Thận rất ít khi phản ứng mạnh mẽ trong giai đoạn đầu bị tổn thương. Bộ phận này làm việc miệt mài suốt cả ngày, lọc gần 190 lít máu (50 gallons), cân bằng chất lỏng, loại bỏ độc tố và hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Tuy nhiên theo thời gian, những thói quen ăn uống hàng ngày có thể âm thầm đè nặng lên thận mà không hề có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo rõ ràng nào.
Trên khắp thế giới, các bác sĩ đang nhận thấy một sự thay đổi đáng lo ngại. Thực phẩm siêu chế biến, đồ ăn vặt nhiều muối, nước ngọt và các xu hướng ăn kiêng cực đoan đang ngày càng trở nên phổ biến. Đồng thời, số ca mắc bệnh thận cũng tăng trưởng đều đặn. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), ước tính cứ 7 người trưởng thành ở Mỹ thì có 1 người mắc bệnh thận mạn tính, và nhiều người trong số họ thậm chí còn không hề hay biết.
Điều làm cho câu chuyện trở nên phức tạp hơn hiện nay là nỗi ám ảnh ngày càng lớn đối với chế độ ăn giàu protein. Mạng xã hội đã biến protein thành một biểu tượng của “ăn uống lành mạnh”. Sinh tố protein (protein shake), những bữa ăn ngập tràn thịt và xu hướng “cái gì cũng phải giàu protein” đang được tiếp thị như những yếu tố thiết yếu cho sức khỏe. Dù vậy, các chuyên gia khẳng định rằng nạp nhiều protein không phải lúc nào cũng tốt, đặc biệt là đối với những người đang có các vấn đề về thận hoặc có nguy cơ mắc bệnh.
Dưới đây là 7 loại thực phẩm và thói quen ăn uống mà các chuyên gia khuyến cáo mọi người nên hạn chế để bảo vệ sức khỏe của thận.
Thực phẩm đóng gói
Gói mì ăn liền hay túi khoai tây chiên vào buổi tối tưởng chừng như vô hại, nhưng thận thường phải trả giá đắt sau đó.
Bà Parul Yadav, Trưởng khoa Dinh dưỡng tại Bệnh viện Marengo Asia (Gurugram), cho biết: “Các loại thực phẩm đóng gói như khoai tây chiên, mì ăn liền và các bữa ăn đông lạnh chứa hàm lượng natri và chất bảo quản rất cao, có thể gây tổn hại cho thận theo thời gian”.
Vấn đề không chỉ nằm ở muối. Thực phẩm chế biến sẵn được thiết kế để có hạn sử dụng lâu hơn trên kệ, vì vậy chúng thường chứa chất bảo quản, phosphate, chất điều vị và lượng natri dư thừa. Các thành phần này kết hợp với nhau có thể làm tăng huyết áp và buộc thận phải làm việc vất vả hơn.
Các nhà nghiên cứu từ Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận (NIDDK) đã liên tục chứng minh mối liên hệ giữa việc hấp thụ lượng natri cao với tình trạng căng thẳng ở thận và bệnh cao huyết áp.
Điều khiến thực phẩm đóng gói trở nên nguy hiểm chính là sự “vô hình” của lượng natri dư thừa. Một phần khoai tây chiên hoặc đồ ăn đông lạnh có thể chứa tới gần một nửa lượng natri được khuyến nghị hàng ngày.
Ăn quá nhiều muối
Muối đan xen sâu sắc vào thói quen ăn uống hàng ngày, đặc biệt là qua dưa muối, các loại sốt, đồ ăn vặt, tương chấm và các bữa ăn tại nhà hàng.
Ông Anshul Singh, Trưởng nhóm Khoa Dinh dưỡng Lâm sàng & Tiết chế tại Bệnh viện Artemis, giải thích: “Ăn quá nhiều muối có thể làm tăng huyết áp và gây áp lực lên thận”.
Huyết áp cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận trên toàn thế giới. Khi lượng natri nạp vào cơ thể duy trì ở mức cao trong nhiều năm, các mạch máu nhỏ bên trong thận sẽ bắt đầu suy yếu.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày. Thế nhưng, nhiều người đang vô tình nạp lượng muối cao gần gấp đôi mức đó chỉ thông qua thực phẩm chế biến sẵn và các bữa ăn tại nhà hàng.
