Khảo sát “Tương lai nhân khẩu học” năm 2026 được Quỹ dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA) tại VN thực hiện với hơn 108.000 người trẻ sử dụng internet trong độ tuổi 18 – 39 tại 73 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Theo kết quả khảo sát được UNFPA công bố nhân Ngày Dân số thế giới 11.7, hơn 2/3 người được khảo sát cho biết hôn nhân là một phần của cuộc sống mà họ hướng tới. Trong nhóm 35 – 39 tuổi chưa có con, 79% nam giới và 72% nữ giới mong muốn có con.
Cũng theo khảo sát, 72% coi kinh tế và nhà ở là rào cản hàng đầu đối với việc có con; 57% cho rằng kinh tế và nhà ở là rào cản hàng đầu khi xây dựng mối quan hệ gắn bó lâu dài. Ổn định tài chính là yếu tố quan trọng nhất khi họ cân nhắc xây dựng các mối quan hệ gắn bó và lập gia đình: 81% người được khảo sát đánh giá đây là yếu tố quan trọng; 88% cho biết cần an toàn tài chính; 87% cần việc làm ổn định; 85% cần sự sẵn sàng về mặt cảm xúc.
Ông Matt Jackson, Trưởng đại diện UNFPA tại VN, cho rằng chính sách dân số cần quan tâm nhiều hơn đến các điều kiện thực tế đang ảnh hưởng đến lựa chọn của người trẻ. Hỗ trợ thanh niên không chỉ là về mức sinh, mà còn gắn với việc làm, nhà ở, dịch vụ chăm sóc trẻ em, chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, cơ chế làm việc linh hoạt, dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới. Khi những điều kiện này được cải thiện, người trẻ sẽ có thêm niềm tin và khả năng xây dựng cuộc sống, các mối quan hệ và gia đình mà họ mong muốn.
Theo Bộ Y tế, VN hiện có gần 70 triệu người trong độ tuổi 15 – 64. Xu hướng kết hôn muộn, sinh ít con hoặc không sinh con ở giới trẻ ngày càng phổ biến tại nhiều địa phương. Tuổi kết hôn trung bình lần đầu tại VN tăng nhanh trong những năm gần đây (năm 2019 là 25,2 tuổi, năm 2024 lên 27,3 tuổi). Kết hôn muộn sẽ dẫn đến sinh con muộn, sinh ít con, thậm chí không sinh con. Mức sinh thấp kéo dài sẽ tác động trực tiếp, sâu sắc tới quy mô, cơ cấu dân số và để lại nhiều hệ lụy như thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh tốc độ già hóa dân số, gia tăng các dòng di cư.
Dự báo 50 năm tới tại VN, cứ 2 trẻ em sẽ có 4 người cao tuổi. Nếu không có giải pháp phù hợp, trong tương lai lực lượng lao động trẻ sẽ thu hẹp, gánh nặng an sinh, chăm sóc người cao tuổi và áp lực phát triển kinh tế – xã hội sẽ ngày càng lớn đối với thế hệ trẻ hôm nay.
Đáng lưu ý, tỷ số giới tính khi sinh luôn ở mức cao trong nhiều năm nay, vượt ngưỡng cân bằng tự nhiên (104 – 106 bé trai/100 bé gái), dẫn tới nguy cơ phá vỡ cấu trúc gia đình: một bộ phận nam giới trẻ sẽ phải kết hôn muộn, không có khả năng kết hôn, nguy cơ gia tăng tình trạng buôn bán phụ nữ, trẻ em gái…
Theo Mayo Clinic, bệnh thận mạn tính thường tiến triển chậm trong nhiều năm và nhiều người không có triệu chứng cho đến giai đoạn muộn. Khi chức năng thận suy giảm, chất thải và dịch dư thừa bắt đầu tích tụ trong cơ thể.
