Để chuẩn bị cho luận văn tốt nghiệp, nam sinh chi hơn 1.000 nhân dân tệ (khoảng 3,8 triệu đồng) mua gối cao su non hỗ trợ giấc ngủ sâu, cai caffeine và thiết bị điện tử trước khi ngủ. “Tôi biết đây chỉ là giải pháp tình thế nhưng vẫn muốn thử”, Cheng nói khi tâm trí liên tục bị bủa vây bởi áp lực luận văn và nỗi lo việc làm. “Cơ thể tôi đã kiệt sức nhưng não không thể dừng lại. Trạng thái đó giống như một trình duyệt đang mở đồng thời 30 tab và không thể tìm thấy tab nào đang phát ra âm thanh”.
Những đêm trằn trọc của Cheng không phải là câu chuyện cá biệt mà đang phản ánh một xu hướng đáng báo động trên quy mô quốc gia. Theo nghiên cứu trên 100.000 người của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch biến (CDC) Trung Quốc, thời gian ngủ trung bình của người dân từ 15 tuổi trở lên đã giảm xuống chỉ còn 7,24 giờ mỗi đêm, so với con số gần 7,5 giờ của hai thập kỷ trước. Mức giảm khoảng 15 phút nghe có vẻ nhỏ nhưng xét trên quy mô dân số 1,4 tỷ người, các nhà nghiên cứu cảnh báo đây là một mối quan ngại lớn với sức khỏe cộng đồng.
Số liệu cũng chỉ ra trung bình, người trưởng thành tại Trung Quốc phải nằm trằn trọc khoảng nửa tiếng mới có thể vào giấc. Con số này thậm chí còn cao hơn ở nhóm trẻ tuổi, những người có xu hướng thức khuya hơn, mất nhiều thời gian để ngủ hơn và ngày càng phụ thuộc vào các sản phẩm hỗ trợ hoặc thuốc ngủ.
Giấc ngủ đã trở thành một cuộc chiến và với nhiều người, đó là một bệnh lý cần can thiệp y tế. Sách trắng năm 2024 của Hội Nghiên cứu Giấc ngủ Trung Quốc cho thấy sinh viên đại học thế hệ sinh sau năm 2000 dành trung bình 8 giờ mỗi ngày trước màn hình điện tử và nhiều người chỉ chịu đặt điện thoại xuống khi đã quá nửa đêm.
Khi các liệu pháp thông thường không còn hiệu quả, những người mất ngủ buộc phải tìm đến biện pháp can thiệp mạnh hơn. Vật lộn với chứng mất ngủ mạn tính hơn hai năm, anh Li, nhân viên văn phòng 28 tuổi ở thành phố Quảng Châu, phải dùng đến thuốc ngủ kê đơn và Đông y sau khi các liệu pháp thông thường không có hiệu quả.
Anh phải uống luân phiên zopiclone và zolpidem dù lo sợ tác dụng phụ như mệt mỏi hay mộng du. Hiện Li duy trì uống thuốc 2-3 đêm mỗi tuần dù biết đây là thói quen không thể kéo dài. “Uống thuốc vào tôi ngủ cũng chẳng ngon giấc nhưng nếu không có thuốc thì hoàn toàn không thể ngủ được”, Li chia sẻ.
Bác sĩ Pan Jiyang, Giám đốc Trung tâm Y học Giấc ngủ thuộc Bệnh viện Thống nhất số 1 của Đại học Ký Nam (Quảng Đông), nhận thấy xu hướng trẻ hóa bệnh nhân rối loạn giấc ngủ ngay tại phòng khám của ông. Khoa y học giấc ngủ, nơi một thập kỷ trước chủ yếu điều trị cho bệnh nhân trung niên và người cao tuổi, giờ đây đang chứng kiến làn sóng bệnh nhân ở độ tuổi 20 và đầu 30 tăng vọt.
Các lịch hẹn khám vốn trước đây rất dễ đăng ký thì nay trở nên khan hiếm, thời gian chờ đợi tại các bệnh viện lớn kéo dài đến vài tuần. Độ tuổi của bệnh nhân đã giảm đáng kể và tình trạng bệnh lý của họ thường không liên quan đến sự suy giảm chức năng sinh lý do tuổi tác mà gắn liền với các hội chứng lo âu, áp lực nghề nghiệp và sự kiệt quệ về mặt cảm xúc.
