Đối sánh môn toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng có sự phân hóa rõ giữa các vùng, miền, thậm chí trong nhóm thành phố trực thuộc T.Ư cũng tồn tại khoảng cách đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn, không chỉ ở điểm thi mà ở cấu trúc chất lượng dạy học và các yếu tố hệ thống phía sau.
Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn chi phối đời sống, môn toán giữ vai trò nền tảng trong giáo dục phổ thông (GDPT). Không chỉ dừng ở tính toán, toán học rèn luyện cho học sinh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những năng lực cốt lõi của tư duy khoa học và tư duy thuật toán.
Toán học là ngôn ngữ của khoa học – công nghệ, hiện diện trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật, tài chính hay y học. Vì vậy, chất lượng dạy và học toán ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI.
Nhiều quốc gia đã đổi mới mạnh mẽ dạy và học toán theo hướng phát triển năng lực: giảm ghi nhớ máy móc, tăng cường giải quyết vấn đề thực tiễn, mô hình hóa, tư duy thống kê và ứng dụng công nghệ số. Học sinh được khuyến khích khám phá, thảo luận, trình bày nhiều cách giải, làm dự án thực tiễn, thay vì học công thức, giải đề.
Chương trình GDPT 2018 đã tiếp cận theo hướng này. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phụ thuộc lớn vào năng lực giáo viên, điều kiện dạy học và cách thức kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, kết quả thi toán còn là “tấm gương” của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Trong kỷ nguyên số, toán là nền tảng để làm chủ công nghệ và giữ vai trò then chốt trong các kỳ thi, đặc biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, so sánh toàn quốc chưa phản ánh rõ khác biệt vùng miền, nên cần đối sánh theo nhóm địa phương có điều kiện tương đồng.
Trước ngày 1.7.2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc T.Ư. Sau mốc này, có thêm 6 tỉnh được sáp nhập vào 6 thành phố. Vì vậy, khi phân tích kết quả môn toán giai đoạn 2021–2025, cần đặt trong bối cảnh nhóm 12 địa phương, để bảo đảm tính hợp lý thực tiễn phát triển giáo dục.
Điểm trung bình của nhóm được tính bằng trung bình cộng điểm toán của 12 địa phương theo từng năm, trong khi mức trung bình cả nước là kết quả của 63 địa phương. Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm luôn cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Tính bình quân 5 năm, mỗi địa phương được lấy điểm trung bình của 5 năm liên tiếp. Nhóm 12 địa phương đạt mức 6,24 điểm, cao hơn mức 5,93 của cả nước khoảng 0,3 điểm. Dù không lớn, khoảng cách này cho thấy đây là nhóm có chất lượng dạy và học toán khá tốt, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và đội ngũ giáo viên ở các đô thị, địa phương phát triển.
Tuy nhiên, chênh lệch trong nhóm vẫn rõ rệt. So với mức trung bình cả nước, có 10 địa phương cao hơn, trong khi Hậu Giang và Sóc Trăng thấp hơn. Nếu so với mức trung bình của nhóm, chỉ 7 địa phương vượt lên, chủ yếu là các đô thị lớn và địa phương có điều kiện kinh tế tốt như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM và các tỉnh công nghiệp. Những nơi này có hệ thống trường học đa dạng, môi trường cạnh tranh và khả năng tiếp cận giáo dục STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học) tốt hơn.
Ngược lại, các địa phương như Huế, Cần Thơ, Quảng Nam, Hậu Giang, Sóc Trăng có điểm thấp hơn trung bình nhóm, chủ yếu do còn nhiều khu vực khó khăn, điều kiện dạy và học hạn chế.
Khoảng cách giữa địa phương cao nhất và thấp nhất lên tới hơn 1,2 điểm, phản ánh rõ sự khác biệt về điều kiện phát triển và chất lượng giáo dục. Nhìn chung, các vùng kinh tế phát triển vẫn có lợi thế rõ rệt, trong khi một số khu vực còn nhiều thách thức. Dữ liệu điểm và thứ hạng môn toán của 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Nếu đặt kết quả môn toán năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư (mới) trong tương quan xếp hạng với 34 tỉnh, thành phố mới sau sáp nhập, có thể rút ra một số nhận định tổng quan sau.
Trước hết, phần lớn các thành phố trực thuộc trung ương đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về môn toán. Hà Nội đạt 5,29 điểm (hạng 2/34), TP.HCM 5,26 điểm (hạng 3/34), và Hải Phòng 5,13 điểm (hạng 4/34). Ba đô thị lớn này đều thuộc top 5, cho thấy lợi thế rõ rệt về dạy và học toán.
