Câu chuyện của Utah Lee – người có ảnh hưởng trên mạng xã hội tại Hồng Kông từng gây xôn xao khi cô phát hiện cả một tổ kiến, xác côn trùng và một con tắc kè sống bên trong chiếc điều hòa sau 1 năm sử dụng.
Thực tế, đây không phải trường hợp hiếm gặp tại các đô thị có khí hậu nóng ẩm. Việc vận hành liên tục trong thời gian dài kết hợp với tình trạng đọng hơi nước biến không gian bên trong thiết bị thành môi trường lý tưởng cho nấm mốc, vi sinh vật và côn trùng trú ngụ nếu không được làm sạch đúng cách.
Máy điều hòa bẩn có thể phát tán tác nhân gây dị ứng
Theo Philip Li, Chủ tịch Viện Dị ứng Hồng Kông, giáo sư miễn dịch học lâm sàng tại Đại học Hồng Kông, máy điều hòa không được vệ sinh định kỳ có thể vừa là nơi tích tụ, vừa là nguồn phát tán các chất gây dị ứng trong không gian sống.
Khi máy vận hành, luồng gió sẽ cuốn theo bụi bẩn và bào tử nấm mốc tích tụ lâu ngày ra ngoài không gian kín. Do đó, người trong phòng rất dễ hít phải các tác nhân gây hại này một cách thường xuyên mà không hề hay biết.
Jeff Lamb, giám đốc công ty vệ sinh máy điều hòa Breathe Easy tại Hồng Kông, cho biết các trường hợp điều hòa quá bẩn không hiếm gặp trong thực tế.
“Nhiều lần, đội ngũ kỹ thuật ghi nhận nấm ký sinh dày đặc hoặc lượng nấm mốc đen cạo ra từ bên trong máy chứa đầy một xô. Thực trạng này biến điều hòa thành nguồn ô nhiễm nguy hiểm trong không gian kín”, ông Jeff Lamb chia sẻ.
Đáng chú ý, đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có cơ địa nhạy cảm hoặc mắc bệnh hô hấp mạn tính, luồng khí ô nhiễm này là tác nhân trực tiếp kích ứng đường thở.
Khi hít phải bào tử nấm mốc hoặc bụi bẩn, hệ miễn dịch của những người dễ mẫn cảm sẽ phản ứng rất mạnh. Tình trạng này làm cho lớp màng bên trong đường thở bị viêm nhiễm, sưng phù, ứ đọng dịch nhầy và dễ co thắt.
Đối với người bị hen suyễn, đây chính là nguyên nhân hàng đầu khiến bệnh tình tái phát đột ngột hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận việc tiếp xúc thường xuyên với nấm mốc trong môi trường sống có thể liên quan đến các triệu chứng như mệt mỏi, khó tập trung hoặc thay đổi tâm trạng ở một số người.
Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào thời gian phơi nhiễm, loại nấm mốc, cơ địa từng người và điều kiện môi trường trong nhà.
Nên vệ sinh điều hòa ít nhất mỗi năm một lần
Ngoài nguy cơ đối với sức khỏe, máy điều hòa bẩn còn làm giảm hiệu quả vận hành.
Khi bụi bám vào lưới lọc, dàn lạnh và các bộ phận trao đổi nhiệt, máy cần nhiều thời gian hơn để làm mát phòng. Thiết bị phải hoạt động với tải cao hơn, tiêu thụ nhiều điện hơn và dễ phát sinh hỏng hóc, đặc biệt trong những tháng nắng nóng khi nhu cầu sử dụng tăng mạnh.
Theo chuyên gia Jeff Lamb, các gia đình nên gọi thợ đến vệ sinh máy điều hòa chuyên nghiệp ít nhất mỗi năm một lần. Tuy nhiên, nếu nhà bạn ở khu vực nóng ẩm, bật máy liên tục hoặc trong nhà có trẻ nhỏ, người già, người hay bị dị ứng, hen suyễn, thì việc làm sạch máy 2 lần mỗi năm sẽ an toàn hơn.
