Giải mã mẹo rắc muối tăng vị ngọt cho dưa hấu

"Tôi chưa từng coi mình là người hùng nên khá bất ngờ trước phản ứng của mọi người", Michael, 74 tuổi, nói.

Từ năm 2015 đến 2024, vị giám đốc công ty tư vấn quản lý tài sản duy trì lịch trình: bốn đêm mỗi tuần ngủ tại viện dưỡng lão ở Hertfordshire cùng vợ, thời gian còn lại về London làm việc.

Ông Michael và vợ, bà Maggie, kết hôn tháng 11/1996 khi cả hai ở độ tuổi ngoài 40. Thời điểm đó, bà Maggie là chuyên gia về định giá doanh nghiệp. Sau 13 năm chung sống, năm 2009, bà Maggie bắt đầu quên từ ngữ. Tại tiệc sinh nhật 60 tuổi, bà không thể tự phát biểu dù từng được gọi là "nhà hùng biện bẩm sinh". Cuối năm 2010, bà được chẩn đoán mắc chứng sa sút trí tuệ ngữ nghĩa và Alzheimer. Bệnh khiến nhận thức và thể chất của bà suy giảm.

Để cải thiện tình trạng của vợ, Michael chuyển đến một nhà nghỉ dưỡng ở Pháp. Tuy nhiên, bệnh tình của Maggie tiếp tục chuyển biến xấu. Một ngày bà nói: "Em đã có một cuộc sống tuyệt vời, không thể phàn nàn điều gì. Nhưng em muốn có thêm vài năm nữa".

Tháng 1/2015, hai vợ chồng trở thành những cư dân đầu tiên của một cơ sở chăm sóc cao cấp tại Hertfordshire. Họ dùng tiền tiết kiệm và bảo hiểm của Michael để chi trả. Không có con, hai người dùng toàn bộ tài chính để đảm bảo sinh hoạt cho Maggie.

Giám đốc viện dưỡng lão từng cảnh báo Michael sẽ "chán đến hóa đá" khi sống trong viện dưỡng lão, nhưng thực tế trái ngược. Ông lập lịch trình nghiêm ngặt để vừa chăm vợ vừa làm việc. Hàng ngày ông đều dành thời gian đưa vợ đi bộ vài km. Theo bác sĩ, sự chăm sóc của người chồng giúp bà Maggie sống thêm 5 năm so với tiên lượng, tránh tình trạng bất động sớm.

Khi cơ sở chăm sóc đông người hơn, nhân sự luân chuyển khiến Maggie có biểu hiện hoảng loạn. Thay vì để bác sĩ dùng thuốc an thần cho vợ, Michael yêu cầu cơ sở chốt danh sách 10 nhân viên cố định chăm sóc bà.

Bạn bè từ câu lạc bộ bóng bầu dục của Michael thường đến hỗ trợ dìu Maggie tập đi. Vào các dịp sinh nhật, ông thuê nhạc công đến biểu diễn, mời bạn bè dự tiệc. Dù mất khả năng nói, bà Maggie giao tiếp với chồng qua ánh mắt.

Tháng 3/2024, khi sức khỏe bà Maggie yếu đi, nhân viên y tế đề nghị chuyển bà đến bệnh viện. Đánh giá môi trường lạ sẽ khiến vợ kích động, Michael kiên quyết giữ bà ở lại.

Ngày 3/4/2024, bà Maggie qua đời. Khi Michael đưa vợ rời đi, khoảng 30 nhân viên y tế đã xếp hàng dọc lối đi để tiễn.

"Những năm ở viện dưỡng lão không phải thời gian chờ đợi cái chết, mà là lúc lời thề hôn nhân khi ốm đau cũng như lúc mạnh khỏe được thực hiện", ông Michael cho biết.

Tin Gốc: Vnexpress

Jonathan Sanchez là triệu phú tự thân người Mỹ và là đồng sáng lập nền tảng giáo dục tài chính gia đình Parent Portfolio. Xuất phát điểm là một kỹ sư phần mềm, lớn lên trong gia đình đơn thân với tư duy chắt chiu từ mẹ, anh đã cán mốc tài sản một triệu USD ở tuổi 37 nhờ chiến lược tích lũy kỷ luật, đầu tư bất động sản cho thuê và đa dạng hóa các luồng thu nhập thụ động.