Với các bác sĩ lâm sàng chuyên khoa nhi và vị thành niên, chứng mất ngủ hiếm khi là một bệnh lý độc lập mà là biểu hiện bề nổi rõ ràng nhất của những bất ổn tâm lý sâu sắc hơn. Bác sĩ Ni Zhe, Phó trưởng khoa Dịch vụ Tâm lý Xã hội thuộc Trung tâm Sức khỏe Tâm thần, Đại học Y Chiết Giang, cho hay làn sóng rối loạn giấc ngủ ở người trẻ phản ánh thực trạng đáng báo động về sức khỏe tâm lý vị thành niên. Việc học sinh sợ đi học hoặc phải nghỉ học chữa bệnh tăng cao chính là hệ quả trực tiếp từ các rối loạn lo âu và trầm cảm tiềm ẩn.
“Trong công tác lâm sàng, chúng tôi ghi nhận ba hiện tượng gần như luôn xuất hiện đồng thời là: rối loạn giấc ngủ, lạm dụng Internet và mất kết nối xã hội. Chúng tạo thành một vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm”, bác sĩ Ni nói.
Người bệnh bị lệch khỏi nhịp sinh học bình thường khi ăn uống không điều độ, lười vận động và hệ quả tất yếu là hệ thần kinh không thể thiết lập lại giấc ngủ tự nhiên.
Theo bác sĩ Ni, nguyên nhân gốc rễ nằm ở vùng vỏ não trước trán chưa hoàn thiện của người trẻ, nơi vốn có nhiệm vụ kiểm soát và điều hòa hành vi. Khi người trẻ tiếp xúc với các kích thích cường độ cao như xem các video ngắn và trò chơi điện tử suốt nhiều giờ, ngưỡng kích thích của não bộ sẽ tăng lên đáng kể. Trẻ luôn sống trong trạng thái “đói” kích thích và không thể tự cân bằng. Vì vậy, vào ban đêm, khi cơ thể phát tín hiệu cần thả lỏng để ngủ, não bộ lại chống cự vì vẫn đang quen chạy theo các kích thích mạnh ban ngày.
Bà Shi Yu, nhà sáng lập Studio Dịch vụ Tâm lý Mentaverse, Bắc Kinh, nhận định rối loạn giấc ngủ ở giới trẻ chỉ là bề nổi của các bệnh lý tâm thần như trầm cảm, lo âu. Tuy nhiên, nhiều trẻ phải khám lệch sang khoa giấc ngủ do cha mẹ sợ định kiến kép: vừa sợ con mang tiếng mắc bệnh tâm thần, vừa sợ bị coi là thất bại trong giáo dục.
Bên cạnh đó, tình trạng thiếu ngủ mạn tính mang tính thế hệ còn bị can thiệp bởi nhu cầu giành quyền tự chủ. Khi ban ngày bị bủa vây bởi áp lực học tập và sự giám sát, ban đêm là khoảng thời gian duy nhất trẻ cảm thấy tự do. Thức khuya chính là cách các em đổi giấc ngủ lấy không gian tự quyết cuối cùng.
Thực trạng này đạt đỉnh điểm bởi bầu không khí ngột ngạt trong các gia đình hiện đại. Lịch trình dày đặc, sự hoài nghi của cha mẹ và tương lai mờ mịt gieo rắc xung đột nội tâm âm ỉ. Qua nhiều năm, áp lực tích tụ thành trạng thái tâm lý cận lâm sàng. Khoảng trống bất ổn đó là môi trường lý tưởng để chứng mất ngủ bén rễ và tự lặp lại theo vòng xoáy độc hại.
Trước thực trạng này, các nhà hoạch định chính sách đã bắt đầu vào cuộc khi ban hành chỉ thị quy định khung giờ ngủ chuẩn cho học sinh và cấm các trường học bắt đầu tiết học quá sớm. Đến tháng 10/2025, chính sách được thắt chặt khi áp lực học tập, lạm dụng Internet và thiếu ngủ được xác định là nguyên nhân trực tiếp hủy hoại sức khỏe tâm thần vị thành niên. Cơ quan này yêu cầu lập hệ thống cảnh báo tâm lý toàn quốc, áp dụng “tuần không thi cử”, cấm xếp hạng điểm số và buộc học sinh vận động hai tiếng mỗi ngày.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo việc lùi giờ học chỉ giải quyết phần ngọn. Bà Yin Fei, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Giáo dục Gia đình, Đại học Sư phạm Nam Kinh, cho rằng nếu không giảm tải áp lực thực chất, học sinh sẽ chỉ đến trường muộn hơn nhưng đêm xuống vẫn đi ngủ muộn như cũ. Bà kêu gọi một giải pháp hệ thống hơn như tăng đầu tư vào y tế tâm thần học đường, siết quy định giờ làm việc của lao động trẻ và nâng cao năng lực sàng lọc rối loạn giấc ngủ ngay tại các cơ sở y tế ban đầu.
