Giai đoạn 2021-2025 ghi nhận sự thống trị của bánh mì Việt trên các bảng xếp hạng ẩm thực toàn cầu. Bánh mì liên tục xuất hiện trong danh sách “các món sandwich ngon nhất thế giới” của CNN, trong top đầu các món ăn đường phố phải thử của TasteAtlas.
Tại tọa đàm “Bánh mì Việt Nam: Từ giá trị di sản ẩm thực đến định vị thương hiệu toàn cầu” thuộc khuôn khổ Lễ hội Bánh mì lần 4 tổ chức sáng 25/4, các chuyên gia đã tìm hướng đi để bánh mì xác lập vị thế thương hiệu bền vững toàn cầu.
Các chuyên gia cho rằng “món ăn mang tính di sản” này cần một lộ trình đầu tư chuyên nghiệp thay vì chỉ dựa vào hiệu ứng truyền thông.
Sự thay đổi về vị thế thương hiệu bắt đầu từ cách thế giới định danh món ăn này. Từ “Bánh mì” được đưa vào từ điển Oxford từ năm 2011, trong nhiều thập kỷ, truyền thông phương Tây vẫn thường gọi món ăn này bằng những tên mô tả như “Sandwich kiểu Pháp – Việt” hay “sandwich Việt Nam”. Đến nay, tên gọi chính danh “bánh mì” đã xuất hiện phổ biến trên các kênh truyền thông quốc tế.
Theo GS. TS. Eric Olmedo, Trưởng khoa Quản trị Du lịch và Khách sạn Trường Đại học Kinh tế – Tài chính TP HCM (UEF), trước đây thế giới thường nhìn bánh mì Việt qua lăng kính của người Pháp. Hiện, tên gọi “bánh mì” được sử dụng độc lập trên các tờ báo lớn như Le Monde hay Vogue chính là sự thừa nhận bánh mì đã thoát ly hoàn toàn khỏi cái bóng của phương Tây.
“Người Việt đã thành công trong việc khẳng định chủ quyền đối với món ăn này, biến nó thành một thực thể di sản riêng biệt trên bản đồ thế giới”, ông Olmedo nói.
Ông cho biết sự dịch chuyển này thể hiện rõ ở Pháp, khi bánh mì không còn bó hẹp trong các khu phố người Hoa dành cho tầng lớp lao động, mà tiến thẳng vào những quận trung tâm sầm uất của Paris, hiện diện trong các nhà hàng cao cấp.
Sức mạnh giúp bánh mì “phủ sóng” nhanh chóng chính là khả năng thích ứng tốt. TS. Lê Thị Thanh Thủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa TP HCM nhận định bánh mì phù hợp với mọi nhóm khách hàng và mọi thời điểm trong ngày. Trong nhịp sống hiện đại, đặc tính gọn nhẹ, dễ đóng gói giúp bánh mì giữ được chất lượng tốt nhất khi tiếp cận thực khách qua các dịch vụ giao hàng trực tuyến.
Tuy nhiên, bà Thủy chỉ ra thực trạng bánh mì hiện nay phát triển rời rạc, thiếu một sự thống nhất về cách làm thương hiệu và quản lý chất lượng. “Muốn đi đường dài, cần xóa bỏ tính tự phát, tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình và ứng dụng công nghệ để kiểm soát chất lượng đồng nhất”, bà Thủy nói.
Thực tế tại thị trường quốc tế cho thấy, khi quy trình được làm kỹ lưỡng, bánh mì Việt hoàn toàn chinh phục những thực khách khó tính. Câu chuyện của những người Việt mang bánh mì ra thế giới là minh chứng cụ thể cho cách vận hành bài bản.
Tại New York, tiệm Bánh Anh Em của chị Hồng Như đã tạo nên hiện tượng khi thực khách chấp nhận xếp hàng chờ đợi 2-3 tiếng đồng hồ. Thành công này đến từ quy trình thủ công khắt khe. Bột được ủ qua đêm, bánh nướng liên tục từng mẻ nhỏ tại chỗ. Từng nguyên liệu như pate Hải Phòng, tương ớt hay thịt nướng đều được chế biến tại bếp thay vì nhập hàng công nghiệp.
