Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump từ ngày 13-15/5 được đánh giá là một bước ngoặt lớn trong quan hệ song phương nhằm kiểm soát bất đồng, ngăn nguy cơ xung đột trực diện, từ đó thúc đẩy đối thoại, giảm căng thẳng, kéo hai nước trở lại quy đạo ổn định hơn sau thời gian dài cạnh tranh gay gắt trên nhiều lĩnh vực.
Sự kiện được tổ chức trang trọng với nhiều nghi thức ngoại giao mang tính biểu tượng, cho thấy nỗ lực của hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung trong việc định hình quan hệ song phương trong thời gian tới.
Đây là lần đầu tiên sau gần 9 năm một Tổng thống Mỹ thăm Trung Quốc, đồng thời là chuyến thăm thứ hai của ông Trump tới Trung Quốc kể từ năm 2017. Chuyến thăm được đánh giá cao vì là cơ hội để hai nhà lãnh đạo hàng đầu thế giới trao đổi sâu rộng về quan hệ song phương cũng như các vấn đề lớn liên quan đến hòa bình và phát triển toàn cầu.
Chuyến thăm vào thời điểm này được coi là có ý nghĩa quan trọng không chỉ với riêng Mỹ và Trung Quốc, bởi 2 cường quốc đều hiểu rằng cạnh tranh quyết liệt có thể vẫn tồn tại nhưng một cuộc khủng hoảng toàn diện là không được phép diễn ra. Chính vì vậy, cần phải thiết lập cơ chế quản lý bất đồng nhằm tránh khủng hoảng ngoài ý muốn.
Từ lễ đón thảm đỏ tại sân bay, chuyến thăm Thiên Đàn, cho tới cuộc gặp tại Trung Nam Hải giữa hai nhà lãnh đạo cho thấy sự chuẩn bị kỹ càng, mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc của Trung Quốc nhằm thể hiện chiều sâu lịch sử và sức sống của nền văn minh Trung Hoa; đồng thời gửi đi thông điệp với ông Trump và thế giới rằng Trung Quốc là một nền văn minh hàng nghìn năm.
Về phía Mỹ, phái đoàn đông đảo gồm nhiều giám đốc điều hành doanh nghiệp Mỹ tháp tùng ông Trump cũng củng cố thông điệp rằng kinh doanh và các thỏa thuận thương mại là trọng tâm trong cách Washington định hình chuyến thăm này.
Trong khi Chủ tịch Tập Cận Bình thể hiện hình ảnh một nhà lãnh đạo điềm tĩnh, nhấn mạnh ổn định dài hạn và trật tự toàn cầu, Tổng thống Donald Trump tập trung vào yếu tố cá nhân và các thỏa thuận kinh doanh, đồng thời nhiều lần ca ngợi người đồng cấp Trung Quốc là một “nhà lãnh đạo tuyệt vời”.
Phó chủ tịch Trung tâm Trung Quốc và Toàn cầu hóa Victor Gao cho rằng, chuyến thăm phản ánh mong muốn cơ bản nhất của Bắc Kinh là hòa bình và phát triển chung; đồng thời đây là cơ hội để hai bến tái định hình quan hệ song phương, tạo ra bước ngoặt lịch sử
4 vấn đề then chốt
Kết quả hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung đều được cả hai bên đánh giá tích cực, gửi đi tín hiệu rõ ràng về việc bất đồng chiến lược vẫn tồn tại nhưng vẫn có không gian cho hợp tác song phương trên nhiều lĩnh vực. Các phát biểu của hai nhà lãnh đạo đều đề cập đến các lợi ích cốt lõi của mỗi nước, nhưng vẫn mang sắc thái tích cực và lạc quan.
Hai bên đã đạt được nhận thức chung quan trọng về việc duy trì ổn định quan hệ song phương, trong đó có kinh tế - thương mại, mở rộng hợp tác thực chất trên nhiều lĩnh vực, đồng thời xử lý phù hợp với các quan tâm của mỗi bên.
Một là, về hợp tác song phương: Hai bên nhất trí thúc đẩy quan hệ song phương theo hướng hợp tác hơn.
