ thường gặp như rối loạn tiêu hóa (buồn nôn, nôn, đau dạ dày, táo bón hoặc tiêu chảy); đau đầu, chóng mặt, buồn ngủ hoặc ngược lại là gây khó ngủ; khô miệng, ho khan kéo dài; phát ban, nổi mẩn trên da; thay đổi tâm trạng (bồn chồn, lo lắng, mệt mỏi). Hoặc các vấn đề về chức năng tình dục.
Người bệnh cần chia sẻ với bác sĩ/dược sĩ về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng đang dùng và tiền sử dị ứng trước đó. Tìm hiểu kỹ thông tin, hỏi rõ về các tác dụng phụ tiềm ẩn và cách xử trí trước khi rời nhà thuốc.
Tuân thủ tuyệt đối, uống đúng liều, đúng đường dùng và đúng thời gian. Không tự ý tăng/giảm liều. Thận trọng với đối tượng đặc biệt như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ có thai/cho con bú và người có bệnh nền nặng cần được giám sát chặt chẽ khi dùng thuốc.
Khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy liên hệ ngay với cơ sở y tế. Tùy mức độ, bác sĩ sẽ chỉnh liều, đổi thuốc hoặc có biện pháp hỗ trợ thích hợp, một số tác dụng phụ nhẹ sẽ tự biến mất khi cơ thể đã thích nghi với thuốc.
Sáng 14-5, Hội nghị sản phụ khoa Việt - Pháp - châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 26 (OGVFAP 2026) do Bệnh viện Từ Dũ (TP.HCM) tổ chức đã chính thức diễn ra tại TP.HCM.
Phát biểu khai mạc hội nghị, BS.CKII Trần Ngọc Hải - Giám đốc Bệnh viện Từ Dũ - cho biết ngành sản phụ khoa của TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung đã đạt nhiều thành tựu y khoa nổi bật, từng bước vươn tầm khu vực và thế giới ở nhiều lĩnh vực chuyên sâu.
Theo ông, hiện nước ta có thế mạnh ở các kỹ thuật như phẫu thuật nội soi, can thiệp bào thai, thụ tinh trong ống nghiệm, y học bào thai từ chẩn đoán sớm đến điều trị can thiệp. Đặc biệt, kỹ thuật can thiệp nong van tim bào thai xuyên tử cung được xem là một trong những dấu ấn chuyên môn đỉnh cao của y học bào thai Việt Nam.
Bên cạnh đó, các kỹ thuật di truyền y học và y học phân tử trong tầm soát, chẩn đoán sớm cũng đang phát triển mạnh mẽ.
Riêng tại Bệnh viện Từ Dũ, BS Hải cho biết trung bình mỗi năm bệnh viện thực hiện khoảng 47.000 ca phẫu thuật, trong đó phẫu thuật nội soi chiếm trên 75%, phẫu thuật sản khoa đạt gần 28.000 ca.
Là bệnh viện chuyên khoa đầu ngành khu vực phía Nam, bệnh viện cũng tiếp nhận nhiều trường hợp bệnh lý nặng, nguy kịch.
Về tỉ lệ tử vong trong những năm gần đây, đặc biệt năm 2025 đã giảm xuống mức thấp nhất từ trước đến nay.
BS Hải cho biết thêm xu hướng của y học hiện đại hiện nay là "chẩn đoán sớm, chính xác và can thiệp tối thiểu", tiến tới phát hiện từ cấp độ di truyền, sinh học phân tử, giai đoạn bào thai trước khi em bé chào đời.
Theo đó bệnh viện đã triển khai chẩn đoán bất thường thai từ tam cá nguyệt đầu tiên (tức giai đoạn thai 11 - 13 tuần), trong khi trước đây nhiều bất thường thai chỉ phát hiện được sau 20 - 22 tuần thai.
Đặc biệt, trong hai năm qua, ê kíp của Bệnh viện Từ Dũ phối hợp cùng Bệnh viện Nhi đồng 1 đã thực hiện 14 ca can thiệp thông tim bào thai. Trong đó, 13/14 ca thành công về mặt kỹ thuật và cứu sống được 13 thai nhi.
