Gan và thận là 2 cơ quan chịu trách nhiệm chính trong việc lọc độc tố và duy trì cân bằng nội môi. Theo các chuyên gia, bữa sáng – thời điểm cơ thể bắt đầu lại chu trình chuyển hóa – đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ hai cơ quan này hoạt động hiệu quả.
Sau một đêm nhịn ăn, cơ thể bước vào trạng thái cần ổn định đường huyết và kích hoạt lại quá trình chuyển hóa. Nếu bữa sáng quá nhiều chất béo bão hòa hoặc đường đơn, gan sẽ phải tăng cường xử lý, dễ dẫn đến tích tụ mỡ, theo Harvard Health Publishing.
Giáo sư Frank Hu (Trường Y tế Công cộng, Đại học Harvard) cho biết chế độ ăn giàu chất xơ và thực phẩm toàn phần giúp cải thiện chuyển hóa và giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Cháo yến mạch là món ăn sáng được nhiều tổ chức y khoa khuyến nghị nhờ giàu chất xơ hòa tan, đặc biệt là beta-glucan. Hợp chất này giúp giảm cholesterol “xấu” và cải thiện độ nhạy insulin – yếu tố quan trọng giúp hạn chế tích tụ mỡ trong gan, theo Mayo Clinic.
Khi nấu thành cháo, yến mạch tạo độ sánh tự nhiên, giúp làm chậm hấp thu đường và chất béo. Nhờ đó, đường huyết ổn định hơn, gan không phải xử lý quá nhiều năng lượng dư thừa. Đồng thời, chất xơ trong cháo yến mạch còn nuôi lợi khuẩn đường ruột, từ đó hỗ trợ trục ruột – gan hoạt động hiệu quả hơn.
Thận đặc biệt nhạy cảm với lượng natri và tình trạng mất nước. Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, bữa sáng ít muối, ưu tiên thực phẩm tự nhiên có thể giúp giảm nguy cơ tăng huyết áp – nguyên nhân hàng đầu gây tổn thương thận.
Cụ thể, một bữa sáng tốt cho thận có thể gồm:
Tiến sĩ Joseph Vassalotti, Giám đốc y khoa của Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, nhấn mạnh rằng việc duy trì chế độ ăn cân bằng ngay từ bữa sáng, đặc biệt là hạn chế muối và uống đủ nước, có thể góp phần bảo vệ chức năng thận lâu dài.
Các loại trái cây như táo, việt quất hoặc bưởi cung cấp vitamin C và chất chống oxy hóa, giúp giảm stress oxy hóa – yếu tố gây tổn thương tế bào gan.
Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý nên ăn nguyên quả thay vì nước ép để giữ lại chất xơ và tránh tăng đường huyết nhanh.
Những thói quen trên có thể khiến gan phải làm việc nhiều hơn, đồng thời ảnh hưởng gián tiếp đến chức năng thận.
Như vậy, chỉ cần duy trì bữa sáng đơn giản nhưng cân bằng – giàu chất xơ, ít muối, uống đủ nước và hạn chế thực phẩm chế biến – bạn có thể giúp gan giảm gánh nặng chuyển hóa, hỗ trợ thận lọc thải hiệu quả và góp phần bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc viêm não mô cầu và khoảng 135.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, tình hình dịch tễ cũng đang có chiều hướng phức tạp khi số ca bệnh trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong hội thảo khoa học diễn ra vào trung tuần tháng 3 tại Hà Nội, với chủ đề: "Từ bằng chứng lâm sàng tại Việt Nam tới công nghệ đột phá MenACYW-TT: Chiến lược bảo vệ tối ưu trước não mô cầu xâm lấn", GS-TS Trần Minh Điển cho biết, điều đáng sợ nhất của Viêm não mô cầu không dừng lại ở tốc độ lây lan nhanh chóng, mà còn là sự "ngụy trang" hoàn hảo của các triệu chứng khởi phát. Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng… - tất cả như những dấu hiệu cảm cúm thông thường, nhưng chỉ trong vòng vài giờ đến một ngày, bệnh có thể tiến triển cực nhanh thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong! Ngay cả khi may mắn sống sót nhờ điều trị tích cực, "bóng ma" hậu quả vẫn đeo bám người bệnh suốt đời với những di chứng nặng nề như: tổn thương thần kinh vĩnh viễn, giảm thính lực, hoại tử chi dẫn đến đoạn chi…
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: Việt Nam hiện đang lưu hành đồng thời các nhóm huyết thanh gây bệnh (A, C, Y và W) - trong đó, chủng W và C có độc lực đặc biệt cao, liên quan trực tiếp đến tỷ lệ tử vong. Trước tình hình dịch bệnh hiện tại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: Việc dự phòng bệnh nên đi theo chiến lược Bảo vệ rộng - tức là bao phủ đủ các nhóm huyết thanh quan trọng này để tạo hàng rào phòng thủ không kẽ hở.
Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là giải pháp đáng được trông đợi vì nhiều ưu điểm vượt trội:
1. Bảo vệ mọi thế hệ trong gia đình, từ trẻ nhỏ tuổi đến người lớn
Khác với các loại vắc xin não mô cầu trước đây thường giới hạn độ tuổi tiêm đến 55 tuổi, hiện nay vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W đã được Bộ Y tế Việt Nam mở rộng chỉ định mang đến sự bảo vệ sớm và quan trọng, lấp đầy khoảng trống miễn dịch ở trẻ nhỏ.
2. Trong 1 mũi tiêm - Phòng được 4 chủng huyết thanh thường gặp và nguy hiểm ở Việt Nam (A, C, Y, W)
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W giúp đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững, đồng thời giảm khả năng lưu trú của vi khuẩn tại vòm họng, từ đó giảm tỷ lệ người lành mang trùng, góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng. Chuyên gia cũng nhận định, loại này có khả năng duy trì hiệu quả miễn dịch từ 5 đến 10 năm.
3. Bảo đảm an toàn khi tiêm đồng thời với các loại vắc xin khác
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W vẫn duy trì tính sinh miễn dịch tốt và hồ sơ an toàn thuận lợi ngay cả khi sử dụng đồng thời với các vắc xin thường quy khác.
4. Lịch tiêm đơn giản, tối ưu hóa thời gian và chi phí
Thêm một ưu điểm của vắc xin là có thể giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh cho trẻ. Điều này giúp đơn giản hóa lịch tiêm chủng, phụ huynh tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo con được bảo vệ đầy đủ trước viêm não mô cầu.
Việc chủ động dự phòng viêm não mô cầu bằng vắc xin không chỉ là giải pháp y tế tối ưu mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe đa thế hệ, thiết lập lá chắn miễn dịch vững chắc, cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, hướng tới tương lai nơi mọi người dân đều khỏe mạnh, bình an và vui sống!
Bác sĩ ngoại khoa Hoàng Sĩ Duy (Đài Loan, Trung Quốc) chia sẻ trên trang cá nhân rằng nhiều người lầm tưởng thức ăn qua đêm được bảo quản trong tủ lạnh hoặc nếu không có mùi lạ, vẻ ngoài không có dấu hiệu ôi thiu thì vẫn an toàn.
Tuy nhiên, bác sĩ Duy cảnh báo thực tế không phải loại thực phẩm nào sau khi làm chín, để qua đêm trong tủ lạnh cũng có thể ăn lại được. Cố ăn những món này có thể khiến hệ tiêu hóa phải trả giá đắt, thậm chí đối mặt với nhiều rủi ro sức khỏe nghiêm trọng.
Dưới đây là 5 món ăn không nên sử dụng khi để qua đêm:
Các loại rau lá xanh
Rau lá xanh vốn chứa hàm lượng nitrat khá cao. Sau khi nấu chín và để trong thời gian dài, vi khuẩn sẽ phân hủy và chuyển hóa nitrat thành nitrit (một chất có khả năng gây ung thư và ngộ độc).
Đáng lưu ý, ngay cả khi bạn bảo quản rau trong môi trường nhiệt độ thấp của tủ lạnh, quá trình chuyển hóa này vẫn diễn ra và không thể ngăn chặn hoàn toàn.
Hải sản
Hải sản có tốc độ ôi thiu nhanh hơn rất nhiều so với các loại thực phẩm khác do cấu trúc protein đặc biệt. Ngay cả khi được bảo quản lạnh, protein trong hải sản vẫn bị phân hủy nhanh chóng và sản sinh ra histamine (chất gây dị ứng, ngộ độc).
Ngoài ra, bề mặt hải sản chứa rất nhiều chủng vi khuẩn khác nhau, nhiệt độ thấp của tủ lạnh chỉ có thể làm chậm chứ không thể ngăn chặn hoàn toàn sự phát triển của chúng.
Trứng lòng đào, trứng chưa chín kỹ
Trong khi trứng luộc chín hoàn toàn có thể bảo quản lạnh khá an toàn, thì trứng chưa chín kỹ lại là "thiên đường" cho vi khuẩn sinh sôi.
Do đó, các món như trứng lòng đào, trứng ngâm tương (tương tự trứng ramen), hay trứng có phần lòng đỏ chưa đông đặc hoàn toàn đều không thích hợp để lưu trữ qua đêm.
Các món ăn từ nấm
Đặc tính của các loại nấm là chứa lượng protein cao và cực kỳ dễ biến chất. Nấm sau khi nấu chín nếu để quá lâu có thể sản sinh ra một lượng lớn các chất chuyển hóa của vi khuẩn.
Dù nhóm thực phẩm này không gây ra các phản ứng ngộ độc thực phẩm ngay lập tức, nhưng chúng vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây hại cho sức khỏe, đặc biệt là với những người có hệ tiêu hóa yếu.