Phát biểu khai mạc hội nghị thượng đỉnh vào ngày 14/5 của Chủ tịch Tập Cận Bình được truyền thông Trung Quốc đánh giá là rất đáng chú ý, trong đó nhấn mạnh về thông điệp hợp tác giữa hai nước. Ông Tập nhấn mạnh, "một mối quan hệ Mỹ - Trung ổn định là điều có lợi cho thế giới. Hợp tác mang lại lợi ích cho cả hai bên, còn đối đầu sẽ khiến cả hai cùng tổn hại. Chúng ta nên là đối tác, không phải đối thủ". Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump nhấn mạnh về việc hai nước sẽ có “tương lai tuyệt vời cùng nhau" - "thật vinh dự khi được làm bạn với các bạn, và quan hệ Trung Quốc - Mỹ sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết".
Sau các cuộc hội đàm, hai bên đã nhất trí xây dựng “quan hệ Trung - Mỹ mang tính xây dựng và ổn định về chiến lược”. Ông Tập cho biết Trung Quốc sẽ coi đây là khuôn khổ định hướng cho quan hệ hai nước trong 3 năm tới và xa hơn, trong đó tập trung vào hợp tác, duy trì “cạnh tranh có chừng mực” và kiểm soát khác biệt để tránh leo thang căng thẳng, tuy nhiên, cần phải được chuyển thành hành động cụ thể.
Ông Tập cho rằng Mỹ và Trung Quốc cần sử dụng hiệu quả hơn các kênh liên lạc ngoại giao và quân sự, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế - thương mại, nông nghiệp và du lịch.
Việc hai nhà lãnh đạo cùng lựa chọn ngôn từ hòa dịu cho thấy cả Bắc Kinh và Washington đều có lý do để tránh leo thang căng thẳng. Những đồng thuận mà hai bên đạt được chính là các định hướng mới cho mối quan hệ song phương trong 3 năm tới và xa hơn nữa nhằm thúc đẩy hợp tác lành mạnh, phát triển ổn định, bền vững, trong đó hợp tác kiểm soát cạnh tranh là chủ đạo. Thông qua nền tảng ngoại giao nguyên thủ, hai nước giữ ổn định quan hệ song phương, ổn định hợp tác thương mại và ổn định tình hình các điểm nóng.
Hơn nữa, có thể thấy Bắc Kinh đang xây dựng hình ảnh cạnh tranh nhưng không đối đầu toàn diện với Washington. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn nhấn mạnh, trong khi Tổng thống Donald Trump muốn “đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại”, Chủ tịch Tập Cận Bình đang dẫn dắt Trung Quốc hướng tới “sự phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa”. Do đó, hai nước hoàn toàn có thể “thúc đẩy sự phát triển và phục hưng của nhau” thông qua hợp tác sâu rộng hơn.
Hai là, về hợp tác kinh tế: Khác với vấn đề an ninh và chính trị vốn mang nhiều nghi kỵ chiến lược, kinh tế vẫn là lĩnh vực mà Mỹ và Trung Quốc có nhiều dư địa để mở rộng hợp tác.
Ngày 13/5, ngay trước thềm cuộc gặp thượng đỉnh, phái đoàn cấp cao của Mỹ và Trung Quốc đã tiến hành cuộc thảo luận “thẳng thắn, sâu sắc và mang tính xây dựng” về vấn đề kinh tế và thương mại quan trọng tại sân bay quốc tế Incheon nhằm tạo bước đệm cho việc hoàn thiện các thỏa thuận tại cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo vào ngày 14/5 tại Bắc Kinh.
Sau các cuộc hội đàm trong hai ngày 14 và 15/5, Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump đã đã được nhiều đồng thuận mới. Ông Trump cho biết, ông và ông Tập đã giải quyết được “rất nhiều vấn đề mà những người khác không thể giải quyết” và đã đạt được những “thỏa thuận thương mại tuyệt vời, có lợi cho cả hai nước”.
Đáng chú ý, Tổng thống Trump cho biết, Trung Quốc đồng ý mua 200 máy bay Boeing của Mỹ, và có thể tăng lên tới 750 chiếc. Đây là đơn hàng máy bay thương mại đầu tiên mà Trung Quốc mua của Mỹ trong gần một thập niên vừa qua.
Bên cạnh đó, Trung Quốc đã gia hạn giấy phép xuất khẩu cho hàng trăm nhà máy chế biến thịt bò Mỹ, đồng thời bày tỏ quan tâm tới việc tăng mua dầu mỏ và đậu nành của Washington.
Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết, hai bên đã đạt được “một loạt đồng thuận mới” sau các cuộc hội đàm tại Bắc Kinh, tuy nhiên, chi tiết vẫn chưa được công bố.