Một vấn đề dễ bị bỏ qua là những thực phẩm có vẻ ngoài “lành mạnh”. Súp mua sẵn ở cửa hàng, ngũ cốc ăn sáng, thanh protein và thậm chí cả bánh mì đen đóng gói cũng có thể chứa hàm lượng natri cao đến mức đáng ngạc nhiên.
Đôi khi, mối nguy hiểm không đến từ lọ muối đặt trên bàn ăn, mà nó ẩn giấu ngay bên trong những chiếc bao bì.
Đồ uống có đường và nước có ga
Đồ uống có đường không chỉ đơn thuần là làm tăng calo. Chuyên gia dinh dưỡng Parul Yadav cho biết nước ngọt và các loại đồ uống giải khát không tốt cho sức khỏe. Nếu uống chúng thường xuyên, bạn có thể đối mặt với nguy cơ béo phì và tiểu đường – hai nguyên nhân lớn nhất dẫn đến bệnh thận.
Tiểu đường vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh thận mạn tính trên toàn cầu. Việc tiêu thụ đồ uống có đường thường xuyên có liên quan đến tình trạng kháng insulin, tăng cân và viêm nhiễm.
Ông Anshul Singh cũng chỉ ra rằng các loại nước có ga tối màu có chứa thêm phosphorus, chất này có thể gây hại cho thận theo thời gian.
Một nghiên cứu được công bố bởi Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) đã tìm thấy mối liên hệ giữa đồ uống có đường và việc tăng nguy cơ tổn thương thận, đặc biệt ở những người vốn đã dễ bị rối loạn chuyển hóa.
Mối lo ngại lớn hơn hiện nay là tần suất sử dụng. Nhiều người không còn uống nước ngọt một cách thỉnh thoảng nữa, mà đồ uống có đường đã trở thành thứ thay thế cho nước lọc hàng ngày. Thận vốn dĩ không được cấu tạo để xử lý tình trạng quá tải đường liên tục như vậy.
Chế độ ăn giàu protein
Protein là chất thiết yếu cho việc sửa chữa cơ bắp, hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể. Tuy nhiên, internet đã biến protein thành một thứ gì đó vô hạn. Văn hóa thể hình thường thúc đẩy ý tưởng rằng “càng nhiều protein thì sức khỏe càng tốt”. Các chuyên gia không đồng tình với tư duy cực đoan đó.
Chuyên gia Anshul Singh nhấn mạnh thịt đỏ và thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói rất giàu protein và chất béo bão hòa. Nạp quá nhiều protein có thể đặt thêm gánh nặng lớn lên thận.
Bà Parul Yadav cũng lưu ý thêm rằng việc ăn quá nhiều thịt đỏ có thể làm tăng nồng độ acid uric và tạo thêm áp lực cho chức năng thận.
Điều này không có nghĩa là protein có hại; cơ thể chúng ta rất cần nó. Vấn đề thực sự nằm ở chỗ dư thừa. Khi protein bị phá vỡ, thận sẽ giúp loại bỏ các chất thải chứa nitơ ra khỏi cơ thể. Chế độ ăn cực kỳ giàu protein buộc thận phải liên tục lọc nhiều chất thải hơn. Ở những người khỏe mạnh, điều này có thể không gây ra tổn thương ngay lập tức, nhưng đối với những người bị tiểu đường, huyết áp cao, đang có sẵn bệnh thận hoặc bị mất nước, gánh nặng gia tăng này có thể trở nên rất rủi ro.
Sự thật thường bớt hào nhoáng hơn những gì các chiến dịch tiếp thị sức khỏe vẽ ra: Một lượng protein cân bằng mới là điều quan trọng, chứ không phải việc nhồi nhét protein ở mức cực đoan.
Thịt chế biến sẵn
Thịt xông khói, xúc xích, thịt nguội và thịt xiên đóng gói… thường được quảng cáo là nguồn protein tiện lợi. Thế nhưng, chúng lại là sự kết hợp của nhiều tác nhân gây áp lực cho thận: natri, chất bảo quản, chất béo bão hòa và các chất phụ gia hóa học.