Điểm nổi bật trong câu chuyện của Sanchez không nằm ở sự phô trương của cải, mà ở triết lý "tiết kiệm có chủ đích". Anh không vung tiền vào các tiêu sản hoặc những giá trị ảo (như mua ô tô mới nguyên chiếc hay thời trang nhanh), thay vào đó, dùng tiền làm đòn bẩy để "mua" lại thời gian tự do, chăm sóc gia đình và nuôi dạy con cái.

Không muốn các con bối rối hay sợ hãi khi nhắc đến tiền bạc, vợ chồng anh biến giáo dục tài chính thành một phần tự nhiên trong gia đình. "Tiền không phải điều bí ẩn, mà là công cụ bọn trẻ cần hiểu và tự tin sử dụng", anh nói.

Thay vì những bài giảng, Jonathan chọn cách lặp lại 5 câu nói đơn giản để rèn luyện tư duy tài chính cho con.

"Con có thể kiếm tiền ngay cả khi đang ngủ"

Lần đầu nghe câu này, các con của Sanchez đều bất ngờ. Anh giải thích đây là sự tăng trưởng lãi kép thông qua đầu tư.

Vợ chồng anh bắt đầu từ những bước nhỏ. Khi nhận tiền tiêu vặt hay sinh nhật, những đứa trẻ trích một phần để mua cổ phiếu quỹ. Sanchez cho con xem biểu đồ tăng trưởng và kiểm tra tiến độ định kỳ. Tiền sẽ làm việc trên thị trường chứng khoán. Họ thảo luận việc giá cổ phiếu tăng là tốt hay xấu tùy thuộc vào quyết định mua hay bán.

Theo anh, việc biến đầu tư thành thực tế giúp tiết kiệm giống một trò chơi, nuôi dưỡng sự tò mò và tính kiên nhẫn của trẻ.

"Tiết kiệm giúp con tránh được căng thẳng trong tương lai"

Câu nói giúp trẻ suy nghĩ dài hạn. Dù chưa phải trả tiền nhà hay mua xe, trẻ có thể gặp sự cố như mất đồ chơi, hỏng xe hay quên đóng phí ở trường. Sanchez dạy con chuẩn bị cho các tình huống bất ngờ. Anh khuyên con nghĩ "khi nào" sự cố xảy ra thay vì "nếu". Tư duy này biến tiết kiệm thành sự an tâm.

Các con của Sanchez thường dành một khoản tiền tiêu vặt cho trường hợp dự phòng để biết cách xử lý khi có sự cố.

"Khi con trai làm mất hàm niềng răng, bé đề nghị tự trả tiền mua mới. Chúng tôi vẫn chi trả, nhưng dùng cơ hội này để khen trách nhiệm của con và nhắc nhở tầm quan trọng của tiết kiệm", anh nói.

"Con đâu muốn phải làm việc mãi mãi"

Câu nói này khiến các con suy nghĩ. Sanchez cho biết làm việc giúp chi trả nhu cầu thiết yếu, nhưng mục tiêu là đạt đến thời điểm tiền bạc làm việc cho mình.

Khi đầu tư sớm, trẻ có nhiều lựa chọn trong tương lai như chọn công việc phù hợp, dành thời gian cho gia đình hoặc nghỉ hưu sớm.

Anh nhắc nhở việc thu nhập tăng thường đi kèm cám dỗ mua sắm. Tự do đến từ quyền lựa chọn, không phải sở hữu đồ đạc. Tiết kiệm và đầu tư giúp tránh áp lực tài chính sau này.

"Hãy tiết kiệm để mua thứ con thực sự muốn"

Theo Sanchez, sự tiện lợi của các dịch vụ tức thời khiến con người mất kiên nhẫn. Anh nhắc các con sự chờ đợi tạo ra giá trị. Thẻ tín dụng và ứng dụng "mua trước trả sau" đáp ứng nhu cầu tức thì, nhưng nợ nần gây căng thẳng dài hạn.

