NBC News cuối tuần trước dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ cho biết một tiêm kích F-5 Iran từng vượt qua nhiều lớp phòng không để ném bom căn cứ đồn trú Buehring tại Kuwait hồi đầu xung đột. Đây là lần đầu cơ sở quân sự Mỹ bị máy bay cánh bằng có người lái của đối phương tấn công trong suốt nhiều năm qua.
Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, từ chối bình luận về thông tin.
Căn cứ Buehring được cho là “huyết mạch hậu cần” của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đóng vai trò trung tâm tập kết chính để triển khai lực lượng, tiến hành hoạt động duy trì và hỗ trợ chiến đấu cho những chiến dịch của Washington tại khu vực.
Vai trò quan trọng của Buehring khiến Mỹ triển khai mạng lưới phòng không đa tầng để bảo vệ cơ sở này, trong đó có lá chắn tầm xa Patriot và nhiều hệ thống phòng không tầm ngắn.
Trong khi đó, tiêm kích hạng nhẹ F-5 được tập đoàn Northrop phát triển và đưa vào biên chế không quân Mỹ từ năm 1964, với tổng cộng hơn 2.600 chiếc được xuất xưởng trong giai đoạn 1959-1987. Phi đội F-5E/F của Iran hiện nay đều được sản xuất và bàn giao trước năm 1979
“Loại phi cơ này nhìn chung không có khả năng sống sót trong môi trường tác chiến hiện đại”, biên tập viên Stefano D’Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận xét, dù lưu ý kích thước nhỏ của F-5 có thể khiến hệ thống phòng không khó phát hiện chúng hơn.
Tạp chí quân sự Military Watch Magazine chỉ ra rằng chiến đấu cơ F-5 Iran không được trang bị hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến, chưa nói đến công nghệ tàng hình, nên dễ bị phát hiện và ngăn chặn hơn nhiều so với tiêm kích hiện đại. “Lưới phòng không đa tầng quanh căn cứ Buehring bị xuyên thủng bởi phi cơ lạc hậu như F-5 có thể coi là nỗi xấu hổ”, tạp chí nhận xét.
NBC News dẫn lời các quan chức Mỹ nhận định chiếc F-5 Iran đã bay rất thấp, kết hợp lợi dụng địa hình và địa vật để ẩn mình, tránh bị radar cảnh giới phát hiện trong quá trình tiếp cận mục tiêu.
“Radar mặt đất thường bị giới hạn bởi tầm nhìn thẳng và đường chân trời. Điều này khiến chúng không thể phát hiện tên lửa hành trình, máy bay không người lái (UAV) và phi cơ bay thấp cho đến khi đối phương đã ở rất gần”, Hamish de Bretton-Gordon, cựu sĩ quan lục quân Anh, cho biết.
Chưa rõ tiêm kích F-5 Iran bay trên lãnh thổ Iraq hay qua biển trước khi tiến vào vùng trời Kuwait. Bình luận viên quân sự James Marinero nhận định phi công đã chọn tuyến đường ngắn nhất nhằm hạn chế tối đa nguy cơ bị radar Mỹ và đồng minh phát hiện.
“Bay từ khu vực Dezful hoặc Omidiyeh sẽ giúp phi cơ tận dụng địa hình vùng châu thổ sông Tigris-Euphrates, gần biên giới với Iraq, cùng các vùng đầm lầy ven biển phía bắc vịnh Ba Tư để che giấu tung tích. Nếu duy trì độ cao dưới 30 m, chiếc F-5 có thể không lộ diện cho đến khi tới sát biên giới Kuwait”, Marinero cho hay.
Nhiệm vụ của chiến đấu cơ Iran dường như thuận lợi hơn nhờ năng lực cảnh báo sớm của Mỹ và đồng minh đã bị suy giảm trong những đòn tập kích trước đó. Hàng loạt radar phòng không, trong đó có AN/TPY-2 của Hệ thống Phòng thủ Tầm cao Giai đoạn cuối (THAAD) và “mắt thần” AN/FPS-132, đã bị phá hủy hoặc hư hại ngay trong ngày đầu xung đột.
