Miền Bắc, Trung đang bước vào đỉnh điểm nắng nóng, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ C trong hôm nay và ngày mai, khiến điều hòa không khí trở thành thiết bị không thể thiếu. Các bác sĩ nêu những sai lầm khi dùng điều hòa mùa nóng có thể dẫn đến bệnh nghiêm trọng.
Theo đó, bác sĩ Trần Đình Thắng, Khoa Cấp cứu đột quỵ, Bệnh viện Lão khoa Trung ương (Hà Nội), nói sai lầm phổ biến nhất là chuyển trạng thái đột ngột từ môi trường nóng ngoài trời vào thẳng phòng điều hòa lạnh, hoặc ngược lại.
Khi đó, cơ thể không thích nghi kịp, mạch máu co đột ngột, gây choáng váng. Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người lao động ngoài trời là nhóm nguy cơ cao nhất. “Cơ thể cần một giai đoạn chuyển tiếp để hạ nhiệt dần, không thể nhảy ngay từ nóng sang lạnh hay ngược lại”, bác sĩ Thắng nhận định.
Người làm việc ngoài trời thường ra nhiều mồ hôi, cần lau khô người trước khi vào phòng điều hòa để tránh hạ nhiệt đột ngột. Khi muốn ra ngoài, nên mở cửa đứng vài phút cho quen với nhiệt độ xung quanh rồi mới bước ra.
Một nguy cơ khác ít được chú ý là chất lượng không khí trong phòng ngủ. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, chỉ ra rằng nhiều gia đình đóng kín hoàn toàn cửa phòng để giữ lạnh, trong khi con người liên tục hô hấp suốt đêm làm nồng độ CO2 tăng dần, gây mệt mỏi và ngủ không sâu.
Phòng kín lâu ngày còn tích tụ hơi ẩm, bụi mịn, mùi cơ thể và các hợp chất hữu cơ bay hơi từ đồ nội thất, chăn ga, sơn tường, khiến chất lượng không khí giảm thêm. Nhóm người cao tuổi, trẻ nhỏ, người mắc bệnh hô hấp mạn tính, tim mạch hoặc hen suyễn đặc biệt nhạy cảm với môi trường thiếu thông thoáng.
Để xử lý vấn đề này, chỉ cần mở hé cửa phòng hoặc cửa sổ vài centimet, không khí được trao đổi liên tục mà vẫn giữ được độ mát. Các gia đình có thể bổ sung thêm quạt trần, quạt hơi nước hoặc máy làm mát để phân tán luồng không khí.
Về nhiệt độ cài đặt, các bác sĩ khuyến cáo không để dưới 26–28 độ C và duy trì mức chênh lệch giữa trong và ngoài phòng không quá 7 độ C. Khi phòng đã đủ mát, nâng nhiệt độ lên tối thiểu 27–28 độ C.
Người cao tuổi và người có bệnh nền về tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cần hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng gắt, ưu tiên di chuyển vào sáng sớm hoặc chiều muộn khi thời tiết đã dịu bớt.
Bổ sung đủ nước mỗi ngày giúp tăng thể tích dịch cơ thể, ngăn máu cô đặc và hạn chế hình thành huyết khối. Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh, kiểm soát cân nặng ổn định và tránh xa rượu bia, thuốc lá là những biện pháp hỗ trợ quan trọng trong đợt nắng nóng kéo dài này.
Theo Hãng thông tấn Yohap ngày 25-6, Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), thông qua Viện Nghiên cứu y tế quốc gia, cho biết đã xác nhận bụi mịn phát sinh trong quá trình nấu ăn trong nhà có thể gây suy giảm chức năng nhận thức của não.
Nhóm nghiên cứu tiến hành thí nghiệm trên chuột nhằm đánh giá ảnh hưởng của bụi mịn siêu nhỏ sinh ra trong quá trình nấu ăn đối với sức khỏe não bộ.
Mô hình thực hiện sử dụng chuột biến đổi gene mô phỏng bệnh lý não và các triệu chứng sa sút trí tuệ ở người. Đây là mô hình động vật thường được sử dụng trong nghiên cứu phát triển thuốc điều trị bệnh Alzheimer (thoái hóa thần kinh, gây sa sút trí tuệ).
Kết quả cho thấy vùng hải mã của não - khu vực đảm nhiệm chức năng ghi nhớ - ở các con chuột tiếp xúc với bụi mịn siêu nhỏ đã xuất hiện những thay đổi. Khả năng ghi nhớ không gian và nhận biết sự thay đổi của môi trường cũng suy giảm.
Ngoài ra, biểu hiện của các protein chịu trách nhiệm hình thành trí nhớ và kết nối giữa các tế bào thần kinh giảm xuống, đồng thời hệ thống truyền tín hiệu giữa các tế bào cũng không hoạt động bình thường.
Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên phiên bản trực tuyến của tạp chí khoa học quốc tế Indoor Air chuyên về môi trường trong nhà và sức khỏe.