Khi trẻ muốn mua đồ, anh khuyến khích tiết kiệm thay vì dùng tín dụng. Quá trình này dạy tính kỷ luật. Sau vài tuần tiết kiệm, trẻ thường không còn muốn món đồ đó và chọn giữ tiền hoặc mua đồ rẻ hơn.

"Hãy trân trọng những gì con đã vất vả làm ra"

Khi trẻ tự đạt được tiền bạc, điểm số hay giải thưởng, chúng sẽ trân trọng hơn. Các con của Sanchez giữ gìn đồ đạc tự tiết kiệm mua vì hiểu nỗ lực bỏ ra.

Tiết kiệm dạy tính kiên nhẫn, xây dựng lòng biết ơn và sự tự tin. Trẻ học được những gì đạt được đòi hỏi sự kiên trì.

"Khi con cân nhắc trước khi mua hàng hoặc khoe số dư tiết kiệm, tôi biết bài học phát huy tác dụng. Con không chỉ tiết kiệm, mà đang học cách lập kế hoạch", anh nói.

Tin Gốc: Vnexpress

Chưa bao giờ người trẻ kết nối nhiều như hôm nay, nhưng cũng chưa bao giờ người lớn lo lắng nhiều đến thế trước những tổn thương từ mạng xã hội ở các em.

Mạng xã hội đang mở rộng thế giới của thanh thiếu niên, nhưng cũng có thể âm thầm thu hẹp khả năng tập trung, năng lực tự kiểm soát và sự bình yên nội tâm nếu thiếu bản lĩnh số cần thiết.

Theo báo cáo năm 2024 của Văn phòng Khu vực châu Âu thuộc WHO, tình trạng sử dụng mạng xã hội có vấn đề ở thanh thiếu niên đang gia tăng đáng kể tại nhiều quốc gia. Các biểu hiện thường gặp gồm khó kiểm soát thời gian trực tuyến, lệ thuộc cảm xúc và suy giảm chất lượng giấc ngủ - những yếu tố được xem là có liên hệ với sức khỏe tâm thần và sự ổn định tâm lý.

UNICEF từng cảnh báo rằng trẻ em hôm nay không chỉ lớn lên trong đời sống thực mà còn trưởng thành giữa một "hệ sinh thái số" đầy cơ hội và cả nguy cơ. Bắt nạt trực tuyến, xâm phạm dữ liệu cá nhân, thao túng hành vi hay tiếp cận nội dung độc hại đang trở thành những rủi ro nếu người trẻ thiếu năng lực tự bảo vệ và thiếu sự đồng hành cần thiết từ người lớn.

Tại Việt Nam, nhiều nghiên cứu và khảo sát về đời sống học đường cho thấy không ít học sinh rơi vào tình trạng giảm khả năng tập trung học tập, lệ thuộc vào tương tác ảo và gia tăng căng thẳng tâm lý do sử dụng mạng xã hội quá mức. Điều đó cho thấy đây không còn đơn thuần là câu chuyện công nghệ, mà đã trở thành một vấn đề giáo dục và phát triển con người.

Thực tế trên thế giới và tại Việt Nam đã xuất hiện nhiều tình huống nguy hiểm liên quan đến mạng xã hội ở nhóm vị thành niên. Đó là những thử thách độc hại được lan truyền trên TikTok hay YouTube khiến trẻ em tự gây nguy hiểm cho bản thân. Hay các vụ bắt nạt trực tuyến kéo dài làm học sinh rơi vào khủng hoảng tâm lý, mất niềm tin hoặc thu mình khỏi các mối quan hệ xã hội.

Một số nghiên cứu về tâm lý học truyền thông cũng ghi nhận việc tiếp xúc thường xuyên với nội dung kích thích nhanh, hình ảnh bạo lực hoặc chuẩn mực ngoại hình phi thực tế có thể làm gia tăng cảm giác tự ti, lo âu và áp lực xã hội ở thanh thiếu niên.