Tiếp theo là Huế (4,90 điểm, hạng 7) và Đà Nẵng (4,89 điểm, hạng 8), tiếp tục khẳng định mặt bằng dạy học toán ở các đô thị lớn nhìn chung vẫn ở mức cao so với cả nước.
Trong khi đó, Cần Thơ chỉ đạt 4,32 điểm, xếp hạng 27/34, thấp hơn đáng kể. Kết quả này phản ánh phần nào thực trạng chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi điểm toán thường thấp hơn nhiều vùng khác.
Nhìn tổng thể, 5/6 thành phố trực thuộc T.Ư nằm trong top 10 toàn quốc về môn toán năm 2025, cho thấy lợi thế của đô thị lớn về điều kiện giáo dục, đội ngũ và môi trường học tập. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Cần Thơ và các thành phố còn lại cũng cho thấy chênh lệch vùng miền vẫn tồn tại.
Đáng lưu ý, sau sáp nhập, sự chênh lệch này có thể bị “che lấp” trong số liệu trung bình. Nếu thiếu phân tích chi tiết theo vùng, nguy cơ bỏ sót các “vùng trũng” giáo dục là rất lớn.
Để lý giải sự khác biệt trên, cần nhìn từ 3 cấp độ: lớp học, nhà trường và hệ thống.
Ở cấp lớp học, phương pháp dạy học vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều nơi vẫn nặng về luyện tập dạng bài, trong khi yêu cầu mới là phát triển tư duy và năng lực. Khi đề thi thay đổi, những hạn chế này bộc lộ rõ và những học sinh yếu sẽ mất tự tin khi gặp dạng đề thi mới.
Ở cấp nhà trường, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất, quy mô lớp học, và văn hóa học tập ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Những trường có môi trường học tập tích cực, chú trọng STEM thường có kết quả tốt hơn.
Ở cấp hệ thống, việc phân bổ giáo viên, đầu tư nguồn lực và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn đóng vai trò then chốt. Những địa phương thiếu giáo viên toán giỏi thường gặp khó khăn kéo dài, khó cải thiện trong ngắn hạn.
Trên sân khấu vinh danh các học sinh đạt giải kỳ thi học viên giỏi các môn văn hoá lớp 12 chương trình Giáo dục thường xuyên (GDTX) cấp thành phố của Sở GD&ĐT Hà Nội, Nguyễn Khắc Nam, học sinh lớp 12G Trung tâm GDNN-GDTX Quốc Oai, đại diện cho hơn 600 học viên đạt giải phát biểu cảm nghĩ.
“Có thể mỗi người đến với môi trường GDTX bằng những xuất phát điểm khác nhau nhưng chúng em có chung niềm tin vào bản thân và không cho phép mình dừng lại”, Nam nói.
Nam là thí sinh duy nhất đạt giải nhất môn toán cấp thành phố năm nay với số điểm là 18, đồng thời là 1 trong 6 giải nhất cấp thành phố, trong tổng số hơn 1.200 thí sinh dự thi.
Ba năm trước (năm 2023), Nam đăng ký nguyện vọng 1 lớp 10 công lập vào Trường THPT Phan Huy Chú - Quốc Oai. Em đạt tổng 26,5 điểm, trong khi điểm chuẩn của trường là 27,75. Riêng môn toán, Nam chỉ được 4,5 điểm.
“Thời điểm đó, em rất lười học và học không tốt”, Nam tâm sự. Sau kỳ thi thất bại, Nam vào học tại Trung tâm GDNN-GDTX Quốc Oai, được xếp vào lớp 10G, theo tổ hợp xã hội với các môn tự chọn là địa lý, giáo dục kinh tế và pháp luật…
Khởi đầu ấy không gợi nhiều kỳ vọng về một học sinh giỏi toán. Nhưng chính tại môi trường GDTX, Nam dần thay đổi cách học và cả cách nhìn về bản thân.
Nam kể, khi vào trường, sự nghiêm khắc của thầy cô khiến em chú tâm hơn trong học tập. Điểm số môn toán bắt đầu cải thiện qua từng bài kiểm tra. Đến học kỳ 2 lớp 10, nam sinh nhận ra mình thực sự thích môn học này.
