Theo các chuyên gia y tế và tâm lý đây là những thói quen xấu phổ biến nhất ở độ tuổi trung niên và cách khắc phục.
Trằn trọc quá lâu trên giường
Nhiều người có thói quen nằm lướt điện thoại hoặc suy nghĩ vẩn vơ trên giường dù không buồn ngủ. Bác sĩ Ashley Cremona-Simmons, chuyên gia y học gia đình tại Mỹ, cho biết việc “nằm ì” này vô tình làm rối loạn đồng hồ sinh học.
“Giường ngủ chỉ nên dành cho hai việc: ngủ và quan hệ thân mật”, bác sĩ Ashley nói. Bà khuyến nghị mọi người nên duy trì khung giờ đi ngủ cố định, đạt 7-9 tiếng mỗi đêm.
Để có giấc ngủ sâu, hãy ngừng sử dụng caffeine sau buổi sáng và tắt toàn bộ thiết bị điện tử. Nếu liên tục thức giấc giữa đêm hoặc kiệt sức sau khi thức dậy, nên đến gặp bác sĩ vì đó có thể là dấu hiệu của chứng rối loạn giấc ngủ.
Nuông chiều bản thân bằng chế độ ăn kém lành mạnh
Khi cuộc sống quá bận rộn, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn trở thành lựa chọn tiện lợi, đẩy người trung niên vào cái bẫy dinh dưỡng.
Bác sĩ Ashley cho biết, duy trì cân nặng hợp lý ở tuổi này giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc các bệnh mãn tính khi về già. “Hãy cắt giảm tối đa thực phẩm chế biến sẵn, tăng cường chất xơ, ăn đa dạng các loại thực vật và thực phẩm lên men để nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột”, bà nói.
Lười vận động hoặc tập luyện ngắt quãng
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) Mỹ, người trưởng thành cần tập thể dục nhịp điệu cường độ vừa phải ít nhất 150 phút và tập sức mạnh (nâng tạ, kháng lực) tối thiểu hai ngày mỗi tuần. Sau tuổi 65, cần chú trọng thêm các bài tập giữ thăng bằng.
“Nếu là người lười vận động, hãy bắt đầu bằng những mục tiêu nhỏ như đi cầu thang bộ, tăng số bước chân hàng ngày hoặc đi bộ quanh văn phòng khi giải lao”, bác sĩ Ashley khuyên.
Tuy nhiên, việc hứng lên tập dồn dập một tuần rồi bỏ bớt tuần sau cũng không mang lại kết quả. Bác sĩ chỉnh hình Anna Di ở New York khẳng định, tính kỷ luật và sự đều đặn mới là chìa khóa.
Bà gợi ý mọi người nên rủ bạn đồng hành tập cùng để vừa tăng động lực, vừa giải tỏa áp lực tinh thần, tránh sự cô đơn.
Phớt lờ các cơn đau
Nhiều người bước sang tuổi 40-50 nhận thấy cơ thể không còn hồi phục nhanh như trước, các khớp đau nhức khi làm những việc vốn rất bình thường. Thay vì đi khám, họ chọn cách chịu đựng hoặc ngừng vận động vì sợ đau.
Ở tuổi trung niên, đau đớn xuất hiện do cơ thể thiếu sức bền và sự phối hợp. Lúc này, bạn cần học các kiểu vận động đúng cách, tập giãn cơ nhẹ nhàng dưới sự hướng dẫn của các chuyên gia thay vì chịu trận.
Tự cô lập và chịu đựng cô đơn
Việc kết bạn mới ở tuổi trung niên không hề dễ dàng khi ai cũng bận rộn với gia đình riêng. Thế nhưng, đây lại là giai đoạn chúng ta cần các mối quan hệ xã hội hỗ trợ nhiều nhất.
Bà Sarah Burrows, chuyên gia sức khỏe tâm thần tại trung tâm Tư vấn tâm lý SUNY New Paltz (Mỹ), cảnh báo nếu không vun đắp được những mối quan hệ tích cực, người trung niên rất dễ rơi vào cảm giác cô lập sâu sắc.