Các hệ thống phòng không tầm ngắn về lý thuyết sẽ lấp khoảng trống của tổ hợp Patriot và THAAD, nhưng cần có dữ liệu cảnh báo sớm.
“Một chiếc F-5 cũ kỹ do Iran vận hành có thể khai thác được khoảng trống đó đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về giới hạn của đường chân trời radar, thời gian phản ứng của hệ thống chỉ huy và thách thức với nỗ lực phát hiện vật thể bay thấp trong không phận hỗn loạn thường thấy giữa thời chiến”, chuyên trang quân sự Defence Security Asia nhận xét.
Biên tập viên D’Urso cũng cho rằng cuộc tập kích diễn ra trong điều kiện rất đặc biệt, nhận định phi công Iran đã tận dụng thời điểm “lưới phòng không Mỹ bị quá tải vì các trận tập kích tên lửa và UAV”.
Iran đã phóng lượng lớn UAV, trong đó có dòng Shahed và Arash-2, để phủ kín radar đối phương, tạo điều kiện cho tiêm kích xâm nhập vùng trời mục tiêu. Chỉ riêng tại Kuwait, quân đội nước này tuyên bố đã bắn hạ ít nhất 98 tên lửa đạn đạo và 283 UAV tự sát trong 6 tuần xung đột.
“Chiếc F-5 lợi dụng tình trạng hỗn loạn để ẩn mình khi di chuyển”, Marinero cho hay.
Giới chuyên gia cũng chỉ ra rằng cuộc tập kích căn cứ Buehring diễn ra cùng giai đoạn với vụ Kuwait bắn rơi ba tiêm kích hạng nặng F-15E Mỹ. CENTCOM khi đó cho biết chiến đấu cơ Mỹ bị lực lượng Kuwait bắn nhầm giữa lúc diễn ra giao tranh ác liệt, trong đó có “các cuộc tấn công bằng máy bay, tên lửa đạn đạo và UAV từ Iran”.
Đây cũng là lần duy nhất CENTCOM xác nhận máy bay Iran tham chiến trong xung đột, nhưng chưa rõ đó có phải chiếc F-5 tấn công căn cứ Buehring hay không.
Áp lực từ những cuộc tấn công cường độ cao và tần suất lớn của Iran cũng được cho là làm tăng nguy cơ lực lượng phòng thủ mắc sai sót, để lọt mục tiêu nguy hiểm như tiêm kích đối phương.
“Những người dán mắt vào màn hình radar phải ra quyết định ngay lập tức dựa trên bản năng, kiến thức đã được huấn luyện và công nghệ hỗ trợ. Họ không được phép phạm sai lầm khi phán đoán”, Debanish Achom, biên tập viên đài NDTV của Ấn Độ, cho hay.
Tờ Bangkok Post ngày 16.5 đưa tin ít nhất 8 người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương sau vụ va chạm giữa đoàn tàu hỏa và xe buýt gần ga Makkasan trên tuyến đường sắt Airport Rail Link ở Bangkok (Thái Lan).
Đồn cảnh sát Makkasan nhận được thông báo qua đường dây nóng khẩn cấp lúc 15 giờ 42 ngày 16.5 (giờ địa phương) về một vụ cháy liên quan đến một xe buýt gần ga đường sắt sân bay trên đường Asok-Din Daeng thuộc quận Huai Khwang. Lực lượng cứu hỏa và cứu hộ đã được điều động đến hiện trường.
Thông tin ban đầu cho biết một đoàn tàu chở hàng đã va chạm với một xe buýt và một xe máy, gây ra hỏa hoạn.