Tại Singapore, chị Hà Lâm Tú Quỳnh, chủ tiệm Bánh Mì Society, cho biết để mở một tiệm bánh, chị phải nộp tới 6 bản vẽ kỹ thuật về điện, nước, phòng cháy chữa cháy với chi phí hàng nghìn USD cho mỗi bản. Không gian bếp phải đáp ứng những chi tiết nhỏ nhất như bồn rửa riêng cho thịt và rau, tủ lạnh hiển thị nhiệt độ rõ ràng. Quy định đóng gói kín hoàn toàn khi vận chuyển khiến bánh dễ bị mất phom dáng hoặc ỉu. Để giữ chất lượng, chị Quỳnh chấp nhận chi phí cao hơn để đóng bánh trong thùng carton và chấp nhận bỏ đi 20% mỗi mẻ bánh chỉ vì hình dáng không đạt chuẩn.
Tuy nhiên, chuẩn hóa quy trình mới chỉ là điều kiện cần. Để thực sự định vị thương hiệu bền vững tại toàn cầu, các chuyên gia cho rằng cần một chiến lược thích nghi thông minh để món ăn trở nên gần gũi nhưng không mất chất. GS. Eric Olmedo gợi dẫn bài học từ món California Roll của người Nhật. Việc thay cá sống bằng bơ và thanh cua vào những năm 1970 đã giúp Sushi vượt qua rào cản văn hóa để phù hợp với khẩu vị người Mỹ mà vẫn giữ được vị thế của một món ăn tinh tế.
Từ ví dụ này, ông Eric cho rằng bánh mì Việt cũng cần một chiến lược thích nghi linh hoạt. Sẵn sàng biến tấu một phần nguyên liệu phụ để hòa nhập với văn hóa địa phương nhưng tuyệt đối giữ vững các thành phần cốt lõi như đồ chua, rau thơm và pate đặc trưng.
“Điều này có thể giúp bánh mì xác lập vị thế riêng biệt giữa hàng loạt loại thức ăn nhanh khác, trở thành một thương hiệu ẩm thực có bản sắc trên toàn cầu”, ông Eric nói.
Cùng với chiến lược thích nghi về khẩu vị, TS. Lê Thị Thanh Thủy đề xuất lộ trình dựa trên 5 trụ cột mang tính hệ thống để bánh mì tạo ra lợi ích thực tế và có chỗ đứng vững chắc trên thế giới.
Theo bà, cần hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO công nhận Bánh mì Việt Nam là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại để định vị giá trị di sản. Bước đi chiến lược này tạo ra “tấm hộ chiếu” quyền lực giúp bánh mì vươn tầm thành thương hiệu quốc gia mang sức mạnh ngoại giao văn hóa.
Chú trọng nghệ thuật kể chuyện (storytelling) để truyền tải lịch sử và sự sáng tạo của món ăn lên không gian số. Việc xây dựng câu chuyện văn hóa sẽ tạo kết nối cảm xúc với thực khách toàn cầu hơn là việc chỉ bán một sản phẩm thuần túy.
Số hóa và ứng dụng công nghệ là trụ cột tạo niềm tin và sự lan tỏa rộng rãi. Việc xây dựng Bản đồ số bánh mì Việt Nam và các tour tham quan ảo toàn cầu sẽ giúp thực khách hình dung rõ về quy trình chế biến, trải nghiệm thực tế ảo về không gian văn hóa bánh mì dù đang ở bất cứ đâu.
Tính minh bạch cũng được đặt lên hàng đầu thông qua việc ứng dụng Blockchain để truy xuất nguồn gốc. Giải pháp này giúp công khai mọi thông tin về nguyên liệu từ trang trại đến ổ bánh, tạo niềm tin tuyệt đối với những thị trường khắt khe.
Trụ cột tiếp theo là tối ưu hóa vận hành bằng trí tuệ nhân tạo (AI). Các ứng dụng AI đảm nhiệm vai trò dự báo nhu cầu thị trường và xu hướng tiêu dùng, giúp các doanh nghiệp và cơ sở sản xuất chủ động điều chỉnh chiến lược, nâng cao hiệu quả kinh tế.
Theo bà Thủy, khi giá trị di sản được cộng hưởng cùng sức mạnh số hóa, bánh mì Việt Nam sẽ trở thành một thương hiệu toàn cầu chuyên nghiệp và bền vững trong tương lai.
