Ẩn họa phía sau trào lưu ‘ứng cử Trưởng thôn’ trên mạng

"Việt Nam không nên cố xây thêm một mô hình AI nền tảng khổng lồ giống các tập đoàn lớn. Thay vào đó, nên tận dụng những gì Google, Meta hay OpenAI đã xây dựng, rồi phát triển ứng dụng phù hợp riêng với Việt Nam", ông Curtis S. Chin, Giám đốc phụ trách thị trường toàn cầu của Viện Milken (Mỹ), nói tại sự kiện GStar 2026, diễn ra tại TP HCM ngày 29/5.

Ông Jay Kim, Chủ tịch kiêm CEO hãng dược Boryung, kiêm thành viên hội đồng quản trị công ty chăm sóc sức khỏe và vũ trụ Axiom Space, đồng tình và cho rằng vấn đề không chỉ đúng với AI mà còn với mọi ngành công nghệ mới. Lấy công nghiệp vũ trụ làm ví dụ, ông nói trước đây nhiều quốc gia châu Á, gồm cả Hàn Quốc quê hương ông, cố gắng theo đuổi chiến lược "đi sau để bắt kịp" Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản.

"Nhưng với công nghệ mới hiện nay, các nước cần chọn con đường riêng có ý nghĩa cho nhân loại, thay vì chỉ cố bắt kịp người khác", ông Kim nói. "Việt Nam không nên đi theo chiến lược 'fast-follower', mà nên theo đuổi những hướng đi thật sự có giá trị cho thế giới".

Chiến lược fast-follower (bắt chước nhanh) là thuật ngữ chỉ doanh nghiệp không đi tiên phong tạo ra thị trường, mà chờ đối thủ đi đầu (first-mover) thử nghiệm trước, sau đó nhanh chóng tiếp cận, cải tiến sản phẩm và dùng lợi thế quy mô để chiếm lĩnh thị trường.

TS Bùi Hải Hưng, Phó chủ tịch phụ trách công nghệ Qualcomm AI Research, cựu CEO VinAI và từng làm tại Google DeepMind, lấy công việc tại công ty ông làm ví dụ. Ông cho biết, khi chưa được Qualcomm mua lại, VinAI chú trọng nhiều đến mô hình AI mạnh như GAN-VAE (kết hợp khả năng tạo ra dữ liệu siêu chân thực của công nghệ GAN với hiểu biết cấu trúc dữ liệu của VAE nhằm tạo ra hình ảnh, âm thanh hoặc dữ liệu mới chất lượng cao và có kiểm soát), thậm chí công bố nghiên cứu đều đặn tại các hội nghị AI lớn.

"Nhưng rất nhanh, chúng tôi nhận ra Việt Nam không thể cạnh tranh trực tiếp với các tổ chức sở hữu lượng GPU khổng lồ. Vì thế, chúng tôi chuyển sang tập trung vào bài toán giới hạn tài nguyên, giải pháp chạy trên GPU nhỏ hoặc thậm chí điện thoại", ông nói. "Chúng tôi tối ưu mô hình nhỏ hơn nhưng vẫn giữ được phần lớn năng lực, đồng thời nhận ra điều này rất quan trọng vì nhiều tác vụ AI xử lý dữ liệu riêng tư, nên tốt nhất thực hiện ngay trên thiết bị. AI trên thiết bị vừa tiết kiệm tài nguyên, vừa bảo vệ riêng tư và giảm độ trễ".

Sau khi về Qualcomm AI Research, ông cho biết mục tiêu đó vẫn không thay đổi, với các ứng dụng tiềm năng vô cùng lớn, như hệ thống cần độ trễ thấp, thiết bị đeo thông minh, robot, kính thông minh...

Yi Tay, nhà nghiên cứu cấp cao của Google DeepMind, đánh giá AI đang bước vào giai đoạn mới sau nhiều năm chỉ tập trung mở rộng mô hình. Theo ông, cộng đồng nghiên cứu từng tin chỉ cần tăng kích thước mô hình, lượng dữ liệu và năng lực tính toán thì trí thông minh sẽ tiếp tục tăng lên, nhưng tác nhân AI (AI agent) cho thấy điều đó chưa đủ. Ông cho rằng thay vì xây dựng các mô hình từ đầu, doanh nghiệp có thể tận dụng mã nguồn mở và tinh chỉnh cho tác vụ riêng, hoặc xây dựng các lớp kết nối nhiều thành phần AI khác nhau. "Tác động lớn hơn sẽ đến từ khả năng ứng dụng AI vào bài toán thực tế", ông nói.