Nhóm nghiên cứu cho biết đây là kết quả từ nghiên cứu trên mô hình động vật nên tác động đối với con người cần được kiểm chứng thêm. Tuy nhiên, nghiên cứu có ý nghĩa ở chỗ đã chứng minh bằng thực nghiệm khả năng các yếu tố môi trường trong nhà có thể góp phần làm phát sinh hoặc thúc đẩy tiến triển của các bệnh thoái hóa thần kinh.
Ông Kim Young Yeol, trưởng nhóm nghiên cứu về bệnh hô hấp và dị ứng, cho rằng việc cải thiện chất lượng không khí trong nhà và tăng cường thông gió khi nấu ăn để giảm bụi mịn siêu nhỏ có thể trở thành một chiến lược phòng ngừa tiềm năng nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa não như sa sút trí tuệ.
Làm việc tại một trung tâm hỗ trợ bạo lực gia đình, Lan, 36 tuổi, từng đồng hành với nhiều phụ nữ và trẻ em vượt qua sang chấn. Mười giờ mỗi ngày, chuyên gia ngồi lắng nghe những điều không thể nói với ai khác. Một người phụ nữ với vết bầm chưa kịp tan. Một đứa trẻ không còn dám ngủ một mình. Trường hơn khác đang nghĩ đến chuyện "kết thúc tất cả" vì không thể chịu đựng những đau khổ dày vò.
Trong giai đoạn thiếu nhân sự, Lan tiếp nhận đến 10 ca trị liệu liên tiếp mỗi ngày. Những câu chuyện chất chồng không có lối thoát. Chị bắt đầu sợ đám đông, mất ngủ, thường xuyên gặp ác mộng mang hình ảnh của thân chủ. Lo âu kéo dài suốt hai năm. Người phụ nữ tự áp dụng mọi phương pháp từng hướng dẫn người khác đọc sách, chánh niệm, thiết lập ranh giới cảm xúc nhưng không có gì hiệu quả.
"Càng cố tự chữa, tôi càng thấy bất lực", chị kể.
Những gì chuyên gia tâm lý trải qua được khoa học gọi tên là kiệt sức vì thấu cảm, hay "compassion fatigue". Đây không phải trạng thái tâm lý mơ hồ. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Traumatology chỉ ra hơn 50% chuyên gia làm việc với nạn nhân sang chấn có biểu hiện của kiệt sức thấu cảm ở mức độ trung bình đến nặng. Với những người làm việc trong lĩnh vực bạo lực gia đình hoặc chăm sóc tâm thần cường độ cao, tỷ lệ này còn cao hơn đáng kể.
Theo Bộ Y tế, khoảng 15 triệu người Việt Nam đang mắc các rối loạn tâm thần phổ biến. Trầm cảm cùng chứng lo âu chiếm tỷ lệ cao nhất. Trong khi đó, cả nước chỉ có khoảng 1.000 bác sĩ tâm thần. Tỷ lệ gần một bác sĩ trên 100.000 dân này thấp hơn nhiều so với mức trung bình 3,96 mà Tổ chức Y tế Thế giới ghi nhận năm 2022.
Sự thiếu hụt nhân lực y khoa tuyến trên vô tình đẩy các chuyên gia tâm lý trở thành cửa ngõ tiếp nhận bệnh nhân. Khối lượng công việc khổng lồ dẫn đến hội chứng kiệt sức vì thấu cảm. Báo cáo từ Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA) chỉ ra thực trạng đáng báo động khi có tới 45% chuyên gia trị liệu từng trải qua các triệu chứng kiệt sức nghề nghiệp, một con số cho thấy nguy cơ đứt gãy của hệ thống phòng vệ tuyến đầu.
"Khoảng trống nhân lực đó dồn gánh nặng xuống tầng chuyên gia tâm lý và tham vấn viên ở tuyến tiếp cận ban đầu. Họ trở thành 'cửa ngõ' đầu tiên mà người dân tìm đến khi gặp khủng hoảng tinh thần, nhưng lại là nhóm ít được bảo vệ nhất trong hệ thống", TS.BS Ngô Thị Thanh Hương, cố vấn cao cấp và đồng sáng lập dự án Safe and Sound thuộc Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, nói.
Áp lực đó còn đi kèm rủi ro chuyên môn. TS Hương chỉ ra rằng nhiều ca ban đầu trông như stress thông thường hoặc kém thích nghi, nhưng thực chất đang ở giai đoạn sớm của rối loạn khí sắc, rối loạn lo âu nặng, thậm chí loạn thần.
"Nếu thiếu kiến thức nền tảng về tâm thần, người làm chuyên môn rất dễ bỏ sót tín hiệu quan trọng hoặc đánh giá thấp mức độ nguy cơ", bà nói. Sai lầm đó không chỉ ảnh hưởng đến thân chủ mà còn tích lũy thành gánh nặng tâm lý ngược chiều lên chính người trị liệu.