Bác sĩ Prashant C Dheerendra, chuyên gia thận học tại Apollo Hospitals (Ấn Độ), cho biết nhiều người chỉ quan tâm đến sức khỏe thận khi xuất hiện vấn đề tiểu tiện. Thực tế, thận không chỉ tạo nước tiểu mà còn giữ vai trò điều hòa huyết áp, cân bằng khoáng chất, duy trì sức khỏe xương và hỗ trợ sản xuất hồng cầu. Bác sĩ chỉ ra một số sai lầm phổ biến có thể khiến phát hiện bệnh muộn.
Chủ quan vì không thấy triệu chứng
Theo Healthline, nhiều người mắc bệnh thận giai đoạn sớm không biết mình mắc bệnh vì cơ thể vẫn hoạt động gần như bình thường. Thận có khả năng bù trừ tốt, nên các mô khỏe vẫn tiếp tục đảm nhiệm chức năng ngay cả khi một phần đã bị tổn thương.
Theo bác sĩ Dheerendra, nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi thận đã tổn thương đáng kể, do giai đoạn đầu hầu như không có triệu chứng rõ ràng. Không có triệu chứng không đồng nghĩa thận đang hoàn toàn khỏe mạnh.
Tự dùng thuốc giảm đau và thực phẩm bổ sung
Một sai lầm khác là tự ý dùng thuốc kéo dài mà không theo dõi chức năng thận. Trang Times of India dẫn lời các bác sĩ cảnh báo tình trạng lạm dụng thuốc giảm đau ngày càng phổ biến, trong khi một số loại dùng thường xuyên trong thời gian dài có thể khiến thận yếu đi âm thầm mà người bệnh khó nhận ra sớm.
Ngoài thuốc điều trị, nhiều người còn có xu hướng sử dụng các sản phẩm hỗ trợ "thải độc", thực phẩm bổ sung hoặc các mẹo lan truyền trên mạng với tác dụng "bổ thận". Theo bác sĩ Dheerendra, áp dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng có thể khiến thận bị quá tải. Người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm hoặc biện pháp hỗ trợ nào.
Dấu hiệu bệnh dễ bị bỏ qua
Không phải ai mắc bệnh thận cũng gặp bất thường khi đi tiểu ngay từ đầu. Theo WebMD, khi chức năng lọc suy giảm, cơ thể có thể xuất hiện các dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, phù chân hoặc quanh mắt, khó thở, buồn nôn, chán ăn, ngứa da, chuột rút hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân. Một số người có thể nhận thấy nước tiểu xuất hiện nhiều bọt do protein rò rỉ ra ngoài.
Trang Health cũng chỉ ra dấu hiệu phù mắt cá chân, đi tiểu nhiều về đêm hoặc nước tiểu có bọt kéo dài có thể liên quan đến tổn thương thận giai đoạn sớm. Nhiều triệu chứng kể trên rất dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường hoặc vấn đề tuổi tác nên người bệnh thường trì hoãn kiểm tra.
Bác sĩ Dheerendra cho rằng bảo vệ thận chủ yếu đến từ việc duy trì lối sống ổn định lâu dài như uống đủ nước, kiểm soát đường huyết và huyết áp, hạn chế ăn mặn, tập thể dục đều đặn và tránh tự ý dùng thuốc kéo dài. Phát hiện sớm và thay đổi thói quen sống có thể giúp làm chậm đáng kể nguy cơ suy giảm chức năng thận.
Ngày 15/6, lãnh đạo Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lâm Đồng thông tin, sau nhiều ngày điều trị vì ngộ độc nấm rừng, bệnh nhân Y.D. (SN 1992, trú tại xã D’ran, tỉnh Lâm Đồng) đã tử vong.
Theo đó, ngày 13/6, anh D. hái nấm mọc hoang ở rừng rồi mang về chế biến, làm món ăn cho cả gia đình. Sau bữa ăn, anh D. cùng vợ là chị H. (SN 1995) và 2 con nhỏ xuất hiện các triệu chứng đau bụng, nôn ói, tiêu chảy.
4 người trong gia đình anh D. sau đó được người dân đưa đến Trung tâm Y tế khu vực Đơn Dương cấp cứu, sau đó tiếp tục được chuyển lên Bệnh viện Đa khoa tỉnh Lâm Đồng điều trị.