Trong khi đó, theo TS Lương Minh Thắng, Giám đốc nghiên cứu Google DeepMind kiêm nhà đồng sáng lập tổ chức phi lợi nhuận về phát triển AI New Turing Institute (NTI), thế giới đang chuyển từ "kỷ nguyên dữ liệu" sang "kỷ nguyên trải nghiệm", do đó doanh nghiệp Việt nên hướng đến trải nghiệm người dùng hơn là tập trung cho vấn đề khác. "Bước tiếp theo là xây dựng môi trường mô phỏng để AI tích lũy trải nghiệm, chẳng hạn mô phỏng thế giới thực để AI điều hướng ngoài đời, hay mô phỏng tế bào ảo để thử nghiệm thuốc", ông nói.

Đồng quan điểm, bà Wendy Nguyễn, nhà đồng sáng lập Pacific Gateway Partners, cho rằng Việt Nam có ưu thế lớn về con người và đây mới là yếu tố cần được chú trọng nhiều nhất trong kỷ nguyên AI thay vì tập trung cho công nghệ. "Người Việt có sự bền bỉ, khát vọng và không dễ bỏ cuộc. Đó là tài sản quý cần được giữ gìn", bà nói.

Bà kể trong chuyến đi này, một lãnh đạo cấp cao đã nói rằng ở nhiều nơi, khi mọi người giàu lên hoặc có cuộc sống tốt hơn, họ sẽ giảm phấn đấu. Tuy nhiên, cuộc sống của người Việt cũng đang ngày một tốt hơn nhưng vẫn giữ tinh thần muốn vươn lên. "Chính tinh thần ấy mới là động lực quan trọng nhất giúp Việt Nam tiến lên ở bất cứ lĩnh vực nào", bà nói.

Dù vậy, bà cảm thấy môi trường startup AI toàn cầu hiện phát triển thiếu lành mạnh. Trước đây, các nhà sáng lập rất vất vả để gọi vốn, còn bây giờ chỉ cần một ý tưởng và cái tên là có thể huy động hàng tỷ USD. Theo bà, nhà đầu tư tại Việt Nam nói riêng cần thận trọng hơn và nhìn lại xem hệ sinh thái AI có đang phát triển "quá nóng" hay không.

Còn theo TS Ed H. Chi, Phó chủ tịch nghiên cứu Google DeepMind, để phát triển con người, Việt Nam cần xây dựng kỹ năng ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường, đặc biệt kỹ năng ra lệnh cho AI.

"Kỹ năng quan trọng nhất trong tương lai có thể không phải là trả lời câu hỏi, mà là biết đặt câu hỏi", ông nói. "Các mô hình rất giỏi trả lời, nhưng kém trong việc đặt câu hỏi hay. Trong tương lai, khả năng đặt đúng câu hỏi sẽ trở thành kỹ năng cực kỳ quan trọng".

Theo ông, điều này đúng không chỉ trong giáo dục mà cả kinh doanh, khi giá trị lớn nhất nằm ở việc tìm đúng câu hỏi cần giải quyết. "Chúng ta đang xây dựng 'động cơ trí tuệ'. Giờ là lúc nghĩ xem sẽ dùng động cơ đó như thế nào để phục vụ nhân loại, đặc biệt trong giáo dục và chuẩn bị cho thế hệ tiếp theo sống cùng AI", ông nói thêm.

Diễn đàn GStar 2026 là sự tiếp nối loạt sự kiện AI thường niên được NTI, tiền thân là VietAI, tổ chức từ năm 2018 với mục tiêu kết nối cộng đồng AI Việt với chuyên gia toàn cầu. Các sự kiện trước đó có sự xuất hiện của một số chuyên gia và người nổi tiếng về trí tuệ nhân tạo, như CEO OpenAI Sam Altman và Giám đốc phòng thí nghiệm AI của Đại học Stanford Christopher Manning tại AI Day 2023, hay nhà khoa học trưởng của Google Jeff Dean tại GenAI 2024.