Một vấn đề khác là sự thiếu thống nhất ngôn ngữ chuyên môn giữa tâm lý học và tâm thần học, làm giảm hiệu quả phối hợp ở các ca cần kết hợp trị liệu tâm lý và dùng thuốc. ThS.BS Nguyễn Văn Công, Viện trưởng Viện Ứng dụng Công nghệ Y tế, cho rằng xu hướng đào tạo hiện nay cần dịch chuyển mạnh hơn theo hướng thực hành, tăng phân tích ca bệnh và phối hợp đa chuyên khoa, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn lâm sàng. Ông cho rằng người làm tâm lý tuyến đầu không chỉ cần kiến thức nền mà còn phải biết khi nào cần chuyển tuyến và cách phối hợp với bác sĩ tâm thần trong từng tình huống cụ thể.
Nhưng tất cả giải pháp hệ thống đó đều có một điều kiện tiên quyết là bản thân người làm nghề phải còn đủ sức để ở lại. Chị Lan cuối cùng đã tìm đến một đồng nghiệp để được trị liệu. Ngày đầu tiên ngồi ở vị trí của người cần được hỗ trợ, chị bật khóc. Không phải vì đau, mà vì nhẹ nhõm khi được tháo bỏ "chiếc mặt nạ" của người luôn phải mạnh mẽ.
Sau thời gian nghỉ ngơi, thiết lập lại ranh giới công việc và tiếp tục trị liệu, chị dần lấy lại thăng bằng để trở về với nghề. Với Lan, bài học không nằm ở kỹ thuật hay lý thuyết nào.
"Người làm công tác hỗ trợ tâm lý chỉ có thể đi đường dài cùng người khác khi biết chăm sóc chính sức khỏe tinh thần của mình", chuyên gia tâm sự.
Tình dục là nhu cầu tự nhiên và không thể thiếu đối với nam giới, ở mọi lứa tuổi. Sinh hoạt tình dục lành mạnh vừa giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ, chống lại các bệnh mạn tính của tuổi già...Theo Hiệp hội Tiết niệu Mỹ (AUA), mức testosterone bình thường của đàn ông trưởng thành là 300 nanogram/dl. Dưới mức này, bệnh nhân được chẩn đoán có testosterone thấp, sẽ ảnh hưởng đến nhu cầu và khả năng tình dục. Sau tuổi 30, nồng độ testosterone giảm 0,8-1,4% mỗi năm. Khoảng 25-30% trên 60-70 tuổi vẫn còn nhu cầu tình dục và đây là sinh lý rất bình thường.
Tuy nhiên, nhiều người chọn xem phim sex để cải thiện ham muốn, tăng ham muốn gây hại sức khỏe tâm thần và cả đời sống tình dục.
Thời gian đầu, nhiều người cảm thấy ham muốn tăng, dễ bị kích thích, sau đó lại lại giảm ham muốn với người thật, khó hưng phấn khi quan hệ thực tế. Nguyên nhân chính là não bị "quá tải kích thích". Khi xem nội dung sex, não tiết dopamine tạo cảm giác khoái cảm. Nếu kích thích quá thường xuyên, não dần bị "nhờn", phải cần nội dung mạnh hơn hoặc mới lạ hơn mới đủ.
Nghiện sex khiến nam giới giảm hứng thú với bạn tình thật, khó cương hoặc khó đạt cực khoái dù vẫn xem phim được. Lúc này, họ cần kích thích mạnh hơn mới có cảm giác, tinh thần mất tập trung, thậm chí ám ảnh, lệ thuộc vào phim sex.
Nhiều người xem phim sex hàng ngày, thậm chí lệ thuộc, phải xem mọi lúc mọi nơi, với tâm lý sợ bị phát hiện. Nếu không được xem, họ buồn chán đến mức khó chịu, càng xem càng nghiện. Nghiện xem sex thường kèm với nghiện thủ dâm, tạo thành vòng luẩn quẩn, dẫn đến nhiều hệ lụy tinh thần cũng như sức khỏe tình dục. Mức độ ảnh hưởng khác nhau ở mỗi người.
Một số dấu hiệu cảnh báo như xem ngày càng nhiều nhưng ít thấy thỏa mãn, quan hệ thật giảm hứng thú, thích ở một mình để xem hơn gần gũi bạn đời. Nhiều trường hợp khó đạt cực khoái nếu không có phim, mất kiểm soát thời gian xem.
Nếu mức độ nhẹ, đa số bệnh nhân cải thiện được khi giảm tần suất xem. Ngủ đủ, tập thể thao, tăng tương tác tình cảm và quan hệ thật. Hạn chế thủ dâm kiểu kích thích quá mạnh, quá nhanh. Tránh sử dụng các chất kích thích, gây nghiện, làm tăng ham muốn tình dục. Trường hợp ham muốn quá mức bởi các bệnh lý, bác sĩ cần tìm ra nguyên nhân và điều trị bằng tâm lý, tư vấn hoặc dùng thuốc. Bố mẹ nên giáo dục giới tính cho con cái để hạn chế tình trạng xem phim lén lút hoặc tìm hiểu trên trang không chính thống, gây hại sức khỏe và tinh thần con trẻ.
