Quê tôi ngày ấy nhà nào cũng có một vài cây cau, có nhà lại trồng hẳn hai hàng cau trước ngõ. Những cây cau như làm nên nét riêng của làng quê tôi. Khi nhìn thấy nhà nào không có bóng dáng cây cau, tôi thấy thiếu thiếu một điều gì. Tuổi thơ chúng tôi lại có những kỷ niệm đẹp với những chiếc mo cau rụng.
Những cây cau đứng đó, đôi khi không ai để ý sự tồn tại của nó, nhưng như là người lính canh gìn giữ bình yên cho tâm hồn mỗi người con của làng quê.
Đôi khi cây cau như là dáng bà, dáng mẹ dịu hiền lặng thầm đứng đó mong ngóng những đứa con xa. Quả cau, lá trầu dâng lên bàn thờ như là tấm lòng thảo thơm của cháu con với tổ tiên.
Những miếng cau, lá trầu làm thắm nồng câu chuyện của các bà các mẹ, lưu giữ nét văn hóa dân tộc Việt.
Hoa cau nở, làn hương buông xuống đêm quê những thủ thỉ tâm tình, hương thơm thanh mát ấy quyện vào gió cho lòng người thanh tịnh.
Có bao điều đẹp đẽ, ý nghĩa về cây cau như thế khiến tôi thêm yêu quê nhà.
Tưởng đâu tôi chỉ yêu những cây cau vì những điều đẹp đẽ ấy thôi, nhưng không, tôi còn yêu cả những chiếc mo cau. Mo cau chính là phần nối giữa thân và tàu cau, khi tàu cau già, lá ngã màu vàng báo hiệu sắp hết một đời lá thì phần nối giữa mo cau và thân cau mủi ra. Một cơn gió nhẹ đi qua là tàu cau lặng lẽ trút xuống mặt đất cạnh gốc cây.
Khi ấy, lũ trẻ nhà quê chúng tôi sung sướng nhặt mo cau về, tước bỏ lá đi chỉ để lại bẹ cau và cuống lá. Chiếc mo cau ấy lại trở thành một thứ đồ chơi bình dị mà vô cùng vui nhộn.
Chúng tôi thay nhau làm người kéo tàu cau, người còn lại ngồi trên mo cau cười thích thú. Hết lượt, lại đổi nhau, người kéo thì mệt, người ngồi trên thì cười vui, hò hét đến khản giọng. Mệt đấy, mà vui đấy, trò chơi ấy đã làm nên một tuổi thơ thật hồn nhiên, ăm ắp kỷ niệm.
Chiếc mo cau không chỉ là trò chơi cho lũ trẻ con tinh nghịch. Lúc tàu cau mới rụng, mo cau chưa khô còn mềm thì bà tôi lấy kéo cắt mo cau ra hình cái quạt, xong lấy hai cục gạch chèn lên rồi đem phơi nắng.
Cái quạt mo cau khô nhưng không bị cong vênh vì bị sức nặng của cục gạch đè.
Vậy là mùa hè ông tôi có chiếc quạt phe phẩy, có khi dùng che đầu đi ra đường.
Có lúc hào hứng kể câu chuyện nào đó với cả nhà, ông phẩy quạt mo cau rồi đọc: “Mát mặt anh hùng khi khuất gió/ Che đầu quân tử lúc mưa sa”. Rồi ông cười khoan khoái, còn bà nhìn ông vẻ trìu mến, hân hoan.
Có lần, tôi thấy bà hì hụi cắt mo cau nhưng không làm quạt cho ông mà làm cái nón cho vại tương. Chiếc mo cau cong queo vậy mà ngoan ngoãn biến thành cái nón cho vại tương của bà thật.
Tôi vẫn nhớ mãi hình ảnh vại tương đội nón để ở góc sân nắng im lìm buổi xế, có con chuồn chuồn ớt đỏ chói đậu trên chóp nón. Tôi ngẩn ngơ đến quên cả việc canh bắt chuồn chuồn. Không hiểu vì sao hình ảnh ấy, cho đến tận bây giờ tôi vẫn nhớ và thấy đáng yêu vô cùng.