Ngọn lửa bao trùm chiếc xe buýt chỉ trong vài phút. Tiếng nổ vang lên liên tục khi lính cứu hỏa chiến đấu với ngọn lửa và cuối cùng đã khống chế thành công. Sau đó, lực lượng cứu hộ đã tìm thấy thi thể của 8 hành khách bên trong xe buýt.
Các nhân chứng cho biết vụ tai nạn xảy ra khi chiếc xe buýt chạy qua đường ray và tàu hỏa không kịp dừng lại, dẫn đến vụ va chạm gây ra hỏa hoạn lớn.
Khi bị đoàn tàu kéo lê, chiếc xe buýt đã đâm vào các ô tô và xe máy gần đó, khiến nhiều phương tiện bốc cháy.
Các nhân chứng cho biết trước khi xảy ra vụ việc, họ nhận thấy rào chắn đường ray dường như bị trục trặc. Video được đăng tải trực tuyến ghi lại khoảnh khắc va chạm dường như cho thấy rào chắn bị kẹt.
Một số người tham gia giao thông khác trên ô tô và xe máy cũng bị thương trong vụ việc. Các quan chức đã sơ cứu và đưa những người bị thương đến các bệnh viện gần đó để điều trị.
Thứ trưởng Giao thông Thái Lan Siripong Angkasakulkiat cho biết chiếc xe buýt đã dừng lại trên đường ray tại đèn đỏ, khiến rào chắn giao thông không thể đóng lại.
Ông cho biết thêm, đoàn tàu chở container đã không kịp dừng lại để tránh va chạm với xe buýt. "Tám người thiệt mạng và 32 người bị thương, những người bị thương đang được điều trị tại nhiều bệnh viện khác nhau. Cả 8 người thiệt mạng đều ở trên xe buýt", theo ông Siripong.
Bộ Giao thông vận tải Thái Lan, Tổng Công ty đường sắt Thái Lan và Cơ quan Quản lý Vận tải công cộng Bangkok (BMTA), đơn vị vận hành xe buýt, đang tiếp tục theo dõi tình hình vụ việc.
Thống đốc Bangkok Chadchart Sittipunt, Thứ trưởng Bộ Giao thông vận tải Thái Lan Siripong Angkasakulkiat và Giám đốc BMTA Kittikan Chomduang Jaruworapolkul đã có mặt tại hiện trường để giám sát công tác ứng phó vụ tàu hỏa tông xe buýt ở Bangkok.
"Cuộc phóng tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) hạng nặng, sử dụng nhiên liệu lỏng Sarmat đã diễn ra thành công vào trưa 12/5, hoàn thành tất cả mục tiêu đề ra", tướng Sergey Karakayev, tư lệnh lực lượng tên lửa chiến lược Nga, cho biết trong cuộc họp với Tổng thống Vladimir Putin hôm nay.
Tướng Karakayev báo cáo với Tổng thống Putin rằng trung đoàn đầu tiên sở hữu ICBM Sarmat sẽ bắt đầu trực chiến từ cuối năm nay. Đơn vị này thuộc Sư đoàn Tên lửa chiến lược 62, đóng quân tại thành phố Uzhur thuộc vùng Krasnoyarsk.
"ICBM dùng nhiên liệu lỏng nghe có vẻ lỗi thời, song vẫn có nhiều lợi thế so với với tên lửa dùng nhiên liệu rắn", biên tập viên Thomas Newdick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone giải thích.
Động cơ nhiên liệu lỏng có sức đẩy cao và hiệu suất vượt trội so với nhiên liệu rắn, phù hợp để đưa đầu đạn vượt qua quãng đường rất xa hoặc mang nhiều đầu đạn hơn. Tên lửa dùng thiết kế này cũng cho phép bật tắt động cơ và kiểm soát lực đẩy chính xác theo yêu cầu nhiệm vụ.
Nhược điểm chính của chúng là không thể duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu kéo dài như nhiên liệu rắn.
