Thành công nổi bật của hoạt động đối sánh giai đoạn 2020-2025 là góp phần minh bạch chất lượng giáo dục phổ thông (GDPT). Thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ tốt nghiệp hay số lượng điểm cao, dữ liệu đối sánh giúp nhận diện rõ hơn chất lượng thực của quá trình dạy và học. Nhờ đó, nhiều địa phương xác định được vị trí của mình trong tương quan cả nước (đối sánh ngang) và theo dõi được xu hướng tiến bộ hay thụt lùi qua các năm (đối sánh dọc).
Đối sánh cũng tạo ra áp lực cải tiến tích cực. Khi chênh lệch giữa điểm học bạ và điểm thi được chỉ ra, nhiều địa phương buộc phải rà soát lại công tác kiểm tra, đánh giá trong nhà trường. Một số nơi đã triển khai giải pháp nâng cao chất lượng và đạt kết quả rõ nét khi thứ hạng điểm trung bình thi (TBĐT) toàn quốc được cải thiện. Chẳng hạn, Nghệ An tăng hạng mạnh từ vị trí 38 năm 2020 lên hạng 2 năm 2025; Hà Tĩnh từ 24 lên 4; Vĩnh Phúc (cũ) không chỉ tăng hạng mà nhiều năm giữ vị trí dẫn đầu. Ở chiều ngược lại, một số địa phương có xu hướng giảm hạng như Vĩnh Long, Đồng Tháp, Lâm Đồng, Đà Nẵng (cũ).
Từ góc độ quản lý, đối sánh góp phần hình thành tư duy sử dụng dữ liệu trong hoạch định chính sách và điều chỉnh hoạt động dạy và học. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất hiện nay là đặt tất cả địa phương vào cùng một “mặt bằng so sánh”, trong khi điều kiện kinh tế – xã hội, nguồn lực giáo dục và chất lượng đầu vào rất khác nhau. Vì vậy, đối sánh theo nhóm các địa phương hoặc trường học có điều kiện tương đồng là cách tiếp cận hợp lý, giúp so sánh công bằng và hỗ trợ cải tiến chất lượng giáo dục.
Dữ liệu TBĐT kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021–2025 cho thấy có sự phân hóa rõ rệt giữa 12 địa phương, gồm 6 thành phố trực thuộc T.Ư và 6 địa phương sáp nhập vào các thành phố này, như Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu, Hải Dương, Quảng Nam, Sóc Trăng và Hậu Giang.
“TBĐT 5 năm” của mỗi địa phương được tính bằng trung bình cộng TBĐT từng năm của địa phương đó. Chẳng hạn, Bình Dương có TBĐT từng năm giai đoạn 2021-2025 lần lượt là 7,055, 7,021, 7,161, 7,320 và 6,480 thì “TBĐT 5 năm” của tỉnh này là 7,007.
Tính “TBĐT 5 năm” giai đoạn 2021–2025 của 12 địa phương cho thấy mức bình quân chung đạt 6,490 điểm. Lấy mốc này để so sánh, có 6 địa phương có điểm trung bình cao hơn, gồm: Bình Dương (7,007 điểm), Hải Phòng (6,765 điểm), Hải Dương (6,648 điểm), TP.HCM (6,625 điểm), Hà Nội (6,552 điểm) và Cần Thơ (6,525 điểm).
6 địa phương còn lại có điểm trung bình thấp hơn mức này, gồm: Bà Rịa – Vũng Tàu (6,474 điểm), Huế (6,453 điểm), Đà Nẵng (6,224 điểm), Quảng Nam (6,217 điểm), Hậu Giang (6,197 điểm) và Sóc Trăng (6,187 điểm).
Như vậy, trong 12 địa phương được so sánh, một nửa có kết quả cao hơn mức trung bình chung và một nửa thấp hơn.
Trong nhóm TP.HCM – Bình Dương – Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương nổi bật với điểm trung bình 7,007, luôn nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước. TP.HCM đạt 6,625 điểm, còn Bà Rịa – Vũng Tàu thấp hơn với 6,474 điểm.
Cặp Hải Phòng – Hải Dương có kết quả khá gần nhau (6,765 và 6,648 điểm), cho thấy chất lượng giáo dục trong vùng tương đối cân bằng.