Anh D. bị ngộ độc, rơi vào trạng thái hôn mê sâu, phải lọc máu và điều trị tích cực song đến ngày 15/6, người này tử vong. Một người con của anh D. bị ngộ độc nặng, tiếp tục nằm viện để điều trị.
Trước đó, như Dân trí thông tin, Sở Y tế tỉnh Lâm Đồng phát thông báo, đề nghị UBND các phường, xã, đặc khu trên địa bàn chủ động các phương án phòng, chống ngộ độc nấm cho người dân.
Theo ngành y tế Lâm Đồng, địa phương đang bước vào mùa mưa, độ ẩm cao, các loại nấm phát triển nhiều, người dân và du khách thu hái nấm để sử dụng dẫn đến tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc.
Do vậy, đơn vị đề nghị chính quyền địa phương tăng cường thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm; khuyến cáo người dân không thu hái, chế biến, sử dụng nấm hoang dại, nấm lạ hoặc nấm nghi ngờ gây độc.
Đồng thời, địa phương cần hướng dẫn người dân cách nhận biết triệu chứng, biện pháp phòng ngừa ngộ độc một số loại nấm độc; hướng dẫn người dân đến cơ sở y tế cấp cứu khi xuất hiện các triệu chứng sau khi ăn nấm như buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt…
Các xã, phường, đặc khu được ngành y tế đề nghị nắm bắt tình hình tại địa phương, kịp thời phát hiện các trường hợp nghi ngờ ngộ độc do nấm độc; phối hợp với ngành y tế trong công tác điều tra, xử lý vụ việc, hạn chế thấp nhất số người mắc và tử vong do ngộ độc thực phẩm.
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng thuộc Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết nhiều người lầm tưởng thiết bị này giúp loại bỏ hoàn toàn mỡ nên ăn uống thả ga. Thực tế, sản phẩm chỉ "giảm dầu" so với cách chiên truyền thống chứ không thể biến thức ăn chế biến sẵn thành món ăn lành mạnh. Bác sĩ Giang nhấn mạnh việc người dân thường xuyên tiêu thụ đồ chiên bằng phương pháp nhiệt độ cao sẽ làm tăng nguy cơ thừa năng lượng, rối loạn mỡ máu và tăng huyết áp.
Người dùng cũng đối mặt với nhiều rủi ro khi lười làm sạch khay chiên sau mỗi lần nấu. Dầu mỡ và vụn thức ăn tích tụ lâu ngày dưới tác động của quá trình nung nóng lặp đi lặp lại sẽ sinh ra các gốc tự do cùng chất oxy hóa gây bệnh cho cơ thể. Chuyên gia khuyến cáo mỗi gia đình cần rửa sạch khay ngay sau khi dùng, đồng thời thay mới dụng cụ ngay khi nhận thấy lớp chống dính bong tróc.
Một sai lầm phổ biến khác là cài đặt nhiệt độ quá cao hoặc thời gian quá lâu làm đồ ăn cháy xém, từ đó tạo ra nhiều hợp chất bất lợi. Người dân nên hạn chế dùng mức nhiệt trên 200 độ C trong thời gian dài. Chuyên gia gợi ý mức nhiệt an toàn cho rau củ và khoai tây là 160-175 độ C trong 10-20 phút; cá cùng hải sản khoảng 170-180 độ C trong 10-15 phút; thịt gia cầm cần 180 độ C trong 15-25 phút tùy kích thước. Quá trình nấu đòi hỏi người nội trợ đảo đều thực phẩm và tránh xếp chồng lên nhau để luồng khí nóng lưu thông tốt nhất.
Bác sĩ Giang khẳng định đây không phải là cỗ máy thần kỳ giúp người dùng ăn uống vô tư mà vẫn khỏe mạnh. Yếu tố quyết định sức khỏe nằm ở việc chọn nguồn nguyên liệu tươi sống, kiểm soát khẩu phần ăn, hạn chế đồ chế biến sẵn và duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối.