Nhiên liệu lỏng cho tên lửa gồm thuốc phóng và chất oxy hóa, hoặc hai thành phần có thể gây ra phản ứng cháy khi trộn lẫn. Chúng dễ bay hơi và cần nhiều thời gian để nạp vào tên lửa trước khi phóng. Đây được coi là điểm yếu "chí tử" của tên lửa nhiên liệu lỏng, bởi quá trình nạp nhiên liệu là thời điểm dễ bị đối phương phát hiện và tập kích nhất.
"Nhiên liệu lỏng ổn định và ít ăn mòn, như thuốc phóng gốc hydrazin và chất oxy hóa nitơ tetrôxit, có thể giúp tên lửa duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu trong thời gian tương đối dài, với điều kiện môi trường nhất định và khoang chứa làm bằng vật liệu phù hợp", Newdick cho hay.
RS-28 Sarmat là một trong 6 "siêu vũ khí" được Tổng thống Putin giới thiệu lần đầu hồi năm 2018.
Quân đội Nga không tiết lộ thời điểm dự án Sarmat ra đời, nhưng truyền thông nước này cho biết chương trình phát triển dòng ICBM đặt trong giếng phóng thế hệ mới này được khởi động từ thập niên 2000, nhằm thay thế mẫu R-36M2 Voyevoda biên chế từ năm 1988 và đã trở nên lạc hậu.
Mỗi quả đạn Sarmat dài 35,5 m, có đường kính 3 m, mang được 10-15 đầu đạn hạt nhân hồi quyển độc lập (MIRV) với tổng sức mạnh tương đương 50 triệu tấn thuốc nổ TNT, kèm theo nhiều loại mồi bẫy để đánh lừa hệ thống phòng thủ đối phương. Sarmat cũng có thể lắp đầu đạn siêu vượt âm Avangard hoặc nhiều loại phương tiện lướt siêu vượt âm trong tương lai.
Tầng đẩy tên lửa hoạt động trong thời gian tương đối ngắn, hạn chế đáng kể khả năng bị phát hiện bởi các vệ tinh trang bị cảm biến hồng ngoại, khiến đối phương gặp nhiều khó khăn trong quá trình đánh chặn.
Với tầm bắn tới 18.000 km, quả đạn có thể được phóng vòng qua Nam Cực, né tránh mạng lưới cảnh giới hướng về phía Bắc Cực của Mỹ.
Một số chuyên gia nhận định Sarmat sở hữu tính năng tương tự Hệ thống vũ khí tấn công từ quỹ đạo thấp (FOBS) được Liên Xô phát triển thời Chiến tranh Lạnh, trong đó đầu đạn bay nhiều vòng quanh Trái Đất ở quỹ đạo thấp rồi trở lại khí quyển và lao xuống mục tiêu với tốc độ lớn.
Tổng thống Putin từng tiết lộ Sarmat có thể đạt tầm bắn tới 35.000 km nếu ứng dụng quỹ đạo dạng FOBS.
Nga ban đầu dự kiến biên chế Sarmat vào năm 2020, song phải lùi thời hạn do chương trình chậm tiến độ. Lần phóng thành công đầu tiên của tên lửa Sarmat hoàn chỉnh diễn ra hồi tháng 4/2022, sau đó là những vụ thử thất bại vào tháng 2/2023 và tháng 9/2024.
Newdick đánh giá chương trình LGM-35 Sentinel của Mỹ, vốn đang gặp nhiều vấn đề về kỹ thuật và chi phí, là động lực khiến Nga đẩy nhanh tiến độ phát triển tên lửa Sarmat. "Nga thử nghiệm dòng RS-28 tương đối rời rạc. Tuy nhiên, phiên bản hoàn thiện sẽ mở đường cho họ triển khai thêm nhiều tên lửa chiến lược trong tương lai", chuyên gia Mỹ nhận định.