Chuyên gia Gwenyth Lloyd gợi ý, chủ động bắt chuyện với hàng xóm, tham gia vào các câu lạc bộ, trung tâm cộng đồng hoặc hội nhóm có cùng sở thích. “Không ai là một hòn đảo đơn độc. Tất cả chúng ta đều cần được giao lưu, được yêu thương và chấp nhận”, bà Lloyd nói.
Để trốn tránh áp lực cuộc sống, không ít người tìm đến rượu bia, thuốc lá hay các chất gây nghiện khác. Chuyên gia Lloyd chỉ ra đây là một vòng xoáy nguy hiểm, khiến con người dễ dàng từ bỏ các thói quen lành mạnh khác, hủy hoại cả sức khỏe thể chất lẫn tâm thần.
Đáng lưu ý, khi già đi, cơ thể sẽ suy giảm lượng enzyme alcohol dehydrogenase (chất chịu trách nhiệm chuyển hóa cồn), khiến tác hại của rượu bia lên cơ thể người trung niên nghiêm trọng hơn nhiều so với thời trẻ.
Nuôi dưỡng suy nghĩ tiêu cực
Hành vi bên ngoài thường là tấm gương phản chiếu thế giới nội tâm. Sự tuyệt vọng sẽ bắt đầu khi bạn liên tục tự trách móc và dằn vặt chính mình.
Theo chuyên gia Burrows, cái nhìn bi quan, thái độ tự phê bình gay gắt sẽ dẫn đến trầm cảm, thu mình và sợ hãi khi kết nối với xã hội. Những lời tự thoại tiêu cực này có thể bén rễ từ những tổn thương tâm lý trong quá khứ chưa được giải quyết.
Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định chúng ta hoàn toàn có thể tái tạo tư duy tích cực ở bất kỳ độ tuổi nào. “Phương thuốc tốt nhất là hãy cười thật sảng khoái, mỉm cười thường xuyên và mở lòng chào đón thế giới”, bà Lloyd nói.
Vài ngày sau khi Vishram Munda mất tích, gia đình đã tiến hành các nghi lễ cuối cùng, nhưng rồi ông lại bất ngờ trở về nhà ở huyện Khunti, bang Jharkhand, Ấn Độ sau một thời gian sinh sống ở Ramgarh, cách nhà 70km.
Hôm thứ Tư (ngày 20/5), các quan chức cho biết việc chôn cất do gia đình tiến hành xuất phát từ sự nhầm lẫn thi thể mà cảnh sát tìm thấy là của Munda.
Varun Rajak, Cảnh sát trưởng khu vực Khunti nói với PTI hôm thứ Tư rằng ông Munda, 45 tuổi, quê ở làng Patratoli, đã mất tích vào ngày 10/5 sau khi rời nhà đi dự đám cưới.
"Gia đình ông ấy đã tìm kiếm khắp nơi nhưng không thấy. Một ngày sau, cảnh sát tìm thấy một thi thể không rõ danh tính trong cống. Khi nhận được thông tin, người thân đã đến Bệnh viện Khunti Sadar và nhận dạng thi thể đó là của Munda", Cảnh sát trưởng Varun Rajak cho biết.
Cảnh sát cho biết, chiều cao, vóc dáng và khuôn mặt của thi thể rất giống với Munda, và các thành viên trong gia đình cũng như dân làng đều cho rằng đó là thi thể của người mất tích.
Sau khi hoàn tất các thủ tục pháp lý, cảnh sát đã bàn giao thi thể cho gia đình lo hậu sự và thi thể được chôn cất theo nghi thức địa phương.
"Vài ngày sau lễ tang, Munda đột nhiên xuất hiện tại nhà trọ của con gái ở Khunti, khiến người thân vô cùng bất ngờ. Ông nói với các thành viên trong gia đình rằng ông đã đến Ramgarh mà không báo cho ai biết", vị cảnh sát cho biết.
Theo lời một sĩ quan cảnh sát, lực lượng chức năng hiện đã bắt đầu quá trình khai quật thi thể để tiến hành xét nghiệm ADN nhằm xác định danh tính người quá cố đã bị chôn nhầm.
Được công bố là loài mới vào năm 2017, song đười ươi Tapanuli lại có lịch sử tiến hóa lâu đời nhất trong số các loài đười ươi, tách biệt khỏi tổ tiên chung cách đây 3,4 triệu năm. Chúng mang những đặc điểm độc đáo: lông đầu xoăn, má phẳng và thói quen ăn các loài cây ít gặp – giúp phân biệt hoàn toàn với họ hàng ở Sumatra và Borneo.
Sự suy giảm môi trường sống, phân mảnh rừng và săn bắt trái phép đã khiến số lượng loài giảm mạnh trong những thập kỷ gần đây. Loài vượn người hiếm nhất thế giới này đang được bảo vệ bởi nhiều tổ chức quốc tế và chính phủ Indonesia, nổi bật trong số đó là WWF (Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên), Tổ chức Đười ươi Quốc tế (OFI), Borneo Nature Foundation...
Đáng chú ý, vào tháng 10 năm ngoái, các nhà nghiên cứu Indonesia đã phát hiện sự tồn tại của quần thể đười ươi Tapanuli tại vùng đầm lầy than bùn Lumut Maju, cách khu vực từng được cho là nơi sinh sống duy nhất của loài này ở rừng Batang Toru, tỉnh Bắc Sumatra (Indonesia), 32km.
Cuối tháng 9/2025, nhóm nghiên cứu của Tổ chức Bảo tồn đười ươi Sumatra (YOSL-OIC) đã đi bộ nhiều giờ qua thảm thực vật rậm rạp để quan sát và ghi hình được một con đười ươi mẹ và con non trong khu rừng thứ sinh gần làng Lumut Maju ở huyện Trung Tapanuli, Bắc Sumatra.
Đây là lần đầu tiên ghi nhận sự xuất hiện của đười ươi Tapanuli ở khu vực giáp ranh Ấn Độ Dương này.
Từ năm 2022, Lumut Maju đã thu hút sự chú ý khi cư dân thông báo có đười ươi Tapanuli xuất hiện. Ban đầu, Nhóm phản ứng xung đột người - đười ươi (HOCRU) chỉ ghi nhận 5 tổ đười ươi, song không phát hiện cá thể nào.
Một năm sau, trong đợt khảo sát lại trên diện tích 1.234 ha rừng than bùn, nhóm phát hiện có 17 tổ mới, trong đó có tổ "cấp 1" – tức là tổ đang hoạt động. Ông Rio Ardi, quản lý nghiên cứu của YOSL-OIC, cho biết nhóm nghiên cứu xác định đó là tổ của đười ươi sinh sống ổn định.
Từ năm 2023 đến đầu năm 2025, các nhóm khảo sát của YOSL-OIC và Cơ quan Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Sumatra (BKSDA) tiếp tục thu thập mẫu phân, gửi phân tích ADN tại phòng thí nghiệm ở ngoại ô Jakarta. Kết quả cho thấy các mẫu này thuộc loài đười ươi Tapanuli, chứ không phải đười ươi Sumatra (Pongo abelii) như dự đoán trước đó.
Phát hiện này giúp mở rộng phạm vi phân bố đã biết của loài này, trước đây được cho là chỉ giới hạn ở vùng Batang Toru.
Theo YOSL-OIC, phát hiện cung cấp thông tin quan trọng cho các chiến lược bảo tồn, nhấn mạnh tầm quan trọng của các khu rừng đầm lầy than bùn như môi trường sống tiềm năng cho loài đười ươi đang bị đe dọa nghiêm trọng này.
Tuy nhiên, môi trường sống tại Lumut Maju không nằm trong khu bảo tồn của Indonesia, lại đang bị thu hẹp nhanh do khai hoang và mở rộng đồn điền dầu cọ.
Năm 2025, diện tích rừng còn chưa đến 1.000 ha, đe dọa nghiêm trọng môi trường sống của đười ươi. Các chuyên gia cho rằng việc kết nối hoặc di dời các cá thể đến Batang Toru - khu rừng lớn và được bảo vệ hơn - có thể là giải pháp dài hạn nhằm duy trì tính đa dạng di truyền của loài.
Theo nhà nghiên cứu Wanda Kuswanda, làm việc tại Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới quốc gia Indonesia (BRIN), bảo tồn thành công đười ươi Tapanuli đòi hỏi "sự chung sống bền vững" giữa con người và loài linh trưởng này - nơi nhu cầu sinh tồn và sinh kế cần được cân bằng trong cùng một hệ sinh thái.
Theo quy hoạch sử dụng đất tỉnh Bắc Sumatra tầm nhìn đến năm 2037, rừng Batang Toru rộng khoảng 241.000 ha, trong đó hơn 50% là rừng được bảo vệ. Tuy nhiên, các dự án thủy điện, khai thác vàng, nông nghiệp, mở đường và định cư mới đang tiếp tục chia cắt sinh cảnh.
Phát hiện quần thể đười ươi tại Lumut Maju tuy nhỏ bé song được coi là tia hy vọng cuối cùng cho việc mở rộng vùng phân bổ, đồng thời là bằng chứng quý giá cho nghiên cứu di truyền và hành vi. Nếu nhóm đười ươi này mang đặc điểm di truyền riêng biệt, chúng có thể trở thành nguồn gen quan trọng cho tương lai của cả loài. Tuy nhiên, điều đó chỉ có ý nghĩa nếu rừng than bùn Lumut Maju còn tồn tại. Ông Rio Ardi cảnh báo, chỉ vài năm nữa, nếu nạn phá rừng không dừng lại, những "ngôi nhà than bùn" của đười ươi Tapanuli sẽ chỉ còn lại trong các báo cáo khoa học.
Gần 22h đêm 4-5, anh Nguyễn Quốc Hùng (ngụ xã Vĩnh Lộc) trên đường trở về từ Long An (cũ) sau chuyến giao hàng, đi qua đường Dương Công Khi (xã Bà Điểm) thì xe bị xẹp lốp. Trong lúc loay hoay tìm chỗ vá, anh tình cờ gặp nhóm thanh niên đội SOS Bà Điểm.
Anh Phạm Thanh Quang - chủ nhiệm đội SOS Bà Điểm - cùng các thành viên nhanh chóng lấy thùng đồ nghề sửa xe, rọi đèn, vá lốp và bơm hơi. Sau ít phút, chiếc xe của anh Hùng đã được vá xong. Anh Hùng bày tỏ: "Em rất biết ơn các anh đã giúp đỡ. Chứ giờ khuya thế này trên đường rất khó tìm tiệm sửa xe".
Gần 23h khuya, ông Ngô Trọng Tường (quê Phú Yên cũ) đang dừng xe máy bên đường Phan Văn Hớn, gần ngã ba Giồng (xã Bà Điểm) để lắp dây xích bị tuột thì được nhóm thanh niên đội SOS Bà Điểm hỗ trợ kịp thời. Nhóm này trong lúc kéo xe hút đinh qua đường đã dừng lại giúp ông tăng chỉnh dây xích.
Ông Tường cho biết ông đi bán trái cây ở Long An (cũ), trên đường về phường Bình Tân (TP.HCM) thì xe bị tuột xích. "Giờ khuya quá đâu có tiệm sửa. Nhờ các bạn giúp, tôi mới về nhà suôn sẻ, cảm ơn các bạn", ông nói.
Anh Phạm Thanh Quang cho biết vào ngày 22-4, đội SOS Bà Điểm trực thuộc Hội Liên hiệp Thanh niên xã Bà Điểm chính thức thành lập.
Trước đó, từ năm 2023, anh và một số thành viên từng tham gia câu lạc bộ SOS Xuân Thới Thượng (thuộc Đoàn Thanh niên xã Xuân Thới Thượng).
Hiện đội có 6 thành viên, trong đó anh Quang làm công nhân cơ khí, một số thành viên còn lại gồm tài xế công nghệ, học sinh và một số người phụ gia đình buôn bán.
Đội hoạt động từ 21h đến 24h hằng đêm, hỗ trợ miễn phí vá xe, thay ruột xe, sửa xe, sơ cứu ban đầu cho người bị té ngã và đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất nếu cần. Ngoài khung giờ trên, nếu có người liên hệ, đội sẽ sắp xếp hỗ trợ theo khả năng.
"Niềm vui lớn nhất của đội là được bà con ủng hộ, giúp những người gặp sự cố ban đêm được về nhà an toàn. Mỗi nụ cười và lời cảm ơn từ người được giúp là động lực để anh em tiếp tục cố gắng", anh nói.
