Ước tính cứ 7 người trưởng thành ở Mỹ thì có 1 người mắc bệnh thận mạn tính. Đáng ngại hơn, có đến 90% trong số họ hoàn toàn không biết mình đổ bệnh, bởi các triệu chứng ở giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm và dễ bị bỏ qua. Khi hoạt động bình thường, cặp bài trùng này sẽ lọc khoảng nửa cốc máu mỗi phút để loại bỏ chất thải, đồng thời duy trì sự cân bằng chất lỏng và điện giải trong cơ thể.
Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt giúp thận vận hành ở trạng thái tối ưu. Dù không có bất kỳ thực phẩm nào bị cấm đoán hoàn toàn, một số loại đồ ăn thức uống nhất định sẽ buộc thận phải làm việc vất vả hơn – đặc biệt nếu bạn tiêu thụ chúng thường xuyên.
Dưới đây là những nhóm thực phẩm mà các chuyên gia dinh dưỡng xếp vào nhóm gây hại cho thận nhất và lý do vì sao bạn chỉ nên sử dụng chúng một cách chừng mực.
Thịt chế biến sẵn
Khi bạn nạp vào cơ thể một lượng lớn natri, thận phải làm việc tăng ca để lọc bỏ lượng dư thừa nhằm duy trì sự cân bằng chất lỏng. Một trong những loại thực phẩm có thể nhanh chóng làm bùng nổ chỉ số natri trong ngày của bạn chính là thịt chế biến sẵn.
Bà Melanie Betz, Thạc sĩ khoa học, chuyên gia dinh dưỡng cho biết các loại thực phẩm như thịt xông khói, xúc xích, lạp xưởng, salami, bologna và thịt nguội chứa hàm lượng natri rất cao.
Chẳng hạn như thịt gà tây nguội – món ăn vốn được số đông lầm tưởng là lựa chọn lành mạnh lại chứa lượng muối không hề nhỏ. Một phần ăn khoảng 56 g (2 ounces) đã sở hữu tới 450 mg natri. Con số này chiếm gần 20% mức trần natri khuyến nghị hàng ngày (2.300 mg) đối với một người bình thường.
Lượng natri dư thừa này không chỉ vắt kiệt sức lao động của thận. “Ăn quá nhiều natri có thể dẫn đến cao huyết áp, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh thận. Nó cũng làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận”, bà Betz cảnh báo.
Nếu bánh mì kẹp thịt nguội là món ăn trưa bất ly thân của bạn, bạn không nhất thiết phải đoạn tuyệt với nó hoàn toàn. Hãy thử thay thế bằng các loại nhân có hàm lượng natri thấp hơn như salad cá ngừ, sốt hummus hoặc bơ đậu phộng kèm mứt vài lần một tuần.
Thực phẩm đóng gói sẵn
Thực phẩm chế biến và đóng gói sẵn mang lại sự tiện lợi và giúp tiết kiệm tối đa thời gian đứng bếp tại nhà. Điểm trừ duy nhất là chúng thường chứa hàm lượng natri cao vượt trội.
Chuyên gia dinh dưỡng Jen Hernandez lưu ý rằng thủ phạm lớn nhất thường thấy là các loại thực phẩm đóng gói và chế biến công nghiệp. Đáng chú ý, lượng natri từ các nguồn này tích tụ rất nhanh.
Các nghiên cứu đã chứng minh phần lớn lượng muối dư thừa nạp vào cơ thể không đến từ lọ gia vị trên bàn ăn mà bắt nguồn từ chính các thực phẩm này. “Muối đã được ‘nướng’ sẵn vào nguồn cung ứng thực phẩm, đó là lý do vì sao việc nhận biết các nguồn ẩn giấu này là cực kỳ quan trọng đối với bất kỳ ai đang muốn bảo vệ sức khỏe của thận”, bà Hernandez nói thêm.
Điều này không đồng nghĩa với việc bạn phải tự tay làm mọi thứ từ con số không. Hãy tập thói quen đọc nhãn mác khi mua sắm và chế biến món ăn. Khi có thể, hãy chuyển sang các phiên bản chứa ít natri hơn của các thực phẩm quen thuộc. Hãy tìm kiếm các sản phẩm có chỉ số natri dưới 10% giá trị cần thiết hàng ngày (Daily Value) hoặc có các cụm từ trên nhãn như “low sodium” (natri thấp), “salt-free” (không muối) hoặc “reduced sodium” (giảm muối).
