Vấn đề này được đặt ra trong Tọa đàm “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức, sáng 22/6.
Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện liên tiếp được thiết lập ngay từ cuối tháng 5 cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia. Tiết kiệm điện vì thế không còn là giải pháp tình thế, mà là yêu cầu mang tính chiến lược đối với cả nền kinh tế, nhất là với yêu cầu tự chủ năng lượng.
Sai lầm từ tư duy “tôi có tiền tôi có quyền lãng phí”
Chia sẻ về tư duy tiết kiệm năng lượng ở Việt Nam, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, nhận định gần như các doanh nghiệp đều có tư duy và nhận thức tốt về vấn đề tiết kiệm điện, bởi đó là câu chuyện “đánh” vào túi tiền của họ, liên quan đến lợi nhuận, tới rủi ro.
Tuy nhiên, theo ông Sơn, nếu nhìn vào khối hộ tiêu thụ, dân cư (chiếm khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ điện), nhận thức ở khu vực này vẫn còn rất nhiều vấn đề.
Thứ nhất là quan niệm “Tôi có tiền thì tại sao tôi không được dùng nhiều? Tôi trả được thì tại sao tôi không được dùng nhiều?”, dẫn tới tư duy “tôi kiếm được tiền thì tôi có quyền lãng phí”.
“Họ chưa nhận thức được tác động và ảnh hưởng. Ở một mức độ nào đó, chi phí điện năng là phù hợp, nhưng khi chúng ta dùng vượt quá một ngưỡng công suất nào đó, sẽ dẫn tới việc chi phí để huy động các thiết bị trong hệ thống đắt đỏ hơn, gây ra chi phí đầu tư rất lớn”, ông Sơn phân tích.
Trong khi đó, theo ông, những người sử dụng lãng phí điện lại chưa phải chịu trách nhiệm về hành vi gây tác động lớn tới hệ thống điện thông qua hệ thống giá, bởi giá điện bán lẻ hiện nay vẫn là giá được kiểm soát, thông thường vẫn còn bù chéo và chưa thể hiện được yếu tố chi phí công suất ở trong đó.
Điều thứ hai liên quan tới tư duy “dùng nhiều thì phải rẻ”, tức là nhiều người thắc mắc “tại sao bình thường hàng hóa khác dùng nhiều thì rẻ đi, mà điện cứ dùng nhiều lại đắt hơn?”.
Ông Sơn thừa nhận “điều này thực sự rất khó giải thích đối với những người tiêu dùng bình thường” bởi họ không hiểu những đặc thù rất đặc biệt của cung ứng điện cũng như giá trị của mỗi một KW điện cắt giảm được.
Vấn đề thứ ba ông Sơn đề cập là cơ chế thị trường cho điều chỉnh phụ tải điện và vấn đề thứ tư liên quan đến đầu tư.
“Thông thường, từ doanh nghiệp đến người dân, cách tiếp cận đầu tiên là mua thiết bị giá rẻ trước tiên. Thế nhưng thiết bị giá rẻ thường có hiệu suất năng lượng không cao, hoặc thậm chí trong quá trình vận hành sẽ có rất nhiều sự cố. Khi chất lượng kém, người ta sẵn sàng bán giá rẻ, nhưng đổi lại rủi ro về cháy nổ, sự cố điện rất cao, đồng thời không bảo đảm được yêu cầu về tiết kiệm điện”, ông Sơn phân tích.
Cuối cùng, theo ông, chúng ta chưa có thói quen đo đếm và xem xét các số liệu. EVN đã xây dựng những công cụ giúp người tiêu dùng kiểm tra hằng ngày xem mình tiêu dùng bao nhiêu, nhưng không nhiều người dân hay doanh nghiệp theo dõi các con số này.
Ông nhấn mạnh nhất định phải đo đạc, phải đánh giá, phải theo dõi số liệu thì mới biết việc tiêu dùng và tiết kiệm của mình như thế nào cho đúng.
Sẽ triển khai cơ chế điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm
Trước thực tế gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện liên tục lập những kỷ lục mới, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) chia sẻ nhiều thách thức trong đảm bảo điện sản xuất và đời sống dân sinh.
Theo ông Dũng, gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000 MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ nét quá trình phát triển và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế.
Rủi ro lớn nhất về năng lượng, ông Dũng cho rằng liên quan những bất ổn địa chính trị trên thế giới, tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng năng lượng.
“Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng từ 15-20%, thậm chí cao hơn. Chẳng hạn, trong giai đoạn căng thẳng liên quan đến eo biển Hormuz, giá dầu từ mức khoảng 50-60 USD/thùng đã có thời điểm vượt 100 USD/thùng”, ông Dũng nhận định những biến động này tạo áp lực rất lớn lên hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như toàn bộ nền kinh tế.