Mỹ từng cân nhắc khả năng tiến hành một chiến dịch nhằm đưa uranium làm giàu ra khỏi các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6/2025, tuy nhiên đã không thực hiện. Theo ông Trump, điều này sẽ đòi hỏi lực lượng Mỹ phải ở lại trên lãnh thổ Iran trong khoảng 1 tuần rưỡi.
“Chúng tôi đã nghĩ tới việc làm điều đó từ sớm, nhưng sẽ mất khá nhiều thời gian, khoảng 1 tuần rưỡi. Đó là quãng thời gian quá dài để hiện diện trong lãnh thổ đối phương”, ông nói trong cuộc phỏng vấn với Fox News.
Theo Tổng thống Mỹ, trong chiến dịch lấy uranium làm giàu, lực lượng tham gia sẽ phải khoan xuyên qua lớp đá granite. “Granite là thứ cứng nhất. Những quả bom mà chúng tôi sử dụng vào tháng 6/2025 thực sự rất mạnh", ông nói, nhắc tới vụ tấn công của Mỹ vào các cơ sở của Tehran.
Hiện tại, chương trình hạt nhân của Iran vẫn là một nút thắt giữa Tehran và Mỹ. Iran nhiều lần khẳng định chương trình nguyên tử của họ vì mục đích hòa bình và họ sẽ không chấp nhận chuyển uranium đã làm giàu ra nước ngoài. Iran cũng tuyên bố rất rõ ràng rằng họ không có ý định phát triển vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, Mỹ vẫn thể hiện mong muốn có thể thu giữ uranium của Iran. Trong cuộc phỏng vấn với Fox News, ông Trump nói số vật liệu hạt nhân này “có thể” đã bị chôn vùi, đồng thời nhấn mạnh: “Tôi muốn lấy được nó hơn".
“Chính tôi là người đã nói rằng chúng tôi sẽ lấy được nó, và chúng tôi sẽ làm được điều đó. Chúng tôi đang theo dõi sát nó”, ông nói.
Ông cho biết, ông sẽ cảm thấy yên tâm hơn nếu thu giữ được uranium làm giàu của Iran. Một phương án khác mà ông đưa ra là "ném bom lần nữa".
“Nhưng tôi sẽ cảm thấy tốt hơn nếu lấy được nó, và chúng tôi sẽ làm được", ông nhấn mạnh.
Trên mạng xã hội, ông Trump mô tả rằng việc Mỹ làm giảm sức mạnh quân sự của Iran là một trong những thành tựu của chính quyền ông.
Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), Đô đốc Brad Cooper, phát biểu trước một ủy ban Thượng viện Mỹ hôm 14/5 rằng cuộc chiến đã làm suy giảm đáng kể năng lực quân sự của Iran, nhưng Tehran vẫn còn khả năng tấn công.
Trong cuộc phỏng vấn, ông Trump phát đi thông điệp cảnh báo Iran. Ông tuyên bố rằng Mỹ biết Iran đã tìm cách tăng cường năng lực quân sự trong vài tuần qua kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực.
“Tôi hy vọng họ hiểu rằng chúng tôi đang theo dõi. Bởi vì mọi hệ thống phòng thủ của họ, bất cứ thứ gì họ triển khai, chúng tôi đều biết chính xác họ đưa lên những gì. Chúng tôi biết mọi thứ họ đã làm. Họ đã khôi phục một chút", ông nói, đồng thời cảnh báo sẽ phá hủy các năng lực này "trong một ngày".
Mặt khác, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã cảnh báo Mỹ và Israel không nên tìm cách tiến hành thêm hành động quân sự chống Iran, nói rằng các cuộc đối đầu trước đây đã không đạt được mục tiêu và bất kỳ nỗ lực nào trong tương lai cũng sẽ có kết cục tương tự.
Ngoại trưởng Iran khẳng định các lời cảnh báo sẽ không làm thay đổi lập trường của Tehran.