"Để làm được điều này cần kết hợp nhiều đơn vị chuyên ngành, sử dụng các phương pháp tiên tiến, thực tế ảo, đẩy mạnh hợp tác quốc tế", BS Hải kết luận.
GS.BS Nguyễn Viết Tiến - Chủ tịch Hội Phụ sản Việt Nam - đánh giá qua hơn hai thập kỷ duy trì tổ chức hội nghị cho thấy các thế hệ giáo sư, bác sĩ sản phụ khoa luôn đề cao tinh thần trách nhiệm trong công tác khám chữa bệnh.
Ông kỳ vọng hội nghị không chỉ là diễn đàn khoa học mà còn lan tỏa tinh thần nhân văn, truyền tải tình thương và trách nhiệm với bệnh nhân.
Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa khu vực Sông Mã đặt sonde bàng quang cho bệnh nhân rồi chuyển đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La điều trị. Hình ảnh chụp cắt lớp vi tính cho thấy bàng quang vỡ, trong ổ bụng bệnh nhân có nhiều dịch và máu cục.
Ngày 29/4, bác sĩ Nguyễn Văn Trọng, Trưởng khoa Ngoại Tiết niệu - Nam học, cho biết bệnh nhân bị chấn thương bụng kín vỡ bàng quang, được phẫu thuật cắt lọc mép vết vỡ và khâu phục hồi bàng quang hai lớp.
Sau phẫu thuật, bệnh nhân hồi phục tốt, sức khỏe ổn định và có thể đi tiểu bình thường trở lại. Anh cho hay đã nhịn đi tiểu trong uống chầu nhậu. Bác sĩ nhận định có thể bàng quang bệnh nhân đầy nước tiểu dẫn đến vỡ khi anh ngã.
Vỡ bàng quang là cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm và thường gặp, có thể gây viêm phúc mạc nước tiểu, nhiễm trùng - nhiễm độc và diễn biến nặng nếu chậm trễ xử trí. Phần lớn nguyên nhân do say rượu hoặc tai nạn giao thông ngã khi người bệnh uống nhiều bia rượu, bàng quang căng đầy do nhịn tiểu.
"Thành bàng quang rất mỏng, khi chứa đầy nước tiểu, nếu chấn thương sức ép bên trong bị tăng cao đột ngột, chỉ cần một lực tác động nhẹ cũng dẫn đến vỡ bàng quang", bác sĩ giải thích.
Bác sĩ khuyến cáo nhịn tiểu là một thói quen không tốt cho sức khỏe. Về lâu dài, nhịn tiểu có thể dẫn đến rối loạn tiểu tiện, viêm nhiễm hệ tiết niệu, sỏi thận, suy thận... Do vậy, tuyệt đối không nên nhịn tiểu, nhất là sau khi uống nhiều rượu bia. Trường hợp sau khi ngã bị đau bụng dưới, bí tiểu hay tiểu ra máu, phải đến ngay bệnh viện để điều trị kịp thời.
Chiều 31-3, Bệnh viện Y học cổ truyền tổ chức hội thảo khoa học "Phát triển gói liệu pháp quản lý đau bằng y học cổ truyền hướng tới du lịch y tế".
Phát biểu tại hội thảo, ông Đỗ Tân Khoa, Giám đốc Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM, cho biết hiện nay Bệnh viện Y học cổ truyền đang xây dựng một mô hình du lịch y học cổ truyền gắn kết chặt chẽ với văn hóa Nam Bộ, nơi du khách không chỉ trải nghiệm các liệu pháp chăm sóc sức khỏe truyền thống mà còn được thưởng thức đời sống văn hóa và ẩm thực đặc sắc của vùng đất phương Nam.
PGS.TS Võ Thị Ngọc Thúy - Trường Tài Năng, Đại học Kinh tế TP.HCM - cho rằng du lịch y tế tại TP.HCM có lợi thế cạnh tranh lớn nhờ chi phí hợp lý và khả năng kết hợp giữa điều trị y khoa hiện đại với y học cổ truyền. Điều này cho phép bệnh nhân và du khách có thể điều trị dài ngày với mức chi phí phù hợp, đồng thời trải nghiệm nghỉ dưỡng.
