Cuộc đời của Henry Molaison – người được giới khoa học biết đến với tên gọi H.M. – đã bước sang một chương kỳ lạ đến mức khó tin sau ca phẫu thuật vào năm 1953. Ông vẫn có thể trò chuyện bình thường, nhớ được tuổi thơ và nhiều sự kiện trước đó, nhưng mọi điều xảy ra sau ca mổ gần như biến mất khỏi trí nhớ chỉ sau vài phút.
Mỗi lần một bác sĩ bước vào phòng, tự giới thiệu rồi trò chuyện cùng ông, H.M. đều tỏ ra thân thiện như lần đầu gặp mặt. Chỉ cần người đó rời đi vài phút rồi quay lại, ông sẽ hoàn toàn không nhận ra họ.
Nói cách khác, cuộc sống của H.M. như bị “đóng băng” trong hiện tại. Bi kịch bắt đầu từ căn bệnh động kinh nặng. Những cơn co giật ngày càng nghiêm trọng khiến ông không thể làm việc hay sống độc lập. Khi mới 27 tuổi, H.M. đồng ý thực hiện một ca phẫu thuật mang tính thử nghiệm nhằm loại bỏ vùng não được cho là gây ra các cơn động kinh.
Ca mổ giúp tần suất co giật giảm đáng kể, nhưng đổi lại, một phần lớn vùng hồi hải mã (hippocampus) cùng các cấu trúc ở thùy thái dương trong bị cắt bỏ. Hậu quả là ông mắc chứng mất trí nhớ xuôi (anterograde amnesia) cực kỳ nghiêm trọng: không còn khả năng tạo lập ký ức dài hạn mới.
Điều khiến các nhà khoa học kinh ngạc là H.M. không mất toàn bộ trí nhớ. Ông vẫn nhớ tên mình, nhớ cha mẹ, tuổi thơ và nhiều ký ức cũ trước ca mổ. Thậm chí, ông còn có thể học những kỹ năng vận động mới. Chẳng hạn, nếu luyện tập một bài kiểm tra vẽ hình bằng gương nhiều ngày liên tiếp, thành tích của ông vẫn cải thiện rõ rệt. Thế nhưng mỗi lần bắt đầu, H.M. luôn khẳng định mình chưa từng làm bài kiểm tra đó trước đây.
Chính nghịch lý này đã làm thay đổi hoàn toàn hiểu biết của nhân loại về trí nhớ. Trước đó, nhiều nhà khoa học tin rằng trí nhớ là một hệ thống thống nhất. Nhưng trường hợp của H.M. chứng minh bộ não tồn tại nhiều loại trí nhớ khác nhau. Trí nhớ khai báo – giúp con người ghi nhớ sự kiện, con người và trải nghiệm – phụ thuộc rất lớn vào hồi hải mã. Trong khi đó, trí nhớ về kỹ năng và thao tác vận động lại được xử lý bởi các vùng não khác nên vẫn hoạt động bình thường.
Trong suốt 55 năm sau ca mổ, H.M. trở thành bệnh nhân được nghiên cứu nhiều nhất trong lịch sử thần kinh học. Hàng trăm công trình khoa học, sách giáo khoa và nghiên cứu về trí nhớ đều nhắc đến ông như “bệnh nhân H.M.” nhằm bảo vệ danh tính cho đến khi ông qua đời năm 2008.
Sau khi H.M. mất ở tuổi 82, bộ não của ông tiếp tục được quét MRI, cắt thành 2.401 lát siêu mỏng và tái dựng mô hình 3D. Những nghiên cứu này giúp các nhà khoa học xác định chính xác phần não đã bị cắt bỏ, đồng thời tiếp tục mở rộng hiểu biết về cách ký ức được hình thành và lưu giữ trong não người.
Ngày nay, Henry Molaison không chỉ được nhớ đến như một “dị nhân” mắc kẹt trong hiện tại. Ông còn được xem là người đã vô tình mở cánh cửa cho một trong những cuộc cách mạng lớn nhất của ngành khoa học thần kinh, giúp con người hiểu rằng ký ức không nằm ở một nơi duy nhất, mà là cả một hệ thống tinh vi của bộ não.
Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, ngày 12/5, khu vực vùng núi Bắc Bộ đã xuất hiện mưa rào và dông rải rác, cục bộ có nơi mưa to. Một số điểm ghi nhận lượng mưa khá lớn như Ka Lăng (Lai Châu) đạt 56,6mm, Chung Chải (Điện Biên) khoảng 41mm.
Dự báo trong đêm 12/5, mưa dông tiếp tục mở rộng tại Tây Bắc Bộ và vùng núi phía Bắc với lượng mưa phổ biến từ 10-30mm, song nhiều nơi có thể xuất hiện mưa cục bộ vượt 70mm. Đi kèm mưa dông là nguy cơ xảy ra lốc xoáy, sét, mưa đá và gió giật mạnh.
Các chuyên gia khí tượng cho biết, nguyên nhân gây ra hình thái thời tiết cực đoan lần này là do rãnh áp thấp bị nén bởi khối không khí lục địa khô lạnh từ phía Bắc tràn xuống. Đồng thời, trên mực cao khoảng 1.500m còn xuất hiện vùng hội tụ gió mạnh, tạo điều kiện cho các ổ mây dông phát triển nhanh và có cường suất lớn.
Những khu vực được đánh giá có nguy cơ cao gồm các tỉnh Tây Bắc như: Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình cùng hàng loạt địa phương vùng núi phía Bắc như: Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên Quang, Cao Bằng và Bắc Kạn.
