“Tôi là nữ, độc thân, làm văn phòng, thu nhập lúc mua nhà khoảng 35-40 triệu một tháng. Tôi mua nhà năm 34 tuổi, khu vực cách trung tâm Quận 1 khoảng 30 phút di chuyển. Từ trải nghiệm bản thân, tôi thấy các bạn làm văn phòng nên cố gắng mua nhà, nhưng chấp nhận mua phân khúc vừa túi tiền để không quá áp lực tài chính. Ví dụ, tầm giá 3 tỷ đồng cho căn hộ hai phòng ngủ ở TP HCM có hai lựa: một là chung cư xa trung tâm một chút, hai là chung cư cũ nhưng điều kiện còn tốt.
Bài toán kinh tế đặt ra để so sánh giữa việc mua nhà và thuê nhà là lãi suất trả góp sẽ giảm dần theo nợ gốc giảm, còn tiền thuê nhà thì sẽ tăng dần theo thời gian. Ngoài ra, xét về yếu tố tâm lý, việc mua nhà sẽ ổn định chỗ ở, giúp bạn bớt một gánh nặng tâm lý (có chỗ học cho con, cảm giác có thành tựu sau 30 tuổi…). Từ đó, bạn sẽ bớt được gánh nặng tâm lý để có sức hướng đến các mục tiêu khác nhằm tạo ra dòng tiền.
Bên cạnh đó, việc mua nhà cũng sẽ tạo động lực để bạn cố gắng: mang một khoản nợ sẽ khiến bạn phải cân đối kỹ lưỡng chi tiêu, bớt các khoản chi không cần thiết, không có giá trị tích lũy dài hạn. Ví dụ, trước đây, tôi ăn uống, mua sắm, đi du lịch rất nhiều, nhưng từ sau khi mua nhà luôn cân nhắc kỹ càng, chi tiêu hợp lý hơn.
Một yếu tố khác cũng cần quan tâm là khả năng tăng thu nhập. Độ tuổi 30-50 là khoảng thời gian bạn có thể tạo ra thu nhập tốt nhất từ sức khỏe và độ chín nghề nghiệp. Tôi vay mua nhà trong 30 năm, nhưng thực tế chỉ 5-7 năm sau là trả xong nợ, lâu hơn thì cũng chỉ 10 năm là cùng. Khi ấy tôi mới 45 tuổi, vẫn tươi sáng hơn bức tranh 50-60 tuổi lưng đau, chân mỏi, vẫn còng lưng trả nợ hoặc kiếm tiền trả tiền thuê nhà hàng tháng”.
Đó là chia sẻ của độc giả Hoai Nguyen xung quanh bài toán mua nhà của người trẻ. Báo cáo phân tích của Avison Young Việt Nam cho thấy nhu cầu nhà ở của người trẻ vẫn lớn nhưng cách tiếp cận đang thay đổi khi giá nhà tăng nhanh, khả năng tích lũy thu hẹp và tư duy tiêu dùng khác trước. Thị trường theo đó đang hình thành ba nhóm người trẻ với lựa chọn khác nhau về định hướng an cư: Nhóm đầu tiên là những người “chờ cơ hội”, vẫn muốn sở hữu nhà nhưng ngày càng thận trọng trước biến động lãi suất, tín dụng và giá bán. Nhóm thứ hai chọn “đánh đổi để sở hữu” với tâm lý càng chờ càng khó mua. Cuối cùng là nhóm xem thuê nhà như lựa chọn dài hạn.