Bên cạnh việc vệ sinh định kỳ, người sử dụng có thể hạn chế sự phát triển của nấm mốc thông qua hai thói quen vận hành thiết bị.
Thứ nhất, trước khi kích hoạt chế độ làm mát, người dùng nên bật chế độ quạt gió (Fan mode) trong vài phút để luồng khí lưu thông ổn định. Thứ hai, trước khi tắt thiết bị, việc duy trì chế độ quạt thêm vài phút sẽ giúp hong khô lượng hơi nước còn đọng lại bên trong dàn lạnh.
Quy trình này góp phần triệt tiêu môi trường sinh sôi của nấm mốc và giảm thiểu mùi hôi phát sinh.
Song song với đó, người sử dụng cần chủ động làm sạch lưới lọc theo hướng dẫn từ nhà sản xuất, giữ không gian phòng thông thoáng và tránh để xảy ra tình trạng rò rỉ nước hay tích tụ hơi ẩm quanh khu vực lắp đặt.
Trong trường hợp xuất hiện mùi ẩm mốc, hiệu suất làm mát giảm, phát ra tiếng ồn bất thường hoặc người trong nhà thường xuyên bị kích ứng đường hô hấp khi bật máy, thiết bị cần được kiểm tra và bảo dưỡng sớm.
Bác sĩ Jeremy London, chuyên gia phẫu thuật tim mạch với hơn 25 năm kinh nghiệm lâm sàng, mới đây đã công bố danh sách 4 loại thực phẩm "đã được chứng minh là làm giảm tuổi thọ". Những chia sẻ của ông trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn đang thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng y khoa cũng như công chúng quan tâm đến sức khỏe.
Cụ thể, danh sách "đen" được bác sĩ London xác định bao gồm:
Đồ uống có đường
Phân tích sâu hơn về đồ uống có đường (bao gồm nước ngọt và đồ uống có ga), bác sĩ London gọi đây là những "calo rỗng" - loại năng lượng không bao giờ mang lại cảm giác no. Ông thậm chí dùng thuật ngữ cực đoan "cái chết dạng lỏng" (liquid death) để mô tả nhóm này.
"Đừng uống chúng nữa. Chấm hết. Vậy là xong", ông khẳng định quyết liệt. Giải thích thêm trên chương trình Today, bác sĩ London cho rằng nước ngọt là một "tai ương" của xã hội hiện đại. Việc nạp một lượng lớn calo từ đường mà người uống không hề hay biết chính là sai lầm nghiêm trọng nhất trong ăn uống.
Đồng quan điểm, bác sĩ William Li chia sẻ trên podcast Zoe Science and Nutrition: "Các bằng chứng lâm sàng cho thấy tiêu thụ nhiều nước ngọt có liên quan đến mọi thứ, từ bệnh chuyển hóa, bệnh tim mạch đến nguy cơ ung thư".
Rượu bia và thịt chế biến sẵn
Đối với rượu và thịt chế biến sẵn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp cả hai vào nhóm tác nhân gây ung thư loại một. Điều này đồng nghĩa với việc có đủ bằng chứng thuyết phục cho thấy chúng gây ung thư ở người (tương đương với mức độ nguy hại của thuốc lá).
Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh (Cancer Research UK) nhấn mạnh: "Chúng tôi khẳng định chắc chắn rằng thịt chế biến sẵn là nguyên nhân gây ung thư. Mối liên hệ này rõ ràng như cách chúng ta biết về tác hại của thuốc lá hay rượu".
Theo định nghĩa của WHO, thịt chế biến sẵn bao gồm các loại thịt đã qua xử lý bằng cách ướp muối, lên men, xông khói hoặc các quy trình khác để tăng hương vị và bảo quản. Danh sách này bao gồm:
Chất béo bão hòa
Bác sĩ London làm rõ rằng "chất béo bão hòa dư thừa" bao gồm các loại thịt mỡ, bơ và các sản phẩm sữa béo. Tuy nhiên, đây là điểm gây tranh cãi trong giới khoa học.
