Đây là nhận định được nhiều chuyên gia đưa ra tại hội thảo “An ninh năng lượng đến năm 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng”, do Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) phối hợp với Tạp chí Một Thế Giới tổ chức sáng 17/7.
Áp lực từ AI, trung tâm dữ liệu và nhu cầu điện tăng cao
Theo các chuyên gia, năng lượng không còn đơn thuần là yếu tố bảo đảm cho sản xuất và đời sống mà đã trở thành “hạ tầng của hạ tầng”, quyết định khả năng phát triển của nền kinh tế số.
PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, cho rằng nếu dữ liệu được xem là tài nguyên mới, AI là động lực tăng trưởng mới thì năng lượng chính là nền tảng bảo đảm cho toàn bộ hệ sinh thái đó vận hành. Vì vậy, đầu tư cho hạ tầng năng lượng cũng chính là đầu tư cho năng lực khoa học – công nghệ và sức cạnh tranh của nền kinh tế trong dài hạn.
Ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung – miền Nam, cho biết Bộ Công Thương đang phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai các chủ trương phát triển ngành năng lượng theo hướng đa dạng hóa nguồn cung, thúc đẩy phát triển điện lực, năng lượng tái tạo và các nguồn năng lượng mới, đồng thời xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, linh hoạt.
Tuy nhiên, theo ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TPHCM, hệ thống điện Việt Nam đang phải đối mặt cùng lúc nhiều sức ép.
Bên cạnh nhu cầu điện được dự báo tăng khoảng 12-13% mỗi năm để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế, sự bùng nổ của xe điện, AI và các trung tâm dữ liệu sẽ làm gia tăng đáng kể nhu cầu tiêu thụ điện trong những năm tới. Cùng với đó là các rủi ro từ địa chính trị toàn cầu có thể ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng.
Ở chiều ngược lại, nhiều dự án nguồn điện quan trọng như điện khí LNG, điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân được đánh giá khó hoàn thành trước năm 2030, khiến áp lực cân đối cung – cầu điện ngày càng lớn.
Thúc đẩy điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng
Không chỉ đối mặt với bài toán kỹ thuật, ngành điện còn chịu sức ép về tài chính. Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh (IBR), Đại học Kinh tế TPHCM, giá bán lẻ điện hiện vẫn ở mức thấp khiến EVN nhiều năm liên tiếp gặp khó khăn về tài chính, làm suy giảm khả năng đầu tư mở rộng lưới điện và phát triển các dự án hạ tầng mới. Ngoài ra, khung pháp lý và cơ chế phát triển năng lượng vẫn chưa thực sự ổn định, ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư.
Theo ông Vinh, để bảo đảm an ninh năng lượng, Việt Nam cần tháo gỡ đồng bộ các nút thắt về kỹ thuật, tài chính, thể chế và hạ tầng. Ông đề xuất ba ưu tiên trong giai đoạn 2026-2030 gồm cải cách giá điện theo cơ chế thị trường, tái cơ cấu EVN và khởi động dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên của Việt Nam.
“Nếu tận dụng tốt giai đoạn này, Việt Nam có thể vừa bảo đảm an ninh năng lượng, vừa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thực hiện thành công quá trình chuyển dịch sang nền kinh tế phát thải thấp”, ông nói.
Ở góc độ doanh nghiệp, PGS.TS Phạm Xuân Mai, Cố vấn cấp cao Công ty Kim Long Motor Huế, cho rằng để bảo đảm an ninh năng lượng cần một tư duy phát triển mới, trong đó Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế và hạ tầng, còn doanh nghiệp là lực lượng hiện thực hóa các chiến lược thông qua đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng.
Ông đề xuất 5 nhóm giải pháp nhằm khơi thông nguồn lực doanh nghiệp, gồm tích hợp quy hoạch năng lượng với giao thông và công nghiệp; xây dựng cơ chế giá điện linh hoạt; hoàn thiện tiêu chuẩn quốc gia đối với xe điện và pin; sử dụng đầu tư công để hình thành thị trường ban đầu cho phương tiện điện; đồng thời đưa doanh nghiệp trong nước vào vị trí trung tâm của chuỗi giá trị công nghệ mới.
Trong khi đó, ông Trần Quốc Tâm đánh giá điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) sẽ là một trong những giải pháp quan trọng của hệ thống điện hiện đại.
Theo ông, BESS có thể hoạt động như một “ngân hàng năng lượng”, tích trữ điện khi nhu cầu thấp và phát điện vào giờ cao điểm; đồng thời hỗ trợ điều chỉnh tần số, ổn định hệ thống và nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn năng lượng tái tạo. Trên thế giới, nhiều dự án BESS đã đạt quy mô hàng nghìn MW.
Tại TPHCM, ông Phan Quang Vinh, Phó Trưởng Ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực TPHCM (EVNHCMC), cho biết thành phố đang đẩy mạnh phát triển điện mặt trời mái nhà nhằm đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng.
Hiện thành phố có hơn 25.900 hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng công suất khoảng 1.928 MWp, tương đương 21,6% công suất phụ tải cực đại. Bình quân mỗi tháng, các hệ thống này phát khoảng 231 triệu kWh, đóng góp 4,4% sản lượng điện thương phẩm của thành phố.
Theo lãnh đạo EVNHCMC, Nghị định 243/2026/NĐ-CP đã mở rộng đối tượng được phát triển điện mặt trời mái nhà, đơn giản hóa thủ tục và cho phép nhiều nhóm khách hàng bán lượng điện dư lên lưới.
Đây được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho việc đầu tư điện mặt trời tại hộ gia đình, doanh nghiệp và các công trình công cộng. EVNHCMC cũng đang khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư hệ thống lưu trữ BESS nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng điện, giảm áp lực cho lưới điện và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong dài hạn.
Tin Gốc: Dân Trí