Ở các nhóm còn lại, khoảng cách thể hiện rõ hơn. Đà Nẵng chưa tạo được chênh lệch đáng kể so với Quảng Nam (6,224 so với 6,217), dù điều kiện phát triển thuận lợi hơn. Tại ĐBSCL, Cần Thơ giữ vai trò trung tâm với điểm trung bình cao hơn nhiều so với Hậu Giang và Sóc Trăng, phản ánh sự chênh lệch về chất lượng giáo dục. TBĐT và thứ hạng của 12 địa phương được thể hiện ở bảng sau:
Đối sánh nhóm 6 thành phố lớn sau sáp nhập
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025 có nhiều thay đổi: thi theo Chương trình GDPT 2018, số môn thi giảm còn 4 (toán, ngữ văn và 2 môn tự chọn), ngoại ngữ chuyển từ bắt buộc sang tự chọn. Đồng thời, tuyển sinh ĐH không còn xét tuyển sớm, xét học bạ phải tính cả điểm học kỳ II lớp 12. Những điều chỉnh này đã làm thay đổi bức tranh kết quả thi giữa các địa phương, đặc biệt là 6 thành phố trực thuộc T.Ư.
Kết quả đối sánh năm 2025 cho thấy sự phân hóa khá rõ. Hà Nội dẫn đầu với 6,451 điểm, xếp thứ 5/34 toàn quốc. Hải Phòng đứng ngay sau với 6,346 điểm, xếp thứ 6/34, cho thấy chất lượng giáo dục ổn định. TP.HCM và Huế thuộc nhóm tiếp theo, lần lượt xếp thứ 8 và thứ 9.
Trong khi đó, Cần Thơ – sau khi sáp nhập thêm Hậu Giang và Sóc Trăng – xếp thứ 16/34, phản ánh những khó khăn đặc thù của giáo dục vùng ĐBSCL Cửu Long. Đà Nẵng đứng thứ 23/34, thấp nhất trong nhóm 6 thành phố. Đây không phải hiện tượng nhất thời mà là xu hướng kéo dài nhiều năm, khi Đà Nẵng và Quảng Nam thường nằm trong nhóm địa phương có điểm trung bình thấp.
Kết quả này cho thấy việc sáp nhập địa giới hành chính chủ yếu tạo ra không gian quản lý mới, còn mặt bằng chất lượng giáo dục giữa các vùng trong mỗi thành phố vẫn chưa thật sự đồng đều.
Xây dựng bản đồ chất lượng đến từng xã, phường, trường học
Để các “siêu đô thị” hình thành sau sáp nhập thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia, hoạt động đối sánh theo nhóm cần được xác lập như một công cụ phản hồi và điều chỉnh chính sách. Giá trị cốt lõi của đối sánh không nằm ở xếp hạng, mà ở khả năng chỉ ra khoảng cách, nhận diện nguyên nhân và gợi mở cải tiến phù hợp.
Trước hết, các đô thị cần xây dựng bản đồ chất lượng giáo dục đến từng xã, phường, từng trường, phản ánh đầy đủ điều kiện kinh tế – xã hội, quy mô trường lớp, đội ngũ giáo viên và kết quả học tập của học sinh. Đây sẽ là cơ sở để phân bổ nguồn lực theo nhu cầu thực tiễn, thay vì chia đều hay dựa vào địa giới hành chính. Kết quả khảo sát chất lượng học sinh lớp 12 của Hà Nội vừa mới đây đã cho thấy rõ tính cần thiết của giải pháp này.
Thứ hai, cần mở rộng quyền tự chủ cho các địa phương và nhà trường khi phạm vi quản lý rộng lớn hơn, đồng thời thiết kế các gói hỗ trợ có mục tiêu rõ ràng cho những khu vực còn yếu, gắn chặt trách nhiệm giải trình với kết quả đầu ra. Đối sánh theo nhóm giúp xác định cụ thể đối tượng cần hỗ trợ, mức độ hỗ trợ và thời gian hỗ trợ, qua đó hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải nhưng hiệu quả thấp. Các trường học từng bước trở thành tổ chức tự học hỏi và tự cải tiến qua đối sánh và kiểm định.