Giáo sư Sarah Berry, chuyên gia dinh dưỡng tại King's College London, cho rằng: "Ngộ nhận lớn nhất khiến tôi thất vọng là quan niệm sữa chứa nhiều chất béo bão hòa nên làm tăng nguy cơ bệnh tim. Thực tế không phải vậy".
Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng thực phẩm siêu chế biến (UPF) thường chứa lượng lớn chất béo bão hòa kèm theo đường và muối. Bác sĩ William Li lưu ý rằng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến gánh nặng bệnh tật cao hơn, bao gồm cả ung thư.
Dù đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc, bác sĩ London cho rằng mục tiêu không nhất thiết phải là loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này một cách tiêu cực. Ông gợi ý quy tắc 80/20: Nếu bạn duy trì chế độ ăn lành mạnh được 80% thời gian, đó đã là một chiến thắng.
Riêng về vấn đề rượu bia, các báo cáo y khoa mới nhất đang trở nên khắt khe hơn. Một báo cáo gần đây từ Tổng y sĩ Mỹ cảnh báo rượu liên quan trực tiếp đến ít nhất 7 loại ung thư. Ngay cả việc uống ở mức độ nhẹ hoặc trung bình cũng làm tăng nguy cơ.
Bác sĩ Ernest Hawk, Phó Chủ tịch Trung tâm Ung thư MD Anderson (Đại học Texas), khẳng định trên tờ New York Times: "Không có ngưỡng uống rượu nào là an toàn khi xét đến nguy cơ ung thư".
Vấn đề dư lượng thuốc trừ sâu trong rau củ quả luôn là mối lo ngại hàng đầu đối với sức khỏe. Đặc biệt, sau khi Tổ chức Công tác Môi trường Mỹ (EWG) công bố "Hướng dẫn mua sắm nông sản năm 2026", trong đó rau chân vịt (bó xôi) đứng đầu danh sách "Dirty Dozen" (nhóm thực phẩm bẩn nhất), người tiêu dùng càng quan tâm hơn đến cách làm sạch thực phẩm.
Chuyên gia dinh dưỡng Lâm Lợi Sầm nhấn mạnh sử dụng nước sạch chảy tuần hoàn vẫn là phương pháp an toàn nhất. Nếu rửa sai cách, bạn có thể vô tình khiến thuốc trừ sâu thấm sâu hơn vào thực phẩm.
Chiến lược làm sạch cho 4 nhóm rau củ quả chính
Mỗi loại thực phẩm, từ quả dâu tây mỏng manh đến củ khoai tây bám đầy bùn đất, đều cần có "kịch bản" làm sạch riêng. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết:
Nhóm rau lá (Rau chân vịt, cải thìa, bắp cải...)
Đây là nhóm dễ tích tụ bùn đất và thuốc trừ sâu nhất ở phần cuống và gốc.
Cách làm: Cắt bỏ phần gốc, xả trực tiếp dưới vòi nước chảy để làm sạch kẽ lá và cuống. Sau đó, ngâm trong chậu nước có dòng chảy nhỏ khoảng 10-15 phút.
Lưu ý: Với các loại rau cuộn chặt như bắp cải, hãy bỏ lớp lá ngoài cùng vì đây là nơi hứng chịu lượng thuốc trừ sâu nhiều nhất.
Nhóm này thường bám nhiều đất cát và vi khuẩn từ môi trường dưới lòng đất.
Cách làm: Rửa sạch bùn đất trên bề mặt, sau đó dùng bàn chải lông mềm chà nhẹ dưới vòi nước chảy.
Lưu ý: Ngay cả khi bạn có ý định gọt vỏ, vẫn phải rửa sạch trước khi gọt để tránh việc dao mang thuốc trừ sâu từ lớp vỏ ngoài đi sâu vào phần thịt quả.
