Hôm 5-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đã thực hiện chiến dịch giải cứu ngoạn mục một quân nhân mất tích khi tiêm kích Mỹ bị rơi trên lãnh thổ Iran, nhưng phía Tehran lại cho rằng chiến dịch này thất bại.
Sau đây là những thông tin đã biết đến nay về chiến dịch giải cứu này, dựa trên các tuyên bố công khai và các nguồn tin.
Theo Hãng tin AFP, đến nay có ít thông tin về danh tính của thành viên mất tích, nhưng người này là sĩ quan vận hành hệ thống vũ khí (weapons system operator), ngồi phía sau phi công (pilot) trên chiếc tiêm kích F-15E hiện đại bị bắn hạ tại Iran vào ngày 3-4.
Tổng thống Trump cho biết phi công (người lái máy bay) đã được lực lượng đặc nhiệm giải cứu trong một chiến dịch riêng diễn ra vào ban ngày hôm 3-4, ngay sau khi tiêm kích rơi xuống tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad, khu vực tây nam Iran với địa hình hiểm trở.
Trang tin Axios dẫn lời ông Trump và các quan chức Mỹ cho biết sau khi nhảy dù thoát hiểm, sĩ quan vũ khí bị mất tích đã hét lên “Chúa thật nhân từ” qua radio, phản ánh niềm tin tôn giáo mạnh mẽ của ông.
Các phi công Mỹ được huấn luyện theo chương trình SERE (sinh tồn, lẩn tránh, chống cự và thoát hiểm) trong trường hợp phải hạ cánh xuống lãnh thổ đối phương. Áo tác chiến của họ chứa thiết bị định vị phát tín hiệu radio/GPS, thiết bị liên lạc, cùng nước, thực phẩm, vật dụng sơ cứu và một khẩu súng ngắn.
Sĩ quan vũ khí bị thương sau khi nhảy dù nhưng vẫn có thể đi lại, được cho là đã leo lên một sườn núi cao khoảng 2.100m trước khi ẩn náu trong một khe đá, theo báo New York Times và trang Axios.
Ngày 5-4, Tổng thống Trump thông tin người này đã “bị thương nghiêm trọng”. Đài CBS News cho biết sĩ quan đã được đưa tới Kuwait.
Chính quyền Iran ngay lập tức kêu gọi dân địa phương và các bộ lạc phối hợp với lực lượng an ninh tìm kiếm sĩ quan tiêm kích Mỹ bị mất tích, khi họ nhận thấy giá trị chính trị và quân sự nếu bắt sống được người này.
Điều này dẫn đến một cuộc chạy đua trong cuối tuần qua. Các hình ảnh được chia sẻ trên mạng xã hội cho thấy máy bay và trực thăng Mỹ bay tầm thấp trên bầu trời Iran.
Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí và đã triển khai một “chiến dịch đánh lừa” nhằm khiến phía Iran tin rằng người này đã bị (phía Iran) phát hiện, theo báo New York Times và báo Financial Times.
Chiến dịch đưa người này rời Iran được triển khai trong đêm từ hôm 4-4 sang ngày 5-4, với “hàng chục máy bay” (theo lời ông Trump) và hàng trăm lính đặc nhiệm, bao gồm biệt kích SEAL Team 6 (Đội 6 SEAL) của Hải quân Mỹ.
Lực lượng SEAL – nổi tiếng với chiến dịch tiêu diệt thủ lĩnh Al-Qaeda Osama bin Laden năm 2011 – được giao nhiệm vụ đưa người này ra khỏi Iran, trong khi máy bay tấn công Mỹ yểm trợ.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết ông Trump đã “bày tỏ cảm kích đối với sự hỗ trợ của Israel” trong chiến dịch giải cứu, nhưng không nêu chi tiết về vai trò của Israel.
Theo các nguồn tin, sĩ quan vũ khí Mỹ được giải cứu khi lực lượng Iran đang áp sát khu vực, và quân đội Mỹ đã nổ súng để ngăn chặn họ. Tổng thống Trump khẳng định không có binh sĩ Mỹ nào thiệt mạng.