Thứ ba, phát triển đội ngũ giáo viên theo vùng trong nội bộ đô thị là giải pháp then chốt. Việc tạo cơ chế luân chuyển, chia sẻ giáo viên giỏi giữa khu vực trung tâm và vùng ven, vùng khó khăn sẽ góp phần thu hẹp chênh lệch chất lượng đã kéo dài nhiều năm, đồng thời tạo môi trường phát triển nghề nghiệp công bằng hơn cho đội ngũ nhà giáo.
Tìm chỗ để con có mùa hè bổ ích, trải nghiệm, học hỏi được nhiều kỹ năng là nỗi lo chung của nhiều nhà.
Chị Lê Thị Ánh Lan có con lớp 1 Trường tiểu học Trần Quốc Thảo và con 3 tuổi học Trường mầm non TP (phường Xuân Hòa, TP.HCM).
"Công ty cả hai vợ chồng ở đường Võ Văn Tần (phường Xuân Hòa) nên hai con được học ở hai ngôi trường cách công ty chỉ vài bước chân để tiện đưa đón. Vì nơi ở cách nơi làm quá xa, dịp hè tôi rất đau đầu tìm chỗ gửi con.
Năm nay, giữa học kỳ 2 tôi đã thuyết phục được cô giáo của con (sống ở phường Thủ Đức) chăm con ngày hè và tôi phải thuê phòng trọ 25m2 cho cô tạm hai tháng trên đường Trần Quốc Thảo. Con tôi được đưa đến đây mỗi buổi sáng, chiều tôi đón về. Coi như mình "mở trường" cho con", chị Lan ví von.
Trong khi đó, chị L.T.T. (có con 4 tuổi, phường Phú Nhuận) đã tính trước để không bị động. Chị T. nói: "Từ đầu năm học tôi đã tìm cho con một trường phương án 2 trong hè. Đó là trường mầm non tư thục trên đường Bà Huyện Thanh Quan (phường Xuân Hòa). Tuy có chỗ gửi hè nhưng tôi vẫn băn khoăn về nơi học hè nhiều trải nghiệm phù hợp độ tuổi vàng, chứ không đơn thuần là lớp ăn ngủ, đến giờ đi về".
Nhiều phụ huynh chọn gửi con cho ông, bà nhưng lo ngại trẻ xem tivi, iPad, điện thoại. Tương tự, nhiều nhóm trên mạng rộn ràng những chia sẻ tìm nơi gửi hè trẻ lứa tuổi 6-18 tháng. Nhu cầu rất đông nhưng trường lớp hè độ tuổi này rất ít.
Từ 27-5, đa số các trường mầm non TP.HCM tổ chức bế giảng năm học. Việc tổ chức dạy hè cho trẻ đều nằm trong kế hoạch chung. Phụ huynh có con bậc học này đa số được nhà trường khảo sát nhu cầu đăng ký học hè.
Theo cô Thảo Nguyên - giáo viên chủ nhiệm lớp gấu bông 1 Trường mầm non TP (phường Xuân Hòa), từ đầu tháng 5 nhà trường khảo sát, ghi nhận nhu cầu gửi trẻ của phụ huynh và sự tự nguyện đăng ký tham gia làm hè của các giáo viên, nhân viên. "Sau khi giáo viên thông báo đăng ký nhu cầu gửi hè, gần như phụ huynh đều đăng ký. Ngày 15-6, trường bắt đầu đón trẻ học khóa hè", cô Nguyên thông tin.
Cũng mở màn khóa hè từ ngày 15-6, cô Nguyễn Thị Mỹ Phương, Hiệu trưởng Trường mầm non Bến Thành (phường Bến Thành), cho biết kết thúc năm học 2025-2026 học sinh mầm non được nghỉ hè một tuần.
Cô Phương nói: "Khóa hè năm nay nhà trường nhận trẻ từ 18 tháng, lớp này ưu tiên đặc biệt có khoảng 10 trẻ. Tổng số trẻ dự kiến tham gia khóa hè là gần 300 em, tham gia học hè trong gần hai tháng. Trong thời gian này nhà trường sẽ tăng cường các khóa liên quan đến vận động, thể thao, tăng kỹ năng cho trẻ".
Trường mầm non Vương Quốc Trẻ Thơ (phường Bình Trị Đông) bế giảng năm học ngày 25-5, đóng cửa trường một tuần để giáo viên du lịch, về quê cũng như sửa chữa, tu bổ cơ sở vật chất.