Tin Gốc: Vnexpress

Tuy nhiên, khi thiết bị này gặp sự cố, nó có thể trở thành cơn ác mộng cho người sử dụng. Dù sở hữu một thương hiệu điều hòa uy tín, nhiều người vẫn có thể đặt ra câu hỏi: Khi nào thì điều hòa sẽ hỏng? Câu trả lời phụ thuộc vào loại hệ thống mà người dùng đang sử dụng.

Điều hòa treo tường, vốn phổ biến trong các gia đình, thường có tuổi thọ từ 8 đến 10 năm. Những thiết bị này chỉ được thiết kế để làm mát phòng duy nhất, do đó tuổi thọ của chúng có thể ngắn hơn so với các hệ thống lớn hơn. Điều hòa di động cũng có tuổi thọ tương tự, khoảng 10 năm. Mặc dù vậy, các máy điều hòa treo tường hiện đại ngày nay thường kéo dài từ 10 đến 15 năm.

Khi nói đến độ bền lâu dài, hệ thống điều hòa không khí trung tâm vượt trội hơn hẳn. Các hệ thống điều hòa này thường hoạt động hiệu quả trong khoảng 15 đến 20 năm. Khác với các dòng điều hòa nhỏ hơn, điều hòa trung tâm được thiết kế để làm mát một khu vực lớn hơn, vì vậy chúng cần có khả năng hoạt động mạnh mẽ và bền bỉ theo thời gian.

Nhưng dù điều hòa có tốt đến đâu, việc bảo trì định kỳ được xem là yếu tố quyết định đến tuổi thọ của chúng. Dù người dùng sử dụng loại điều hòa nào, tuổi thọ tổng thể vẫn có thể khác nhau. Việc bảo trì thường xuyên giúp tối ưu hóa hiệu suất của điều hòa, trong khi thiếu bảo trì có thể làm giảm tuổi thọ thiết bị.

Một số công việc bảo trì đơn giản có thể thực hiện tại nhà, như kiểm tra và thay thế bộ lọc không khí theo khuyến nghị của nhà sản xuất. Nếu có dàn nóng ngoài trời, hãy thường xuyên kiểm tra để loại bỏ bụi bẩn, lá cây hay bất kỳ vật cản nào có thể ảnh hưởng đến luồng không khí. Những công việc này có thể giúp điều hòa hoạt động hiệu quả, ngay cả trong những đợt nắng nóng.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, người dùng sẽ cần sự trợ giúp từ chuyên gia. Việc lên lịch kiểm tra định kỳ với một kỹ thuật viên điều hòa là điều cần thiết, đặc biệt với các hệ thống điều hòa trung tâm cần có kỹ thuật viên chuyên nghiệp. Họ có chuyên môn để làm sạch các bộ phận quan trọng như dàn lạnh, quạt, động cơ và hệ thống thoát nước. Việc tự thực hiện bảo trì, đặc biệt khi liên quan đến thiết bị điện tử, có thể dẫn đến nguy hiểm.

Tin Gốc: Thanh Niên

Mục tiêu nhiệm vụ

Khác với chương trình Apollo (1962-1972), Artemis không chỉ hướng đến "cắm cờ và để lại dấu chân" với những chuyến ghé thăm Mặt Trăng ngắn hạn 1-3 ngày mà muốn thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người, đồng thời tạo bước đệm cho việc khám phá Sao Hỏa. NASA dự định xây dựng căn cứ ở cực nam Mặt Trăng, nơi có trữ lượng băng lớn có thể cung cấp nước uống, oxy để hít thở và nhiên liệu cho tên lửa oxy-hydro.

Các phi hành gia của 6 chuyến đổ bộ Mặt Trăng trong chương trình Apollo đã mang về 382 kg đất đá từ thiên thể này, nhưng tất cả đều đến từ vùng xích đạo ở phía gần (phía luôn đối diện Trái Đất). Cực nam Mặt Trăng cổ xưa hơn nhiều với vật liệu bề mặt có niên đại hơn 4 tỷ năm, hứa hẹn mang lại thêm nhiều thông tin khoa học quý giá.

Tiến độ

NASA chỉ mất 8 năm từ lúc đưa phi hành gia đầu tiên vào vũ trụ đến khi đưa phi hành gia Neil Armstrong và Buzz Aldrin của tàu Apollo 11 đáp xuống Mặt Trăng năm 1969, kịp thời hạn mà cựu tổng thống Mỹ John Kennedy đề ra.