Bên cạnh đó, công tác bảo đảm cung ứng năng lượng còn chịu nhiều thách thức từ các yếu tố bên ngoài.
Đại diện Bộ Công Thương nhấn mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả là một trong những trụ cột quan trọng bên cạnh các lĩnh vực than, dầu khí và các nguồn năng lượng khác.
Ông cho biết Thủ tướng đã ban hành các chỉ thị nhằm thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, đồng thời tăng cường các giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu hóa hệ thống điện. Một số cơ chế như điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm cũng sẽ được triển khai trong thời gian tới.
Tới đây, Bộ Công Thương sẽ phối hợp với Bộ Tài chính để xây dựng và triển khai Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, tạo thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trên phạm vi cả nước.
Những ngày gần đây, người dân xã Biển Hồ (Gia Lai) không khỏi xót xa khi chứng kiến nhiều gốc chè cổ thụ nằm trong không gian danh lam thắng cảnh chùa Bửu Minh, hàng thông trăm tuổi và đồi chè bị đào bứng đưa đi nơi khác.
Tại khu vực từng là đồn điền chè Biển Hồ thời Pháp thuộc, nhân công dùng máy đào xới quanh các gốc chè lớn, tán lá xum xuê rồi sử dụng xe cần cẩu nâng lên xe tải vận chuyển khỏi hiện trường. Nhiều cây chè có dáng bonsai tự nhiên độc đáo bị đưa đi giữa lúc UBND tỉnh Gia Lai đã có chỉ đạo yêu cầu giữ nguyên hiện trạng hơn 62 ha chè cổ thụ.
Anh Nguyễn Văn Hoàng, du khách từ TP.HCM, bày tỏ sự tiếc nuối khi tận mắt chứng kiến cảnh tượng này. "Tôi từ TP.HCM ra đây nghe nói đến cảnh quan nơi đây đẹp nên tới thưởng lãm. Thừa nhận đẹp thật. Có một không gian như thế này đúng là vốn quý. Vậy mà nhìn cảnh mấy gốc chè rất đẹp bị bứng đi thấy xót quá. Vùng chè gắn với cảnh quan, mất gốc nào tiếc gốc đó. Phải có cách gì gìn giữ chứ", anh Hoàng nói.
Theo người dân địa phương, việc đào bứng chè cổ không phải mới diễn ra lần đầu. Trước đó, nhiều gốc chè cổ thụ có hình dáng đẹp đã bị đưa đi khỏi khu vực. Thậm chí tại một số nơi ở xã Biển Hồ, các gốc chè cổ thụ còn được rao bán công khai với giá hàng triệu đồng mỗi cây.
Những cây chè hàng chục năm tuổi, vốn là một phần tạo nên giá trị cảnh quan đặc trưng của vùng chè Biển Hồ, đang dần trở thành hàng hóa phục vụ thú chơi cây cảnh.
Một lãnh đạo Công ty cổ phần chè Biển Hồ thừa nhận doanh nghiệp có cho phép đào một số gốc chè để các đơn vị xin mang về trồng làm cảnh. Theo vị này, đây là nguyên nhân dẫn đến việc một số cây chè bị bứng khỏi đồi.
Điều đáng nói, khu vực này không chỉ đơn thuần là đồi chè sản xuất mà còn là phần không thể tách rời trong quần thể sinh thái - văn hóa đặc sắc của Tây nguyên. Đồi chè cổ, hàng thông trăm tuổi và chùa Bửu Minh tạo nên không gian du lịch hiếm có, thu hút đông đảo du khách tìm đến mỗi năm.
Trước đó, nhằm bảo tồn cảnh quan, UBND tỉnh Gia Lai đã có chỉ đạo không chuyển đổi vùng chè này sang trồng cà phê. Khu vực hơn 62 ha chè Biển Hồ cũng nằm trong ranh giới quy hoạch chung Khu du lịch Biển Hồ - Chư Đang Ya đến năm 2050.
Ông Dương Mah Tiệp, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, từng yêu cầu: "Công ty cổ phần chè Biển Hồ phải nghiêm túc chấp hành chỉ đạo, tổ chức bảo vệ, chăm sóc và giữ nguyên hiện trạng toàn bộ diện tích chè…".
Trong bối cảnh giá cà phê liên tục tăng cao những năm gần đây, áp lực chuyển đổi cây trồng là điều dễ hiểu về mặt kinh doanh. Tỉnh Gia Lai cũng đã chấp thuận cho doanh nghiệp chuyển đổi hơn 236 ha chè kém hiệu quả ở khu vực khác sang cây trồng mới.