Với những người trẻ như Cheng, chiếc gối hỗ trợ giấc ngủ được mua vài tuần trước chỉ mang lại những chuyển biến ít ỏi, vài đêm có khá hơn nhưng phần lớn vẫn như cũ. Anh thừa nhận: “Tôi nghĩ điều mình thực sự cần là giảm bớt áp lực cuộc sống. Nhưng đó lại là thứ không thể mua được bằng tiền”.
Trong hoạt động điều trị bệnh, truyền dịch vào cơ thể người bệnh đòi hỏi quy trình giám sát cực kỳ nghiêm ngặt. Tốc độ dịch truyền phải tuân thủ tuyệt đối theo chỉ định của bác sĩ.
Các chuyên gia y tế khuyến cáo nếu để dịch chảy quá nhanh, đặc biệt trên nền bệnh nhân có tiền sử tim mạch hoặc suy thận, cơ thể sẽ đối mặt với nguy cơ quá tải tuần hoàn.
Tình trạng này dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm tính mạng như phù phổi cấp, suy tim, suy hô hấp đột ngột. Do đó, việc canh chỉnh chính xác số lượng giọt dịch chảy trong mỗi phút là nhiệm vụ bắt buộc của người điều dưỡng.
Dù vậy, tại nhiều cơ sở y tế hiện nay, bao gồm cả Bệnh viện Đa khoa Cà Mau, công việc này vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào đôi mắt và chiếc đồng hồ bấm giờ của người thầy thuốc.
Đối với các ca bệnh cần truyền tốc độ cao từ 80 đến 100 giọt/phút, việc đếm thủ công bằng mắt thường rất dễ gây nhầm lẫn và mỏi mắt. Để điều chỉnh hoàn tất một ca truyền dịch đạt chuẩn, mỗi nhân viên phải mất từ 2 đến 3 phút đứng túc trực bên giường bệnh.
Thống kê tại bệnh viện cho thấy mỗi ngày nơi đây tiếp nhận từ 300 đến 400 bệnh nhân có chỉ định truyền dịch.
Tính riêng một khoa phòng điều trị khoảng 60 người bệnh vào buổi sáng, đội ngũ điều dưỡng phải tiêu tốn đến gần 3 giờ đồng hồ chỉ cho việc đứng đếm giọt và xoay van chỉnh tốc độ.
Khoảng thời gian hao tổn này đã trực tiếp làm giảm quỹ thời gian dành cho các hoạt động chuyên môn và chăm sóc y tế thiết yếu khác.
Trước áp lực công việc quá lớn của các đồng nghiệp, thạc sĩ Huỳnh Minh Dương - Trưởng phòng Điều dưỡng Bệnh viện Đa khoa Cà Mau đã tìm cách tự chế tạo một công cụ hỗ trợ.
Sau nhiều tháng thử nghiệm, chiếc máy đếm số giọt dịch truyền nội địa đầu tiên tại đơn vị đã ra đời thành công.
Cơ chế vận hành của thiết bị này rất đơn giản, ngay khi dòng dịch bắt đầu chảy qua và máy ghi nhận đủ 4 giọt đầu tiên, hệ thống cảm biến sẽ lập tức phân tích rồi hiển thị tốc độ dòng chảy thực tế lên màn hình điện tử.
Người điều dưỡng chỉ cần nhìn vào thông số này để xoay van cơ học về đúng mức y lệnh thay vì phải đứng chờ đợi đếm đủ một phút như trước đây. Sự thay đổi này giúp rút ngắn tối đa thời gian thao tác, trả lại thời gian để người làm công tác y tế theo dõi, chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân.
Nuôi bệnh tại Khoa Lão học, bà Phan Thị Chanh (ngụ phường An Xuyên, tỉnh Cà Mau) chia sẻ trước đây mỗi lần thấy điều dưỡng vào phòng là phải vừa bấm đồng hồ vừa chăm chú nhìn vào chai dịch rất vất vả.
Giờ đây, chỉ cần gắn máy vào dây truyền và thiết lập thông số là thiết bị tự động tính toán, giúp công việc của nhân viên y tế nhẹ nhàng hơn hẳn.