Chương trình Artemis tiến triển chậm hơn đáng kể sau nhiều thập kỷ Mỹ do dự xác định xem đích đến ưu tiên là Mặt Trăng hay Sao Hỏa. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu. Vụ phóng cuối cùng cũng diễn ra thành công hôm 1/4.

Sự chậm chạp này là lý do Jared Isaacman, tân giám đốc NASA, thông báo cải tổ chương trình hồi tháng 2. Với mong muốn noi theo Apollo, ông bổ sung một nhiệm vụ giữa Artemis II và cuộc đổ bộ Mặt Trăng, hiện được chuyển thành Artemis IV và dự kiến diễn ra năm 2028.

Trong nhiệm vụ mới bổ sung Artemis III, dự kiến diễn ra năm 2027, phi hành đoàn sẽ ở gần Trái Đất hơn, giống như Apollo 9 năm 1969. Họ sẽ thực hành ghép nối tàu vũ trụ Orion trên quỹ đạo Trái Đất với một hoặc cả hai tàu đổ bộ Mặt Trăng đang được phát triển bởi SpaceX và Blue Origin.

Đối thủ và đối tác

Một điểm giống với Apollo là Artemis cũng có đối thủ theo sát. Tuy nhiên, thay vì cạnh tranh với chương trình của Liên Xô như vài chục năm trước, Artemis đang cạnh tranh với chương trình Mặt Trăng của Trung Quốc. Nước này đã có tàu hạ cánh thành công ở phía xa - quốc gia duy nhất đạt được thành tựu đó đến nay - và đang nỗ lực đưa phi hành gia đáp xuống gần cực nam Mặt Trăng vào năm 2030.

Mỹ đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV, nhưng chương trình thường xuyên gặp trở ngại và chậm tiến độ. Một số chuyên gia thậm chí dự đoán Trung Quốc sẽ đi trước Mỹ trong cuộc đua Mặt Trăng mới.

Tuy nhiên, lần này Mỹ không đơn độc. Trong khi Apollo là dự án hoàn toàn của Mỹ, nay có 60 nước tham gia ký kết Hiệp định Artemis - thỏa thuận quốc tế trong đó các thành viên cam kết ủng hộ việc khám phá không gian hòa bình, đồng thời đóng góp kinh phí, module và phi hành gia cho mục tiêu chung.

Năm 2021, Trung Quốc và Nga cũng tuyên bố hợp tác, cam kết thành lập Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS) vào năm 2035.

Tên lửa, tàu vũ trụ và trang thiết bị

Tên lửa Saturn V của chương trình Apollo cao 110 m với 5 động cơ ở tầng đầu tiên. Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) của chương trình Artemis cao 98 m nhưng có lực đẩy cất cánh mạnh hơn, đạt khoảng 4.000 tấn, và là tên lửa mạnh nhất của NASA. Hai bên hông SLS gắn hai tên lửa đẩy nhiên liệu rắn giống thời tàu con thoi, ngoài ra còn trang bị 4 động cơ RS-25. Trong khi Saturn V đã phóng hai lần trước khi chở phi hành gia, SLS mới chỉ phóng một lần vào tháng 11/2022, trong nhiệm vụ Artemis I.

Tàu Apollo chở được tối đa ba người lên Mặt Trăng, có 5 cửa sổ, đường kính đáy 4 m và cung cấp khoảng 6 m3 không gian sinh hoạt. Trong khi đó, phi hành đoàn Artemis II đang tới Mặt Trăng bằng Orion, tàu vũ trụ hiện đại bậc nhất.

Orion chở được tối đa 4 người, có 6 cửa sổ, đường kính đáy 5 m và thể tích lớn hơn đáng kể, đạt 9,4 m3. Điều này không chỉ cung cấp cho phi hành gia nhiều không gian sinh hoạt hơn mà còn giúp họ không phải ngủ trên ghế phóng, thay vào đó có thể dùng võng buộc vào tường, trần và hầm kết nối bên trong tàu.

