Bác sĩ chuyên khoa 2 Lâm Mỹ Dung, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Tim Tâm Đức (TP.HCM), cho biết trong thực tế, không hiếm những trường hợp huyết áp dao động liên quan đến chế độ ăn uống và việc sử dụng các loại nước giải nhiệt không phù hợp với thể trạng. Giải nhiệt trong mùa hè là nhu cầu cần thiết, nhưng cần thực hiện đúng cách để tránh vô tình ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
Theo bác sĩ Mỹ Dung, các món canh rau, canh chua hoặc nước mát thường được chế biến từ rau củ, thảo mộc như hẹ, đỗ đen, râu ngô, mã đề… Nhìn chung, hầu hết chúng đều chứa nhiều chất khoáng, chất xơ và vitamin; ít năng lượng, ít calo (ngoại trừ nhóm đậu như đậu đỏ, đậu đen, đậu nành… do có chứa đạm thực vật). Tuy nhiên, người dân không nên lạm dụng. Một số điểm cần lưu ý gồm:
Các loại nước mát, nước sâm chỉ nên được sử dụng khoảng 300 – 500 ml/ngày tùy thành phần các loại thảo mộc, cách chế biến và tình trạng sức khỏe của người dùng.
Nước sâm từ các loại thảo mộc như mía lau, rễ tranh, mã đề… thường được nấu với đường hoặc đường phèn nên có vị ngọt; một số thành phần thảo mộc cũng có độ ngọt nên có tác dụng lợi tiểu. Đối với người mắc tăng huyết áp hoặc tiểu đường, việc sử dụng nhiều có thể gây hạ huyết áp hoặc làm tăng đường huyết, tùy theo tình trạng sức khỏe của từng người.
Nước dừa khi thêm một ít muối ăn (nacl) sẽ có thành phần tương tự nước điện giải, thường được sử dụng trong các trường hợp tập luyện thể thao hoặc bệnh lý nôn ói, tiêu chảy gây mất nước.
Đối với các món canh, tùy vào thành phần nguyên liệu và cách nêm nếm có thể ảnh hưởng đến huyết áp và bệnh lý tim mạch.
Ví dụ canh hẹ, dù hàm lượng dinh dưỡng trong hẹ không cao, 100 g hẹ chỉ chứa khoảng 2,5 g protein, nhưng lại có hàm lượng vitamin K khá cao (63,3 mcg). Với những bệnh nhân tim mạch đang điều trị bằng thuốc chống đông kháng vitamin K (như Sintrom, Coumadin), việc tiêu thụ nhóm thực phẩm giàu vitamin K có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị và làm thay đổi tác dụng chống đông của thuốc.
Theo bác sĩ Mỹ Dung, người dân nên ưu tiên các món canh từ rau củ, thảo mộc tươi rõ nguồn gốc; hạn chế nêm quá nhiều muối, nước mắm hoặc các loại gia vị chứa nhiều natri. Theo khuyến cáo, tổng lượng muối tiêu thụ mỗi ngày nên dưới 5 g, tương đương khoảng một muỗng cà phê.
Các loại nước mát có thể sử dụng với lượng vừa phải, luân phiên đa dạng giữa các loại thảo mộc và không thay thế hoàn toàn nước lọc. Tổng lượng nước uống mỗi ngày cần được điều chỉnh dựa trên độ tuổi, mức độ hoạt động thể lực và tình trạng bệnh lý của từng người.
Đối với các sản phẩm nước giải khát hoặc nước mát chế biến sẵn, người tiêu dùng nên đọc kỹ thành phần dinh dưỡng, đặc biệt lưu ý hàm lượng đường, muối, khoáng chất và các thành phần có thể ảnh hưởng đến thuốc điều trị.
Đối với người mắc tăng huyết áp, suy tim hoặc các bệnh tim mạch mạn tính cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về lượng nước và lượng muối được phép sử dụng hằng ngày.
“Điều quan trọng không chỉ nằm ở việc món ăn hay thức uống đó có ‘lành’ hay không, mà còn phụ thuộc vào cách chế biến, liều lượng sử dụng và sự phù hợp với tình trạng sức khỏe của từng người. Người dân không nên xem các loại canh hay nước mát là thực phẩm hoàn toàn vô hại chỉ vì chúng có nguồn gốc tự nhiên”, bác sĩ Mỹ Dung nói.
Mất ngủ ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh không chỉ là sự thiếu hụt nội tiết tố mà còn là dấu hiệu của sự mất cân bằng tạng phủ, theo y học cổ truyền. Việc nhận diện đúng thể bệnh để có phác đồ điều trị riêng biệt chính là "chìa khóa" giúp phụ nữ tìm lại giấc ngủ tự nhiên mà không quá lệ thuộc vào thuốc.