Lựa chọn đánh đổi để mua nhà sớm, bạn đọc Thanhtutruong bình luận: “Tôi vài năm trước cũng từng đau đầu giữa các ngã rẽ: ở thuê tiếp để thảnh thơi hay gồng mình vay mua nhà? Cuối cùng tôi chọn mua ngay, và đến giờ nhìn lại mới thấy đó là quyết định đúng đắn nhất. Thực ra, tâm lý sợ áp lực nợ nần là hoàn toàn bình thường. Nhưng có một sự thật là: càng chần chừ thì tốc độ tích lũy thu nhập sẽ chẳng bao giờ đuổi kịp tốc độ tăng của bất động sản. Tiền thuê nhà mỗi tháng tưởng là bài toán an toàn, nhưng thực chất là mình đang ‘trả góp’ cho tài sản của người khác, hết hợp đồng là trắng tay. Trong khi nếu khéo vun vén, cố thêm một chút để vay mua nhà, khoản tiền đó sẽ biến thành tiền tích lũy vào chính cái tổ ấm của mình”.
Trong khi đó, dẫn chứng trường hợp điêu đứng sau khi vay nợ mua nhà, độc giả Saumaithd cảnh báo: “Vay quá khả năng, lãi suất thả nổi thì gồng trả lãi không nổi, có khi còn mất nhà như chơi. Tôi có vợ chồng đứa cháu mua nhà 3 tỷ, vay 1,5 tỷ, lãi ngân hàng chỉ 7,5%. Thu nhập từ cửa hàng sửa xe máy của cháu chỉ 30 triệu một tháng, không cố định. Ban đầu, mỗi tháng cháu phải trả cả gốc lẫn lãi ngân hàng khoảng 20 triệu. Nhưng giờ, lãi suất thả nổi tăng lên 14%, tức mỗi tháng cháu phải trả lãi tăng thêm 5 triệu.
Vậy là cả nhà cháu chỉ còn dư 5 triệu đồng một tháng để chi tiêu cho gia đình bốn người, không biết xoay sở sống thế nào? Giờ bữa cơm nhà cháu chỉ còn rau và nước tương, phải cắt hết các lớp học thêm của các con. Thế nên, ‘liệu cơm gắp mắm’ khi mua nhà với hoàn cảnh của từng người là rất cần thiết để không rơi vào ngõ cụt”.
Tôi từng nghe không ít bạn bè cùng trang lứa nói về chuyện nhà cửa, đất đai của bố mẹ như một "khoản để dành" cho tương lai. Có người tính chuyện cưới vợ, sinh con dựa vào việc sau này sẽ được chia tài sản. Có người thậm chí còn trách bố mẹ vì không mua thêm nhà, không tích lũy đủ nhiều để con cái "đỡ vất vả". Nhưng trong gia đình tôi, bố mẹ lại có một quan điểm hoàn toàn khác.
Bố mẹ tôi có một căn nhà ở Hà Nội và hai mảnh đất ở ngoại thành. Với khối tài sản như vậy, nhiều người sẽ nghĩ hai anh em tôi chắc hẳn rất yên tâm vì sau này cũng sẽ có một phần thừa kế đáng kể. Thế nhưng, từ khi chúng tôi còn nhỏ đến lúc trưởng thành, bố mẹ luôn nói rất rõ: "Tất cả những gì bố mẹ làm ra là để yên tâm dưỡng già, để không phải phụ thuộc vào các con. Thế nên sau này, bố mẹ sẽ bán tài sản để tự lo cho mình. Bố mẹ chỉ có trách nhiệm lo cho các con ăn học đến khi trưởng thành. Còn cuộc sống sau này, các con phải tự lo lấy, đừng coi tài sản đó là của mình".
Lúc còn trẻ, thú thật tôi cũng từng thấy bố mẹ hơi cứng rắn. Nhìn nhiều gia đình mua nhà cho con, cho tiền mở cửa hàng hay hỗ trợ vài tỷ đồng để ổn định cuộc sống, đôi khi tôi cũng chạnh lòng. Tôi từng nghĩ nếu bố mẹ có điều kiện thì giúp con một chút cũng đâu có gì sai. Nhưng càng lớn, càng đi làm và chứng kiến nhiều câu chuyện xung quanh, tôi càng hiểu vì sao bố mẹ lại suy nghĩ như vậy.
