Vấn đề này được đặt ra trong Tọa đàm "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp" do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức, sáng 22/6.
Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện liên tiếp được thiết lập ngay từ cuối tháng 5 cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia. Tiết kiệm điện vì thế không còn là giải pháp tình thế, mà là yêu cầu mang tính chiến lược đối với cả nền kinh tế, nhất là với yêu cầu tự chủ năng lượng.
Sai lầm từ tư duy "tôi có tiền tôi có quyền lãng phí"
Chia sẻ về tư duy tiết kiệm năng lượng ở Việt Nam, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, nhận định gần như các doanh nghiệp đều có tư duy và nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện, bởi đó là câu chuyện "đánh" vào túi tiền của họ, liên quan đến lợi nhuận, tới rủi ro.
Tuy nhiên, theo ông Sơn, nếu nhìn vào khối hộ tiêu thụ, dân cư (chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện), nhận thức ở khu vực này vẫn còn rất nhiều vấn đề.
Thứ nhất là quan niệm "Tôi có tiền thì tại sao tôi không được dùng nhiều? Tôi trả được thì tại sao tôi không được dùng nhiều?", dẫn tới tư duy "tôi kiếm được tiền thì tôi có quyền lãng phí".
“Họ chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng. Ở một mức độ nào đó, chi phí điện năng là phù hợp, nhưng khi chúng ta dùng vượt quá một ngưỡng công suất nào đó, sẽ dẫn tới việc chi phí để huy động các thiết bị trong hệ thống đắt đỏ hơn, gây ra chi phí đầu tư rất lớn”, ông Sơn phân tích.
Trong khi đó, theo ông, những người sử dụng lãng phí điện lại chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống điện thông qua hệ thống giá, bởi giá điện bán lẻ hiện nay vẫn là giá được kiểm soát, thông thường vẫn còn bù chéo và chưa thể hiện được yếu tố chi phí công suất ở trong đó.
Điều thứ hai liên quan tới tư duy "dùng nhiều thì phải rẻ", tức là nhiều người thắc mắc "tại sao bình thường hàng hóa khác dùng nhiều thì rẻ đi, mà điện cứ dùng nhiều lại đắt hơn?".
Ông Sơn thừa nhận “điều này thực sự rất khó giải thích đối với những người tiêu dùng bình thường” bởi họ không hiểu những đặc thù rất đặc biệt của cung ứng điện cũng như giá trị của mỗi một KW điện cắt giảm được.
Vấn đề thứ ba ông Sơn đề cập là cơ chế thị trường cho điều chỉnh phụ tải điện và vấn đề thứ tư liên quan đến đầu tư.
“Thông thường, từ doanh nghiệp đến người dân, cách tiếp cận đầu tiên là mua thiết bị giá rẻ trước tiên. Thế nhưng thiết bị giá rẻ thường có hiệu suất năng lượng không cao, hoặc thậm chí trong quá trình vận hành sẽ có rất nhiều sự cố. Khi chất lượng kém, người ta sẵn sàng bán giá rẻ, nhưng đổi lại rủi ro về cháy nổ, sự cố điện rất cao, đồng thời không bảo đảm được yêu cầu về tiết kiệm điện”, ông Sơn phân tích.
Cuối cùng, theo ông, chúng ta chưa có thói quen đo đếm và xem xét các số liệu. EVN đã xây dựng những công cụ giúp người tiêu dùng kiểm tra hằng ngày xem mình tiêu dùng bao nhiêu, nhưng không nhiều người dân hay doanh nghiệp theo dõi các con số này.
Ông nhấn mạnh nhất định phải đo đạc, phải đánh giá, phải theo dõi số liệu thì mới biết việc tiêu dùng và tiết kiệm của mình như thế nào cho đúng.
Sẽ triển khai cơ chế điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm
Trước thực tế gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện liên tục lập những kỷ lục mới, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) chia sẻ nhiều thách thức trong đảm bảo điện sản xuất và đời sống dân sinh.
Theo ông Dũng, gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000 MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ nét quá trình phát triển và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế.
Rủi ro lớn nhất về năng lượng, ông Dũng cho rằng liên quan những bất ổn địa chính trị trên thế giới, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng.
“Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng từ 15-20%, thậm chí cao hơn. Chẳng hạn, trong giai đoạn căng thẳng liên quan đến eo biển Hormuz, giá dầu từ mức khoảng 50-60 USD/thùng đã có thời điểm vượt 100 USD/thùng”, ông Dũng nhận định những biến động này tạo áp lực rất lớn lên hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như toàn bộ nền kinh tế.
Bên cạnh đó, công tác bảo đảm cung ứng năng lượng còn chịu nhiều thách thức từ các yếu tố bên ngoài.
Đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những trụ cột quan trọng bên cạnh các lĩnh vực than, dầu khí và các nguồn năng lượng khác.
Ông cho biết Thủ tướng đã ban hành các chỉ thị nhằm thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, đồng thời tăng cường các giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu hóa hệ thống điện. Một số cơ chế như điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm cũng sẽ được triển khai trong thời gian tới.
Tới đây, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính để xây dựng và triển khai Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trên phạm vi cả nước.
Tin Gốc: Dân Trí