Đáng lo ngại, lượng mưa từ 70-80mm trong thời gian ngắn từ 3-6 giờ được xếp vào nhóm mưa cực đoan. Tại khu vực miền núi, địa hình dốc khiến nước mưa không kịp thấm xuống đất mà nhanh chóng dồn về các khe suối, tạo dòng chảy xiết, có thể kích hoạt lũ quét bất ngờ.
Bên cạnh đó, đất đá sau nhiều ngày chịu tác động của thời tiết thất thường cũng trở nên mất liên kết, làm gia tăng nguy cơ sạt lở tại các sườn đồi, taluy và khu vực ven suối. Nhiều chuyên gia cảnh báo chỉ cần một trận mưa lớn kéo dài vài giờ cũng đủ gây ra thiệt hại nghiêm trọng tại các vùng dân cư nằm ở chân núi hoặc gần dòng chảy nhỏ.
Theo cơ quan khí tượng, tháng 5 là thời kỳ chuyển mùa điển hình ở miền Bắc. Đây là giai đoạn xảy ra sự "đối đầu" mạnh mẽ giữa các khối không khí nóng ẩm còn tồn tại sau mùa xuân với những đợt không khí lạnh yếu từ phương Bắc. Sự xung đột này thường tạo ra các hình thái thời tiết nguy hiểm như dông mạnh, mưa đá, lốc xoáy và mưa cực đoan trong thời gian ngắn.
Người dân tại các tỉnh miền núi được khuyến cáo theo dõi sát diễn biến thời tiết, hạn chế di chuyển qua ngầm tràn, suối nhỏ khi có mưa lớn, đồng thời chủ động phương án phòng tránh lũ quét và sạt lở đất có thể xảy ra bất cứ lúc nào.
Ngược lại với miền Bắc, khu vực Nam Bộ có nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ, có nơi trên 37 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 50-55%.
Nắng nóng ở khu vực Nam Bộ có khả năng kéo dài đến khoảng ngày 15-16/5. Từ ngày 14/5, nắng nóng diện rộng có khả năng mở rộng ra khu vực Bắc Bộ và kéo dài ở khu vực Trung Bộ. Cấp độ rủi ro thiên tai: cấp 1.
Ngày 13/5, khu vực Bắc và Trung Trung Bộ có nắng nóng với nhiệt độ cao nhất phổ biến 35-37 độ, riêng vùng núi phía Tây có nắng nóng và nắng nóng gay gắt với nhiệt độ cao nhất phổ biến 36-38 độ, có nơi trên 38 độ; độ ẩm tương đối thấp nhất phổ biến từ 45-50%. Khu vực Bắc Bộ có nắng nóng cục bộ với nhiệt độ cao nhất có nơi trên 35 độ.
Thông tin về tiến độ của dự án chống ngập 10.000 tỷ đồng, phía Công ty CP Đầu tư xây dựng Trung Nam (Trung Nam Group) - chủ đầu tư dự án - cho biết, công trình đã đạt được nhiều tiến độ quan, hàng loạt hạng mục trọng điểm hiện đã đạt tiến độ từ 90% trở lên và đủ điều kiện vận hành thử.
Công ty CP Đầu tư xây dựng Trung Nam (Trung Nam Group) thông tin, cống Bến Nghé đã hoàn thành khoảng 99% khối lượng, đang vận hành thử và tinh chỉnh hệ thống điều khiển tự động SCADA. Cống Tân Thuận đạt khoảng 95%. Cống Phú Xuân đạt 92% sau khi hoàn tất lắp đặt cửa van chính.
Các hạng mục khác như: cống Mương Chuối đạt khoảng 94%, cống Phú Định khoảng 90%, còn cống Cây Khô đạt gần 89% và đang tiếp tục hoàn thiện phần cơ điện, hệ thống vận hành tự động.
Ở nhóm hạ tầng phụ trợ, tuyến đê bao - kè ven sông đã hoàn thành khoảng 87%. Cống Cầu Kinh - Bà Bướm đạt khoảng 95%, trong khi khu nhà quản lý trung tâm đạt khoảng 88% và đang hoàn thiện hệ thống điều hành tự động. Theo thiết kế, dự án gồm 6 cống kiểm soát triều lớn với khẩu độ từ 40-160 m, 2 cống nhỏ cùng hệ thống đê bao - kè ven sông dài khoảng 6 km. Công trình còn tích hợp hệ thống điều khiển và quan trắc tự động SCADA phục vụ công tác vận hành, giám sát và điều tiết nước.
Không chỉ có chức năng ngăn triều cường, hệ thống này còn giúp điều tiết dòng chảy trong mạng lưới sông, kênh rạch; hỗ trợ tiêu thoát nước mưa cho khu vực nội đô theo quy hoạch chống ngập của Tp.HCM. Đồng thời, công trình cũng góp phần hạn chế xâm nhập mặn, cải thiện môi trường nước và chỉnh trang cảnh quan đô thị khu vực phía Nam thành phố.
Dự án từng được kỳ vọng hoàn thành từ nhiều năm trước. Tuy nhiên, đến cuối năm 2020, khi tổng khối lượng thi công đã vượt mốc 90%, toàn bộ công trường phải dừng lại do phát sinh các vướng mắc liên quan cơ chế thanh toán quỹ đất cho nhà đầu tư.
Nhiều hạng mục dang dở nằm bất động suốt gần 5 năm, trong khi Tp.HCM liên tiếp trải qua những đợt triều cường gây ngập trên diện rộng.