Tôi từng gặp những người mới ngoài 30 tuổi nhưng đã mặc định nhà của bố mẹ rồi cũng sẽ là nhà của mình. Họ ngại cố gắng vì luôn nghĩ còn có "đường lui". Có người còn xảy ra mâu thuẫn với anh chị em chỉ vì tài sản của bố mẹ vẫn còn đó nhưng ai cũng muốn tính trước phần mình. Thậm chí, có gia đình bố mẹ vẫn khỏe mạnh nhưng con cái đã nhiều lần gây áp lực đòi sang tên nhà đất.
Mỗi lần chứng kiến những câu chuyện như vậy, tôi lại thấy cách dạy con của bố mẹ mình đáng trân trọng hơn. Bố mẹ không giàu đến mức có thể cho anh em tôi mọi thứ ngay từ đầu. Nhưng điều quý nhất mà họ cho chúng tôi là một tư duy sống độc lập. Ngay từ khi đi làm, tôi đã xác định rằng nếu muốn có nhà thì phải tự tích lũy, muốn có cuộc sống tốt hơn thì phải nâng cao năng lực của bản thân. Tôi chưa bao giờ dám nghĩ tài sản của bố mẹ là phương án dự phòng cho cuộc đời mình.
>> Tôi chậm hơn bạn bè 10 năm vì không có tài sản thừa kế của bố mẹ
Chính suy nghĩ ấy khiến tôi thấy nhẹ nhõm. Tôi không phải thấp thỏm xem sau này mình được chia bao nhiêu, cũng không có tâm lý so bì với anh em. Điều tôi quan tâm là làm sao để cuộc sống của mình ngày hôm nay tốt hơn ngày hôm qua. Đến khi bố mẹ lớn tuổi hơn, tôi càng thấm thía vì họ tự lo được cho mình, không trở thành gánh nặng của con cái.
Thực tế, tuổi già có rất nhiều khoản chi không ai lường trước được. Chi phí khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe hay những biến cố bất ngờ đều có thể khiến số tiền tích góp cả đời nhanh chóng vơi đi. Nếu bố mẹ giữ tài sản để bảo đảm cuộc sống của chính mình, theo tôi, đó là một quyết định hoàn toàn hợp lý. Tài sản ấy trước hết là thành quả lao động của họ, và họ có quyền sử dụng nó để sống một tuổi già an yên, tự chủ.
Tôi cũng không đồng tình với quan điểm cho rằng bố mẹ có nhiều tài sản thì đương nhiên phải cho con càng sớm càng tốt. Làm cha mẹ không có nghĩa là phải hy sinh đến mức đánh đổi cả sự an toàn tài chính của tuổi già. Trách nhiệm của cha mẹ là nuôi con khôn lớn, cho con học hành, dạy con cách sống tử tế và tự lập. Còn trách nhiệm của con là tự xây dựng cuộc sống của chính mình.
Nếu sau này bố mẹ còn tài sản để lại, đó là điều may mắn chứ không phải điều hiển nhiên. Tôi nghĩ nhiều người trẻ ngày nay cần thay đổi cách nhìn về chuyện thừa kế. Đừng coi đó là quyền lợi mặc định, càng không nên lấy nó làm động lực hay điểm tựa cho cuộc đời mình. Khi còn trẻ, còn khỏe và còn thời gian, điều đáng làm nhất là học tập, làm việc và tích lũy cho chính bản thân thay vì tâm lý "sinh ra đã có sẵn". Đó mới là tài sản giá trị nhất mà cha mẹ có thể để lại cho con.
Tôi cho rằng việc bỏ được cờ bạc hay không phần lớn vẫn phụ thuộc vào bản thân mỗi người, đặc biệt là nhận thức và khả năng kiểm soát chính mình. Cờ bạc không khó bỏ như nhiều người nghĩ. Điều khó nhất là chiến thắng lòng tham và những ham muốn bên trong mình.
Tôi từng có khoảng thời gian sa vào cờ bạc, từ năm 2020 đến 2021. Ngay từ khi bắt đầu dính vào, tôi đã hiểu đây là một trò chơi mà người tham gia khó có thể thắng lâu dài. Dù vậy, tôi vẫn lao vào với suy nghĩ mình có thể kiểm soát được mọi thứ, kịp rút chân khi có lời nhẹ.