Những phòng nhà nghỉ cũ kỹ, chen chúc giường tầng, phòng tắm chung ẩm mốc hay căn bếp mất vệ sinh từng được xem là "cái giá phải trả" cho những chuyến đi tiết kiệm. Mô hình này vẫn tồn tại ở một số nơi, nhưng hiện không còn phù hợp với kỳ vọng của thế hệ du khách trẻ.
Trong vài năm gần đây, ngành lưu trú giá rẻ chứng kiến sự chuyển dịch rõ rệt. Gen Z không còn chấp nhận việc mất ngủ vì tiếng ồn hay đánh đổi trải nghiệm để tiết kiệm chi phí. Thay vào đó, họ tìm kiếm không gian thoải mái hơn, riêng tư hơn, nhưng vẫn linh hoạt và có tính kết nối.
Sự thay đổi này gắn liền với sự nổi lên của nhóm "digital nomad" - những người làm việc từ xa cùng xu hướng "bleisure" (kết hợp công việc và nghỉ dưỡng). Các tiêu chí như tính bền vững, sức khỏe, trải nghiệm bản địa, vệ sinh và riêng tư ngày càng được đề cao.
Nhiều nhà nghỉ đã bổ sung phòng riêng, quầy bar trên sân thượng, hồ bơi, quán cà phê và không gian làm việc chung, khiến ranh giới giữa nhà nghỉ và khách sạn dần bị xóa nhòa.
"Đây là sự chuyển đổi tất yếu", Paul McGrath, CEO Hiệp hội hostel YHA (hệ thống nhà nghỉ giá rẻ) Australia, nói. Theo ông, xu hướng này đã manh nha từ trước Covid-19, khi khách bắt đầu có kỳ vọng cao hơn.
"Họ vẫn muốn du lịch giá rẻ, nhưng không còn chấp nhận ngủ trong phòng tập thể đông đúc. Trước đây, họ đến để tiệc tùng, còn bây giờ là để làm việc và trải nghiệm", Paul McGrath cho biết.
Tại Australia và nhiều nơi trên thế giới, không ít nhà nghỉ đã đóng cửa, chuyển đổi công năng hoặc được cải tạo. Sunny’s Adelaide Backpackers Hostel là một trong số đó.
Chủ cơ sở John Dwyer, cho rằng ngoài áp lực chi phí sinh hoạt, sự thay đổi trong thị hiếu khách hàng là yếu tố quan trọng. "Giới trẻ thích Airbnb hơn. Họ không còn muốn ở phòng dorm", ông nói.
Theo đại diện John Dwyer, nhiều du khách trẻ hiện không thoải mái với việc chia sẻ không gian với người lạ như trước.
Trong khi số lượng nhà nghỉ thuộc hệ thống YHA tại Australia đã giảm còn một nửa, chỉ còn 18 cơ sở, các dịch vụ lại được mở rộng. Ẩm thực và đồ uống trở thành nguồn doanh thu mới, cùng với các tiện ích như quán cà phê, bar trên sân thượng hay khu sinh hoạt chung.
"Chúng tôi đang làm mờ ranh giới giữa khách sạn và nhà nghỉ nhưng vẫn giữ yếu tố cộng đồng - điều cốt lõi của mô hình này", ông McGrath nói.
Frazer Graham, 26 tuổi, du khách đến từ Anh, cho biết từng trải nghiệm nhiều nhà nghỉ với điều kiện kém tiện nghi: phòng đông, thiếu riêng tư, ít tiện ích.
"Điều tệ nhất là hàng chục chiếc báo thức mỗi sáng và tiếng động liên tục. Một số nơi chỉ đơn giản là nhồi càng nhiều giường càng tốt", Frazer Graham nói.
Theo Graham, các nhà nghỉ cần cân bằng giữa nhu cầu giao lưu, tiệc tùng và sự riêng tư của khách. Sau này, anh lựa chọn ở lại một nhà nghỉ thuộc YHA và tham gia tổ chức các hoạt động trải nghiệm cho du khách.
Xu hướng chuyển dịch cũng diễn ra tại nhiều quốc gia. Năm 2023, hệ thống YHA tại Anh và xứ Wales thông báo bán 20/150 cơ sở. Các yếu tố như đại dịch, lạm phát, chi phí sinh hoạt và Brexit (Anh rời liên minh châu Âu) được cho là nguyên nhân chính.