Đoạn video do Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran công bố được cho là xác máy bay Mỹ bị cháy rụi trên một khu vực sa mạc, khói vẫn còn bốc lên – Video: AFP/IRGC
Mặc dù quân đội Iran tuyên bố chiến dịch của Mỹ đã bị “phá hỏng hoàn toàn”, họ chưa tường thuật đầy đủ về sự việc.
Tối 5-4, Hãng tin ISNA của Iran đăng một bức ảnh do Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cung cấp, được cho là “hộp sọ của một quân nhân Mỹ giữa đống đổ nát của một chiếc máy bay bị phá hủy”.
Lực lượng này không cung cấp thêm thông tin, chỉ nói đó là “bằng chứng cho thấy thất bại nhục nhã của Trump, kẻ nói dối”.
Người phát ngôn quân đội Iran Ebrahim Zolfaghari nói rằng lực lượng Mỹ đã sử dụng một sân bay bỏ hoang ở tỉnh Isfahan, nằm phía tây bắc khu vực quân nhân Mỹ nhảy dù. Ông cho biết các máy bay Mỹ tham gia một “nhiệm vụ đánh lừa và rút lui dưới vỏ bọc giải cứu phi công của một máy bay bị bắn rơi”.
Truyền thông nhà nước Iran cũng phát hình ảnh máy bay cháy đen trong khu vực sa mạc. Các quan chức nói rằng hai máy bay vận tải quân sự C-130 và hai trực thăng Black Hawk đã bị phá hủy.
Trong một video, có thể thấy rõ hai cánh quạt và động cơ bị cháy. Các chuyên gia định vị nguồn mở cho rằng hình ảnh được ghi lại cách thành phố Isfahan khoảng 50km về phía nam.
Báo Wall Street Journal và một số báo Mỹ khác dẫn nguồn tin ẩn danh cho biết lực lượng Mỹ đã tự phá hủy hai chiếc C-130 sau khi chúng bị mắc kẹt, nhằm tránh rơi vào tay Iran, đồng thời điều các máy bay khác tới đưa đội cứu hộ rút lui an toàn.
Ông Iraj Kazemijou, lãnh đạo tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad, nói với Hãng tin Mehr rằng có 5 người thiệt mạng và 7 người bị thương tại khu vực núi Kuh-e Siah. Tuy nhiên ông Iraj Kazemijou bác bỏ thông tin cho rằng lực lượng Mỹ đã đổ bộ tại đây, gọi đó là thông tin “hoàn toàn sai sự thật và không có giá trị”.
Trong thông điệp hôm 5-4, Tổng thống Trump cũng đề cập đến một chiến dịch riêng bên trong Iran – nhằm giải cứu phi công – “mà chúng tôi không xác nhận, vì chúng tôi không muốn gây nguy hiểm cho chiến dịch giải cứu thứ hai”.
Tối 9-5, báo The Nation (Thái Lan) đưa tin: Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho biết ông đã nhận được báo cáo từ Tư lệnh Cảnh sát Quốc gia Thái Lan sau khi cảnh sát tại Na Chom Thian, tỉnh Chonburi, kiểm tra một chiếc ô tô bị lật do một người đàn ông Trung Quốc điều khiển và sau đó phát hiện lượng lớn vũ khí cùng chất nổ.
Nhà lãnh đạo Thái Lan nhấn mạnh cuộc điều tra cần được mở rộng nhằm xác định tất cả những người liên quan, truy tìm nguyên nhân gốc rễ và các chi tiết của vụ việc.
Theo TTXVN, ngày 9-5, Thái Lan đã bắt giữ và truy tố người đàn ông tên Sun Mingchen (có trang viết là Ming Chen Sun), mang quốc tịch Trung Quốc, 31 tuổi, với 5 tội danh nghiêm trọng, sau khi phát hiện người này tàng trữ số lượng lớn vũ khí.
Vụ bắt giữ diễn ra sau khi có báo cáo về một vụ tai nạn xe hơi hôm 8-5 ở quận Sattahip, tỉnh Chonburi, liên quan đến một chiếc sedan do người này điều khiển và một phụ nữ ngồi trên xe.
Khám xét tại hiện trường, lực lượng cảnh sát phát hiện lượng lớn vũ khí trong chiếc xe đang bị lật ngửa do tai nạn.