Bà Nguyễn Phương Linh - chủ Trường mầm non Vương Quốc Trẻ Thơ - cho biết trong tuần nghỉ này, nếu giáo viên nào không đăng ký đi du lịch, ở lại trường chăm sóc trẻ sẽ nhận lương nhân đôi.
"Chúng tôi gom ba cơ sở, tập trung trẻ về hết một cơ sở. Riêng nhóm trẻ từ 6-18 tháng, trường đặc biệt ưu tiên là chính giáo viên chủ nhiệm lớp này sẽ dạy hè xuyên suốt. Lý do, nhóm này độ tuổi nhỏ nhưng nhưng nhu cầu phụ huynh luôn rất lớn" - bà Linh nói.
Theo thạc sĩ tâm lý Mộng Quang Chi (TP.HCM), với trẻ mầm non, điều quan trọng nhất không phải là gửi ở đâu gần hay rẻ mà là môi trường đó có đủ an toàn về thể chất và cảm xúc hay không.
"Ở lứa tuổi này trẻ chưa có khả năng tự bảo vệ, chưa diễn đạt rõ khi gặp khó chịu hay bị xâm hại. Vì vậy phụ huynh cần đặc biệt chú ý đến người trực tiếp chăm sóc trẻ và điều kiện sinh hoạt hằng ngày của trẻ.
Một số điểm cha mẹ cần lưu ý như không nên chỉ dựa vào sự quen biết cá nhân để yên tâm gửi trẻ; trẻ nhỏ cần sự ổn định và cảm giác an toàn tâm lý. Nếu cho trẻ theo cô giáo về quê hoặc ở ngoài giờ học, phụ huynh cần trao đổi rõ ràng về lịch sinh hoạt, người chịu trách nhiệm chính, cách liên lạc, thời gian gọi video với cha mẹ và các nguyên tắc chăm sóc trẻ. Cần quan sát phản ứng cảm xúc của trẻ sau vài ngày đầu…", bà Chi phân tích.
Trong khi đó, đi tận nơi tìm hiểu cơ sở vật chất, giáo viên, nghe ngóng phụ huynh đã từng cho con đi học, "không ngồi trên mạng" tin vào những lời rao và hình ảnh là khuyến cáo của bà Lê Thị Tâm (giáo viên dạy kỹ năng sống tại TP.HCM).
"Cha mẹ gửi con về quê không giao hết trách nhiệm cho ông bà; gửi trẻ đến trường không giao hết trách nhiệm cho nhà trường, cô giáo. Điều quan trọng không nằm ở việc con ở đâu mà là trẻ được chăm sóc, kết nối và an toàn trong suốt hành trình ấy" - giáo viên dạy kỹ năng sống này lưu ý.
Bộ trưởng Bộ GD-ĐT vừa có quyết định bổ nhiệm Hiệu trưởng Trường ĐH Nông lâm TP.HCM, quyết định ký ngày 18.5. Theo đó, PGS-TS Nguyễn Tất Toàn được bổ nhiệm giữ chức vụ Hiệu trưởng Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM, thời hạn giữ chức vụ là 5 năm.
PGS-TS Nguyễn Tất Toàn sinh năm 1972, tốt nghiệp ĐH ngành bác sĩ thú y tại Trường ĐH Nông lâm TP.HCM; thạc sĩ ngành thú y Trường ĐH Quốc gia Los Banos (Philippines); tiến sĩ ngành thú y tại ĐH Quốc gia Chonnam (Hàn Quốc).
PGS-TS Nguyễn Tất Toàn bắt đầu công tác tại Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM từ năm 1995 với vai trò giảng viên khoa Chăn nuôi – Thú y.
Từ tháng 3.2019, PGS-TS Nguyễn Tất Toàn được bổ nhiệm làm Phó hiệu trưởng Trường ĐH Nông lâm TP.HCM. Tháng 1.2024, Bộ GD-ĐT có quyết định công nhận PGS-TS Nguyễn Tất Toàn giữ chức vụ Hiệu trưởng trường ĐH này nhiệm kỳ 2020-2025.