“Thịt chế biến sẵn có hại cho thận vì chúng chứa hàm lượng natri cao cùng các chất phụ gia có thể làm suy giảm chức năng thận”, chuyên gia Parul Yadav nhận định.
Nhiều loại thịt chế biến sẵn cũng chứa phụ gia phosphate. Lượng phosphorus dư thừa sẽ khiến những quả thận đã bị suy yếu gặp khó khăn trong việc lọc bỏ một cách hiệu quả.
Một mối lo ngại lớn là thịt chế biến sẵn hiện cũng đã len lỏi vào các bữa ăn “lành mạnh” tại phòng tập. Bánh mì kẹp giàu protein, ức gà đóng gói và đồ ăn vặt từ thịt bảo quản đang ngày càng được tiêu thụ nhiều như những thực phẩm phục vụ cho việc tập luyện.
Nhãn mác có thể ghi là “giàu protein”, nhưng thận thì vẫn phải oằn mình gánh lượng natri có trong đó.
Thực phẩm giàu oxalate
Bà Parul Yadav giải thích rằng các thực phẩm giàu oxalate như rau bina (cải bó xôi), củ cải đường, socola và các loại hạt có thể góp phần hình thành sỏi thận ở những người có cơ địa dễ mắc bệnh.
Oxalate là các hợp chất tự nhiên được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm giàu dinh dưỡng. Đối với hầu hết mọi người, chúng không gây hại. Tuy nhiên, đối với những người dễ bị sỏi thận canxi oxalate, lượng oxalate dư thừa sẽ trở thành một vấn đề lớn.
Đây là lý do tại sao việc mù quáng chạy theo các xu hướng “siêu thực phẩm” trên internet có thể phản tác dụng. Sinh tố rau bina vào mỗi buổi sáng nghe có vẻ lành mạnh, nhưng đối với một người bị sỏi thận tái phát, đó lại không phải là lựa chọn lý tưởng.
Dinh dưỡng chỉ thực sự tốt cho sức khỏe khi nó được cá nhân hóa, chứ không phải được sao chép nguyên bản từ các xu hướng ăn kiêng đang lan truyền mạnh mẽ trên mạng.
Thức ăn nhanh và đồ chiên rán
Bà Parul Yadav cho biết thức ăn nhanh và đồ chiên rán chứa hàm lượng chất béo, muối và calo cao, có thể gây hại cho thận và sức khỏe tổng thể.
Những bữa ăn này thường giàu năng lượng nhưng lại nghèo nàn về mặt dinh dưỡng. Sự kết hợp giữa natri cao, chất béo chuyển hóa, carbohydrate tinh chế và đường có thể góp phần gây ra béo phì, tiểu đường và cao huyết áp – ba tác nhân hàng đầu dẫn đến bệnh thận.
Ông Anshul Singh cũng cảnh báo rằng các món ăn mặn và thức ăn nhanh có thể gây ra tình trạng giữ nước và làm tăng áp lực lên thận.
Mối lo ngại không chỉ dừng lại ở những lần “nuông chiều bản thân” ngẫu hứng, mà là sự phụ thuộc thường xuyên. Đối với nhiều gia đình ở đô thị, thức ăn nhanh đã chuyển từ một “món ăn đổi gió” thành bữa ăn định kỳ hàng ngày.
Thận có thể thích nghi trong nhiều năm. Dù vậy, đến một lúc nào đó, ngay cả những cơ quan kiên cường nhất cũng sẽ bắt đầu có dấu hiệu kiệt sức.
Sức khỏe của thận hiếm khi được xây dựng từ những “thực phẩm thần kỳ” hay các chế độ ăn kiêng khắc nghiệt. Nó phụ thuộc nhiều hơn vào những thói quen bình thường được lặp đi lặp lại hàng ngày.
Các chuyên gia luôn khuyên nên ăn nhiều bữa ăn tự nấu tại nhà, uống đủ nước, hạn chế thực phẩm chế biến sẵn, đồng thời tránh ăn quá nhiều muối và đường. Một chế độ dinh dưỡng cân bằng có giá trị hơn nhiều so với các kiểu ăn uống theo xu hướng.