“Em càng học càng thấy toán rất thú vị. Càng dành nhiều thời gian học thì điểm càng cao, rồi từ đó em càng say mê hơn”, Nam nói.
Từ một học sinh từng mất gốc, Nam bắt đầu duy trì thói quen mỗi tối dành 2-3 tiếng học toán. Ngoài bài trên lớp, em tự tìm thêm đề thi trên mạng để luyện tập.
Những đêm thức khuya dần trở thành nhịp sinh hoạt quen thuộc của cậu học trò GDTX.
“Có những lúc vô cùng mệt mỏi với những giấc ngủ chập chờn không trọn vẹn. Áp lực và thử thách là điều không thể tránh khỏi. Buông xuôi để thành tàn tro hay mài giũa thành kim cương là lựa chọn và quyết định của mỗi người”, Nam chia sẻ trong bài phát biểu của mình.
Lớp 12, Nam được cô giáo chủ nhiệm chọn vào đội tuyển học sinh giỏi toán của trường. Từ kỳ thi cấp cụm, Nam tiếp tục được chọn thi cấp thành phố và bứt phá với giải nhất.
Nam cho biết, giải thưởng giúp em có thêm sự tự tin và động lực học tập mạnh mẽ hơn trước.
Dự định sau tốt nghiệp của Nguyễn Khắc Nam là xét tuyển học bạ vào các trường đại học có ngành kinh tế, nơi em có thể phát huy thế mạnh môn toán.
Tuy nhiên, Nam cũng hiểu rõ hạn chế của mình khi không học tổ hợp tự nhiên. Từ lớp 10, em đã theo tổ hợp xã hội nên không có các môn vật lý, hóa học trong tổ hợp xét tuyển, dẫn đến hạn chế đáng kể trong việc chọn trường.
Nam không né tránh điều đó. Em nói mình luôn chuẩn bị cả những phương án khác cho tương lai.
Nếu không đỗ trường yêu thích, Nam sẽ học cao đẳng nghề ngành cơ khí - lĩnh vực kỹ thuật vốn là thế mạnh của mình, sau đó tham gia thị trường lao động sớm để tự lập.
Cũng tại lễ vinh danh, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội Nguyễn Văn Hiền chia sẻ, học viên trong hệ GDTX có hoàn cảnh rất đa dạng. Có em vừa học văn hóa vừa học nghề, có em vừa phụ giúp gia đình vừa đi học, có em từng học gián đoạn rồi quay trở lại trường lớp. “Mỗi em là một câu chuyện đẹp về nghị lực học tập vươn lên”, ông Hiền nói.
Lãnh đạo Sở GD&ĐT Hà Nội cũng nhấn mạnh, chương trình GDTX không phải lựa chọn thay thế hay “phân khúc thấp” trong giáo dục, mà là hướng đi phù hợp với nhiều người học khác nhau, góp phần xây dựng xã hội học tập.
Điểm thi tốt nghiệp THPT của hơn 1,2 triệu thí sinh được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố sáng 1/7.
Danh sách 500 thí sinh có điểm thi tốt nghiệp khối A01 cao nhất nước như sau:
Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 diễn ra trong hai ngày 11-12/6 với hơn 1,2 triệu thí sinh, đông kỷ lục. Năm nay, dù xét tuyển đại học bằng phương thức nào, thí sinh phải đạt ít nhất 15 điểm thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp ba môn.
Sau khi biết điểm, thí sinh có 5 ngày để phúc khảo nếu có nhu cầu, hạn cuối là ngày 5/7. Từ 2/7, các em bắt đầu đăng ký, điều chỉnh nguyện vọng xét tuyển đại học, cao đẳng trên hệ thống của Bộ, kéo dài đến 17h ngày 14/7.
Phụ huynh, thí sinh truy cập trang Tra cứu đại học của VnExpress để xem biến động điểm chuẩn các năm theo ngành, trường. Hệ thống cũng đưa ra gợi ý nhóm ngành, trường năm ngoái có điểm chuẩn tiệm cận mức điểm thí sinh đạt được theo từng tổ hợp.
Điểm chuẩn đại học năm 2026 và kết quả đỗ - trượt của thí sinh được công bố sau 17h ngày 9/8.
Nguyễn Thanh Bình (20 tuổi) hiện là sinh viên năm thứ 2 ngành Luật Thương mại quốc tế, Học viện Ngoại giao.
