Từ cái cảnh lụi hụi nấu nồi cơm nhỏ xíu trong căn phòng trọ Sài Gòn, ăn qua loa cho xong bữa, về tới nhà là thành #cơmnhà thiệt sự – có người nấu, có người chờ, có tiếng cười nói rôm rả, nghe mà ấm lòng muốn rơi nước mắt.
Quê tôi ở một xóm nhỏ miền Tây, xứ sen hồng – trước nhà là con rạch nước đục phù sa, sau nhà là mấy liếp rau xanh rì. Xe vừa quẹo vô đầu xóm là tôi thấy lòng mình nhẹ hẳn, như trút được nguyên bao nhiêu mệt mỏi trên thành phố.
Ở TP.HCM, có khi chạy xe ngoài đường đông nghẹt, nghe còi inh ỏi, đầu óc lúc nào cũng căng như dây đàn. Vậy mà chỉ cần về tới cổng nhà, nghe tiếng má với câu chào quen thuộc, “về rồi hả con”, là tự nhiên thấy mọi thứ dịu xuống.
Bữa cơm quê không có gì cao sang mà sao ngon lạ. Ba tôi hay tranh thủ buổi sáng đi vợt hến dưới rạch. Ba nói: “Hến này tươi ăn mới ngọt”, rồi cười cười, tay còn dính bùn mà mặt thì khoái chí. Má thì ở trong bếp, lụi hụi rửa rau, nấu nồi canh chua thơm phức. Còn ngoại tôi, lúc nào cũng ngồi cái ghế gỗ cũ, chậm rãi nhìn con cháu, lâu lâu chen vô một câu: “Ăn nhiều vô con, ốm quá trời”.
Có bữa cơm chỉ có cá kho, dĩa rau luộc, chén nước mắm dầm ớt, vậy mà ngồi ăn, tôi thấy ngon hơn bất cứ món nào ngoài quán. Cá kho đậm đà, thịt săn, nước kho sền sệt. Má còn để thêm dĩa xoài chín vàng ươm, ăn kèm nghe vừa ngọt vừa béo, đúng cái kiểu “đặc sản nhà làm” mà đi đâu cũng không kiếm được. Tôi vừa ăn vừa xuýt xoa, ba nhìn qua cười: “Ở trên đó có ăn được vầy không con?”. Tôi chỉ biết lắc đầu.
Ở TP.HCM, nhiều khi ăn một mình riết rồi quen. Mở điện thoại lên coi cái gì đó, ăn cho qua bữa, xong rồi lại lao vô công việc. Không ai hỏi ngon không, cũng không có ai gắp cho miếng cá, chan thêm miếng canh. Mọi thứ nó gọn gàng, nhanh chóng, mà cũng lạnh lẽo dữ lắm.
Ở quê, bữa cơm kéo dài hơn bình thường. Ăn xong rồi vẫn ngồi đó, nói chuyện này chuyện kia. Ba kể chuyện xóm làng, má hỏi thăm công việc trên thành phố, ngoại thì lâu lâu chen vô nhắc chuyện hồi xưa. Có khi chỉ là mấy câu chuyện đơn giản vậy thôi, mà tôi nghe hoài không chán. Tại lâu rồi, tôi mới có lại cái cảm giác “được thuộc về chốn quê”.
Mỗi lần về quê, tôi hay tự nhủ: “Lần này ở lâu lâu chút”. Mà rồi cũng vài bữa là phải đi. Sài Gòn còn công việc, còn trách nhiệm, còn bao nhiêu thứ đang chờ. Ngày lên lại thành phố, má gói cho mớ đồ ăn, ba dặn dò đủ thứ, Ngoại thì đứng nhìn theo, ánh mắt hiền mà buồn buồn. Tôi quay xe đi mà lòng cứ nặng trĩu.
Trên đường trở lại, tôi biết rồi mình sẽ lại quay về với những bữa ăn vội vàng. Nhưng trong lòng tôi, cái vị cơm quê vẫn còn đó. Cái vị cá kho đậm đà, cái ngọt của xoài chín, cái ấm áp của tiếng cười bên mâm cơm… nó theo tôi lên tới tận Sài Gòn, len vô từng ngày bận rộn.
Có người hỏi tôi, sao cứ thích về quê hoài vậy. Tôi cười, trả lời vui: “Về ăn cơm”. Nhưng thiệt ra, đâu chỉ là ăn. Là về để thấy mình vẫn còn một nơi để thương, để nhớ. Là về để biết, dù ngoài kia có mệt cỡ nào, thì vẫn có một mâm cơm chờ mình, có ba má, có ngoại, có một mái nhà luôn mở cửa.
