Trong các cuộc khủng hoảng dầu mỏ trước đây, tác động chủ yếu được đo bằng giá xăng, chi phí vận tải hay hoạt động sản xuất công nghiệp. Hiện nay, câu chuyện đã khác.
Điện năng ngày càng trở thành nền tảng của tăng trưởng kinh tế. Từ trung tâm dữ liệu AI, hệ thống điện toán đám mây cho tới xe điện, bơm nhiệt và quá trình điện hóa trong sản xuất, tất cả đều cần nguồn điện ổn định với chi phí hợp lý.
Chính vì vậy, bất kỳ cú sốc nào trên thị trường dầu khí hiện nay không còn dừng ở phạm vi hàng hóa năng lượng. Nó có thể lan sang thị trường khí đốt, hợp đồng nhiên liệu và cuối cùng là giá điện bán buôn.
Theo ETC, việc phong tỏa eo biển Hormuz đã làm gián đoạn khoảng 18 triệu thùng dầu mỗi ngày cùng gần 20% thương mại LNG toàn cầu, tương đương hơn 110 tỷ m3 khí mỗi năm. Nếu tình trạng giá năng lượng cao kéo dài, thế giới có thể phải gánh thêm từ 1.000-2.000 tỷ USD chi phí năng lượng mỗi năm.
Ông Adair Turner, đồng Chủ tịch ETC, nhận định đây là lời nhắc nhở rằng các nền kinh tế vẫn rất dễ tổn thương trước những biến cố địa chính trị chừng nào còn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng xảy ra trong bối cảnh năng lượng tái tạo đã phát triển mạnh tại nhiều quốc gia. Điện gió, điện mặt trời, thủy điện và điện hạt nhân ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn trong cơ cấu nguồn điện. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa người tiêu dùng được miễn nhiễm trước các cú sốc giá nhiên liệu.
Vì sao điện gió, điện mặt trời rẻ hơn nhưng hóa đơn điện vẫn tăng?
Đây là vấn đề đang thu hút sự quan tâm lớn của giới đầu tư điện lực. Theo phân tích của OilPrice, phần lớn thị trường điện hiện nay vận hành theo cơ chế “định giá cận biên”. Nói đơn giản, giá điện của toàn hệ thống được quyết định bởi nhà máy cuối cùng được huy động để đáp ứng nhu cầu.
Thông thường, điện gió và điện mặt trời có chi phí vận hành thấp nên được huy động trước. Điện hạt nhân và thủy điện cũng thuộc nhóm chi phí thấp. Tuy nhiên, vào các thời điểm nhu cầu tăng cao, hệ thống thường phải gọi thêm các nhà máy nhiệt điện khí, than hoặc dầu để đáp ứng phần nhu cầu còn thiếu. Chính các nhà máy này mới là đơn vị quyết định giá điện cuối cùng.
Hệ quả là ngay cả điện được sản xuất từ nguồn năng lượng tái tạo với chi phí thấp cũng được thanh toán theo mức giá cao hơn do các nhà máy nhiên liệu hóa thạch thiết lập.
Khi giá khí đốt hoặc dầu mỏ tăng mạnh như trong khủng hoảng Hormuz, chi phí phát điện từ các nhà máy nhiệt điện tăng theo và kéo toàn bộ giá điện bán buôn đi lên. Đó là lý do tại sao tại nhiều quốc gia, người dân vẫn chứng kiến hóa đơn điện tăng dù công suất điện gió và điện mặt trời liên tục mở rộng.
Theo ETC, đây là một trong những nguyên nhân khiến các thị trường điện hiện đại vẫn chưa thực sự tách khỏi ảnh hưởng của nhiên liệu hóa thạch.
Bài học mới cho giới đầu tư điện lực
Nếu các cuộc khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970 chủ yếu khiến người dân phải tiết kiệm nhiên liệu thì lần này thị trường đang chứng kiến một thay đổi khác. Theo ETC, thế giới hiện đã có những giải pháp thay thế có thể triển khai ngay lập tức.