Cơn sốt giàu protein hiện nay phản ánh một vấn đề lớn hơn trong văn hóa chăm sóc sức khỏe hiện đại: niềm tin rằng nếu cái gì tốt, thì càng dùng nhiều sẽ càng tốt hơn. Tuy nhiên, sinh học con người không vận hành theo cách đó. Đôi khi, những bữa ăn lành mạnh nhất lại chính là những bữa ăn giản dị nhất.
Kết quả nghiên cứu được trình bày vào ngày 31/5 tại Chicago, trong khuôn khổ hội nghị thường niên của Hiệp hội Ung thư lâm sàng Mỹ (ASCO) – hội nghị về ung thư lớn nhất thế giới. Theo đó, giới y khoa đã tiêm amivantamab cho 102 bệnh nhân ung thư đầu và cổ. Kết quả, 43 người ghi nhận khối u co lại hoặc biến mất.
Cụ thể, thuốc đánh bay sạch tế bào ung thư ở 15 trường hợp và làm khối u nhỏ đi đáng kể ở 28 người. Nhóm bệnh nhân này đạt thời gian sống thêm trung vị 12,5 tháng kể từ ngày bắt đầu dùng thuốc. Đây là con số vô cùng ý nghĩa vì họ mang tiên lượng rất xấu và từng thất bại với hóa trị lẫn liệu pháp miễn dịch, tờ Guardian trích dẫn hôm 30/5.
Tập đoàn Johnson & Johnson phát triển amivantamab dưới dạng tiêm dưới da, giúp bác sĩ thao tác nhanh tại phòng khám ngoại trú thay vì phải cắm kim truyền tĩnh mạch phức tạp. Thuốc mang cơ chế ba tác động là chặn protein EGFR (chất kích thích khối u lớn lên), khóa chặt MET (con đường vòng tế bào ung thư dùng để né thuốc) và kích hoạt hệ miễn dịch tấn công trực tiếp mầm bệnh. Bác sĩ tiêm thuốc định kỳ ba tuần một lần. Tác dụng phụ chỉ ở mức nhẹ đến trung bình, với tỷ lệ người bệnh phải bỏ cuộc chưa tới 10%.
Các nhà khoa học tập trung thử nghiệm nhóm bệnh nhân mắc ung thư đầu cổ thể biểu mô tế bào vảy không do virus HPV (virus u nhú) gây ra. Giới y khoa đánh giá đây là dạng ung thư cực kỳ hung hãn và rất khó chữa trị. Hiện nay, y bác sĩ cũng triển khai khoảng 60 thử nghiệm lâm sàng thuốc amivantamab trên toàn cầu để đánh giá hiệu quả đối với ung thư phổi, đại trực tràng, não và dạ dày.
Giáo sư Kevin Harrington tại Viện Nghiên cứu Ung thư London (ICR) đánh giá hiệu quả tiêu diệt khối u của loại thuốc này vô cùng mạnh mẽ, chưa từng có tiền lệ trên nhóm bệnh nhân cạn kiệt lựa chọn điều trị.
Đồng quan điểm, Giám đốc điều hành ICR Kristian Helin khẳng định mũi tiêm tạo ra bước tiến lớn cho nền y học hiện đại khi mang lại tỷ lệ sống sót khả quan cho những ca bệnh phức tạp nhất.
Ông Carl Walsh, 56 tuổi, sống tại Birmingham (Anh), là một trong những người đầu tiên hưởng lợi từ liệu pháp này. Bác sĩ chẩn đoán ông mắc ung thư lưỡi hồi tháng 5/2024. Sau khi hóa trị và liệu pháp miễn dịch không đem lại kết quả, ông đăng ký tham gia thử nghiệm amivantamab vào tháng 7/2025.
Đến nay, trải qua 17 chu kỳ tiêm, ông phục hồi hoàn toàn giọng nói và có thể đeo tai nghe làm việc bình thường. Từ chỗ sụt cân nghiêm trọng, chỉ sống dựa vào súp và sữa dinh dưỡng do sưng đau tột độ, bệnh nhân đã ăn uống bình thường sau 6 tháng dùng thuốc và tận hưởng trọn vẹn món bít tết yêu thích.