Ban đầu, tôi tự đặt ra những nguyên tắc rất chặt chẽ. Mỗi ngày, nếu thắng khoảng 10 triệu đồng là tôi dừng ngay. Ngược lại, nếu thua 10 triệu đồng tôi cũng nghỉ chơi, không cố gỡ. Có những giai đoạn, tôi thắng tới 20 ngày trong một tháng. Chính những lần thắng ấy khiến tôi càng tin rằng mình là "vua cờ bạc" đang làm chủ cuộc chơi.
Nhưng rồi đại dịch Covid-19 ập đến. Thời gian ở nhà nhiều hơn, công việc bị gián đoạn, tôi có quá nhiều thời gian rảnh. Từ chỗ chơi có chừng mực, tôi bắt đầu chơi nhiều hơn. Mức cược cũng tăng dần theo thời gian. Những nguyên tắc tôi từng đặt ra cho bản thân dần bị phá vỡ lúc nào không hay.
Khi lòng tham lớn hơn sự tỉnh táo, mọi thứ nhanh chóng vượt khỏi tầm kiểm soát. Chỉ trong giai đoạn dịch bệnh đó, tôi thua hơn một tỷ đồng. Tôi vẫn nhớ như in ngày cuối cùng mình tham gia cờ bạc. Hôm ấy, tôi mất hơn 500 triệu đồng chỉ trong một ngày. Tài khoản của tôi khi đó vẫn còn tiền, nghĩa là tôi vẫn có thể tiếp tục chơi để tìm cách gỡ gạc. Nhưng chính khoảnh khắc ấy, tôi quyết định dừng lại.
>> Đứa bạn học giỏi, lương cao bỗng báo nợ trăm triệu, phải bán đất
Tôi tự nhủ số tiền đã mất sẽ là học phí cho một bài học đắt giá. Nếu muốn lấy lại những gì đã mất, tôi phải kiếm bằng công việc chân chính chứ không phải tiếp tục lao vào một vòng xoáy cờ bạc không có điểm dừng.
Thời gian đầu từ bỏ cờ bạc quả thực không hề dễ dàng. Trong đầu tôi luôn xuất hiện một tiếng nói khác, thúc giục rằng chỉ cần chơi thêm một lần nữa là có thể gỡ lại toàn bộ số tiền đã mất. Tôi tin rằng bất kỳ ai từng sa vào cờ bạc cũng sẽ hiểu cảm giác đó. Nếu nhận thức không đủ mạnh, nếu lý trí không thắng nổi ham muốn, có lẽ tôi đã quay lại con đường cũ.
Cờ bạc vốn là một vòng luẩn quẩn. Khi thắng, người ta muốn thắng nhiều hơn nữa vì không bao giờ thấy đủ. Khi thua, người ta lại càng lao vào để gỡ. Đến lúc gỡ được thì lại tiếp tục muốn thắng thêm. Cứ như vậy, lòng tham dần che mờ lý trí, khiến người chơi đánh mất bản thân lúc nào không hay.
Điều tôi nhận ra sau tất cả là tiền kiếm được từ cờ bạc thường không mang lại nhiều giá trị. Đó là khoản tiền đến quá dễ dàng nên người ta cũng tiêu đi rất dễ dàng. Trong khi đó, những gì mất đi lại chính là đồng tiền được tạo ra từ công sức, thời gian và mồ hôi của mình.
Hơn một tỷ đồng tôi từng mất là cái giá rất đắt. Nhưng đổi lại, tôi học được một điều quan trọng: không có cách nào làm giàu bền vững ngoài lao động và công việc chân chính. Và chỉ khi chấp nhận từ bỏ ý nghĩ "gỡ lại", người ta mới thực sự bước ra khỏi cờ bạc.
