Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 đã quy định rất rõ trách nhiệm của MTTQ VN và các tổ chức thành viên trong phòng, chống tham nhũng. Trước hết là tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng; phản biện xã hội, kiến nghị hoàn thiện chính sách, pháp luật về phòng, chống tham nhũng. Cạnh đó, kiến nghị việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa, phát hiện, xử lý tham nhũng; động viên nhân dân tham gia tích cực vào việc phát hiện, phản ánh, tố cáo, cung cấp thông tin về hành vi tham nhũng.
MTTQ VN và các tổ chức thành viên có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có thẩm quyền áp dụng các biện pháp phòng ngừa tham nhũng, xác minh vụ việc tham nhũng, xử lý người có hành vi tham nhũng, thu hồi tài sản tham nhũng, kiến nghị việc bảo vệ, khen thưởng người có công phát hiện, tố cáo hành vi tham nhũng.
Trong nhiều năm qua, MTTQ và các tổ chức thành viên đã chủ động, quyết liệt trên mặt trận phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực (PCTNLPTC). Báo cáo tổng kết giai đoạn 2021 - 2025 của Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể T.Ư cho thấy công tác PCTNLPTC trong hệ thống Mặt trận và các tổ chức thành viên từng bước đi vào nề nếp.
Công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về PCTNLPTC được xác định là mặt trận tư tưởng - văn hóa đặc biệt quan trọng, góp phần hình thành và củng cố văn hóa liêm chính trong toàn hệ thống Mặt trận và các tổ chức thành viên.
Hằng năm, cấp ủy, tổ chức Đảng MTTQ, các đoàn thể T.Ư đều ban hành kế hoạch học tập, quán triệt nghị quyết của Đảng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và PCTNLPTC. Các tổ chức Đảng trực thuộc duy trì nghiêm chế độ sinh hoạt định kỳ, đưa nội dung tự phê bình và phê bình, đấu tranh chống suy thoái, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa", PCTNLPTC thành nội dung thường xuyên. Qua đó, nhận thức và ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, đặc biệt là cán bộ lãnh đạo, quản lý trong việc tự rèn luyện, "tự soi, tự sửa", gìn giữ phẩm chất đạo đức, lối sống và chủ động phòng ngừa TNLPTC được nâng lên rõ rệt.
Song song, các cuộc thi và giải thưởng trên các cơ quan báo chí, truyền thông về chủ đề PCTNLPTC được đẩy mạnh. Qua đó, phản ánh kịp thời những gương tập thể, cá nhân điển hình; phê phán, uốn nắn những biểu hiện lệch chuẩn trong công tác, sinh hoạt của cán bộ, đảng viên.
Công tác tuyên truyền, công khai, minh bạch trong quản lý và sử dụng các quỹ nhân đạo, từ thiện, quỹ "Vì người nghèo", quỹ cứu trợ và các nguồn lực huy động từ nhân dân cũng được đặc biệt chú trọng giúp củng cố niềm tin của nhân dân, đồng thời phòng ngừa những biểu hiện tiêu cực, lợi dụng quỹ để trục lợi hoặc gây thất thoát nguồn lực hỗ trợ cộng đồng.
Đặc biệt, công tác cán bộ được xác định là khâu then chốt, có ý nghĩa quyết định trong nâng cao hiệu quả PCTNLPTC. Các nghị quyết, kết luận của T.Ư về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, về kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ, chống chạy chức, chạy quyền; về trách nhiệm nêu gương của cán bộ, đảng viên được nghiêm túc triển khai.
Công tác quy hoạch cán bộ được bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch. MTTQ cũng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát nội bộ, quản lý, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Các quy trình bổ nhiệm, luân chuyển cán bộ đều được thực hiện công khai, minh bạch, có sự giám sát của tổ chức Đảng Mặt trận và các tổ chức thành viên; siết chặt kỷ luật, kỷ cương, gắn đánh giá cán bộ với kết quả PCTNLPTC.
Về chống lãng phí, 5 năm qua, các cơ quan thuộc hệ thống MTTQ và các đoàn thể T.Ư đã xây dựng và ban hành trên 180 văn bản nội bộ về quản lý tài chính, tài sản công, quy trình công tác cán bộ, tiêu chuẩn, định mức, chế độ, hướng dẫn thực hiện quy tắc ứng xử, đạo đức nghề nghiệp, quy chế chi tiêu nội bộ, bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật và đặc thù của từng tổ chức. Các tổ chức thuộc hệ thống Mặt trận đều thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ chặt chẽ, thực hiện công khai, minh bạch ngân sách, mua sắm, đầu tư, tài sản công, tuyển dụng và công tác cán bộ, bảo đảm nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai và giám sát nội bộ.
Việc xây dựng văn hóa liêm chính, trách nhiệm nêu gương của người đứng đầu được cấp ủy, tổ chức Đảng MTTQ và các đoàn thể T.Ư quan tâm chỉ đạo sâu sát. 100% cán bộ lãnh đạo cấp vụ, cấp phòng, người đứng đầu các đơn vị trực thuộc đều cam kết nêu gương, không tham nhũng, không bao che, không tiếp tay cho tiêu cực. MTTQ cũng đã chủ động triển khai ứng dụng KH-CN, chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính, kiểm soát tài sản, thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn... để PCTNLPTC.