Tổ chức này cho rằng thay vì tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng nhiên liệu hóa thạch mới, các chính phủ nên đẩy nhanh triển khai điện tái tạo, xe điện và hệ thống bơm nhiệt nhằm giảm phụ thuộc vào dầu khí nhập khẩu. ETC ước tính việc mở rộng nhanh các công nghệ sạch có thể giúp giảm khoảng 20% nhu cầu dầu toàn cầu và hơn 30% nhu cầu khí đốt vào năm 2035.
Một lợi thế khác là phần lớn chi phí của các dự án năng lượng sạch nằm ở giai đoạn đầu tư ban đầu. Theo ETC, khoảng 70-90% tổng chi phí của các dự án này là chi phí xây dựng, thay vì chi phí nhiên liệu như các nhà máy điện than, khí hay dầu. Điều đó đồng nghĩa những biến động địa chính trị có thể ảnh hưởng tới tiến độ đầu tư mới, nhưng ít tác động hơn tới chi phí điện năng đang được tiêu thụ.
Bên cạnh việc phát triển nguồn điện sạch, nhiều thị trường cũng đang xem xét các giải pháp cải cách cơ chế định giá điện.
Một trong những đề xuất được thảo luận nhiều là áp dụng mô hình Hợp đồng Chênh lệch (CfD), cho phép các nhà sản xuất điện tái tạo được hưởng mức giá cố định thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào giá điện bán buôn.
Ngoài ra, các công ty điện lực cũng đang đầu tư mạnh vào hệ thống lưu trữ bằng pin và các chương trình điều chỉnh phụ tải, nhằm giảm nhu cầu điện giờ cao điểm và hạn chế phải huy động các nhà máy nhiệt điện chi phí cao.
Theo Đài Fox News, Triển lãm XPONENTIAL 2026 dự kiến diễn ra từ ngày 11 đến 14-5 tại Detroit (Mỹ), thu hút hơn 8.500 chuyên gia, doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách trong ngành.
Đây là sự kiện thường niên do Hiệp hội Hệ thống không người lái quốc tế (AUSVI) tổ chức, được xem là một trong những triển lãm lớn nhất thế giới trong lĩnh vực máy bay không người lái (drone), robot và công nghệ tự động hóa.
Không chỉ dừng lại ở trưng bày công nghệ, XPONENTIAL còn là diễn đàn kết nối toàn cầu, nơi các xu hướng mới về trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, an ninh mạng, chuỗi cung ứng và chính sách được thảo luận sôi nổi.
Bên cạnh đó, các chương trình chuyên đề về quốc phòng, an ninh và công nghệ tự hành với không gian triển lãm lên tới hàng chục nghìn mét vuông cũng thu hút hàng nghìn người tham gia.
Trước thềm sự kiện, ngày 14-4 (giờ Mỹ), những "ông lớn" công nghệ như Amazon Prime Air, Airspace, Experience Technologies và HP đã hội tụ tại Michigan Central để trình diễn các đột phá mới nhất.
Đáng chú ý, sự xuất hiện drone Hera của tiến sĩ Lương Việt Quốc - nhà sáng lập kiêm CEO Công ty Realtime Robotics (RtR) của Việt Nam - tại sự kiện đã đánh dấu bước tiến khi sản phẩm công nghệ Việt vươn ra thị trường quốc tế.
Tại Việt Nam, ngày 30-12 vừa qua, drone Hera được vinh danh Giải vàng cho sản phẩm công nghệ số chiến lược xuất sắc tại giải thưởng "Sản phẩm công nghệ số Make in Vietnam" 2025 do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức. Hera là drone duy nhất đoạt giải thưởng danh giá này.
Theo Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), lúc 13h50 ngày 24/6, công suất tiêu thụ điện lớn nhất trên toàn quốc đạt khoảng 58.456 MW, vượt 350 MW so với mức cao nhất từng ghi nhận cuối tháng 5. So với cùng kỳ năm ngoái, nhu cầu điện tại thời điểm cao nhất tăng 13,5%.