Hiện chưa rõ thời gian hoàn thành thử nghiệm lâm sàng và đưa ra thị trường của thuốc.
Trên toàn cầu, thử nghiệm lâm sàng được xem là "tiêu chuẩn vàng" và là lộ trình bắt buộc để mọi thuốc ung thư thế hệ mới được cấp phép lưu hành. Đối với người bệnh, đặc biệt là những ca giai đoạn muộn hoặc kháng thuốc, đây là cơ hội quý giá để tiếp cận sớm các liệu pháp đột phá như miễn dịch hay thuốc đích (targeted therapy) nhiều năm trước khi chúng được thương mại hóa rộng rãi. Tham gia nghiên cứu còn giúp bệnh nhân giải tỏa gánh nặng tài chính khổng lồ, bởi toàn bộ chi phí thuốc men đắt đỏ và các xét nghiệm gene chuyên sâu thường được nhà tài trợ chi trả hoàn toàn.
Tuy nhiên, bản chất của thử nghiệm là quá trình tìm kiếm dữ liệu, do đó người tham gia phải đối mặt với những rủi ro hiện hữu về các độc tính mới chưa từng được y văn ghi nhận hoặc khả năng thuốc không mang lại đáp ứng điều trị như kỳ vọng. Mặt khác, các quy trình nghiêm ngặt về chọn mẫu và yếu tố ngẫu nhiên hóa (randomization) có thể khiến người bệnh rơi vào nhóm đối chứng dùng phác đồ tiêu chuẩn thay vì thuốc mới, đồng thời phải tuân thủ lịch trình theo dõi cũng như xét nghiệm xâm lấn dày đặc hơn điều trị thông thường. Do vậy, đây được xem là một quyết định y khoa cân não, nơi cơ hội sống của cá nhân song hành cùng sứ mệnh đóng góp dữ liệu quan trọng cho sự tiến bộ của ung thư học thế giới.
Tham gia "Chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng thuốc thiết yếu" năm thứ ba liên tiếp, ông Deepanshu Madan - Tổng giám đốc Pharmacity, chia sẻ doanh nghiệp sẵn sàng chấp nhận các tổn thất về lợi nhuận để bảo vệ liệu trình điều trị của người dân.
Trong bối cảnh chi phí vận hành và logistics biến động không ngừng, việc giữ vững mặt bằng giá thuốc thiết yếu không đơn thuần là một giải pháp kinh doanh, mà là một cam kết về an sinh xã hội. Đáng chú ý, đây đã là năm thứ ba liên tiếp Pharmacity đồng hành cùng chương trình bình ổn thị trường các mặt hàng thuốc thiết yếu do UBND TP.HCM phát động.
Tuy nhiên, thay vì chỉ giới hạn nỗ lực này trong phạm vi hẹp tại một địa phương, hệ thống đã chủ động áp dụng chính sách bình ổn giá đồng bộ trên toàn bộ mạng lưới hơn 1.000 nhà thuốc toàn quốc. Việc mở rộng quy mô của "chiến dịch bình ổn giá" này nhằm đảm bảo mọi người dân, từ các đô thị lớn đến các vùng xa, đều có cơ hội tiếp cận nguồn thuốc chất lượng với mức giá thống nhất, không bị tác động bởi cước phí vận tải hay "bão giá" xăng dầu đang leo thang.
Nói về tính chủ động của doanh nghiệp, ông Deepanshu Madan chia sẻ: "Chúng tôi đã nhiều năm tham gia chương trình bình ổn giá thuốc. Năm nay chúng tôi đã chủ động nhập dự trữ các mặt hàng thiết yếu để đảm bảo ngay cả khi thị trường tăng giá thì Pharmacity vẫn không tăng giá. Mặc dù trong kinh doanh, điều này sẽ ảnh hưởng phần nào đến lợi nhuận, nhưng Pharmacity luôn đặt sức khỏe của khách hàng lên hàng đầu nên việc đảm bảo giữ ổn định giá bán, đảm bảo nguồn cung sẽ giúp người bệnh duy trì ổn định liệu trình điều trị, không bị khan hiếm thuốc ảnh hưởng đến chất lượng điều trị".