Để xử lý chất thải, phi hành gia Apollo phải sử dụng hệ thống bất tiện gồm phễu, ống dẫn, túi và khăn lau dùng một lần, viên kháng sinh. Hiện tại, điều kiện vệ sinh cải thiện đáng kể khi phi hành đoàn Artemis có nhà vệ sinh riêng với cửa, đảm bảo sự kín đáo. Nhà vệ sinh này trị giá 23 triệu USD và mất 6 năm để phát triển. Nó sử dụng hệ thống hút thay cho trọng lực, tách riêng chất lỏng và chất rắn. Chất lỏng được xả ra ngoài không gian, trở thành những hạt băng, còn chất rắn được lưu trữ hợp vệ sinh trên tàu.

Tàu Orion cũng có sức mạnh tính toán vượt trội hơn nhiều. Phi hành đoàn Artemis II sẽ sử dụng các máy tính xử lý dữ liệu nhanh gấp 20.000 lần máy tính của Apollo và có bộ nhớ lớn gấp 128.000 lần. Máy tính duy nhất của Apollo, với 4 kilobyte RAM và 72-74 kilobyte ROM, thậm chí còn yếu hơn máy tính bỏ túi hiện đại.

Khác với Apollo, Orion có khu bếp để chuẩn bị bữa ăn. Con tàu cũng có không gian để tập thể dục, điều thiết yếu với phi hành gia vì môi trường vi trọng lực có thể gây suy giảm cơ bắp. Ngoài ra, trong khi các tàu Mercury, Gemini, Apollo và tàu con thoi lấy năng lượng từ pin lưu trữ điện và pin nhiên liệu trên tàu, Orion lại tận dụng năng lượng tái tạo từ pin Mặt Trời.

Bộ đồ vũ trụ

Trong chương trình Apollo, những bộ đồ cồng kềnh màu trắng đảm nhận nhiều công việc cùng lúc vì tàu không đủ không gian để chứa nhiều trang phục khác nhau. Phi hành gia mặc chúng khi cất cánh, đi bộ trên Mặt Trăng và cả lúc trở về Trái Đất.

Tàu Orion dành cho chương trình Artemis lớn hơn, được thiết kế để chở bốn phi hành gia cộng thêm hai bộ đồ vũ trụ. NASA đã thiết kế bộ đồ hoàn toàn mới để sử dụng bên trong tàu, đồng thời đặt hàng trang phục đi bộ trên Mặt Trăng từ các công ty tư nhân. Ví dụ, công ty Mỹ Axiom Space đang thiết kế bộ đồ đi bộ trên Mặt Trăng màu trắng cho các phi hành đoàn Artemis trong tương lai.

Phi hành đoàn Artemis II mặc bộ đồ màu cam thiết kế riêng cho quá trình phóng và tái nhập khí quyển, hoặc khi xảy ra giảm áp suất và tình huống khẩn cấp khác. Họ có thể sống sót tối đa 6 ngày trong bộ đồ bằng cách luồn ống hút vào mũ bảo hiểm để uống nước hoặc đồ uống bổ sung protein, sau đó dùng hệ thống ống và túi tích hợp như nhà vệ sinh.

Quỹ đạo bay

Phi hành đoàn Artemis II bay quanh Trái Đất khoảng một ngày để đảm bảo mọi thứ hoạt động tốt trước khi khai hỏa động cơ chính, hướng tới Mặt Trăng. Khoảng 3-4 ngày sau, phi hành đoàn sẽ đến không gian Mặt Trăng và tiếp tục bay thêm 8.000 km nữa, vượt qua kỷ lục về khoảng cách do tàu Apollo 13 thiết lập năm 1970.

Tương tự Apollo 13, Artemis II tận dụng lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Trái Đất, tạo ra đường bay hình số 8 sau khi vòng qua Mặt Trăng để trở về Trái Đất theo quỹ đạo "trở về tự do", giúp tiêu tốn rất ít nhiên liệu. Quỹ đạo này đã đưa phi hành đoàn Apollo 13 trở về an toàn, dù họ phải từ bỏ kế hoạch đổ bộ Mặt Trăng.

Giống như Apollo, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, tàu chở phi hành đoàn Artemis sẽ hạ cánh bằng dù xuống Thái Bình Dương.

Thu Thảo tổng hợp

Nguồn: https://vnexpress.net/chuong-trinh-mat-trang-moi-cua-my-khac-gi-54-nam-truoc-5057892.html