"Trước kia người nhà phải thức trắng đêm canh chừng chai dịch, hễ thấy sắp cạn là phải chạy đi tìm nhân viên y tế để thay chai mới. Hiện tại, nhờ hệ thống tín hiệu cảnh báo thông minh được tích hợp, nhân viên trực có thể chủ động biết trước thời điểm dịch chuẩn bị hết để vào xử lý kịp thời, giúp người bệnh và gia đình không còn phải sống trong cảm giác lo âu", bà Chanh nói.
Bên cạnh công năng giảm tải áp lực cho nhân sự, thiết bị này còn là lá chắn bảo vệ an toàn cho người bệnh, hạn chế tối đa các sự cố tai biến y khoa do sai sót tốc độ truyền.
Điểm cộng lớn nhất của sáng chế này nằm ở bài toán kinh tế. Anh Dương cho biết chi phí cấu thành một chiếc máy đếm dịch truyền tự chế chỉ rơi vào khoảng 2 triệu đồng. Con số này thấp hơn hàng chục lần so với các dòng máy truyền dịch điện tử nhập khẩu hiện có trên thị trường vốn có giá dao động từ 30 đến 40 triệu đồng.
Hơn nữa, sản phẩm sở hữu kiểu dáng rất gọn nhẹ, dễ sử dụng, nhân viên dễ dàng xách tay di chuyển liên tục qua các giường bệnh và các khoa lâm sàng khác nhau. Lợi thế này vượt trội hơn so với hệ thống máy điện tử cồng kềnh thường phải lắp cố định tại một vị trí, giúp bệnh viện có thể dễ dàng đầu tư số lượng lớn với nguồn kinh phí hợp lý.
Nhận thấy hiệu quả rõ rệt sau giai đoạn thử nghiệm, Ban Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Cà Mau đã phê duyệt kế hoạch đưa thiết bị vào sử dụng rộng rãi ở tất cả các khoa phòng, đồng thời cấp nguồn kinh phí để Tác giả sản xuất thêm máy, phục vụ toàn diện cho công tác chuyên môn.
Hiện tại, thạc sĩ Dương đang hoàn thiện phiên bản thứ hai với hàng loạt cải tiến công nghệ mới. Thiết kế thế hệ mới sẽ bổ sung thêm tính năng đo chính xác thể tích dịch đã truyền vào cơ thể, tự động ngắt khóa dòng chảy khi đạt đủ định lượng, phát tín hiệu cảnh báo nếu xuất hiện bong bóng khí trong đường ống dẫn và truyền dữ liệu cảnh báo từ xa.
Điểm đột phá là các thông số về tốc độ và lượng dịch còn lại của từng bệnh nhân sẽ được đồng bộ trực tiếp về màn hình theo dõi tập trung tại phòng trực của các bác sĩ, điều dưỡng.
Khi phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc dịch truyền sắp cạn, hệ thống sẽ tự động phát âm thanh cảnh báo để ekip trực đến xử lý ngay mà không cần phải đi kiểm tra từng giường như trước.
Tác giả kỳ vọng sản phẩm hoàn chỉnh sẽ nâng cao năng lực điều trị, giảm tải công việc cho ngành điều dưỡng và có thể chuyển giao rộng rãi đến các bệnh viện khác trong tương lai.
Tiến sĩ Trần Thị Nguyệt Nga, bác sĩ dinh dưỡng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Đông Đô (Hà Nội), cho biết: Tinh bột kháng là loại tinh bột khi vào cơ thể sẽ được hấp thu chậm hơn, từ đó làm giảm tốc độ chuyển hóa thành glucose và giúp giữ đường huyết không tăng nhanh sau khi ăn. Cơm khi để trong tủ lạnh sẽ tạo ra lượng tinh bột kháng là những phân tử tinh bột đã tái cấu trúc liên kết với nhau tạo ra tinh thể mới kháng lại enzyme tiêu hóa tinh bột. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng cơm khi để trong tủ lạnh có nguy cơ nhiễm vi khuẩn gây bệnh và ngộ độc thực phẩm. Vì vậy, việc để cơm trong tủ lạnh phải đảm bảo an toàn thực phẩm.
"Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, cần thực hiện theo các khuyến nghị và thực hiện các bữa ăn cân đối đủ chất dinh dưỡng giúp cơ thể khỏe mạnh. Do đó, tôi không khuyên người bệnh chỉ áp dụng phương pháp ăn cơm nguội để tạo tinh bột kháng", tiến sĩ Nga nhấn mạnh.