Trong cuộc gặp bên lề với đại diện nhiều tập đoàn lớn của Mỹ trong phái đoàn Tổng thống Trump như Boeing, Qualcomm, Apple, NVIDIA, Meta, Tesla, Visa, Thủ tướng Lý Cường nhấn mạnh, việc duy trì quan hệ kinh tế và thương mại ổn định giữa Trung Quốc và Mỹ có ý nghĩa quan trọng không chỉ với hai nước mà còn với kinh tế toàn cầu. Thủ tướng Lý Cường khẳng định, Mỹ và Trung Quốc cần tăng cường hợp tác mở, kiểm soát thỏa đáng các khác biệt và đóng vai trò là lực lượng ổn định đối với thế giới; đồng thời cho biết Bắc Kinh sẵn sàng mở rộng hợp tác cùng có lợi với Washington và hy vọng ngày càng nhiều doanh nghiệp Mỹ tiếp tục tăng cường hiện diện tại thị trường Trung Quốc.
Các đại diện tập đoàn Mỹ đánh giá cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung đã tạo động lực mới cho hợp tác kinh tế - thương mại song phương, đồng thời mang lại thêm sự chắc chắn cho kinh tế thế giới trong bối cảnh tình hình quốc tế nhiều biến động.
Đáng chú ý, trí tuệ nhân tạo (AI) vốn là nút thắt lớn trong quan hệ song phương sẽ trở thành một lĩnh vực hợp tác mới giữa hai nước. Trả lời phỏng vấn CNBC ngày 15/5, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent xác nhận, Mỹ và Trung Quốc đang thảo luận về việc thiết lập các “hàng rào bảo vệ” trong ứng dụng AI.
Ba là, về vấn đề an ninh quốc tế: Theo thông cáo của Trung Quốc, hai bên cũng trao đổi về xung đột Trung Đông, cuộc khủng hoảng Ukraine và tình hình bán đảo Triều Tiên, tuy nhiên, không nêu chi tiết cụ thể.
Đối với vấn đề Iran, Mỹ đồng ý cho tàu chở dầu của Trung Quốc đi qua eo biển Hormuz. Hai bên thống nhất cần mở cửa eo biển Hormuz nhưng không nêu cách thức cụ thể về việc mở cửa eo biển này.
Trả lời phỏng vấn Fox News, Tổng thống Trump cho biết Chủ tịch Tập đã đề nghị hỗ trợ thúc đẩy một thỏa thuận với Iran và nhất trí rằng Tehran không nên sở hữu vũ khí hạt nhân.
Ngày 15/5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc tái khẳng định lập trường của Bắc Kinh về việc “cuộc xung đột này, vốn đáng lẽ không nên xảy ra, không cần tiếp diễn thêm nữa” và cần sớm tìm ra giải pháp để mang lại lợi ích cho Mỹ, Iran, các quốc gia khu vực và thế giới; nhấn mạnh các tuyến hàng hải cần được khôi phục sớm nhất có thể và các bên cần phối hợp bảo vệ sự ổn định và hoạt động thông suốt của chuỗi cung ứng, chuỗi công nghiệp toàn cầu; đồng thời đặt nền tảng cho việc xây dựng một cấu trúc an ninh bền vững cho khu vực.
Bốn là, hai bên vẫn còn một số vấn đề nhạy cảm trong quan hệ song phương như xuất khẩu công nghệ, xe điện Trung Quốc, chính sách hạn chế tiếp cận khoáng sản chiến lược, linh kiện điện tử và các lệnh trừng phạt quốc tế cũng như vấn đề Đài Loan.
Trong đó, đối với vấn đề Đài Loan, Chủ tịch Tập Cận Bình gọi đây là “vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Mỹ - Trung”, cảnh báo rằng, quan hệ song phương có thể rơi vào xung đột nếu vấn đề Đài Loan bị xử lý sai cách. CCTV cho biết, ông Tập nhấn mạnh đến việc hai nước có thể xảy ra va chạm, thậm chí xung đột, đẩy toàn bộ mối quan hệ song phương vào tình thế cực kỳ nguy hiểm, nếu vấn đề Đài Loan không được xử lý thỏa đáng.
Ông James Laurenceson - Giám đốc Viện Quan hệ Australia - Trung Quốc, Đại học Công nghệ Sydney nhận định, mặc dù Trung Quốc có quan điểm cứng rắn về vấn đề Đài Loan nhưng bầu không khí chung của hội nghị mang màu sắc tích cực và lạc quan.