Đến mùa gặt, đôi tay bà lại khéo léo tách đôi bề dày làm cho mo cau mỏng ra để nắm cơm. Cơm nắm trong mo cau thật là ngon, vị bùi có cả mùi thơm của gạo mới và mùi mo cau hòa quyện.
Một buổi chiều bước chân ra ngõ, có chiếc mo cau rời thân rụng xuống nghe cái xào dưới gốc cau. Ngỡ ngàng, tôi chợt thốt lên: mo cau! Chiếc mo cau kéo tôi dời khỏi thực tại để về những năm tháng ấu thơ êm đềm. Lòng chợt thấy bình yên đến lạ, và một lần nữa tôi lại khẽ gọi mo cau!
Cá ké, hay còn được biết đến với tên gọi cá chiên, từ lâu đã được coi là một trong những đặc sản quý hiếm của vùng sông suối miền Bắc. Loài cá này từng được lựa chọn để tiến vua nhờ chất lượng thịt ngon ngọt, chắc giòn và có màu vàng óng bắt mắt. Dù bề ngoài có phần xù xì, thô ráp và không tạo nhiều thiện cảm, cá ké vẫn luôn được đánh giá là loại cá nước ngọt hàng đầu.
Là loài cá thuộc nhóm cá da trơn, với hình dáng khá đặc biệt với phần đầu bè, da loang lổ các mảng vàng xen đen, râu dài như cá trê và hàm răng sắc nhọn. Đặc điểm sinh học của loài cá này cũng góp phần tạo nên giá trị cao.
Chúng sinh sống chủ yếu ở các vùng nước sâu, nơi có nhiều ghềnh thác và dòng chảy xiết như sông Đà, sông Mã, sông Lô. Cá ké có tập tính trú ẩn trong hang vào ban ngày, chỉ ra ngoài kiếm ăn vào ban đêm. Thức ăn chủ yếu là các loại động vật thủy sinh nhỏ hơn, phản ánh đặc tính ăn tạp và dễ thích nghi.
Điểm đặc biệt khiến cá ké được ưa chuộng không chỉ đến từ giá trị lịch sử gắn với truyền thống tiến vua, mà còn bởi chất lượng thịt. Người tiêu dùng đánh giá thịt cá có màu vàng như được ướp nghệ, chắc, ngọt và không có xương dăm. Chỉ có duy nhất phần xương sống chạy dọc lưng, vì vậy cá ké vừa dễ chế biến vừa dễ thưởng thức. Thịt cá chiên giòn hoặc nướng đều giữ được hương vị béo ngậy. Con càng to thì thịt càng chắc, ăn giòn rất ngon.
Khoảng hơn chục năm trở lại đây, loại cá này trở nên rất khan hiếm trong môi trường tự nhiên nên giá thành tăng lên rất nhiều. Một con cá ké bán lấy thịt có giá dao động từ 500.000 đồng đến 650.000 đồng/kg.
Thông thường mỗi con cá ké trưởng thành có trọng lượng từ 3kg đến 5kg, con lớn có thể tới cả vài chục cân. Còn những con cá ké có trọng lượng dưới 5 lạng thì được bán làm giống, giá 300.000 đồng/kg.
Một con cá ké bán lấy thịt có giá dao động từ 500.000 đồng đến 650.000 đồng/kg. Ảnh minh họa.
Hiện tại, nhiều vùng như Hà Giang, Tuyên Quang, Hòa Bình,... cũng có nhiều trang trại nuôi cá ké. Tuy nhiên, mới chỉ dừng lại ở việc đánh bắt và thả nuôi chứ không sản xuất được cá giống nên loại cá này vẫn trong tình trạng ngày càng khan hiếm. Chính vì thế, khi có nguồn hàng chỉ vài con, giá thành cao thì cũng được các tiểu thương săn đón để cung cấp cho thị trường.