Về nguyên tắc kiểm soát đường huyết toàn diện, tiến sĩ Nga lưu ý: Việc kiểm soát đường huyết không chỉ phụ thuộc vào tinh bột mà đòi hỏi một chế độ dinh dưỡng toàn diện, bao gồm: cân đối các chất sinh năng lượng; điều chỉnh hài hòa giữa tinh bột, chất đạm (protein) và chất béo (lipid) vì các chất này có sự chuyển hóa qua lại trong cơ thể. Ngoài ra, cần ăn đầy đủ chất xơ, vitamin và khoáng chất.
"Người bệnh tiểu đường cần tuyệt đối tuân thủ hướng dẫn sử dụng thuốc của bác sĩ chuyên khoa, kết hợp với xây dựng một chế độ ăn uống hợp lý và khoa học để kiểm soát bệnh an toàn, hiệu quả", tiến sĩ Nga khuyến cáo.
Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), thông tin thêm: Khi cơm được nấu chín rồi để nguội, đặc biệt là bảo quản ở môi trường khoảng 4 độ C, một phần tinh bột khó tiêu hóa hơn so với tinh bột thông thường. Nhờ đặc tính này, cơm nguội có thể được tiêu hóa chậm hơn, làm giảm tốc độ tăng đường huyết sau ăn. Một số nghiên cứu cho thấy hàm lượng tinh bột kháng trong 100 gr cơm có thể tăng từ khoảng 0,6 lên 1,6 gr sau khi làm lạnh 24 giờ. Mức tăng này vẫn khá nhỏ so với tổng lượng tinh bột trong khẩu phần.
Tiến sĩ Giang nhấn mạnh: Cơm nguội không phải là ít tinh bột hơn mà chỉ tiêu hóa chậm hơn một phần. Vì vậy, không thể coi đây là cách để ăn nhiều cơm mà vẫn kiểm soát được đường huyết hay giảm cân. Người dân không nên hiểu sai tác dụng của cơm nguội. Cơm nguội không phải "thần dược" giúp giảm cân hay kiểm soát đường huyết.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị Điều trị Ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM - cơ sở 3 cho biết, trong nhịp sống hiện đại, áp lực công việc cùng thói quen sinh hoạt thiếu điều độ khiến tình trạng mất ngủ và “nội nhiệt” (nóng trong, bứt rứt) ngày càng phổ biến.
Trước khi tìm đến thuốc, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng được xem là nền tảng quan trọng. Trong đó, củ sen - phần thân rễ nằm sâu trong bùn của cây sen - được xem là một đại diện tiêu biểu của phương pháp “thực trị” phương Đông, có khả năng làm dịu hệ thần kinh và hỗ trợ thanh nhiệt từ bên trong.
Củ sen có tên khoa học Nelumbo nucifera. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là nguồn vi chất phong phú.
Đáng chú ý, nhóm vitamin B - đặc biệt là vitamin B6 (pyridoxine) - đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và giấc ngủ.
Bên cạnh đó, củ sen chứa nhiều kali và magie nhưng ít natri, giúp hỗ trợ giãn mạch, ổn định huyết áp và thư giãn cơ thể. Hàm lượng vitamin C cao mang lại khả năng chống oxy hóa, góp phần tăng cường miễn dịch.
Ngoài ra, các hợp chất phenolic như catechin và axit gallic còn có tác dụng kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh.
Đối với mất ngủ và căng thẳng thần kinh, củ sen phát huy tác dụng qua hai cơ chế chính.
Thứ nhất, vitamin B6 tham gia vào quá trình chuyển hóa tryptophan thành serotonin và melatonin - 2 chất quan trọng giúp điều hòa tâm trạng và nhịp sinh học. Thiếu hụt vitamin này có thể góp phần gây rối loạn giấc ngủ và lo âu.
Thứ 2, với tình trạng “nóng trong người”, củ sen giúp làm mát cơ thể nhờ hàm lượng nước và chất điện giải dồi dào, từ đó giảm cảm giác khô miệng, bứt rứt.
Đồng thời, các hợp chất như tannin và vitamin K còn giúp tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ giảm các biểu hiện do “huyết nhiệt” như chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nổi mụn.
Theo y học cổ truyền, tác dụng của củ sen thay đổi tùy theo cách chế biến.
Vì vậy, người mất ngủ do thể hư nên ưu tiên dùng củ sen đã nấu chín. Ngược lại, nếu mất ngủ đi kèm biểu hiện “thực nhiệt” như bốc hỏa, táo bón, miệng khô, có thể dùng củ sen tươi với lượng phù hợp.
Từ lâu, củ sen đã được sử dụng trong nhiều món ăn - bài thuốc quen thuộc:
