Khác với chương trình Apollo (1962-1972), Artemis không chỉ hướng đến “cắm cờ và để lại dấu chân” với những chuyến ghé thăm Mặt Trăng ngắn hạn 1-3 ngày mà muốn thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người, đồng thời tạo bước đệm cho việc khám phá Sao Hỏa. NASA dự định xây dựng căn cứ ở cực nam Mặt Trăng, nơi có trữ lượng băng lớn có thể cung cấp nước uống, oxy để hít thở và nhiên liệu cho tên lửa oxy-hydro.
Các phi hành gia của 6 chuyến đổ bộ Mặt Trăng trong chương trình Apollo đã mang về 382 kg đất đá từ thiên thể này, nhưng tất cả đều đến từ vùng xích đạo ở phía gần (phía luôn đối diện Trái Đất). Cực nam Mặt Trăng cổ xưa hơn nhiều với vật liệu bề mặt có niên đại hơn 4 tỷ năm, hứa hẹn mang lại thêm nhiều thông tin khoa học quý giá.
Tiến độ
NASA chỉ mất 8 năm từ lúc đưa phi hành gia đầu tiên vào vũ trụ đến khi đưa phi hành gia Neil Armstrong và Buzz Aldrin của tàu Apollo 11 đáp xuống Mặt Trăng năm 1969, kịp thời hạn mà cựu tổng thống Mỹ John Kennedy đề ra.
Chương trình Artemis tiến triển chậm hơn đáng kể sau nhiều thập kỷ Mỹ do dự xác định xem đích đến ưu tiên là Mặt Trăng hay Sao Hỏa. Nhiệm vụ không người lái Artemis I diễn ra hồi tháng 11/2022, sau hàng loạt đợt hoãn và hủy phóng. Tháng 2 năm nay, NASA cũng phải lùi lịch phóng Artemis II sau khi gặp vấn đề trong cuộc tổng duyệt nạp nhiên liệu. Vụ phóng cuối cùng cũng diễn ra thành công hôm 1/4.
Sự chậm chạp này là lý do Jared Isaacman, tân giám đốc NASA, thông báo cải tổ chương trình hồi tháng 2. Với mong muốn noi theo Apollo, ông bổ sung một nhiệm vụ giữa Artemis II và cuộc đổ bộ Mặt Trăng, hiện được chuyển thành Artemis IV và dự kiến diễn ra năm 2028.
Trong nhiệm vụ mới bổ sung Artemis III, dự kiến diễn ra năm 2027, phi hành đoàn sẽ ở gần Trái Đất hơn, giống như Apollo 9 năm 1969. Họ sẽ thực hành ghép nối tàu vũ trụ Orion trên quỹ đạo Trái Đất với một hoặc cả hai tàu đổ bộ Mặt Trăng đang được phát triển bởi SpaceX và Blue Origin.
Đối thủ và đối tác
Một điểm giống với Apollo là Artemis cũng có đối thủ theo sát. Tuy nhiên, thay vì cạnh tranh với chương trình của Liên Xô như vài chục năm trước, Artemis đang cạnh tranh với chương trình Mặt Trăng của Trung Quốc. Nước này đã có tàu hạ cánh thành công ở phía xa – quốc gia duy nhất đạt được thành tựu đó đến nay – và đang nỗ lực đưa phi hành gia đáp xuống gần cực nam Mặt Trăng vào năm 2030.
Mỹ đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV, nhưng chương trình thường xuyên gặp trở ngại và chậm tiến độ. Một số chuyên gia thậm chí dự đoán Trung Quốc sẽ đi trước Mỹ trong cuộc đua Mặt Trăng mới.
Tuy nhiên, lần này Mỹ không đơn độc. Trong khi Apollo là dự án hoàn toàn của Mỹ, nay có 60 nước tham gia ký kết Hiệp định Artemis – thỏa thuận quốc tế trong đó các thành viên cam kết ủng hộ việc khám phá không gian hòa bình, đồng thời đóng góp kinh phí, module và phi hành gia cho mục tiêu chung.
Năm 2021, Trung Quốc và Nga cũng tuyên bố hợp tác, cam kết thành lập Trạm Nghiên cứu Mặt Trăng Quốc tế (ILRS) vào năm 2035.
Tên lửa, tàu vũ trụ và trang thiết bị
Tên lửa Saturn V của chương trình Apollo cao 110 m với 5 động cơ ở tầng đầu tiên. Tên lửa Hệ thống Phóng Không gian (SLS) của chương trình Artemis cao 98 m nhưng có lực đẩy cất cánh mạnh hơn, đạt khoảng 4.000 tấn, và là tên lửa mạnh nhất của NASA. Hai bên hông SLS gắn hai tên lửa đẩy nhiên liệu rắn giống thời tàu con thoi, ngoài ra còn trang bị 4 động cơ RS-25. Trong khi Saturn V đã phóng hai lần trước khi chở phi hành gia, SLS mới chỉ phóng một lần vào tháng 11/2022, trong nhiệm vụ Artemis I.
Tàu Apollo chở được tối đa ba người lên Mặt Trăng, có 5 cửa sổ, đường kính đáy 4 m và cung cấp khoảng 6 m3 không gian sinh hoạt. Trong khi đó, phi hành đoàn Artemis II đang tới Mặt Trăng bằng Orion, tàu vũ trụ hiện đại bậc nhất.
Orion chở được tối đa 4 người, có 6 cửa sổ, đường kính đáy 5 m và thể tích lớn hơn đáng kể, đạt 9,4 m3. Điều này không chỉ cung cấp cho phi hành gia nhiều không gian sinh hoạt hơn mà còn giúp họ không phải ngủ trên ghế phóng, thay vào đó có thể dùng võng buộc vào tường, trần và hầm kết nối bên trong tàu.
Để xử lý chất thải, phi hành gia Apollo phải sử dụng hệ thống bất tiện gồm phễu, ống dẫn, túi và khăn lau dùng một lần, viên kháng sinh. Hiện tại, điều kiện vệ sinh cải thiện đáng kể khi phi hành đoàn Artemis có nhà vệ sinh riêng với cửa, đảm bảo sự kín đáo. Nhà vệ sinh này trị giá 23 triệu USD và mất 6 năm để phát triển. Nó sử dụng hệ thống hút thay cho trọng lực, tách riêng chất lỏng và chất rắn. Chất lỏng được xả ra ngoài không gian, trở thành những hạt băng, còn chất rắn được lưu trữ hợp vệ sinh trên tàu.
Tàu Orion cũng có sức mạnh tính toán vượt trội hơn nhiều. Phi hành đoàn Artemis II sẽ sử dụng các máy tính xử lý dữ liệu nhanh gấp 20.000 lần máy tính của Apollo và có bộ nhớ lớn gấp 128.000 lần. Máy tính duy nhất của Apollo, với 4 kilobyte RAM và 72-74 kilobyte ROM, thậm chí còn yếu hơn máy tính bỏ túi hiện đại.
Khác với Apollo, Orion có khu bếp để chuẩn bị bữa ăn. Con tàu cũng có không gian để tập thể dục, điều thiết yếu với phi hành gia vì môi trường vi trọng lực có thể gây suy giảm cơ bắp. Ngoài ra, trong khi các tàu Mercury, Gemini, Apollo và tàu con thoi lấy năng lượng từ pin lưu trữ điện và pin nhiên liệu trên tàu, Orion lại tận dụng năng lượng tái tạo từ pin Mặt Trời.
Bộ đồ vũ trụ
Trong chương trình Apollo, những bộ đồ cồng kềnh màu trắng đảm nhận nhiều công việc cùng lúc vì tàu không đủ không gian để chứa nhiều trang phục khác nhau. Phi hành gia mặc chúng khi cất cánh, đi bộ trên Mặt Trăng và cả lúc trở về Trái Đất.
Tàu Orion dành cho chương trình Artemis lớn hơn, được thiết kế để chở bốn phi hành gia cộng thêm hai bộ đồ vũ trụ. NASA đã thiết kế bộ đồ hoàn toàn mới để sử dụng bên trong tàu, đồng thời đặt hàng trang phục đi bộ trên Mặt Trăng từ các công ty tư nhân. Ví dụ, công ty Mỹ Axiom Space đang thiết kế bộ đồ đi bộ trên Mặt Trăng màu trắng cho các phi hành đoàn Artemis trong tương lai.
Phi hành đoàn Artemis II mặc bộ đồ màu cam thiết kế riêng cho quá trình phóng và tái nhập khí quyển, hoặc khi xảy ra giảm áp suất và tình huống khẩn cấp khác. Họ có thể sống sót tối đa 6 ngày trong bộ đồ bằng cách luồn ống hút vào mũ bảo hiểm để uống nước hoặc đồ uống bổ sung protein, sau đó dùng hệ thống ống và túi tích hợp như nhà vệ sinh.
Quỹ đạo bay
Phi hành đoàn Artemis II bay quanh Trái Đất khoảng một ngày để đảm bảo mọi thứ hoạt động tốt trước khi khai hỏa động cơ chính, hướng tới Mặt Trăng. Khoảng 3-4 ngày sau, phi hành đoàn sẽ đến không gian Mặt Trăng và tiếp tục bay thêm 8.000 km nữa, vượt qua kỷ lục về khoảng cách do tàu Apollo 13 thiết lập năm 1970.
Tương tự Apollo 13, Artemis II tận dụng lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Trái Đất, tạo ra đường bay hình số 8 sau khi vòng qua Mặt Trăng để trở về Trái Đất theo quỹ đạo “trở về tự do”, giúp tiêu tốn rất ít nhiên liệu. Quỹ đạo này đã đưa phi hành đoàn Apollo 13 trở về an toàn, dù họ phải từ bỏ kế hoạch đổ bộ Mặt Trăng.
Giống như Apollo, sau khi hoàn thành nhiệm vụ, tàu chở phi hành đoàn Artemis sẽ hạ cánh bằng dù xuống Thái Bình Dương.
Tại thị trường Việt Nam, iPhone 17 cũng ghi nhận doanh số tăng trưởng tốt so với thế hệ tiền nhiệm. Tuy vậy, đây chưa phải là dòng iPhone được người tiêu dùng Việt ưa chuộng nhất.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, ông Nguyễn Như Thành, phó giám đốc ngành hàng Apple tại hệ thống FPT Shop, cho biết iPhone 17 chiếm khoảng 18% doanh số trong dòng sản phẩm iPhone 17 và khoảng 13% tổng doanh số toàn ngành hàng iPhone.
"iPhone 17 hiện là một trong những sản phẩm chủ lực, nhận được sự quan tâm lớn từ người dùng ngay từ khi mở bán. So với thế hệ iPhone 16, sức mua của iPhone 17 đã tăng hơn 2 lần, phản ánh nhu cầu nâng cấp thiết bị của khách hàng cũng như sức hút của các cải tiến mới trên sản phẩm", ông Thành nói thêm.
Tuy nhiên, thống kê từ các đại lý cũng cho thấy xu hướng mua sắm iPhone của người tiêu dùng tại thị trường Việt Nam có nhiều điểm khác biệt so với thế giới.
"Khách hàng Việt có xu hướng ưu tiên các phiên bản cao cấp. Trong đó, iPhone 17 Pro Max tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất trong toàn dòng sản phẩm. Đây là lựa chọn quen thuộc của nhóm khách hàng muốn sử dụng lâu dài và ưu tiên trải nghiệm tối đa", bà Văn Thị Ngọc Yến, giám đốc ngành hàng Apple tại Di Động Việt, chia sẻ.
Có thể thấy, xu hướng lựa chọn iPhone của người tiêu dùng Việt gần như tương đồng với các năm trước. Phiên bản iPhone 17 Pro Max có doanh số bán ra cao nhất và đóng góp phần lớn vào tỷ trọng doanh thu của ngành hàng iPhone.
Dù vậy, doanh số của iPhone 17 tiêu chuẩn vẫn ghi nhận mức tăng trưởng đáng kể. Đây không còn chỉ là một phiên bản có doanh số trung bình như những năm trước.
"So với thế hệ iPhone 16, sức mua của iPhone 17 ghi nhận mức tăng trưởng tích cực, đặc biệt đến từ nhóm khách hàng nâng cấp từ các dòng iPhone 14 và iPhone 15. Điều này cho thấy nhu cầu đổi mới thiết bị của người dùng Việt vẫn duy trì ổn định, nhất là ở nhóm khách hàng trung và cao cấp", đại diện Minh Tuấn Mobile nhận định.
Sau hơn nửa năm lên kệ, dòng sản phẩm iPhone 17 đã được các đại lý đồng loạt điều chỉnh giá bán. Trong đó, iPhone 17 Pro Max là mẫu máy có mức điều chỉnh giảm nhiều nhất. Phiên bản 256GB đang được chào bán với mức giá 37 triệu đồng, giảm 1 triệu đồng so với trước đó.
iPhone 17 Pro bản 256GB giảm 300.000 đồng, xuống còn 34,7 triệu đồng. Phiên bản 1TB có mức điều chỉnh 1,7 triệu đồng, xuống mức giá 46,3 triệu đồng. Giá iPhone 17 tiêu chuẩn cũng giảm 400.000-800.000 đồng tùy theo từng phiên bản bộ nhớ.
Dữ liệu từ CoinMarketCap và TradingView cho thấy giá Bitcoin hôm nay có xu hướng giảm nhẹ so với hôm qua. Tính đến 8 giờ 40 ngày 3.5 (giờ Việt Nam), mỗi Bitcoin (BTC) được giao dịch quanh mốc 78.290 USD. Trước đó, có lúc tiền mã hóa lớn nhất thế giới tiến sát mốc 79.000 USD nhưng không giữ được đà tăng.
So với đầu tuần, Bitcoin tăng khoảng 1%. Thị trường tiền mã hóa đã trải qua một tuần nhiều biến động, giá BTC liên tục rung lắc khi tình hình ở eo biển Hormuz có nhiều diễn biến phức tạp.
Tuần này, Bitcoin đã có khởi đầu thuận lợi khi giao dịch quanh mốc 78.000 USD. Thị trường đón nhận nhiều tín hiệu tích cực khi các nhà đầu tư đã rót thêm khoảng 2 tỉ USD vào các quỹ ETF Bitcoin trong tháng 4. Strategy, công ty đại chúng nắm giữ Bitcoin lớn nhất thế giới đã liên tục tích lũy thêm BTC. Đà phục hồi của Bitcoin khơi dậy hy vọng cho các nhà đầu tư về đợt tăng giá bền vững trong tương lai.
Một ngày sau đó, Bitcoin và thị trường tiền mã hóa rung lắc mạnh sau tin nổ súng trong buổi tiệc ở Nhà Trắng, có Tổng thống Mỹ Donald Trump tham gia. BTC có lúc tăng vọt lên sát 80.000 USD nhưng nhanh chóng đảo chiều giảm giá. Tình trạng gián đoạn liên tục tại eo biển Hormuz và hy vọng mong manh trong đàm phán giữa Mỹ và Iran trở thành nỗi lo chung của các nhà đầu tư.
Đến ngày 29.4, Bitcoin một lần nữa cố gắng vượt mốc kháng cự 80.000 USD nhưng bất thành. Tiền mã hóa giá trị nhất thế giới lao dốc thẳng xuống 76.000 USD khi Mỹ vạch "lằn ranh đỏ" trong đàm phán với Iran. Giá dầu tăng sau khi đề xuất thỏa thuận tạm thời của Iran về việc mở lại eo biển Hormuz không đạt được tiến triển.
Theo dữ liệu của CoinGlass, tổng cộng 1,4 tỉ USD vị thế bán khống có đòn bẩy quanh mức 80.000 USD đã được hình thành trong 48 giờ. Việc Bitcoin không thể vượt mức 79.500 USD đã gây ra báo động.
Đến cuối tháng 4, Bitcoin tiếp tục rung lắc, giảm mạnh từ 77.881 USD xuống còn 75.018 USD khi Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) thông báo giữ nguyên lãi suất. Thị trường sau đó phục hồi lại mốc 76.000 USD.
Theo giới phân tích, việc Fed giữ nguyên lãi suất phù hợp với kỳ vọng của thị trường. Tuy nhiên, giá Bitcoin vẫn ở trạng thái dễ biến động. CEO Shubh Varma của Hyblock mô tả diễn biến giá trong 24 giờ qua là "phản ứng bán ra thông thường" sau cuộc họp của FOMC (Ủy ban Thị trường Mở liên bang, cơ quan chính của Fed).
Đến ngày 1.5, Bitcoin có dấu hiệu phục hồi nhẹ nhưng vẫn mắc kẹt dưới vùng giá 78.000 USD. Thông tin đáng chú ý trong đầu tháng 5 là Mỹ tuyên bố tịch thu 500 triệu USD tiền mã hóa của Iran, thay vì 344 triệu USD như thông báo trước đó.
Thông tin này được công bố khi xuất hiện các báo cáo cho rằng Iran đang xem xét việc thu phí bằng Bitcoin với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Theo đó, tàu chở dầu sẽ bị tính phí khoảng 1 USD/thùng dầu. Tạp chí Forbes đưa tin Iran đã có thu nhập từ các khoản phí này, dù Tehran chưa công khai xác nhận thông tin trên.
Bitcoin tiếp tục nỗ lực lấy lại vùng giá 80.000 USD khi tâm lý chấp nhận rủi ro được cải thiện. Giá dầu giảm nhẹ sau khi có thông tin cho rằng Iran đã gửi một đề xuất mới nhằm nối lại đàm phán với Mỹ. Tin tức này làm dấy lên hy vọng rằng căng thẳng ở eo biển Hormuz có thể giảm bớt, ít nhất trong ngắn hạn.
Các nhà đầu tư Bitcoin đang đặt mục tiêu giá 80.000 USD. Đây là ngưỡng đột phá quan trọng, nếu vượt mốc này, thị trường có thể thu hút thêm nhiều người mới và kích hoạt kịch bản tăng giá bền vững.
Dùng sạc nhanh công suất lớn có làm nhanh hỏng máy, chai pin hay không luôn là một trong những cuộc tranh luận không hồi kết của người dùng điện thoại Android. Để đi tìm câu trả lời chính xác nhất, một bài thử nghiệm 'tra tấn' nghiêm ngặt kéo dài suốt nửa năm trên sáu chiếc điện thoại Android đã được thực hiện, mang lại kết quả khiến nhiều người bất ngờ.
Cụ thể, một nửa số điện thoại được kết nối với bộ sạc nhanh công suất từ 15W trở lên và nửa còn lại được cắm vào bộ sạc thường công suất 5W. Quy trình sạc đầy lên 100% rồi dùng ứng dụng tùy chỉnh xả sạch pin về 0% được chạy lặp đi lặp lại liên tục trong 6 tháng, mô phỏng khoảng một năm rưỡi sử dụng thực tế với tổng cộng 500 chu kỳ sạc. Kết quả cho thấy, nhóm điện thoại sử dụng sạc nhanh chỉ bị suy giảm dung lượng pin nhiều hơn nhóm sạc thường vỏn vẹn 0,3%. Con số siêu nhỏ và không đáng kể này là minh chứng đập tan nỗi sợ hãi bấy lâu nay của người dùng về tốc độ chai pin của công nghệ sạc nhanh hiện đại.
Mặc dù vậy, nếu xét về sức khỏe lâu dài của viên pin lithium-ion, sạc thường vẫn mang lại lợi thế hơn một chút vì nó sinh ra ít nhiệt hơn đáng kể. Một bộ sạc thường 5W mất khoảng 3 giờ để sạc đầy máy từ 0 - 100% nhưng tỏa rất ít nhiệt, trong khi bộ sạc nhanh 15W đưa pin đầy trong 90 phút sẽ khiến máy nóng lên rõ rệt. Bản chất viên pin điện thoại giống như một miếng bọt biển hấp thụ điện năng; khi pin yếu sẽ hấp thụ rất tốt, nhưng khi đầy dần thì tốc độ giảm đi, điện năng thừa bị thất thoát sẽ chuyển hóa thành nhiệt. Đối với pin, tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài là kẻ thù nguy hiểm vì nó gây ra hiện tượng kết tinh của dung dịch điện phân, làm tắc nghẽn các cực âm, cực dương và gây sụt giảm dung lượng.
Tuy nhiên, người dùng Android hiện đại không cần quá lo lắng vì các thiết bị ngày nay được chế tạo thông minh để thích ứng với sạc nhanh. Điện thoại và củ sạc liên tục giao tiếp với nhau qua giao thức USB Power Delivery (USB-PD) để thương lượng mức sạc an toàn, thường chỉ đẩy dòng điện cao ở giai đoạn đầu (từ 0 - 50% trong 30 phút) rồi giảm dần khi pin đạt 80%. Bên trong viên pin cũng có 'bộ não' là hệ thống quản lý pin (BMS) giúp ngăn chặn tình trạng sạc quá mức và quá nhiệt.
Để bảo vệ máy tối đa, bạn có thể thoải mái dùng sạc nhanh khi cần sự tiện lợi trong ngày, nhưng nên dùng sạc thường nếu muốn cắm sạc qua đêm. Việc duy trì dung lượng pin trong khoảng từ 20 - 80% sẽ giúp giảm áp lực cho pin ở mức thấp nhất. Quan trọng hơn cả, bạn cần chú ý tránh sạc nhanh ở những môi trường dễ tích tụ nhiệt từ bên ngoài như dưới ánh nắng mặt trời trực tiếp, trong lúc chơi game hoặc đặt điện thoại dưới gối, trên bề mặt hấp thụ nhiệt; hạn chế dùng sạc nhanh không dây vì phương thức này sinh nhiệt nhiều hơn do hiệu suất kém.