Ban giám hiệu Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM hiện nay gồm: PGS-TS Nguyễn Tất Toàn làm Hiệu trưởng, 2 phó hiệu trưởng gồm: tiến sĩ Trần Đình Lý và PGS-TS Phan Tại Huân. Thời gian tới, trường sẽ tiếp tục triển khai các thủ tục liên quan nhằm hoàn thiện chủ trương Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục ĐH công lập theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22.8.2025 của Bộ Chính trị, bảo đảm phù hợp với quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và yêu cầu phát triển của nhà trường.
Sau 70 năm thành lập, Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM trở thành cơ sở giáo dục ĐH đào tạo đa ngành, trung tâm tri thức - công nghệ - đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực. Trường đã đào tạo hơn 100.000 kỹ sư, cử nhân, thạc sĩ, tiến sĩ, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho nền nông nghiệp và kinh tế Việt Nam; đồng thời khẳng định vai trò tiên phong trong nghiên cứu, chuyển giao khoa học công nghệ, hướng đến phát triển bền vững.
Thạc sĩ Nguyễn Phước Bảo Khôi, giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, cho hay khi đời sống ngày càng bị chi phối bởi công nghệ, tốc độ phát triển và áp lực, việc hướng đến chủ đề "Những sắc màu cảm xúc" để kiến tạo đề thi lớp 10 là một lựa chọn giàu ý nghĩa giáo dục.
Đề thi lớp 10 môn ngữ văn TP.HCM không chỉ kiểm tra năng lực đọc, viết mà còn gợi các em nghĩ về đời sống bên trong: con người cần biết buồn, biết thương, biết rung động và biết giữ cho tâm hồn không trở nên khô cằn.
Sự tinh tế của người ra đề còn thể hiện rõ qua cách lựa chọn và kết nối hai ngữ liệu. Văn bản "Chú robot tưởng mình là người" đặt ra một nghịch lý giàu cảm xúc: một robot bắt đầu biết lo sợ, biết hy vọng, biết băn khoăn về việc mình có còn là "mình" hay không. Từ câu chuyện ấy, học sinh được dẫn đến câu hỏi sâu xa: điều gì làm nên phần người không thể thay thế? Ở phần nghị luận xã hội, ngữ liệu về sự thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc tiếp tục mở rộng vấn đề theo chiều ngược lại: khi máy móc ngày càng giống người, con người lại có nguy cơ sống như máy móc nếu đánh mất khả năng rung động. Chính sự cộng hưởng này làm cho đề thi có chiều sâu, mềm mại mà sắc sảo: đánh giá năng lực ngữ văn, nhưng đồng thời gọi thức năng lực sống nhân hậu, nhạy cảm và sâu sắc ở thí sinh.
Theo thầy Khôi, đề thi năm 2026 nêu thẳng vấn đề "thiếu cảm xúc, khô cứng, cằn cỗi cảm xúc" và đặt ra yêu cầu làm sao để "cảm xúc thêm những sắc màu đa dạng, phong phú", làm sao "thấu hiểu cảm xúc để sống yêu thương". Đây là một vấn đề rất gần với thực tế đời sống của các em khi áp lực học tập, sự đắm đuối và lệ thuộc sâu vào công nghệ dần khiến bản thân vô cảm, ít giao tiếp, sống vội nghĩ nhanh, thiếu rung động trước cái đẹp… Chính chất liệu thực tế sống động và những gợi ý tinh tế từ ngữ liệu sẽ tạo cho học sinh "đất diễn" để trình bày những ý kiến, nêu những quan điểm chân thực nhất của mình.
Người ra đề cũng đã khéo léo mở những "lối thoát hiểm" hỗ trợ thí sinh trong việc lựa chọn vấn đề triển khai viết đoạn nghị luận xã hội và viết bài nghị luận xã hội. Tên chủ đề, vấn đề nghị luận xã hội và các chi tiết gợi ra từ hệ thống câu hỏi đọc hiểu chính là những ngả đường dẫn đến lựa chọn việc viết đoạn phân tích nội dung chủ đề.
Tương tự, cuộc trò chuyện thú vị trong ngữ liệu ở phần I và một số lý lẽ, bằng chứng mà nhà văn Tạ Duy Anh đã nêu trong ngữ liệu ở phần II cũng chính là một cách diễn đạt khác của "thực trạng, nguyên nhân, hậu quả và giải pháp" để hướng thí sinh đến lựa chọn đề 1 khi viết bài văn nghị luận xã hội.