Ngân nhĩ (mộc nhĩ trắng) và mộc nhĩ đen
Ngân nhĩ và mộc nhĩ sau khi ngâm nước và nấu chín sẽ giải phóng một lượng lớn đường đa (polysaccharides). Đây chính là nguồn dinh dưỡng lý tưởng cho vi khuẩn sinh sôi nảy nở.
Canh ngân nhĩ (như chè dưỡng nhan, chè hạt sen ngân nhĩ...) để qua đêm bị thất thoát chất dinh dưỡng, có nguy cơ sản sinh ra axit bongkrekic - độc tố trong mộc nhĩ/ngân nhĩ bị biến chất. Tỷ lệ xuất hiện độc tố này không quá cao, nhưng một khi đã ngộ độc thì hậu quả vô cùng khôn lường, thậm chí dẫn đến tử vong vì hiện tại chưa có thuốc giải độc đặc hiệu.
Để bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình, bác sĩ Duy nhắc nhở người dân nên xây dựng thói quen ăn uống khoa học:
Nấu lượng vừa đủ: Cố gắng nấu lượng thức ăn vừa phải, ăn bữa nào hết bữa đó và ưu tiên ăn đồ tươi sống, chế biến ngay.
Không để qua đêm thực phẩm dễ hỏng: Đối với các nguyên liệu dễ biến chất, tuyệt đối không nên tiếc của mà giữ lại qua đêm.
Bảo quản và hâm nóng đúng cách: Trong trường hợp bắt buộc phải lưu trữ thức ăn thừa, hãy đảm bảo quá trình bọc kín, làm lạnh và hâm nóng lại sau đó phải đạt chuẩn nhiệt độ để giảm thiểu tối đa nguy cơ ngộ độc thực phẩm.
Bữa sáng giàu protein và carbohydrate có thể giúp cơ thể duy trì năng lượng ổn định, cải thiện sự tập trung và hạn chế cảm giác đói trong ngày, theo chuyên trang sức khỏe Healthline.
Bánh mì chủ yếu cung cấp carbohydrate - nguồn năng lượng quan trọng cho não bộ và các hoạt động hằng ngày. Trong khi đó, trứng là thực phẩm giàu protein chất lượng cao, giúp cơ thể cảm thấy no lâu hơn.
Tiến sĩ - bác sĩ Joan Salge Blake, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Boston (Mỹ), cho biết bữa sáng giàu protein có thể giúp hạn chế cảm giác thèm ăn và giảm xu hướng ăn vặt về sau.
Theo bà Joan Salge Blake, trứng là nguồn protein tương đối dễ tiếp cận, phù hợp để bổ sung vào bữa sáng hằng ngày.
Ngoài protein, trứng còn chứa choline - dưỡng chất quan trọng với hoạt động của não bộ và hệ thần kinh. Theo thông tin từ Viện Y tế quốc gia Mỹ (NIH), choline tham gia vào quá trình tạo acetylcholine, chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến trí nhớ và khả năng tập trung.
Một quả trứng cũng cung cấp vitamin D, vitamin B12, selen và lutein - những dưỡng chất có lợi cho miễn dịch, cơ bắp và sức khỏe đôi mắt.
Dù là món ăn tiện lợi, bánh mì trứng vẫn có thể trở nên kém lành mạnh nếu thêm quá nhiều xúc xích, thịt nguội, pate công nghiệp hoặc nước sốt nhiều béo.
Tiến sĩ - bác sĩ Dariush Mozaffarian, Đại học Tufts (Mỹ), cho biết chế độ ăn chứa nhiều thực phẩm chế biến sẵn và chất béo bão hòa có thể làm tăng nguy cơ tim mạch nếu sử dụng thường xuyên. Ông khuyến khích ưu tiên các nguồn protein đơn giản, ít qua chế biến trong bữa ăn hằng ngày.
Các chuyên gia dinh dưỡng cũng khuyến khích nên ưu tiên bánh mì nguyên cám hoặc giảm bớt phần ruột bánh để kiểm soát lượng tinh bột. Ngoài ra, có thể ăn kèm dưa leo, cà chua, rau xà lách hoặc rau thơm để tăng chất xơ và vitamin.
Người cần kiểm soát cân nặng hoặc có bệnh nền như tăng huyết áp cũng nên hạn chế mayonnaise, bơ hoặc các loại sốt nhiều béo.
Một số nghiên cứu cho thấy ăn sáng đầy đủ và cân bằng có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết, cải thiện hiệu suất làm việc và hạn chế ăn quá nhiều vào buổi tối, theo Healthline.
Nhìn chung, bánh mì trứng vẫn là lựa chọn phù hợp cho bữa sáng nếu được chế biến đơn giản và cân đối. Món ăn quen thuộc này không chỉ giúp cơ thể nhanh chóng bổ sung năng lượng mà còn tạo cảm giác no lâu, phù hợp với nhịp sống bận rộn hiện nay.