Nhóm rau dạng hoa (Súp lơ xanh, súp lơ trắng...)
Cấu trúc dày đặc của các nụ hoa nhỏ khiến sâu bệnh và thuốc trừ sâu rất khó bị rửa trôi.
Cách làm: Cắt súp lơ thành từng miếng nhỏ, cho vào chậu nước và lắc lên xuống nhiều lần. Cuối cùng, để vòi nước nhỏ chảy trực tiếp vào các khe hở của búp hoa.
Nhóm quả nhỏ và có vỏ (Nho, dâu tây, cà chua bi, ớt chuông...)
Nho và cà chua bi: Dùng kéo cắt sát cuống (giữ lại một phần cuống nhỏ) để tránh nước bẩn thấm vào thịt quả qua lỗ chân cuống. Rửa nhẹ nhàng trong chậu dưới vòi nước.
Dâu tây: Tuyệt đối không vứt bỏ đài xanh (cuống) trước khi rửa. Hãy để nguyên cuống, rửa dưới vòi nước chảy khoảng 10 phút, sau đó mới hái bỏ đài để ăn
Nước sạch là "vàng" - Đừng lạm dụng muối hay baking soda
Chuyên gia Lâm Lợi Sầm đưa ra những lưu ý quan trọng để tránh "phản tác dụng" khi rửa rau:
Nguyên tắc "Rửa trước, cắt sau": Đây là quy tắc tối thượng. Nếu cắt nhỏ rồi mới rửa, thuốc trừ sâu sẽ xâm nhập qua vết cắt, đồng thời các vitamin tan trong nước (như vitamin C) sẽ bị thất thoát đáng kể.
Đừng quá tin vào nước muối: Khoa học chứng minh "nước chảy" có hiệu quả loại bỏ thuốc trừ sâu tốt hơn nhiều so với việc ngâm nước muối, baking soda hay giấm nếu sử dụng sai nồng độ.
Kỹ thuật vòi nước: Không cần mở vòi nước quá lớn. Hãy duy trì dòng chảy nhỏ cỡ "một chiếc đũa" và để nước chảy liên tục trong khoảng 10 phút.
Việc rửa rau củ đúng cách không chỉ là bảo vệ sức khỏe trước mắt mà còn là cách đầu tư lâu dài cho một cơ thể không độc tố. Hãy thay đổi thói quen ngay từ bữa ăn hôm nay.
Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết đột quỵ não là bệnh lý xảy ra đột ngột, diễn tiến nhanh, biến chứng nặng nề. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, chủ yếu là người từ 55 tuổi trở lên, hiện xu hướng trẻ hóa.
Dấu hiệu nhận biết sớm đột quỵ là: Liệt nửa người (biểu hiện giơ hai tay bằng vai, một tay sẽ bị rơi xuống); liệt dây thần kinh số VII (méo miệng khi làm động tác nhe răng hoặc cười); rối loạn ngôn ngữ (hiểu được lời nói mà không diễn đạt được hoặc không hiểu lời người khác).
Bác sĩ cảnh báo một số thói quen thường gặp có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ, như sau:
Uống rượu trước và sau khi đi massage
Nhiều người sau khi uống rượu thích đi massage để "giải rượu". Thực tế, uống nhiều rượu bia dẫn tới đi tiểu nhiều hơn bình thường, mất nước, nhức đầu... Quan niệm xông hơi massage sau khi ăn nhậu để giải rượu, bài tiết mồ hôi, từ đó giúp giảm nhanh nồng độ cồn là hoàn toàn sai lầm, thậm chí gây nguy hiểm tính mạng.