Tại New Zealand, YHA đóng cửa năm 2021 và tuyên bố phá sản vào 2024.
Dù vậy, thị trường không vì thế mà thu hẹp. Các mô hình mới đang xuất hiện để đáp ứng nhu cầu thay đổi của du khách trẻ. Những chuỗi nhà nghỉ hiện đại với giường dạng capsule, không gian thiết kế đẹp, ánh sáng dịu và tiện ích chăm sóc sức khỏe đang dần thay thế mô hình cũ.
Số liệu từ Tourism Australia cho thấy lượng visa lao động kết hợp du lịch đã vượt mức trước đại dịch, phản ánh nhu cầu trải nghiệm dài ngày của thế hệ trẻ.
Theo báo cáo, Gen Z tìm kiếm những hành trình sâu sắc hơn, muốn sống như người bản địa, trải nghiệm đời sống thường nhật và hiểu rõ văn hóa điểm đến thay vì chỉ dừng lại ở những chuyến đi ngắn hạn, tiết kiệm đơn thuần.
Theo Phòng Quản lý xuất nhập cảnh - Công an TP.HCM, nhằm bảo đảm việc nhập cảnh vào Việt Nam được thực hiện đúng quy định pháp luật, đề nghị người nước ngoài lưu ý thực hiện một số nội dung.
Thứ nhất, chuẩn bị đầy đủ giấy tờ nhập cảnh theo quy định gồm: hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị đi lại quốc tế phải còn thời hạn sử dụng, có thị thực (visa), giấy miễn thị thực hoặc giấy tờ cư trú hợp lệ theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Lưu ý kiểm tra kỹ thông tin cá nhân, thời hạn sử dụng và mục đích nhập cảnh ghi trên thị thực hoặc giấy tờ liên quan.
Thứ hai, thực hiện khai báo thông tin trung thực, chính xác. Người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam cần thực hiện đầy đủ việc khai báo thông tin theo hướng dẫn của cơ quan chức năng và đơn vị vận chuyển.
Nội dung khai báo phải bảo đảm thống nhất với thông tin trên hộ chiếu, thị thực và các giấy tờ liên quan.
Nghiêm cấm hành vi sử dụng giấy tờ giả, khai báo sai sự thật hoặc nhập cảnh không đúng mục đích.
Người nước ngoài có thể chủ động thực hiện khai báo thông tin trước khi nhập cảnh thông qua Hệ thống khai báo nhập cảnh điện tử (PAI) tại: https://prearrival.immigration.gov.vn
Thứ ba, tại cửa khẩu, người nước ngoài cần xuất trình hộ chiếu, thị thực và các giấy tờ liên quan khi lực lượng chức năng yêu cầu kiểm tra; phối hợp với cơ quan kiểm soát xuất nhập cảnh trong quá trình thực hiện thủ tục nhập cảnh. Đồng thời thực hiện nghiêm các quy định về an ninh, trật tự tại khu vực cửa khẩu.
Thứ tư, người nước ngoài cần lưu ý kiểm tra thời hạn tạm trú sau khi nhập cảnh. Sau khi hoàn tất thủ tục nhập cảnh, người nước ngoài có trách nhiệm kiểm tra thời hạn tạm trú được cơ quan có thẩm quyền cấp.
Trường hợp có nhu cầu tiếp tục cư trú tại Việt Nam, phải thực hiện thủ tục gia hạn tạm trú, cấp đổi thị thực, thẻ tạm trú hoặc các thủ tục liên quan trước khi hết thời hạn cư trú.
Thứ năm, thực hiện khai báo tạm trú theo quy định. Người nước ngoài cư trú tại Việt Nam phải được khai báo tạm trú theo quy định của pháp luật.
Cơ sở lưu trú, tổ chức, cá nhân bảo lãnh hoặc trực tiếp quản lý người nước ngoài có trách nhiệm thực hiện việc khai báo tạm trú với cơ quan công an theo đúng thời gian quy định.
Việc khai báo tạm trú cho người nước ngoài được thực hiện trực tuyến tại: https://tbltkbtt.bocongan.gov.vn/
Cuối cùng, người nước ngoài chỉ được hoạt động phù hợp với mục đích nhập cảnh đã đăng ký. Trường hợp làm việc tại Việt Nam phải có giấy phép lao động hoặc giấy tờ hợp pháp khác theo quy định của pháp luật Việt Nam.