Tuy nhiên một trong những khó khăn hiện nay là cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển mô hình này, đặc biệt là thiếu các khu nghỉ dưỡng kết hợp điều trị. Trong bối cảnh TP.HCM đang mở rộng địa bàn, việc đề xuất phát triển các khu đất riêng để xây dựng mô hình "resort y tế" là hướng đi hợp lý trong thời gian tới.
"So với các quốc gia trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Thái Lan, du lịch y tế của Việt Nam đang ở mức cạnh tranh trung bình. Dù vậy, Việt Nam đã bắt đầu thu hút sự chú ý của du khách quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực y học cổ truyền, khi được xếp vào một trong những nhóm dịch vụ được quan tâm. Để phát triển mạnh mẽ hơn, cần tập trung vào chiến lược marketing bài bản", PGS Ngọc Thúy nhấn mạnh.
Theo PGS Võ Trọng Tuân - Trưởng khoa y học cổ truyền, Trường đại học Y Dược TP.HCM, trước hết cần xác định rõ vị trí của y học cổ truyền Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.
Qua các mô hình thành công như Trung Quốc, Singapore, Nhật Bản hay Đài Loan, có thể thấy họ không chỉ phát triển y học như một lĩnh vực chuyên môn mà còn nâng tầm thành một sản phẩm văn hóa - kinh tế.
Ví dụ tại Trung Quốc, du khách thường được trải nghiệm các nhà thuốc nổi tiếng, thưởng thức trà dược liệu hoặc ẩm thực dưỡng sinh trước khi tiếp cận sâu hơn với các dịch vụ khám chữa bệnh. Đây chính là cách "dẫn dắt trải nghiệm" rất hiệu quả.
Singapore lại là một ví dụ điển hình trong việc chuyển hóa tiềm năng y tế thành một ngành công nghiệp dịch vụ có giá trị kinh tế cao, đặc biệt trong lĩnh vực điều trị chuyên sâu và chăm sóc sức khỏe chất lượng cao.
Quay trở lại thực tiễn của TP.HCM, sau khi sáp nhập các địa phương, TP.HCM hiện nay có nhiều lợi thế nổi bật như có biển, có rừng, có hệ thống y tế phát triển và có sự quan tâm từ các cơ quan quản lý. Đây là những điều kiện rất thuận lợi để phát triển du lịch y tế, đặc biệt trong lĩnh vực y học cổ truyền.
Ông Trần Ngọc Triệu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cho biết trước đây Sở Y tế TP.HCM đã phối hợp với Sở Du lịch TP.HCM có những buổi làm việc nhằm định hướng phát triển du lịch y tế. Qua quá trình đi thực tế thấy các lĩnh vực tiềm năng phát triển y tế du lịch bao gồm y học cổ truyền, thẩm mỹ, nha khoa, khám sức khỏe tổng quát và sản - nhi.
Tuy nhiên thực tế cũng cho thấy một số khó khăn. Đối với TP.HCM, dù có nhiều bệnh viện có tiềm năng lớn như Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM - nhưng cơ sở vật chất vẫn còn hạn chế, không mở rộng được nên chưa đáp ứng đầy đủ cho việc phát triển mạnh du lịch y tế.
Đối với các khu vực như Bình Dương hay Bà Rịa - Vũng Tàu cũ, mặc dù có lợi thế về du lịch biển, nhưng lại gặp khó khăn về vị trí địa lý và sự kết nối với các khu du lịch.
Một yếu tố đặc biệt quan trọng là sự liên kết với các công ty lữ hành. Đây chính là cầu nối để đưa khách du lịch - cả quốc tế và nội địa, đến với các cơ sở y tế. Thực tế cho thấy số lượng khách tự tìm đến trải nghiệm dịch vụ y tế là rất ít; phần lớn đều thông qua các chương trình tour do công ty lữ hành tổ chức.
Ông Triệu cũng giao nhiệm vụ cho Bệnh viện Y học cổ truyền TP.HCM đóng vai trò đầu mối để phát triển về du lịch TP.HCM không chỉ trong phạm vi thành phố mà còn lan tỏa ra các địa phương lân cận như Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, Đồng Nai và Lâm Đồng. Từ đó hình thành hệ sinh thái du lịch kết hợp nghỉ dưỡng, sinh thái và chăm sóc sức khỏe một cách bền vững.