Sinh ra và lớn lên tại Đắk Lắk, Bình từng là học sinh Trường THPT Chuyên Nguyễn Du. Trong suốt 3 năm học phổ thông, em liên tiếp ghi dấu ấn với môn địa lý khi đạt giải Ba học sinh giỏi quốc gia lớp 11 và giải Nhất học sinh giỏi quốc gia lớp 12. Thành tích này giúp em được tuyển thẳng vào Học viện Ngoại giao.
Để có tiền trang trải sinh hoạt phí ở Hà Nội, em nhận dạy kèm cho nhiều học sinh. Chính những buổi đứng lớp ấy khiến chàng trai trẻ nhận ra bản thân yêu thích việc truyền đạt kiến thức và cảm thấy nghề giáo có thể là công việc phù hợp với mình.
Từ suy nghĩ đó, Bình quyết định đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT lần thứ 2 theo tổ hợp C00 để xét tuyển vào Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, với mong muốn học song song 2 trường đại học.
"Em đã tốt nghiệp THPT được 2 năm. Trong khi đó, các em bây giờ học theo chương trình mới nên xác định không thể chỉ tự học. Em đăng ký các khóa học trực tuyến để cập nhật kiến thức, hiểu cách tiếp cận mới và chuẩn bị tốt nhất cho kỳ thi", Bình chia sẻ.
Ban ngày lên giảng đường, tranh thủ làm gia sư, buổi tối và cuối tuần em mới có thời gian ôn tập. Lịch học dày đặc nhưng nam sinh vẫn kiên trì theo đuổi mục tiêu đã đặt ra. Bước vào phòng thi, em giữ tâm thế bình tĩnh, tự tin nhưng vẫn bất ngờ trước cách ra đề theo hướng hiện đại của kỳ thi năm nay.
Ngữ văn vốn không phải môn học thế mạnh nhưng Bình khá thoải mái vì đã có kinh nghiệm làm bài và hiểu tiêu chí chấm điểm. Đặc biệt, với câu hỏi gây nhiều tranh luận liên quan đến Steve Jobs, nam sinh cho rằng đây là một cách đặt vấn đề rất hay.
"Theo em, thí sinh không nhất thiết phải biết Steve Jobs là ai mới làm được bài. Điều quan trọng là hiểu thông điệp mà đề thi đặt ra, đó là làm thế nào để Việt Nam có thêm nhiều nhà khoa học, người tài, những con người tạo ra sáng kiến và giá trị cho xã hội", thủ khoa khối C00 nói.
Trong bài làm, chàng trai 20 tuổi phân tích nhiều giải pháp từ vai trò của Chính phủ, xã hội đến sự nỗ lực của mỗi cá nhân để nuôi dưỡng nhân tài. "Em viết một mạch 8 trang giấy, trình bày toàn bộ quan điểm của mình", Bình kể.
Kết quả, nam sinh đạt 28,75 điểm (ngữ văn 9,25; lịch sử 9,5 và địa lý 10) trở thành thủ khoa khối C00.
Điều khiến Bình xúc động nhất không chỉ là điểm số mà còn là khoảnh khắc báo tin cho gia đình. "Lần đi thi này em chỉ nói với mẹ. Đến khi có kết quả, em mới báo cho cả nhà biết. Mọi người đều vỡ òa vì vui mừng khi biết em là thủ khoa toàn quốc. Đó là kỷ niệm khó quên với em", nam sinh bộc bạch.
Sắp tới, Bình sẽ tiếp tục theo học song song để lấy 2 bằng đại học. Trong thời gian học, chàng sinh viên trẻ vẫn nhận dạy học để tự lo chi phí sinh hoạt.
Nam sinh tâm sự, nếu một ngày có cơ hội trở về Đắk Lắk, đứng trên bục giảng của Trường THPT Chuyên Nguyễn Du với tư cách người thầy, đó sẽ là niềm hạnh phúc lớn đối với em.
Ông Nguyễn Đăng Bồng, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Nguyễn Du, cho biết em Nguyễn Thanh Bình là học sinh khóa 2021-2024, nổi bật bởi ý chí vượt khó, tinh thần tự lập và khả năng tự học.
"Nhà của Bình ở xã Ea H'leo, cách trường hơn 80km nên suốt 3 năm học em đều ở ký túc xá của trường. Em luôn nỗ lực vươn lên trong học tập, có khả năng tự nghiên cứu rất tốt. Thành tích giải học sinh giỏi quốc gia đã khẳng định năng lực của em từ khi còn học phổ thông", ông Bồng nhận xét.