Tìm cách quản lý cạnh tranh
Nhiều nhà phân tích đánh giá, mặc dù cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Trung Quốc - Mỹ không đồng nghĩa với việc cạnh tranh chiến lược giữa hai nước suy giảm nhưng cho thấy hai bên đang tìm cách quản lý cạnh tranh thay vì để căng thẳng leo thang ngoài tầm kiểm soát.
Đánh giá về kết quả cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Trung, Giáo sư Victor Gao - Đại học Tô Châu, nguyên phiên dịch viên tiếng Anh của cố lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình, chấm điểm “9,99 trên 10”. Theo Giáo sư Gao, cuộc gặp cực kỳ thành công, được sắp xếp công phu nhưng vẫn đầy sự ngẫu hứng và phấn khích. Trung Quốc đã thể hiện “thiện chí ở mức cao nhất”, trong khi về phía Mỹ, từ các quan chức chính phủ đến lãnh đạo doanh nghiệp đều phát đi các tín hiệu phù hợp nhằm cải thiện quan hệ song phương.
Ông Ngô Tâm Bá - Viện trưởng Viện nghiên cứu vấn đề quốc tế, Đại học Phục Đán, Trung Quốc đánh giá, hợp tác sẽ là trụ cột chính trong quan hệ Trung - Mỹ với nỗ lực mở rộng không gian và lĩnh vực hợp tác. Trung Quốc và Mỹ sẽ không thể tránh khỏi cạnh tranh, nhưng là sự cạnh tranh lành mạnh và được kiểm soát để không làm chệch hướng phát triển quan hệ song phương. Bất đồng giữa hai nước vẫn tồn tại trong nhiều lĩnh vực và không thể giải quyết một sớm một chiều, tuy nhiên, sẽ được kiểm soát để tránh leo thang thành khủng hoảng, thậm chí là xung đột.
Ông Laurenceson đánh giá, hội nghị đã gửi đi tín hiệu rõ ràng về việc bất đồng vẫn tồn tại nhưng hợp tác song phương vẫn còn nhiều dư địa, trong đó thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cách tiếp cận của Washington đối với Bắc Kinh. Dường như Mỹ đang tiếp cận Trung Quốc với “mức độ thực tế cao hơn” theo hướng chấp nhận Bắc Kinh là một cường quốc ngang hàng thay vì đối thủ có thể dễ dàng bị gây sức ép hoặc kiềm chế. Nếu xu hướng này tiếp tục được duy trì, có thể tạo nền tảng ổn định hơn cho quan hệ song phương trong tương lai.
Một số chuyên gia cho rằng, cụm từ “ổn định chiến lược mang tính xây dựng” đang trở thành cách diễn đạt mới cho thời kỳ hòa dịu giữa Mỹ và Trung Quốc. Hội nghị thượng đỉnh vừa qua đã phát đi tín hiệu về việc hai bên vẫn còn không gian đối thoại, bất chấp nhiều năm đối đầu căng thẳng.
Thế giới có thể đang bước vào giai đoạn mới trong quan hệ Mỹ - Trung đó là trạng thái “hòa bình lạnh”. Một số chuyên gia cho rằng, điều này phản ánh thực tế, cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung sẽ không biến mất, nhưng hai nước có thể cùng tồn tại trong trạng thái vừa cạnh tranh vừa kiềm chế lẫn nhau để tránh xung đột trực tiếp. Tuy nhiên, xu hướng này cũng đặt các đồng minh của Mỹ cần phải có những tính toán chiến lược mới để phù hợp với tình hình thực tế hiện nay.
Chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump là một dấu mốc mang tính bước ngoặt trong quan hệ giữa hai siêu cường có sức ảnh hưởng mang tính quyết định tới cục diện khu vực và thế giới. Mặc dù, về cơ bản những kết quả đạt được sau chuyến thăm không đồng nghĩa với việc cạnh tranh chiến lược và căng thẳng Mỹ - Trung suy giảm, nhưng cho thấy hai bên đang tìm cách quản lý cạnh tranh thay vì để căng thẳng leo thang ngoài tầm kiểm soát. Cạnh tranh giữa hai nước vẫn tồn tại sâu sắc nhưng đang được kiểm soát theo hướng thực dụng hơn.
Tin Gốc: Dân Trí