Tại TP.HCM những ngày qua, thời điểm giao mùa khiến một số bệnh lây nhiễm gia tăng. Theo thống kê của Trung tâm kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), tình hình bệnh tay chân miệng trên địa bàn thành phố đang gia tăng nhanh và diễn biến phức tạp. Tại TP.HCM cũng ghi nhận ca nhiễm viêm não mô cầu đầu tiên tiếp ngay sau ca nhiễm được ghi nhận tại Phú Quốc. Giữa bối cảnh đó, nhu cầu về các loại thuốc hạ sốt, kháng sinh và vật tư y tế gia tăng.
Việc kiên định giữ mức giá thấp hơn thị trường trên toàn hệ thống giữa tâm "bão" chi phí vận hành là một thử thách lớn, buộc doanh nghiệp phải chấp nhận bù lỗ để giữ vững cam kết đồng hành cùng người dân.
Về vấn đề này, ông Deepanshu Madan chia sẻ: "Có những thời điểm chúng tôi chấp nhận lỗ một số mặt hàng để đảm bảo nguồn cung cho thị trường và giúp bệnh nhân không bị gián đoạn trong quá trình điều trị bệnh vì thiếu thuốc". Thậm chí, Pharmacity vẫn chọn cách thắt chặt đàm phán và chấp nhận khó khăn về việc nhập hàng nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về kiểm soát chất lượng và giá cả. Điều này giúp người dân tránh được việc phải đối mặt với nguy cơ mua thuốc không rõ nguồn gốc hoặc bị "thổi giá" khi nhu cầu thị trường tăng đột biến.
Ông Deepanshu Madan cho rằng việc giữ giá tại quầy mới chỉ là giải pháp ở phần ngọn. Để chương trình bình ổn thực sự mang lại hiệu quả bền vững, cần có những thay đổi mang tính hệ thống trong chính sách quản lý và cơ cấu nguồn cung dược phẩm tại Việt Nam.
Hai từ "chìa khóa" chiến lược được vị CEO này nhấn mạnh là việc minh bạch hóa thông qua đơn thuốc điện tử và thúc đẩy nội địa hóa nguồn cung. Ông nhận định: "Khi luật kê đơn điện tử được bắt buộc, rất nhiều cửa hàng không tuân thủ sẽ phải dừng hoạt động. Giá thuốc khi đó sẽ được minh bạch và nằm ở mức phù hợp với thu nhập của người dân hơn". Đây là quan điểm cho thấy sự đồng hành của doanh nghiệp đối với các nỗ lực chính quy hóa thị trường của cơ quan quản lý, giúp người dân tiếp cận thuốc đúng bệnh, đúng giá, tránh lãng phí chi phí y tế.
Bên cạnh đó, việc giảm phụ thuộc vào nguồn thuốc nhập khẩu bằng cách đẩy mạnh sản xuất trong nước là con đường tất yếu để hạ giá thành sản phẩm lâu dài. "Chúng ta nên chủ động nguồn cung bằng việc đẩy mạnh sản xuất trong nước để hạ giá thành thay vì phải nhập khẩu như hiện nay", ông Deepanshu Madan nhấn mạnh. Việc ưu tiên các mặt hàng nội địa đạt chuẩn GMP không chỉ giúp ổn định giá mà còn củng cố nền y tế tự cường, đáp ứng nhanh chóng các tình huống khẩn cấp.
Sự đồng hành của các doanh nghiệp lớn trong đó có Pharmacity trong việc thực thi Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 282/NQ-CP của Chính phủ đã khẳng định tầm quan trọng của việc kết nối giữa mục tiêu kinh tế và an sinh xã hội. Khi doanh nghiệp chủ động cùng Chính phủ "gánh" những khó khăn về chi phí, người dân sẽ có thêm niềm tin và sự an tâm trên hành trình chăm sóc sức khỏe.
Cuộc chiến chống lại "bão giá" và dịch bệnh vẫn còn nhiều thách thức, nhưng sự chấp nhận hy sinh lợi nhuận vì cộng đồng chính là lời giải thực chất nhất cho bài toán bảo vệ sức khỏe nhân dân trong kỷ nguyên mới.