Lực lượng chức năng sau đó đã tiếp tục khám xét nơi ở của người này là một căn nhà ở phường Huai Yai, quận Bang Lamung, tỉnh Chonburi, và thu giữ lượng lớn vũ khí, bao gồm hai khẩu súng trường M4, 13 băng đạn đầy, bốn quả lựu đạn C4, bốn quả lựu đạn chống bộ binh và bốn bẫy mìn hình bắp ngô.
Đáng chú ý, cơ quan điều tra cho biết họ còn phát hiện hai thiết bị nổ được tìm thấy bên trong áo chống đạn, được lắp đặt tương tự như bom tự sát và các cuộc hội thoại lưu trong điện thoại di động với công cụ ChatGPT hỏi về cách thực hiện các hành động phá hoại tại các địa điểm trọng yếu, cũng như sức công phá của chất nổ C4.
Sau đó, lực lượng chức năng Thái Lan đã đưa người này đến đến Tòa án Pattaya để tạm giam với các tội danh tàng trữ súng và đạn dược, mang súng nơi công cộng, tàng trữ súng và đạn dược không có giấy phép, tàng trữ chất nổ và tàng trữ thiết bị quân sự không được phép.
Cuộc điều tra đang được mở rộng để xác định khả năng liên quan đến âm mưu khủng bố hay hoạt động buôn bán vũ khí của nghi phạm.
Theo Hãng tin AFP, truyền thông Thái Lan tường thuật điện thoại của nghi phạm chứa các nội dung tìm kiếm trên chatbot AI về đặc tính của chất nổ dẻo dùng trong quân sự, cùng những đoạn video ghi lại cảnh người này dùng vũ khí, làm dấy lên lo ngại về khả năng người này có ý định "khủng bố".
Tướng Pongphan Wongmanithet, chỉ huy Cảnh sát tỉnh Chon Buri, cho biết Sun Mingchen khai rằng hắn mắc chứng trầm cảm và có ý định sử dụng số vũ khí này để thực hiện một vụ đánh bom tự sát. Ông cho biết các chuyên gia tâm thần sẽ cần tiến hành thêm các cuộc kiểm tra để xác minh lời khai này, theo báo Bangkok Post.
"Chiến dịch này diễn ra ở Đại Tây Dương, trên vùng biển quốc tế, với sự hỗ trợ của một số đối tác, trong đó có Anh, tuân thủ nghiêm ngặt luật biển", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron viết trên mạng xã hội X, theo Reuters.
Ông viết thêm: "Việc các tàu thuyền lách luật cấm vận quốc tế, vi phạm luật biển và tài trợ cho cuộc chiến mà Nga đã tiến hành chống lại Ukraine trong hơn 4 năm qua là không thể chấp nhận được".
Cơ quan Hàng hải Đại Tây Dương hôm nay 1.6 thông báo rằng Hải quân Pháp đã can thiệp vào một tàu chở dầu cách mũi Brittany hơn 740 km về phía tây, đang trên đường từ thành phố Murmansk của Nga, nhưng không nêu tên tàu.
"Chiến dịch này nhằm kiểm tra quốc tịch của một tàu bị nghi ngờ treo cờ giả. Sau khi đội kiểm tra lên tàu, việc xem xét các giấy tờ đã xác nhận những nghi ngờ về tính bất hợp pháp của lá cờ được treo. Theo luật pháp quốc tế và yêu cầu của công tố viên, tàu đã bị chuyển hướng", thông báo viết.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ Nga.
Pháp và Anh đều tuyên bố sẽ ngăn chặn những tàu có liên hệ với "hạm đội bóng tối" bị cấm vận của Nga đi qua vùng biển thuộc hai nước này. Thủ tướng Anh Keir Starmer hồi tháng 3 đã tuyên bố rằng ông đã cho phép quân đội Anh lên tàu thuộc "hạm đội bóng tối".
Kể từ tháng 9.2025, lực lượng Pháp đã lên tàu 3 chiếc tàu khác bị cho là thuộc "hạm đội bóng tối" của Nga. Những tàu này được phép ra khơi sau khi chủ nộp phạt, theo AFP.
Những tàu thuộc "hạm đội bóng tối" thường xuyên thay đổi quốc kỳ, hoặc sử dụng giấy đăng ký không hợp lệ nhằm trốn tránh sự theo dõi.