Uống nhiều rượu làm giãn mạch, gặp hơi nóng đột ngột khi xông hơi khiến mạch máu giãn to hơn, tăng nhịp tim, choáng váng, khó thở. Nếu không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến đột quỵ và tử vong. Ngoài ra, rượu bia vốn làm cho cơ thể nóng hơn mức bình thường, kết hợp xông hơi sẽ tăng nguy cơ chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, mất nước, mệt mỏi nhiều.
Chưa kể, những động tác có tác động lực không phù hợp như trên sẽ gây tổn thương cơ xương khớp, dây chằng, cột sống, tổn thương mạch máu, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như đột quỵ. Nắn chỉnh, bẻ khớp cũng có thể gây chèn ép phần tủy tại cổ, biến chứng thần kinh, liệt tứ chi.
Do đó, sau khi uống rượu, bạn nên nghỉ ngơi, bổ sung nước trắng, nước dừa, đồ uống có tính kiềm kèm điện giải như kali, magie để trung hòa cồn. Có thể ăn một chút bánh mì nướng, bánh quy giòn, nước sốt táo để cung cấp năng lượng. Không uống paracetamol để giảm đau đầu hay lạm dụng thuốc giải rượu, thải độc.
Tắm ngay sau uống rượu
Rượu chủ yếu chuyển hóa ở gan, phần rất nhỏ thải qua hơi thở, nước tiểu và mồ hôi. Việc ra mồ hôi không làm giảm nồng độ cồn trong máu. Rượu làm giãn mạch máu, nước nóng cũng gây giãn mạch, kết hợp hai yếu tố có thể gây choáng váng, tụt huyết áp, ngất xỉu. Lúc này, cơ thể mất nước nhiều, dễ mệt mỏi hơn. Sau khi uống rượu, tinh thần chưa tỉnh táo, bạn có thể bị ngất, ngã, gây hại sức khỏe.
Nếu tiếp xúc với nước lạnh đột ngột, mạch máu có thể co thắt mạnh, gây rối loạn lưu thông máu và ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Sự thay đổi nhiệt độ quá nhanh khiến cơ thể không kịp thích nghi, làm thần kinh ngoại biên bị tổn thương, dẫn đến tình trạng liệt mặt tạm thời hoặc kéo dài.
Do đó, tắm không đúng cách trong lúc thể trạng không đảm bảo càng kích hoạt mối nguy đột quỵ, tăng huyết áp. Người cao tuổi, người tăng huyết áp, bệnh mạch vành,suy tim, đái tháo đường, người từng đột quỵ có nguy cơ cao hơn.
Vận động quá sức
Nhiều người có thói quen chạy bộ, chơi thể thao sau uống rượu để "giải rượu", tỉnh táo. Tuy nhiên, khi vận động mạnh, cơ thể tiêu tốn nhiều năng lượng dẫn đến tình trạng mất nước và rối loạn điện giải. Rượu bia có tác dụng lợi tiểu, có thể làm tình trạng mất nước trở nên nghiêm trọng hơn, khiến cơ thể mệt mỏi, chuột rút cơ bắp...
Chưa kể, rượu bia sẽ khiến gan và thận phải làm việc vất vả hơn để xử lý các chất độc hại có trong đồ uống này. Lúc này, cơ thể đang trong trạng thái mệt mỏi sau khi tập thể thao, gan và thận lại phải hoạt động để loại bỏ cồn và các độc tố khác từ bia, gây áp lực lớn lên các cơ quan nội tạng.
Bác sĩ khuyến cáo khi phát hiện có người bị đột quỵ, mọi người không cho bệnh nhân ăn uống hoặc ngậm bất cứ loại thuốc nào, kể cả nước lọc hay thuốc hạ huyết áp. Không tự ý cho bệnh nhân dùng thuốc. Sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc không đúng chỉ định trong giai đoạn cấp có thể làm bệnh nặng thêm hoặc gây sặc vào phổi. Không châm cứu, chích máu ở đầu ngón tay. Phương pháp này không có tác dụng làm tan cục máu đông, trái lại còn làm mất "thời gian vàng" cho can thiệp y khoa.