Điều đáng lưu ý là tác động của mạng xã hội thường diễn ra âm thầm nhưng có sức bào mòn đáng lo ngại. Không phải lúc nào cũng là những cú sốc lớn, mà nhiều khi là sự xói mòn dần khả năng tập trung, năng lực tự kiểm soát và sự ổn định cảm xúc của người trẻ và hàng loạt những vấn đề khác về cảm xúc, nhận thức, ứng xử.

Rõ ràng, không một phần mềm kiểm soát nào đủ sức bảo vệ một đứa trẻ nếu chính đứa trẻ không có bản lĩnh số và chưa đủ năng lực để làm chủ thế giới số.

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia đã bắt đầu áp dụng các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn. Từ 0h ngày 10-12-2025, Úc trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới quyết chặn quyền truy cập của người dưới 16 tuổi vào các nền tảng mạng xã hội bao gồm TikTok, YouTube của Alphabet, cùng với Instagram và Facebook của Meta.

Dù còn nhiều tranh luận, quyết định này phản ánh xu hướng toàn cầu trong việc tăng cường bảo vệ trẻ em trên không gian số.

Tại Việt Nam, cách tiếp cận hiện nay mang tính quản lý kết hợp giáo dục hơn là cấm tuyệt đối. Luật An ninh mạng cùng Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp và sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng đã quy định rõ: trẻ dưới 16 tuổi khi đăng ký tài khoản mạng xã hội phải sử dụng thông tin của cha mẹ hoặc người giám hộ; đồng thời cha mẹ có trách nhiệm giám sát nội dung trẻ truy cập, đăng tải và chia sẻ.

Đây là một định hướng có tính pháp lý nhưng đồng thời cũng nhấn mạnh vai trò của gia đình trong giáo dục và bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, nếu tiếp cận vấn đề chỉ bằng góc nhìn "cấm hay không cấm", chúng ta có thể bỏ qua đặc điểm tâm lý rất quan trọng của lứa tuổi vị thành niên. Không ít học sinh hiện nay xem mạng xã hội như một không gian kết nối, học tập, giải trí và thể hiện bản thân. Khi bị cấm đoán một cách đơn giản, các em dễ xuất hiện tâm lý phản kháng, tìm cách vượt rào hoặc chuyển sang những nền tảng khó kiểm soát hơn.

Cần nhận ra rằng việc giới hạn người dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội không nên được nhìn như một sự cấm đoán giản đơn, mà là một khoảng lùi cần thiết để bảo vệ sự phát triển tâm lý, cảm xúc và năng lực tự kiểm soát của người trẻ.

Trong giáo dục có những giới hạn mang ý nghĩa bảo vệ. Giống như trẻ em chưa đủ tuổi để lái xe hay sử dụng chất kích thích, việc giới hạn tiếp cận mạng xã hội ở một độ tuổi nhất định cũng cần được nhìn như một giải pháp dự phòng cho sự an toàn phát triển.

Việc xác thực độ tuổi, giới hạn thời gian sử dụng, kiểm soát nội dung độc hại và tăng trách nhiệm của các nền tảng công nghệ là những biện pháp quan trọng nhằm bảo vệ trẻ vị thành niên. Nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng tự bảo vệ và hỗ trợ tâm lý học đường cho học sinh.

Giá trị cốt lõi của giáo dục là giúp con người hình thành năng lực tự điều chỉnh từ bên trong. Điều giúp người trẻ an toàn lâu dài không phải là sự giám sát liên tục, mà là khả năng tự nhận diện nguy cơ và tự điều chỉnh hành vi. Khi mỗi cá nhân chưa đảm bảo các yêu cầu tối thiểu sử dụng mạng xã hội thì việc cần tiếp tục chuẩn bị, chờ độ "chín" để làm chủ mạng xã hội là rất cần thiết.

Điều cũng cần nhấn mạnh là trách nhiệm xã hội của các nền tảng mạng xã hội, cơ quan quản lý và cả những nhà đầu tư công nghệ. Không thể nói đến đổi mới số nếu lợi nhuận được đặt cao hơn sự an toàn của trẻ em. Thuật toán không thể vô cảm trước những tổn thương tâm lý, sự lệ thuộc hành vi hay các nội dung độc hại đang len vào đời sống người trẻ mỗi ngày.