Một số quốc gia phương Tây đã áp đặt lệnh cấm vận đối với hàng trăm tàu thuộc "hạm đội bóng tối" của Nga kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự ở Ukraine vào ngày 24.2.2022, theo AFP.
Dữ liệu trên trang theo dõi hàng không dân sự FlightRadar24 cho thấy phi cơ tiếp dầu KC-135R có số đuôi 62-3578 cất cánh từ căn cứ Al Dhafra tại thủ đô Abu Dhabi của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hôm 5/5, sau đó bay nhiều vòng khép kín ở độ cao 7.000-8.200 m trên không phận quốc tế ở vịnh Ba Tư.
Máy bay sau đó chuyển hướng về phía không phận Qatar, bật mã phát đáp "7700" và bắt đầu giảm độ cao. Tín hiệu định vị của chiếc KC-135R bị ngắt ở độ cao khoảng 4.200 m. Hai trực thăng hạng nhẹ đa năng H125 sau đó cất cánh từ căn cứ Al Udeid ở Qatar và hướng tới khu vực chiếc KC-135R mất tín hiệu, nhưng chưa rõ có liên quan tới sự việc hay không.
Một máy bay tiếp dầu KC-46A Mỹ hôm 4/5 cất cánh từ Israel, bay qua Arab Saudi và UAE rồi tới eo biển Hormuz, sau đó bật mã phát đáp "7700" và mất tín hiệu ở phía đông thủ đô Riyadh của Arab Saudi. Theo hãng thông tấn Fars News của Iran, máy bay KC-46A đã "hạ cánh khẩn cấp".
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa lên tiếng về thông tin.
Mã "7700" được dùng khi xuất hiện tình huống khẩn nguy trên không, như sự cố động cơ, mất áp suất hay có người cần trợ giúp y tế. Sau khi bật mã 7700, phi công phải thông báo với đài kiểm soát không lưu trong khu vực rằng họ đang gặp vấn đề gì.
Ian Petchenik, cơ trưởng điều khiển máy bay Boeing 757/767, khẳng định 99% trường hợp bật mã phát đáp 7700 được ghi nhận trên các trang theo dõi dân sự là "sự kiện bình thường". Ông lưu ý rằng tín hiệu 7700 không đồng nghĩa với phi cơ đang đối mặt nguy hiểm cận kề, mà có thể là phi công tỏ ra thận trọng và muốn thông báo đang gặp tình huống bất thường.
"Trong môi trường quốc tế, khi giao tiếp trở nên khó khăn vì bất đồng ngôn ngữ, phát tín hiệu 7700 sẽ giúp đài kiểm soát không lưu hiểu rõ máy bay đang cần được ưu tiên và hỗ trợ", Petchenik nói.
Máy bay KC-135R Mỹ hoạt động trong khu vực diễn ra xung đột, với hoạt động tác chiến điện tử và gây nhiễu phức tạp. Điều này gây ảnh hưởng đến liên lạc và định vị, khiến phi công bật mã 7700 dù bản thân máy bay không gặp nguy hiểm.
Dòng KC-135 được sử dụng từ năm 1957, sử dụng chung thiết kế nguyên mẫu với máy bay chở khách Boeing 707. Mỗi chiếc có tổ lái 3-4 người, đạt tốc độ tối đa 933 km/h, tầm hoạt động 2.100 km khi mang theo 68 tấn nhiên liệu để chuyển cho các máy bay khác.
Tổng cộng 803 chiếc KC-135 đã được chế tạo trong giai đoạn 1955-1965. Tính đến cuối năm 2024, quân đội Mỹ còn 376 phi cơ KC-135 trong biên chế, nhưng không rõ số lượng máy bay sẵn sàng làm nhiệm vụ. Mỗi chiếc KC-135 có giá ước tính gần 40 triệu USD vào thời điểm năm 1998, tương đương với 77 triệu USD hiện nay.
Trong 6 tuần xung đột Trung Đông, không quân Mỹ đã mất hàng loạt máy bay KC-135, trong đó một chiếc bị rơi do va chạm trên không và nhiều máy bay trúng hỏa lực Iran khi đang nằm tại bãi đỗ.