Riêng miền Bắc, công suất tiêu thụ lớn nhất chiều nay là 29.970 MW, tương đương kỷ lục được thiết lập hồi cuối tháng 5. Khu vực này hiện là nơi có tốc độ tăng nhu cầu điện cao nhất cả nước do nắng nóng kéo dài.
Nhu cầu sử dụng điện tiếp tục duy trì ở mức cao vào tối nay, theo NSMO. Trong đó, miền Bắc có thể ghi nhận công suất tiêu thụ lớn nhất gần 31.000 MW trong khoảng 21-23h. Mức này cao hơn thời điểm buổi chiều và có khả năng thiết lập mức kỷ lục mới.
Theo NSMO, thời điểm ghi nhận kỷ lục mới trùng với lúc nhiều tỉnh miền Bắc xuất hiện nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ phổ biến 35-38 độ C, có nơi trên 38 độ C.
Tại Hà Nội, mức nhiệt gần 41 độ C, cao nhất cả nước, trong đợt nắng nóng đặc biệt gay gắt bao trùm nhiều tỉnh, thành ở miền Bắc và miền Trung. Tuy nhiên, nhiệt độ cảm nhận ngoài trời có thời điểm lên tới khoảng 50 độ C.
Nhu cầu điện tăng cao khiến một số máy biến áp hệ thống điện miền Bắc vận hành ở mức cao, như các trạm 500 kV Hiệp Hòa, Thường Tín, các trạm 22kV Thanh Nghị, Thanh Xuân... Tuy vậy, hệ thống điện vẫn được duy trì ổn định.
Để đảm bảo đủ điện cho sinh hoạt, sản xuất, NSMO cho biết đang huy động tối đa các nguồn điện sẵn có, tăng khai thác thủy điện, nhập khẩu điện. Đơn vị này cũng phối hợp với các nhà máy điện mới chạy thử ở công suất cao, trong những khung giờ nhu cầu dùng năng lượng lớn.
Theo cơ quan khí tượng, nắng nóng sẽ còn tiếp diễn tại miền Bắc trong ngày 25/6 với nhiệt độ phổ biến 35-37 độ C, có nơi trên 37 độ C. Điều này đồng nghĩa nhu cầu sử dụng điện có thể tiếp tục tăng trong những ngày tới.
NSMO khuyến nghị người dân, doanh nghiệp sử dụng tiết kiệm điện, tắt các thiết bị khi không sử dụng, đặt nhiệt độ điều hòa 26 độ C trở lên và giảm đèn chiếu sáng.
Đơn vị vận hành hệ thống điện quốc gia cũng khuyến nghị doanh nghiệp dịch chuyển các hoạt động tiêu thụ điện sang các khung giờ thấp điểm (0-6h) để giảm áp lực cho hệ thống, tối ưu chi phí sản xuất.
Ngày 1-5, ghi nhận TP.HCM, các chương trình giảm giá sâu, quà tặng kèm và combo tiết kiệm là yếu tố quan trọng nhất để người dân quyết định mua sắm trong dịp lễ.
Chị Minh Thư (phường Gia Định) cho biết năm nay gia đình không đi du lịch xa thay vào đó dành tiền để mua sắm trong thành phố. Chị chủ yếu chọn hàng gia dụng và thực phẩm đang giảm giá để tiết kiệm chi phí sinh hoạt sau kỳ nghỉ.
"Những ngày lễ lớn sẽ ưu đãi và giảm giá sâu hơn nên tôi sẽ tập trung mua những món đồ còn thiếu để tiết kiệm. Nhưng nay mua thêm các đồ dùng sinh hoạt tích trữ nên hóa đơn gấp 2 lần ngày thường, khoảng 3 triệu đồng".
Nhiều bạn trẻ xem dịp lễ là cơ hội để tận hưởng trải nghiệm. Anh Quốc Huy (TP Thủ Đức) chia sẻ rằng anh đến trung tâm thương mại để ăn uống, xem phim và tranh thủ săn thời trang có ưu đãi tốt.