Tuy nhiên, hơn 62 ha chè Biển Hồ gắn với hồ Ya Lũ, chùa Bửu Minh và hàng thông trăm tuổi được xem là trường hợp đặc biệt. Đây không chỉ là vùng nguyên liệu sản xuất mà còn là không gian di sản, mang giá trị lịch sử, sinh thái và du lịch khó có thể thay thế.
Mỗi năm, hàng nghìn lượt du khách tìm đến đồi chè cổ thụ ở Biển Hồ để cảm nhận vẻ trầm mặc của đồi chè cổ xanh ngát, hòa trong không gian tĩnh lặng của chùa Bửu Minh và hàng thông cổ thụ. Vì vậy, mỗi gốc chè bị bứng đi không chỉ là mất một cây xanh mà còn làm vơi đi một phần giá trị cảnh quan đặc hữu của vùng đất này.
Các đơn vị liên quan cần nghiêm túc thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh Gia Lai, tránh tình trạng buông lỏng quản lý khiến những gốc chè cổ tiếp tục bị đưa khỏi đồi chè Biển Hồ.
Ngày 14/6, PGS.TS Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết, El Nino đã chính thức hình thành và đang phát triển với tốc độ khá nhanh.
El Nino là một kiểu khí hậu tự nhiên liên quan đến sự ấm lên của bề mặt đại dương ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương hoặc các vùng biển nhiệt đới. Hiện tượng này gây ảnh hưởng và làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu, gây ra các biến đổi lớn về nhiệt độ, mưa và gió. Nó thường xảy ra chu kỳ từ 2 đến 7 năm một lần và kéo dài khoảng 9 đến 12 tháng.
Tên gọi El Nino được ngư dân Peru sử dụng từ thế kỷ XIX để miêu tả một dòng hải lưu ấm ven bờ. Theo thời gian, tên gọi El Nino trở thành thuật ngữ dùng để chỉ toàn bộ hiện tượng khí hậu phức tạp liên quan đến sự ấm lên bất thường của nước biển và các tác động của nó đến thời tiết toàn cầu.
Theo số liệu quan trắc, nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm Thái Bình Dương đã cao hơn mức trung bình khoảng 0,5 độ C trong tháng 5 và tăng lên khoảng 0,7 độ C vào đầu tháng 6. Đây là ngưỡng để xác định El Nino xuất hiện.
Ông Khiêm cho biết, quá trình chuyển từ trạng thái trung tính sang El Nino năm nay diễn ra nhanh hơn thông thường.
Điều này cho thấy vùng biển trung tâm Thái Bình Dương đang ấm lên mạnh, tạo điều kiện để El Nino tiếp tục gia tăng cường độ trong thời gian tới.
Các mô hình dự báo cho thấy El Nino gần như chắc chắn sẽ duy trì từ tháng 6/2026, tiếp tục mạnh lên trong những tháng cuối năm và có thể kéo dài sang đầu năm 2027.
Đáng chú ý, xác suất xuất hiện một đợt El Nino rất mạnh hiện ở mức 60-65% và nếu kịch bản này xảy ra, cường độ có thể tương đương đợt El Nino 2015-2016 và nằm trong nhóm mạnh nhất kể từ năm 1950.
Nguy cơ nắng nóng, hạn hán gia tăng
Theo cơ quan khí tượng, El Nino thường khiến nhiệt độ tăng cao, lượng mưa giảm và số đợt không khí lạnh ít hơn bình thường. Dự báo trong những tháng cuối năm 2026, nhiệt độ trung bình trên cả nước có thể cao hơn trung bình nhiều năm từ 0,5 đến 1,5 độ C.
Riêng giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12, nhiệt độ có nơi cao hơn từ 1 đến 2 độ C. Do đó, nắng nóng tại Bắc Bộ và Trung Bộ được dự báo xuất hiện nhiều hơn trung bình nhiều năm.
Một số khu vực thậm chí có thể ghi nhận các mức nhiệt vượt kỷ lục đã từng được ghi nhận. Bên cạnh đó, lượng mưa tại nhiều nơi có khả năng thiếu hụt từ 25% đến 50%, rõ rệt nhất ở Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ.
Điều này làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất, đồng thời khiến tình trạng xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long diễn biến phức tạp hơn trong mùa khô tới.
Mặc dù số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông thường có xu hướng giảm trong các năm El Nino, các chuyên gia cảnh báo không thể chủ quan với nguy cơ thiên tai.
"Ít bão hơn không có nghĩa là không có bão mạnh. Trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những cơn bão cường độ lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng khi đổ bộ vào đất liền", ông Khiêm nhận định.