Nhiều người bị tăng huyết áp thường cố gắng ăn nhạt hơn bằng cách bớt cho muối vào món ăn. Tuy nhiên theo các chuyên gia tim mạch, đây chưa phải yếu tố quan trọng nhất. Phần lớn lượng natri mà cơ thể hấp thụ mỗi ngày thực tế lại đến từ thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn ngoài hàng.
Theo bác sĩ tim mạch Sonal Chandra (Bệnh viện Đại học Chicago, Mỹ), việc chỉ tập trung vào lọ muối trên bàn ăn có thể tạo ra "cảm giác an toàn giả". Nhiều người nghĩ mình đang ăn nhạt nhưng vẫn vô tình nạp quá nhiều natri từ xúc xích, thịt nguội, mì ăn liền, đồ hộp, nước xốt, bánh mì hay các món ăn nhà hàng.
Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cho biết hơn 70% lượng natri trong khẩu phần ăn hiện đại đến từ thực phẩm chế biến sẵn chứ không phải lượng muối nêm trực tiếp khi nấu ăn.
Điều đáng nói là nhiều món ăn không hề có vị quá mặn nhưng vẫn chứa lượng natri rất cao. Chỉ một phần thức ăn nhanh hoặc một món đóng gói sẵn cũng có thể chứa hơn 1.000mg natri, tương đương phần lớn mức khuyến nghị mỗi ngày đối với người bị tăng huyết áp.
Theo chuyên gia dinh dưỡng Anna Kallianteri (Hiệp hội Dinh dưỡng Anh), nếu thói quen ăn uống không thay đổi, thuốc điều trị huyết áp khó có thể giải quyết triệt để vấn đề. "Thuốc có thể hỗ trợ, nhưng không loại bỏ được nguyên nhân gốc rễ nếu chế độ ăn vẫn quá nhiều natri", bà cho biết.
Các bác sĩ cảnh báo lượng natri cao khiến cơ thể giữ nước nhiều hơn, làm tăng thể tích máu và tạo thêm áp lực lên thành mạch máu. Điều này khiến huyết áp khó giảm dù người bệnh vẫn uống thuốc đều đặn.
Bác sĩ Sonal Chandra cho biết chế độ ăn nhiều natri còn có thể làm giảm hiệu quả của một số nhóm thuốc điều trị huyết áp phổ biến như thuốc ức chế men chuyển ACE, thuốc chẹn thụ thể ARB hay thuốc lợi tiểu.
Trong khi đó, bác sĩ tim mạch Padma Shenoy giải thích rằng natri dư thừa sẽ kích thích cơ thể giải phóng các hormone làm tăng huyết áp và tăng lượng dịch trong mạch máu. Về lâu dài, tình trạng này khiến thành mạch kém đàn hồi hơn và làm tăng nguy cơ đột quỵ, bệnh tim và tổn thương thận.
Các chuyên gia cho rằng không cần loại bỏ hoàn toàn muối, nhưng nên kiểm soát tổng lượng natri hấp thụ mỗi ngày.
Một số thay đổi đơn giản có thể giúp ích gồm:
- Hạn chế thực phẩm chế biến sẵn như đồ hộp, thịt nguội, snack, thức ăn nhanh và bữa ăn đông lạnh.
- Ưu tiên nấu ăn tại nhà để kiểm soát gia vị.
- Đọc kỹ nhãn dinh dưỡng, chọn sản phẩm có hàm lượng natri thấp.
- Rửa rau củ hoặc đậu đóng hộp trước khi sử dụng để giảm bớt natri dư thừa.
- Dùng tỏi, tiêu, chanh, giấm hoặc rau thơm để tăng hương vị thay cho muối.
- Ăn nhiều thực phẩm giàu kali như chuối, cam, rau xanh và các loại đậu vì kali có thể hỗ trợ cân bằng tác động của natri đối với huyết áp.
Các chuyên gia nhấn mạnh rằng kiểm soát huyết áp hiệu quả không chỉ nằm ở việc "ăn bớt muối", mà quan trọng hơn là thay đổi toàn bộ thói quen ăn uống theo hướng ít chế biến, cân bằng và lành mạnh hơn.