Cá ké không chỉ là thực phẩm đặc sản có giá trị kinh tế cao mà còn là một phần trong văn hóa ẩm thực gắn với lịch sử tiến vua của dân tộc. Dù trải qua nhiều biến động của thời gian, cá ké vẫn giữ vị trí đặc biệt trên bàn tiệc của những người sành ăn và tiếp tục được nhắc đến như một "báu vật" của sông suối miền Bắc.
Đầu tháng 4, truyền thông thành phố Rotterdam đăng ảnh tranh cử của bà Patricia Reichman. Bức ảnh cho thấy một phụ nữ tóc vàng, mắt nâu, làn da không nếp nhăn. Tuy nhiên sau khi trúng cử chức ủy viên hội đồng thành phố, cử tri phát hiện diện mạo ngoài đời của bà quá khác biệt.
Trả lời dư luận, bà Reichman cho biết đã dùng một công cụ trực tuyến để tăng độ nét do ảnh gốc có độ phân giải thấp. Bà nói diện mạo hiện tại khác biệt là do tác dụng phụ của thuốc đang điều trị bệnh.
Bà Reichman cho biết diện mạo hàng ngày của mình vẫn trẻ trung giống trong ảnh. "Mọi người thường khen tôi trẻ, có người nhầm tôi là bạn gái của con trai khi đi cùng nhau", bà nói.
Tuy nhiên, đảng Leefbaar Rotterdam bác bỏ lời giải thích này. Tuyên bố cho biết thông tin bà Reichman cung cấp không khớp với thực tế. Tổ chức này xác định AI đã can thiệp sâu khiến bức ảnh không phản ánh đúng sự thật.
Đảng Leefbaar Rotterdam yêu cầu bà Reichman từ chức ủy viên hội đồng. Sau khi bà khước từ, tổ chức này quyết định thu hồi tư cách đảng viên và chính thức khai trừ bà. Theo luật, bà vẫn giữ được vị trí của mình và tiếp tục hoạt động tại hội đồng với tư cách là một ủy viên độc lập.
Trên mạng xã hội, nhiều người chỉ ra việc "tăng độ nét" không thể đổi cả màu mắt. Một tài khoản bình luận: "Chắc chắn các loại thuốc điều trị đã khiến bà ấy mang diện mạo của tuổi 59, chứ hoàn toàn không phải do bà ấy đã 59 tuổi".
Vụ việc làm dấy lên tranh cãi trong bối cảnh Luật Bầu cử Hà Lan bỏ ngỏ các quy định cấm sử dụng ảnh AI trong tranh cử. Do thiếu chế tài pháp lý, án phạt duy nhất đối với bà Reichman là hình thức kỷ luật nội bộ từ đảng do vi phạm nguyên tắc về sự trung thực với cử tri.
Một nghiên cứu của Đại học Amsterdam chỉ ra có tới 90% hình ảnh do AI tạo ra trong chiến dịch bầu cử địa phương tại Hà Lan không hề được dán nhãn cảnh báo.
Mawlynnong - ngôi làng nhỏ thuộc bang Meghalaya ở vùng đông bắc Ấn Độ với khoảng 600 cư dân, đã trở thành điểm đến du lịch nổi tiếng trong nhiều năm qua. Ngôi làng thu hút du khách vì cảnh quan sạch sẽ, những con phố không rác thải, thùng rác bằng tre có ở nhiều nơi và lối sống thân thiện với môi trường.
Năm 2015, Thủ tướng Ấn Độ Shri Narendra Modi cũng xác nhận rằng, Mawlynnong là ngôi làng sạch nhất vùng Meghalaya và là ngôi làng kiểu mẫu của cả quốc gia. Tháng 5/2016, trong buổi lễ chúc mừng cho những thành công của tân chính phủ, ông Modi một lần nữa nhấn mạnh rằng làng Mawlynnong là nơi sạch nhất châu Á. Với danh hiệu ấy, Mawlynnong dần trở thành cái tên huyền thoại và là niềm tự hào của người dân nơi đây.