Bài học từ đợt El Nino 2015-2016
Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, đợt El Nino giai đoạn 2015-2016 là một trong những sự kiện mạnh nhất kể từ năm 1950, có cường độ tương đương các đợt El Nino đặc biệt mạnh vào các năm 1982-1983 và 1997-1998.
Tác động rõ nét nhất là tình trạng nắng nóng kéo dài và gay gắt trên diện rộng. Năm 2015, nhiều địa phương ở Trung Bộ trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục. Tại Bắc Trung Bộ, nắng nóng kéo dài tới 39 ngày liên tiếp; Trung Trung Bộ là 36 ngày và Nam Trung Bộ là 32 ngày. Nhiệt độ cao nhất năm 2015 được ghi nhận tại trạm Con Cuông (Nghệ An), lên tới 42,7 độ C vào ngày 30/5.
Cùng thời điểm đó, lượng mưa suy giảm kéo dài khiến nhiều hệ thống sông ở Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ thiếu nước nghiêm trọng. Xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long xuất hiện sớm, lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân. Hoạt động của bão trên Biển Đông cũng giảm đáng kể.
Trong năm 2015 chỉ xuất hiện 5 cơn bão và 2 áp thấp nhiệt đới, bằng khoảng một nửa mức trung bình nhiều năm. Chỉ có 2 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền Việt Nam và cường độ không quá mạnh.
Theo ông Mai Văn Khiêm, El Nino thường khiến lượng mưa giảm trên phạm vi cả nước song điều đó không đồng nghĩa nguy cơ mưa lớn biến mất. Thực tế cho thấy, trong các năm El Nino vẫn có thể xuất hiện những đợt mưa cực đoan với lượng mưa kỷ lục trong thời gian ngắn.
Điển hình là trận mưa lịch sử tại Quảng Ninh vào cuối tháng 7/2015 gây ngập lụt nghiêm trọng trên diện rộng. Trước đó, cuối tháng 9/2009, hoàn lưu bão Ketsana cũng gây ra đợt lũ lớn, lũ lịch sử tại các tỉnh Quảng Nam và Quảng Ngãi.
Vì vậy, bên cạnh nguy cơ nắng nóng, hạn hán và thiếu nước, các địa phương vẫn cần chủ động phương án ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xảy ra trong thời gian El Nino hoạt động mạnh.
Ngày 24.4, Công an tỉnh Thanh Hóa thông tin, lực lượng của Bộ Công an, Công an tỉnh Thanh Hóa vừa phối hợp với Công an Lào (thành lập Ban chuyên án) bắt quả tang 196 nghi phạm đánh bạc và tổ chức đánh bạc bằng hình thức chọi gà tại Trường gà quốc tế Viêng Xay (tại huyện Viêng Xay, tỉnh Hủa Phăn, Lào).
Kết quả điều tra xác định, Trường gà quốc tế Viêng Xay do Đào Anh Dũng (47 tuổi), và vợ là Quách Thị Hằng (cùng ngụ số 3 Hoàng Hoa Thám, P.Hà Đông, Hà Nội) cầm đầu và trực tiếp điều hành hoạt động.
Vợ chồng Đào Anh Dũng đã xây dựng trường gà quy mô lớn, ngoài các khu vực tổ chức chọi gà còn có các khu căng tin phục vụ ăn uống, phòng nghỉ…, hoạt động khép kín để phục vụ các "con bạc".
"Con bạc" tham gia chơi khi thắng cược phải nộp cho chủ trường gà 5% tiền thắng cược. Tính riêng khoảng thời gian từ ngày 19.1 - 26.3, Trường gà quốc tế Viêng Xay thu tiền thắng cược từ người chơi với tổng số tiền hơn 13 tỉ đồng.
Khi lực lượng công an ập vào trường gà, bắt quả tang 205 người đang có các hành vi tổ chức đánh bạc và đánh bạc bằng hình thức chọi gà. Tang vật thu giữ, gồm: 36 ô tô, 186 điện thoại di động, 23 gà chọi, 208 hộ chiếu và giấy thông hành…
Kết quả điều tra đã xác định số tiền giao dịch đánh bạc của Trường gà quốc tế Viêng Xay là hơn 1.200 tỉ đồng.
Ngoài tổ chức đánh bạc trực tiếp, Trường gà quốc tế Viêng Xay còn tổ chức đánh bạc trực tuyến bằng cách livestream qua web "tg999.live"; hội nhóm telegram "truonggaviengxay999" để "con bạc" đánh bạc qua mạng.
Trong 205 nghi phạm bị bắt quả tang, đến ngày 24.4, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa đã khởi tố 196 bị can, và đang tiếp tục điều tra, làm rõ.