Với tôi – một thằng con trai miền Tây đi làm xa – hạnh phúc nhiều khi chỉ là vậy thôi – một bữa cơm nhà, ăn cho no bụng, rồi cười cho đã lòng.
Khi kết hôn năm 24 tuổi, Jill Gardner gần như không biết gì về công việc kinh doanh của nhà chồng. Chồng bà thuộc thế hệ thứ năm của gia đình sở hữu Công ty Laird Norton. Mọi thứ thay đổi khi con gái đầu lòng ra đời.
"Tôi bắt đầu đọc lịch sử gia đình và bị cuốn hút", bà kể. Gardner cho biết ở các gia đình thông thường, anh em khó giữ liên lạc khi cha mẹ qua đời. Nhưng ở gia đình chồng bà, công ty là sợi dây kết nối.
Hiện Gardner là Chủ tịch gia đình (Family President) của Laird Norton. Nhiệm vụ của bà là gắn kết hơn 500 thành viên để duy trì di sản chung.
Cơ nghiệp 170 năm
Trong giới kinh doanh có thành ngữ "không ai giàu ba họ", ám chỉ tài sản gây dựng đời đầu thường tiêu tán vào đời cháu chắt. Nhưng Laird Norton là ngoại lệ hiếm hoi khi duy trì cơ nghiệp suốt hơn 170 năm qua 8 thế hệ.
Năm 1855, ba nhà sáng lập William Harris Laird, Matthew G. Norton và James L. Norton khởi nghiệp bằng một xưởng cưa tại Winona, bang Minnesota. Đầu thế kỷ 20, họ hợp tác với Frederick Weyerhaeuser mua 900.000 mẫu đất rừng, tạo tiền đề cho Công ty Weyerhaeuser.
Gia tộc sau đó chuyển trụ sở về Seattle, bang Washington. Hiện cơ nghiệp vận hành qua hai tổ chức: Công ty Đầu tư Laird Norton (LNC) chuyên về vốn cổ phần tư nhân, bất động sản; và Công ty Quản lý Gia sản Laird Norton (LNWM). Ước tính tổng giá trị tài sản của gia đình là hơn 15 tỷ USD.
Từ ba người ban đầu, dòng họ hiện có 551 thành viên sống tại 7 quốc gia cùng sở hữu và điều hành doanh nghiệp. "Chúng tôi có thể bất đồng về nhiều thứ, nhưng luôn thống nhất đưa ra quyết định cho công ty", Gardner cho biết.
Theo Gardner, Laird Norton duy trì được cơ nghiệp qua 8 thế hệ nhờ một thành viên đời thứ ba là ông Norton Clapp (cháu ngoại của nhà sáng lập Matthew G. Norton) - người có vai trò định hình cả đế chế Weyerhaeuser và Laird Norton giữa thế kỷ 20. Đ. Người này xây dựng nền tảng quản trị tách bạch giữa kinh doanh và gia đình.
Họ lập ra Hội đồng gia đình (Family Council) đại diện tiếng nói cho các thành viên, phụ trách xuất bản nội san cập nhật đời sống, sở thích, tin hỷ sự. Về kinh doanh, Hội đồng quản trị gồm 12 người (7 thành viên gia tộc và 5 nhân sự bên ngoài) để bảo đảm các quyết định luôn khách quan.
Quỹ từ thiện gia đình Laird Norton cũng được lập ra để thế hệ trẻ học cách quản lý dự án và dòng tiền.
Trao quyền cho người ngoài và thế hệ trẻ
Laird Norton có truyền thống trao quyền cho người không cùng huyết thống. Từ thế hệ thứ hai, các chàng rể được tham gia vào các quyết định của công ty. Truyền thống này áp dụng cho cả con dâu, tiêu biểu như bà Gardner. Hàng năm, gia tộc tổ chức hội nghị thường niên gồm cuộc họp cổ đông và hoạt động cộng đồng.
Trong quá khứ, công ty từng không chú trọng việc kết nối khiến nhóm anh em họ của chồng Gardner tự gọi mình là "thế hệ bị lãng quên". Gia tộc sau đó thay đổi cách tiếp cận.