Ngôi làng Mawlynnong với những con phố sạch sẽ, không rác thải. Ảnh: WikimediaCommons/Palkyi.
Mỗi góc phố đều được người dân địa phương chăm sóc cẩn thận, không chút rác bẩn. Người dân địa phương hạn chế sử dụng nhựa. Từ trẻ em đến người già đều tham gia giữ gìn vệ sinh đường phố.
Mawlynnong chỉ có khoảng 90 gia đình với gần 600 người dân, tạo thành một cộng đồng khép kín. Mặc dù không lớn nhưng ở đây có đầy đủ tiện nghi như nhà thờ, trường học... và con người cũng có cách sống rất riêng.
Theo anh Shishir Adhikari, một hướng dẫn viên du lịch, thói quen dọn vệ sinh của người dân Mawlynnong bắt đầu từ sau đợt bùng phát dịch tả hơn 130 năm về trước. Khi đó, dân làng được kêu gọi don dẹp về sinh đường phố để hạn chế sự lây lan của bệnh dịch, cùng với sự hỗ trợ của những nhà truyền giáo bên Thiên Chúa giáo. "Chúng tôi học cách dọn vệ sinh từ ông cha chúng tôi; rồi chúng tôi truyền những kỹ năng đó cho con cái, và tụi nhỏ sẽ lại tiếp tục truyền cho thế hệ sau", chị Sara Kharrymba nói. Nói cách khác, dọn vệ sinh làng xã là một truyền thống lâu đời ở Mawlynnong.
Người dân trong làng đa số là người Khasi. Mawlynnong duy trì được một môi trường sống lý tưởng lâu như vậy chính là nhờ sự đồng lòng của cả cộng đồng. Mỗi buổi sáng, tất cả trẻ em trong làng đều cầm chổi quét đường trước khi đến trường. Các em cũng chính là những người chịu trách nhiệm dọn sạch các sọt rác bằng tre và phân loại chúng thành rác hữu cơ, nhựa tái sử dụng và rác có thể đốt được.
Người Khasi ở đây đã duy trì môi trường xung quanh họ qua nhiều thế hệ, từ rất lâu trước khi khách du lịch bắt đầu xuất hiện. Mỗi hộ gia đình đều có trách nhiệm dọn dẹp khu vực trước nhà mình và thay phiên nhau quét dọn các lối đi chung, khu vực chung.
Ngôi làng yên bình ngày càng trở nên đông đúc với những lượt khách du lịch. Trong mùa cao điểm, mỗi ngày ngôi làng đón khoảng 1.000 du khách, theo The World.
Năm 2026, tỷ phú Anand Mahindra gọi ngôi làng là "hình mẫu cho phần còn lại của Ấn Độ" trong một bài đăng trên mạng xã hội.
Ông Baba Shinde, một du khách đến từ Mumbai, chia sẻ rằng ai cũng nên học hỏi từ sự sạch sẽ và kỷ luật của Mawlynnong. Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng việc duy trì tiêu chuẩn như vậy ở các đô thị lớn là điều "gần như không thể".
Nhưng rắc rối đã âm ỉ ở thiên đường này nhiều năm nay khi cuối tuần, du khách kéo đến bằng xe buýt và bật nhạc ầm ĩ. Lệnh cấm sử dụng nhựa trở nên khó thực thi.
Hiện tại, sau hơn 25 năm là một trong những điểm đến được yêu thích nhất ở Ấn Độ, ngôi làng Mawlynnong đang bước vào giai đoạn chuyển mình.
Kể từ tháng 1/2026, cơ quan chức năng đã đưa ra quy định không đón khách vào ngày Chủ nhật - ngày thu hút đông đảo du khách nhất, mang lại nhiều lợi nhuận nhất.
Giờ đây, với người dân trong làng, họ từ bỏ thu nhập từ du lịch để có được sự cân bằng tốt hơn giữa công việc và cuộc sống. Họ muốn được nghỉ ngơi, bên gia đình vào ngày Chủ nhật.