Theo Th.S - bác sĩ Nguyễn Văn Hùng (Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng), trong thực hành lâm sàng, mất ngủ ở phụ nữ tiền mãn kinh có thể gặp nhiều thể bệnh khác nhau. Trong đó, thể âm hư hỏa vượng và tâm tỳ lưỡng hư là hai thể thường gặp nhất.
Bệnh nhân T.T.H (48 tuổi, ở TP.Đà Nẵng) đến Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng khám trong tình trạng mất ngủ suốt hơn 6 tháng. "Cứ đêm đến là người nóng bừng từ ngực lên mặt, mồ hôi vã ra dù phòng đang bật máy lạnh. Đầu óc bồn chồn, rất khó vào giấc, nếu ngủ được cũng hay mộng mị", bệnh nhân T.T.H kể. Bác sĩ Hùng giải thích đây là biểu hiện của thể âm hư hỏa vượng sinh nóng nảy và bứt rứt, gây nhiễu loạn tâm thần dẫn đến khó ngủ.
Trong khi đó, bệnh nhân T.V.A (55 tuổi, ngụ TP.Đà Nẵng) lại mất ngủ do rối loạn trong suy nghĩ. "Tôi không thấy nóng người, nhưng cứ đặt lưng xuống là lo việc nhà cửa, con cái, cứ thi nhau kéo đến. Giấc ngủ rất nông, chỉ cần tiếng động nhỏ là tỉnh giấc và thức luôn tới sáng không thể ngủ lại. Ăn uống cũng kém đi và hay quên", bệnh nhân T.V.A nói. Theo y học cổ truyền, đó là do huyết không nuôi dưỡng được tâm, tỳ khí suy yếu khiến thần chí không yên, gọi là thể tâm tỳ lưỡng hư gây suy nhược và trằn trọc.
Bác sĩ Hùng cho biết: "Ngoài phác đồ cá thể hóa, có thể phối hợp hào châm, cứu ngải hoặc các phương pháp ngâm chân, xoa bóp bấm huyệt theo y học cổ truyền tùy vào cơ địa".
Theo tư vấn của các bác sĩ y học cổ truyền, để việc điều trị đạt hiệu quả cao nhất, phụ nữ tuổi trung niên cần thiết lập thói quen dưỡng sinh khoa học. Trước khi ngủ 30 phút, ngâm chân với nước gừng hoặc muối sinh lý sẽ giúp thư giãn hệ thần kinh, lưu thông khí huyết, tăng cảm giác dễ chịu và hỗ trợ cải thiện chất lượng giấc ngủ sâu. Chế độ ăn an thần cũng được lưu ý, ưu tiên thực phẩm bổ huyết, thanh tâm như hạt sen, đậu đen, mè đen, long nhãn. Tránh cà phê, trà đậm sau 16 giờ.
Tăng cường vận động nhẹ với yoga, thiền thở hoặc đi bộ chậm, giúp điều hòa nội tiết, tốt hơn các bài tập cường độ cao. Đặc biệt, liệu pháp hít thở với các bài tập thở bụng trong 10 phút trước khi ngủ sẽ giúp cắt đứt dòng suy nghĩ và đi vào giấc ngủ nhẹ nhàng.
"Việc kết hợp điều trị chuyên khoa y học cổ truyền và thay đổi lối sống sẽ giúp phụ nữ đi qua giai đoạn này một cách nhẹ nhàng, giữ gìn được sức khỏe và sắc đẹp lâu dài", bác sĩ Nguyễn Văn Hùng chia sẻ.
Căng thẳng do nắng nóng kéo dài là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết, đồng thời làm trầm trọng các bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn và rối loạn tâm thần. Say nắng là một cấp cứu nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở người trên 65 tuổi.
Khi nhiệt độ duy trì ở mức cao cả ngày lẫn đêm, cơ thể phải chịu áp lực tích lũy, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tiếp xúc với nhiệt.
Sau đây, WHO chỉ ra những tác hại nghiêm trọng của nắng nóng đối với sức khỏe, đồng thời đưa ra lời khuyên quan trọng về việc sử dụng quạt, máy lạnh khi nhiệt độ trên 40 độ C.
Khi thời tiết quá nóng, cơ thể không kịp tỏa nhiệt, khiến nhiệt tích tụ bên trong, làm tăng nguy cơ kiệt sức và say nắng.
Cơ thể khi cố gắng tự làm mát cũng gây căng thẳng cho tim và thận. Hậu quả là nhiệt độ cực đoan có thể làm trầm trọng thêm các nguy cơ sức khỏe từ các bệnh mạn tính như các bệnh về tim mạch, tâm thần, hô hấp và tiểu đường và gây tổn thương thận cấp tính, theo trang web của WHO.