Một không gian mạng lành mạnh không chỉ được tạo ra bằng công nghệ hiện đại, mà còn bằng đạo đức số, trách nhiệm xã hội và cam kết bảo vệ con người, đặc biệt là trẻ vị thành niên.

Trong bức tranh ấy, vai trò của phụ huynh đặc biệt quan trọng. Nghị định 147/2024/NĐ-CP không chỉ là một quy định quản lý hành chính mà còn là lời nhắc mạnh mẽ về trách nhiệm giáo dục của gia đình trong thời đại số.

Nhiều cha mẹ đang cố quản lý con trên mạng xã hội, nhưng lại quên rằng chính sự cô đơn trong đời sống thực mới khiến trẻ tìm nơi trú ẩn trên không gian số. Hơn thế, trẻ em không thể có năng lực sử dụng mạng xã hội lành mạnh nếu người lớn hoàn toàn buông lỏng việc đồng hành, hỗ trợ.

Nhiều phụ huynh hiện nay giao điện thoại cho con như một công cụ giải trí nhưng lại ít quan tâm đến việc con đang tiếp xúc với nội dung gì, chịu ảnh hưởng từ ai hay đang gặp khó khăn tâm lý nào trên không gian mạng.

Thực tế cho thấy trẻ học từ hành vi của người lớn nhiều hơn từ những lời nhắc nhở. Một gia đình biết đối thoại, biết thiết lập nguyên tắc sử dụng thiết bị và biết làm gương trong văn hóa số sẽ tạo ra nền tảng bảo vệ hiệu quả hơn rất nhiều. Đó cũng là cách để phụ huynh dành thời gian thực, tiếp cận thực, quan tâm thực và sẻ chia thực đúng tương tác.

Suy cho cùng, giáo dục vẫn là sức mạnh căn cơ và bền vững nhất. Giáo dục để trẻ biết sử dụng mạng xã hội như một công cụ hỗ trợ học tập, kết nối và phát triển bản thân thay vì lệ thuộc vào nó. Giáo dục để học sinh biết kiểm chứng thông tin, biết bảo vệ dữ liệu cá nhân, biết ứng xử văn minh và biết giới hạn thời gian sử dụng.

UNESCO từng nhấn mạnh rằng năng lực số và năng lực công dân số đang trở thành một phần quan trọng của giáo dục công dân trong thế kỷ XXI. Một đứa trẻ biết bơi sẽ an toàn hơn nhiều so với một đứa trẻ chỉ được dạy tránh xa nước. Cũng vậy, một học sinh có năng lực số, có bản lĩnh tâm lý và có giá trị sống rõ ràng sẽ có khả năng đi qua không gian mạng mà không đánh mất chính mình.

Không ít người trẻ nghĩ mình đang sử dụng mạng xã hội, nhưng thực tế lại đang bị mạng xã hội sử dụng cảm xúc và sự chú ý của chính mình. Mạng xã hội nguy hiểm nhất không phải khi nó quá mạnh, mà khi người sử dụng quá yếu trước nó.

Việc quy định sử dụng mạng xã hội theo độ tuổi là cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Nhưng điều quan trọng hơn là không hiểu chữ "cấm" theo nghĩa giản đơn của việc đóng lại một cánh cửa. Đó phải là một quá trình lựa chọn phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ, đi kèm với sự chuẩn bị, đồng hành và điều chỉnh theo thời gian.

Không thể xây dựng tương lai số cho trẻ em bằng những thuật toán chỉ ưu tiên thời gian tương tác và lợi nhuận quảng cáo. Có những giới hạn được đặt ra không phải vì xã hội thiếu niềm tin vào người trẻ, mà vì người lớn cần có trách nhiệm bảo vệ sự trưởng thành của các em trước khi quá nhiều tổn thương âm thầm xảy ra trên không gian số.

Khi gia đình, nhà trường, chính sách và xã hội cùng tạo thành một hệ sinh thái giáo dục số đúng nghĩa, mạng xã hội sẽ không chỉ là vùng nguy cơ cần kiểm soát mà còn có thể trở thành công cụ hỗ trợ cho sự trưởng thành của thế hệ trẻ.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