Trong khi đó, lượng khách đến trung tâm thương mại và siêu thị tại TP.HCM trong dịp này tăng từ 1,5 - 2 lần so với ngày thường, song sức mua phân hóa rõ rệt. Những sản phẩm thiết yếu, thực phẩm, đồ uống, thời trang giảm giá và dịch vụ giải trí tiếp tục dẫn dắt dòng tiền tiêu dùng.
Tại Saigon Center, khu vực mua sắm thời trang, giày da giảm giá ghi nhận sức mua lớn. Các cửa hàng tại trung tâm thương mại Vincom Đồng Khởi có mức ưu đãi từ 20 - 30%, một số nhãn hiệu có chương trình mua 2 giảm 20%, mua 3 giảm 30%,...
Đại diện một cửa hàng tại Vincom Đồng Khởi cho biết lượng khách ghé tham quan từ ngày 29-4 đã tăng khoảng 40%, dù vậy, lượt mua thực chủ yếu đến từ nhóm khách hàng quốc tế.
"Khách nội địa thường nhạy cảm hơn đối với mức sale 30% trở lên. Để đáp ứng nhu cầu khách hàng nhóm nội địa, chúng tôi cũng thường kiểm tra và bổ sung lượng hàng tồn kho tại cửa hàng liên tục", đại diện này nói.
Ghi nhận tại các siêu thị như Emart, MM Mega Market, Winmart..., nhờ đa dạng chương trình giảm giá nên lượng khách trong ngày 1-5 có xu hướng đông hơn ngày trước đó. Tuy nhiên, với nguồn cung dồi dào nên gần như không bị thiếu hụt hàng hóa.
Dịp lễ này, nhiều bạn trẻ chọn rủ nhau đi đến các hiệu sách để mua hàng giảm giá, để thư giãn. Cụ thể, tại hiệu sách Cá Chép (trên đường Võ Văn Tần, TP.HCM), không khí thường xuyên nhộn nhịp nhờ dòng người nối đuôi nhau tìm mua sách, thanh toán. Người bán tại đây cho biết đang áp dụng giảm giá từ 10 - 70%, nhờ đó lượng khách vài ngày qua luôn khá đông.
Ngoài việc tự do di chuyển đến các điểm vui chơi mua sắm như mọi năm, dịp lễ năm nay, nhiều người dân tại TP.HCM, Đồng Nai... có thêm phương án là đi dọc tuyến metro để "chill" và mua sắm.
Cụ thể, chị Thảo Phương (phường Linh Trung) cho biết nhân ngày lễ gia đình chọn đi dọc theo tuyến metro để tham quan, mua sắm. Trong đó, riêng hàng thời trang đã tiêu tốn 4 triệu đồng, dù đã ưu tiên mua hàng giảm giá.
"Đi metro rất thuận lợi, giá lại rẻ, nên gia đình chúng tôi làm một tour dọc theo tuyến metro cùng con nhỏ để có cảm giác du lịch, vừa mua sắm cho người lớn, vừa thư giãn", chị nói.
Tương tự, nhà tại Đồng Nai, gia đình anh Nguyễn Đăng Định chọn đi xe máy đến ga metro ở Suối Tiên để chơi ở Suối Tiên, tiếp đó gửi xe và cùng nhau lên metro để về trung tâm TP.HCM chơi lễ.
"Dọc tuyến metro có nhiều ga và mỗi ga gần như là một điểm vui chơi, mua sắm nhờ đa dạng trung tâm thương mại, hàng quán nhộn nhịp xung quanh, đặc biệt ga Bến Thành và Suối Tiên. Đây là điều mới mẻ mà những năm trước không có".
Trên thực tế, lượng khách ghi nhận tại các ga metro đã tăng lên đáng kể. Theo thông báo từ Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP.HCM thông báo, tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) sẽ bố trí thêm các chuyến tàu tăng cường trong dịp lễ 30-4, 1-5.
Cụ thể, từ ngày 30-4 đến 3-5 số lượt tàu mỗi ngày tiếp tục tăng lên 264 lượt. Metro hoạt động từ 5h - 23h và thời gian giãn cách giữa các lượt tàu từ 5 - 15 phút.