Những người làm việc ngoài trời như lao động chân tay, vận động viên hay nhân viên bảo vệ thường xuyên phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, nên dễ rơi vào tình trạng căng thẳng do nhiệt, đặc biệt khi hoạt động kéo dài.
WHO đưa ra một số lời khuyên như sau:
Tránh nắng trực tiếp: Hạn chế ra ngoài và hoạt động gắng sức vào thời điểm nóng nhất trong ngày, ưu tiên ở trong bóng râm. Lưu ý, nhiệt độ cảm nhận dưới ánh nắng có thể cao hơn 10 - 15°C. Nên dành 2 - 3 giờ mỗi ngày ở nơi mát mẻ.
Giữ không gian sống thông thoáng: Tận dụng không khí ban đêm để làm mát nhà bằng cách mở cửa sổ. Ban ngày, đóng cửa, kéo rèm để hạn chế ánh nắng trực tiếp và tắt bớt thiết bị điện không cần thiết.
Làm mát cơ thể và uống đủ nước: Mặc quần áo rộng, nhẹ, thoáng; tắm nước mát; có thể dùng khăn ẩm hoặc xịt khoáng để hạ nhiệt. Uống nước thường xuyên (khoảng 1 ly mỗi giờ, tổng 2 - 3 lít/ngày).
Đặc biệt lưu ý nhóm dễ bị ảnh hưởng do nắng nóng như người trên 65 tuổi, người mắc bệnh tim, phổi, thận, người khuyết tật, người sống một mình, cùng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Chỉ sử dụng quạt máy khi nhiệt độ không khí dưới 40 độ C. Ở nhiệt độ trên 40 độ C, quạt sẽ làm nóng cơ thể.
Nếu sử dụng máy lạnh, nên đặt ở mức khoảng 27 độ C và kết hợp quạt để tăng hiệu quả làm mát, giúp căn phòng cảm thấy mát hơn khoảng 4 độ C. Cách này còn có thể giảm tới 70% chi phí điện cho việc làm mát, theo WHO.
Bên cạnh thời lượng ngủ ban đêm, các thói quen nghỉ ngơi trong ngày cũng nhận được sự quan tâm ngày càng lớn từ giới chuyên môn, theo trang sức khỏe OnlyMyHealth (Ấn Độ).
Một nghiên cứu được đăng trên tạp chí Endocrine Society cho thấy thời gian ngủ trưa có thể ảnh hưởng đến sức khỏe gan ở người mắc tiểu đường loại 2.
Kết quả cho thấy ngủ trưa kéo dài làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ, ngay cả khi giấc ngủ ban đêm vẫn đảm bảo.
Các nhà khoa học tập trung vào bệnh gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa, còn gọi là MASLD. Đây là tình trạng mỡ tích tụ quá mức trong gan. Bệnh thường gặp ở người thừa cân hoặc mắc tiểu đường loại 2.
Nhóm nghiên cứu theo dõi gần 1.900 người trưởng thành mắc tiểu đường loại 2 trong giai đoạn 2017 - 2024. Những người tham gia có độ tuổi từ 18 đến 85. Họ cung cấp thông tin về chất lượng giấc ngủ ban đêm và thời gian ngủ trưa hằng ngày.
Các nhà khoa học chia người tham gia thành 4 nhóm gồm:
Trong nghiên cứu này, giấc ngủ trưa trên 30 phút được xem là ngủ trưa dài.
Sau hơn 3 năm theo dõi, có 379 người mắc MASLD.
Kết quả cho thấy nhóm ngủ trưa dài có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nhóm ngủ trưa ngắn. Điều này vẫn xuất hiện ở những người có giấc ngủ ban đêm tốt.
Nguy cơ tăng mạnh hơn ở nhóm vừa ngủ đêm kém vừa ngủ trưa kéo dài.
Theo ông Xuejiang Gu, nhà nghiên cứu tại Trung Quốc, ngủ trưa quá lâu dường như làm tăng nguy cơ mắc MASLD.
Ông cho biết chất lượng giấc ngủ ban đêm kém kết hợp với ngủ trưa dài có thể làm nguy cơ mắc bệnh tăng hơn 3 lần ở người tiểu đường loại 2.
Các nhà nghiên cứu cho rằng thói quen ngủ là yếu tố có thể thay đổi được. Vì vậy, việc quan tâm đến thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ có thể giúp bảo vệ sức khỏe gan.
Nghiên cứu nhấn mạnh người mắc tiểu đường loại 2 không chỉ cần chú ý đến chế độ ăn uống và vận động mà còn cần duy trì thói quen ngủ hợp lý.
Ngủ trưa vừa phải cùng với giấc ngủ ban đêm chất lượng có thể góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh gan và hỗ trợ nâng cao sức khỏe tổng thể.