Tôi là nhân viên của một công ty thương mại ở TP HCM, lương khoảng 18 triệu đồng một tháng. Mức thu nhập này không quá cao nhưng cũng đủ để tôi trang trải cuộc sống ở Sài Gòn và dành dụm một khoản nhỏ. Tôi không ngại làm thêm giờ nếu công việc thật sự cần. Có những giai đoạn chạy dự án, cả nhóm ở lại đến 9-10 giờ tối để kịp tiến độ, tôi luôn sẵn sàng.
Nhưng điều khiến tôi mệt mỏi là việc ngoài giờ ở công ty dần trở thành một điều mặc định. Ngày nào cũng vậy, khoảng 8-9 giờ tối, điện thoại của tôi lại rung lên với tin nhắn từ sếp: "Em chỉnh lại slide để mai gặp khách nhé", "viết thêm giúp anh nội dung cho báo cáo", "kiểm tra lại số liệu doanh thu", hoặc "làm nhanh bản kế hoạch này để sáng mai duyệt". Có hôm gần 11 giờ đêm, tôi vẫn phải mở laptop chỉ để sửa vài chi tiết trong bản thuyết trình.
Cuối tuần, đang đưa vợ con đi siêu thị hay ăn cơm với bố mẹ, tôi vẫn nhận được yêu cầu chỉnh sửa file hoặc gửi lại tài liệu. Vấn đề chưa bao giờ sếp hỏi: "Em có đang bận không?" hay "em có thể làm ngay được không?". Công việc cứ được giao như mệnh lệnh từ trên ban xuống, còn việc tôi đang làm gì ngoài giờ dường như không phải điều cần cân nhắc.
Có lần tôi đang dự sinh nhật mẹ. Điện thoại liên tục báo tin nhắn từ sếp thúc giục vì một bản báo cáo cần sửa ngay trong tối hôm đó. Tôi lặng lẽ xin phép mọi người ra xe lấy laptop làm việc gần một tiếng. Khi quay lại, bánh sinh nhật đã cắt xong. Mẹ chỉ cười bảo: "Con bận thì ráng giữ sức khỏe". Nghe vậy, tôi thấy vừa thương mẹ, vừa chạnh lòng.
>> 3 năm nay tôi bị sếp 'sa thải thầm lặng'
Điều đáng nói là tôi không hề được tính thêm tiền làm ngoài giờ. Mọi thứ diễn ra như một thói quen ngầm: sếp nhắn thì nhân viên trả lời, sếp giao thì nhân viên làm. Nếu phản hồi chậm, hôm sau tôi sẽ bị trách rằng thiếu tinh thần trách nhiệm. Lâu dần, tôi hình thành thói quen luôn để điện thoại bên cạnh, kể cả lúc ăn cơm hay chuẩn bị đi ngủ. Chỉ cần tiếng thông báo vang lên là đầu óc lập tức nghĩ ngay tới công việc. Thời gian dành cho gia đình của tôi bị cắt vụn bởi những lần mở máy tính, điện thoại để làm việc.
Tôi hiểu làm quản lý cũng chịu nhiều áp lực. Có những tình huống khách hàng đổi yêu cầu vào phút chót hoặc phát sinh sự cố cần xử lý ngay. Nhưng phần lớn những việc tôi nhận buổi tối đều xuất phát từ việc sếp không chủ động sắp xếp giao ngay trong giờ làm việc hoặc có thể chờ đến sáng hôm sau cũng chẳng sao. Chỉ vì người giao việc đã quen nhắn bất cứ lúc nào, còn người nhận thì không dám từ chối.
Tôi nghĩ một người đi làm nhận lương thì phải có trách nhiệm với công việc. Nhưng nhận lương mỗi tháng không có nghĩa là bán luôn cả buổi tối, cuối tuần hay những bữa cơm gia đình cho công việc. Giá như trước khi giao việc ngoài giờ, người quản lý có thể hỏi một câu đơn giản: "Em có tiện làm lúc này không?", có lẽ nhân viên chúng tôi sẽ cảm thấy mình được tôn trọng hơn rất nhiều.