Ngày 25.3 vừa qua, Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ VN ban hành Kế hoạch số 138/KH-MTTW-BTT về tham gia công tác PCTNLPTC năm 2026 nhằm tiếp tục cụ thể hóa chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước về PCTNLPTC; phát huy vai trò của MTTQ VN và các tổ chức thành viên trong tuyên truyền, vận động, giám sát, phản biện xã hội, góp phần xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh.
Những năm qua, MTTQ VN và các tổ chức thành viên đã phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội đối với công tác PCTNLPTC. Từ năm 2016 tới tháng 10.2025, Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ VN đã tiếp nhận qua đường bưu điện 21.408 đơn, thư, khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân. Nhiều trong số đó có nội dung liên quan đến tham nhũng đã được Ban Thường vụ Ủy ban T.Ư MTTQ VN chuyển tới các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
Vai trò của Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư cộng đồng được phát huy mạnh mẽ. Từ năm 2021 đến nay, cả nước đã tổ chức hơn 300.000 cuộc giám sát của Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng hoạt động, với gần 600.000 lượt thành viên tham gia giám sát trực tiếp các công trình, dự án, chương trình đầu tư công, xây dựng cơ bản ở cơ sở. Thông qua đó, vai trò trực tiếp của nhân dân trong việc tham gia phòng ngừa, phát hiện TNLPTC được phát huy, đồng thời hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động giám sát, phản biện xã hội của MTTQ VN, góp phần xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Thông qua hoạt động giám sát, MTTQ VN và các tổ chức chính trị - xã hội trực tiếp phát hiện và kiến nghị xử lý nhiều vụ việc TNLPTC, như năm 2022, đã phát hiện dấu hiệu sai phạm trong công tác bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng tại một số dự án trọng điểm quốc gia, kiến nghị cơ quan chức năng thanh tra, xử lý. Năm 2023, nhiều vụ việc tiêu cực liên quan đến việc sử dụng ngân sách hỗ trợ người dân gặp khó khăn sau đại dịch Covid-19 và tình trạng thất thoát, lãng phí trong đầu tư công đã được MTTQ phát hiện, phản ánh, yêu cầu xử lý.
Qua giám sát về trách nhiệm nêu gương và đạo đức của người đứng đầu, đến nay gần 90% tỉnh, thành ủy đã ban hành quy định về trách nhiệm tiếp thu ý kiến giám sát của MTTQ và các đoàn thể, và gần 83% tỉnh, TP ban hành quy chế tiếp xúc, đối thoại trực tiếp của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân - thể hiện sự chuyển biến rõ rệt trong nhận thức và hành động về công tác PCTNLPTC gắn với xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
Qua giám sát đối với cán bộ, đảng viên tại cơ quan, nơi cư trú của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội, nhiều địa phương ghi nhận những trường hợp cán bộ có biểu hiện tiêu cực, vi phạm quy định nêu gương đã được phản ánh kịp thời, góp phần làm căn cứ cho công tác kiểm điểm, xử lý theo quy định của Đảng và pháp luật của Nhà nước. Công tác giám sát việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức được MTTQ VN và các tổ chức thành viên triển khai ngày càng chặt chẽ, thường xuyên, coi đây là một nội dung quan trọng để phòng ngừa, ngăn chặn tham nhũng, tiêu cực từ gốc.
Nhiều vụ việc do MTTQ và các đoàn thể phát hiện, kiến nghị xử lý đã được cơ quan chức năng tiếp thu và vào cuộc điều tra, xử lý nghiêm minh, trong đó có các trường hợp cán bộ bị xử lý kỷ luật, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
MTTQ VN, các tổ chức thành viên còn tích cực triển khai Chỉ thị số 27-CT/TW ngày 10.1.2019 của Bộ Chính trị về bảo vệ người phát hiện, tố giác, đấu tranh chống TNLPTC, qua đó củng cố niềm tin, khuyến khích nhân dân mạnh dạn tham gia phát hiện, phản ánh sai phạm, tạo ra mạng lưới giám sát xã hội rộng khắp.
MTTQ VN và các tổ chức thành viên cũng đã chủ động tăng cường phối hợp với các cơ quan Đảng, Nhà nước trong công tác PCTNLPTC. Công tác phối hợp được thể hiện rõ thông qua các quy chế phối hợp, chương trình công tác chung đã được ký kết và triển khai giữa Ban Thường trực Ủy ban T.Ư MTTQ VN với Ủy ban Kiểm tra T.Ư, Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước, Bộ Tư pháp, Ban Nội chính T.Ư và nhiều bộ, ngành liên quan.
Nâng cao chất lượng, hiệu quả thực chất công tác giám sát và phản biện xã hội; chủ động, tích cực tham gia xây dựng Đảng và Nhà nước, PCTNLPTC là một trong những mục tiêu quan trọng được nhấn mạnh trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ VN lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Tin Gốc: Thanh Niên