Mùa hè này, khoảng 350 thành viên gia đình gặp nhau tại Salt Lake. Trong khi người lớn họp cổ đông, trẻ em tham gia trại hè riêng. Từ 14 tuổi, các em được dự các buổi giới thiệu về tình hình kinh doanh của dòng họ. Ban lãnh đạo cũng thiết kế chương trình thực tập nội bộ và sự kiện hai năm một lần cho độ tuổi 21-40 để giúp lớp kế thừa hiểu doanh nghiệp là gì và vì sao cần gìn giữ.
Gardner cho biết các con bà rất thích tham gia những dịp này để trò chuyện cùng anh em họ. "Duy trì doanh nghiệp đến thế hệ thứ 8 đòi hỏi rất nhiều công sức. Các hoạt động kết nối thành viên với nhau và với công ty giúp chúng tôi bảo đảm di sản gia tộc tiếp tục được truyền lại", Gardner nói.
Việt Nam sau khi phê chuẩn Công ước về Quyền của người khuyết tật (CRPD) đã từng bước hoàn thiện pháp luật tiệm cận chuẩn mực quốc tế, với nền tảng là Luật Người khuyết tật 2010 và Hiến pháp 2013, qua đó xác lập nguyên tắc bình đẳng, không phân biệt đối xử và bảo đảm quyền tiếp cận trong các lĩnh vực cơ bản.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa luật và thực thi vẫn còn lớn, đòi hỏi tiếp tục cải cách.
Pháp luật Việt Nam đã thiết lập nguyên tắc bình đẳng và không phân biệt đối xử, tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ người khuyết tật trước các hành vi xâm phạm. Hệ thống trợ giúp xã hội được mở rộng đáng kể, bao gồm trợ cấp hằng tháng, cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và hỗ trợ giáo dục thông qua miễn giảm học phí, học bổng.
Bên cạnh đó, giáo dục hòa nhập được thúc đẩy mạnh mẽ, giúp ngày càng nhiều trẻ khuyết tật có cơ hội học tập trong môi trường phổ thông. Ngoài ra các quy định về tiếp cận hạ tầng và dịch vụ công, đặc biệt trong môi trường số, đã bắt đầu được triển khai.
Những thành tựu này là bước tiến quan trọng trong việc thiết lập khung chính sách và thể chế. Tuy nhiên phần lớn các kết quả vẫn dừng ở mức định hình chính sách, trong khi việc triển khai trên thực tế chưa đồng bộ. Nhiều công trình công cộng chưa bảo đảm tiêu chuẩn tiếp cận, nguồn lực dành cho giáo dục hòa nhập còn hạn chế.
Bên cạnh các thành tựu, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn bộc lộ nhiều hạn chế đáng kể.
Trước hết, cơ chế giám sát và chế tài còn yếu dẫn đến tình trạng nhiều quy định về tiếp cận công trình công cộng không được thực hiện đầy đủ, những tòa nhà thiếu đường dốc, thang máy hoặc hệ thống chỉ dẫn phù hợp. Điều này làm cho pháp luật có nguy cơ trở thành "luật trên giấy".
Thứ hai, các cơ quan và doanh nghiệp chưa có nghĩa vụ rõ ràng trong việc điều chỉnh môi trường làm việc, học tập hoặc dịch vụ để phù hợp với người khuyết tật. Thứ ba, chính sách hiện nay vẫn thiên về trợ cấp hơn là phát triển năng lực; các hỗ trợ về đào tạo nghề, khởi nghiệp và tiếp cận tín dụng còn hạn chế, làm gia tăng nguy cơ phụ thuộc.
Thứ tư, sự thiếu liên kết liên ngành giữa giáo dục, y tế và lao động khiến quá trình hỗ trợ bị gián đoạn. Ví dụ, người khuyết tật có thể được học hòa nhập nhưng sau khi tốt nghiệp lại gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm.
Cuối cùng, định kiến xã hội vẫn là rào cản lớn khi nhiều người khuyết tật bị đánh giá thấp năng lực và bị hạn chế cơ hội tham gia thị trường lao động. Những hạn chế này cho thấy pháp luật Việt Nam hướng tới đảm bảo và tạo cơ hội bình đẳng cho người khuyết tật song sự công bằng thực chất vẫn chưa đạt được.
Cần luật hóa rõ ràng yêu cầu các cơ quan và doanh nghiệp chủ động điều chỉnh môi trường làm việc, học tập và dịch vụ (ví dụ: phần mềm đọc màn hình, bàn ghế chuyên dụng). Đồng thời bảo đảm các công trình và sản phẩm được thiết kế để tất cả mọi người đều có thể sử dụng ngay từ đầu.
Bên cạnh đó, cần quy định rõ trách nhiệm pháp lý của các chủ thể, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát độc lập và chế tài đủ mạnh nhằm xử lý hiệu quả các vi phạm. Đây là điều kiện then chốt để chuyển từ "có quyền trên giấy" sang "có khả năng thực hiện quyền".
Phát triển hạ tầng và khả năng tiếp cận, luật hóa tiêu chuẩn bắt buộc, tăng cường kiểm tra và áp dụng chế tài nghiêm minh. Đồng thời cần mở rộng khả năng tiếp cận trong môi trường số, bảo đảm các nền tảng như dịch vụ công trực tuyến, ngân hàng và giáo dục trực tuyến đều thân thiện với người khuyết tật.
Về công nghệ hỗ trợ, Nhà nước cần có chính sách trợ giá thiết bị hỗ trợ như xe lăn điện, máy trợ thính, phần mềm đọc màn hình. Cần khuyến khích phát triển công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, để hỗ trợ tiếp cận thông tin.
Việc tích hợp công nghệ vào giáo dục và việc làm cũng giúp người khuyết tật nâng cao khả năng tự chủ, giảm phụ thuộc vào trợ cấp.
Về hoàn thiện an sinh xã hội, cần điều chỉnh mức trợ cấp phù hợp với chi phí sống và "chi phí khuyết tật", mở rộng phạm vi bảo hiểm y tế sang phục hồi chức năng và thiết bị hỗ trợ, cả phát triển nhà ở xã hội theo hướng tiếp cận. Điều này giúp chuyển từ bảo đảm tối thiểu sang tạo nền tảng phát triển năng lực.
Cần có chính sách ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật, xây dựng quỹ hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới đào tạo nghề theo hướng gắn với nhu cầu thị trường, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ và dịch vụ số. Những giải pháp này còn nâng cao phẩm giá và vị thế xã hội của người khuyết tật.
Cuối cùng, cần hoàn thiện cơ chế chống phân biệt đối xử thông qua việc bổ sung các chế tài cụ thể đối với hành vi kỳ thị. Tập trung đẩy mạnh truyền thông nhằm thay đổi nhận thức xã hội theo hướng tôn trọng và ghi nhận năng lực của người khuyết tật. Tăng cường sự tham gia của người khuyết tật trong quá trình xây dựng và giám sát chính sách, phát triển công tác xã hội chuyên nghiệp...
Tiền đạo Erling Haaland sinh năm 2000, khoác áo CLB Manchester City (Anh) đang tỏa sáng tại World Cup 2026. Anh liên tục ghi bàn, góp công đưa tuyển Na Uy tiến sâu vào vòng knock-out sau 28 năm vắng bóng.
Giáo sư tâm lý học Geir Jordet, Trường Khoa học Thể thao Na Uy lý giải sức hút của Haaland xuất phát từ sự đối lập thú vị trong tính cách. "Trên sân cỏ, cậu ta mang hình ảnh cỗ máy ghi bàn chuyên nghiệp, khát khao chiến thắng tột độ; song ngoài đời lại ấm áp, luôn chân thành chia sẻ niềm vui cùng đồng đội và tỏa ra năng lượng tích cực thu hút mọi người xung quanh", ông Jordet nói.
Theo Geir Jordet những lý do dưới đây khiến Haaland thành cầu thủ được quan tâm ngoài sân cỏ.
Tự quản lý mạng xã hội và tương tác chân thật
Giới siêu sao bóng đá thường xây dựng hình ảnh hoàn hảo, xa cách công chúng. Haaland chọn hướng đi khác biệt khi tự quản lý toàn bộ tài khoản mạng xã hội. Người theo dõi có thể thấy anh thản nhiên ăn uống tại quán Katz's Delicatessen ở New York, thử nói giọng miền Nam nước Mỹ và cư xử hồn nhiên như một thanh niên đang đi du lịch.
Anh lập kênh YouTube nhằm chia sẻ cuộc sống đời thường ngoài sân cỏ. Tiền đạo Na Uy không ngần ngại so sánh ngoại hình bản thân với quái vật Shrek hay nhân vật hoạt hình Majin Buu. Sự khiêm tốn, khiếu hài hước biến anh thành chuyên gia đối đáp ảnh chế mạng. Nhiều người nói họ không hâm mộ bóng đá nhưng theo dõi Haaland đơn thuần do anh quá chân thật, thú vị.
Tận hưởng niềm vui và sẵn sàng kể xấu bản thân
Bước vào môi trường áp lực cao như World Cup, Haaland luôn biết cách tận hưởng cuộc chơi. Ngay lúc giành vé vào vòng loại trực tiếp, anh cùng đồng đội tái hiện màn chèo thuyền Viking ăn mừng cùng cổ động viên. Gặp các câu hỏi phỏng vấn khuôn mẫu, tiền đạo này thường đưa ra câu trả lời ngẫu hứng, hóm hỉnh. Ví dụ trả lời truyền thông về cơ hội đi tiếp của đội nhà, anh đáp gọn lỏn "Na Uy có lẽ thắng, còn Pháp có lẽ vô địch toàn giải".
Anh cũng sẵn sàng tự trào phúng, thoải mái kể chuyện ngủ ôm quả bóng, dán miệng ban đêm đến thói quen xông hơi hồng ngoại.
Kế hoạch nghỉ hưu làm nông dân
Tiền đạo Man City lên kế hoạch làm nông dân sau khi giải nghệ, chối bỏ con đường làm bình luận viên thể thao quen thuộc. Trong video YouTube cá nhân, anh ghi cảnh đến trang trại Greenoaks Farm (Cheshire) mua sữa tươi, thịt bò và mật ong. Anh coi sữa tươi như siêu thực phẩm bồi bổ cơ bắp.
Trả lời đài ESPN, anh tiết lộ dự định mua một trang trại nhỏ ở quê nhà Bryne, tự tay lái máy kéo và cho bò ăn hòng rũ bỏ hoàn toàn tư duy bóng đá.
Hình tượng chiến binh Viking dũng mãnh
Sở hữu chiều cao 1,95 m, mái tóc vàng bồng bềnh cùng chế độ ăn 6.000 calo mỗi ngày, Haaland toát lên khí chất dũng mãnh. Anh duy trì thói quen chặt gỗ trong rừng để tập thể dục và tiêu thụ lượng lớn tim bò. Giới hâm mộ gọi anh là "Chiến binh Viking Bắc Âu".
Tiền đạo 26 tuổi nhiệt tình hưởng ứng hình tượng này. Ngày 1/7, sau cú sút ấn định chiến thắng 2-1 trước Bờ Biển Ngà, Haaland đội mũ bảo hiểm có sừng, cùng đồng đội xếp hàng mô phỏng động tác chèo thuyền Viking. Cuối năm nay, anh chuẩn bị lồng tiếng cho một nhân vật mang tên chính mình trong phim hoạt hình Viqueens do Harald Zwart đạo diễn.
Trở thành bạn trai ảo của cộng đồng mạng Trung Quốc
Sự đối lập giữa lối đá dũng mãnh và biểu cảm ngốc nghếch ngoài đời giúp Haaland chinh phục cộng đồng mạng Trung Quốc. Nền tảng Weibo và Xiaohongshu ngập tràn ảnh chế của chân sút Na Uy. Khán giả gọi anh bằng biệt danh "Bé Ha" hay "Cyborg Bắc Âu". Người hâm mộ nước này thậm chí ghép mặt anh vào nam chính trong tựa game hẹn hò ảo Love and Deep Space.
Đáp lại tình cảm của fan Trung Quốc, Haaland mở tài khoản Weibo tương tác trực tiếp, vui vẻ đón nhận các biệt danh khán giả gán ghép. Đảm nhận vai trò đại sứ thương hiệu quốc tế WALOVI, anh diễn hài, phun lửa và nói tiếng Quan Thoại trong chiến dịch quảng cáo trước thềm World Cup.
Người đàn ông trân trọng giá trị gia đình
Bên ngoài sân cỏ, Haaland giữ lối sống bình dị bên bạn gái Isabel Haugseng Johansen. Cả hai cùng lớn lên tại thị trấn Bryne, từng tập luyện chung ở học viện trẻ Bryne FK. Mối quan hệ nảy nở lúc anh đang khoác áo Borussia Dortmund. Cuối năm 2024, cặp đôi đón con trai đầu lòng.
Lúc rảnh rỗi, hai người thích quây quần ăn bữa cơm nhà và chơi game Minecraft. Bạn gái luôn có mặt trên khán đài cổ vũ Haaland qua từng trận đấu quan trọng. Cuộc sống riêng tư yên bình giúp siêu sao toàn cầu cân bằng áp lực, duy trì hình ảnh chàng trai 26 tuổi chân thật, gần gũi trong mắt công chúng.