Đồ uống có đường
Duy trì đủ nước là yếu tố quan trọng cho sức khỏe tổng thể, nhưng không phải mọi loại đồ uống đều có tác động giống nhau lên chức năng thận.
Bà Betz khuyến cáo: “Các loại nước ngọt chứa đường như cola thông thường, trà ngọt, nước chanh và nước trái cây pha chế cũng cần phải hạn chế. Chúng có liên quan mật thiết đến việc gia tăng nguy cơ mắc cả bệnh thận lẫn sỏi thận”.
Nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ hơn 7 phần (hoặc hơn 1 ly mỗi ngày) đồ uống có đường sẽ làm tăng đáng kể tỷ lệ tiến triển thành bệnh thận mạn tính.
Bên cạnh nước lọc, bạn có thể lựa chọn nước khoáng có ga (sparkling water), trà không đường và cà phê (không thêm đường) để vừa cấp nước cho cơ thể vừa không bị nhàm chán. Sữa cũng là một loại đồ uống cấp nước bị đánh giá thấp nhưng thực tế lại có khả năng làm giảm nguy cơ sỏi thận.
Đồ ăn vặt nhiều muối
Trung bình một người trưởng thành tiêu thụ từ một đến ba bữa ăn nhẹ mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu món khoái khẩu của bạn là khoai tây chiên, bánh quy mặn (pretzels) hay thịt khô, đã đến lúc phải thay đổi vì chúng dễ dàng đẩy bạn vượt quá hạn mức natri trong ngày.
Tiến sĩ Melissa Prest, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng, phân tích rằng cắt giảm lượng muối giúp thận kiểm soát tốt lượng chất lỏng giữ lại trong cơ thể. Đối với người đã mắc bệnh thận, một chế độ ăn ít muối có thể giúp giảm thiểu lượng protein xuất hiện trong nước tiểu.
Nếu chưa thể từ bỏ ngay lập tức món ăn vặt mặn yêu thích, bạn hãy thử trộn một nửa phần ăn đó với các món ít natri hơn như bắp rang bơ tự nổ bằng không khí (air-popped popcorn), các loại hạt không muối hoặc trái cây khô. Bằng cách này, bạn vẫn thỏa mãn được sở thích cá nhân nhưng giảm được tổng lượng natri nạp vào.
Bên cạnh việc ăn uống chừng mực các nhóm thực phẩm kể trên, dưới đây là những lời khuyên từ chuyên gia để chăm sóc thận:
Uống đủ nước
“Đảm bảo nạp đủ chất lỏng là một trong những điều tốt nhất bạn có thể làm cho thận. Mất nước là nguyên nhân cốt lõi gây sỏi thận, và tình trạng mất nước nghiêm trọng có thể dẫn đến tổn thương thận lâu dài”, bà Betz nói.
Mức nước phù hợp ở mỗi người là khác nhau, nhưng nhìn chung mục tiêu khoảng 2,5 lít chất lỏng mỗi ngày là một quy tắc tham khảo tốt. Nếu còn băn khoăn, hãy hỏi chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để biết lượng nước chính xác dành cho mình.
Tăng cường protein từ thực vật
“Tập trung ăn nhiều protein thực vật từ thực phẩm toàn phần thay thế cho protein động vật rất có lợi cho thận”, bà Betz chia sẻ. Một chế độ ăn thiên về thực vật có thể giúp ngăn ngừa và làm chậm sự tiến triển của bệnh thận, đồng thời giảm nguy cơ sỏi thận. Chỉ cần thay thế bằng một vài bữa ăn chay mỗi tuần cũng có thể tạo nên sự khác biệt lớn.
Kiểm soát huyết áp
Huyết áp cao là một trong những tác nhân hàng đầu tàn phá thận, vì vậy việc duy trì huyết áp ở mức ổn định là cực kỳ quan trọng, theo tiến sĩ Prest.
Áp dụng chế độ ăn tốt cho tim mạch, ít natri và tập thể dục đều đặn là những bước đi đầu tiên hiệu quả nhất để điều hòa huyết áp.
Nhìn chung, một chế độ ăn giàu trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và protein thực vật sẽ hỗ trợ đắc lực cho thận hoàn thành nhiệm vụ. Ngược lại, các thực phẩm như thịt chế biến sẵn, đồ hộp đóng gói, nước ngọt và đồ ăn vặt nhiều muối cần được sử dụng một cách tiết chế. Theo các chuyên gia, chúng chính là những tác nhân cản trở việc kiểm soát đường huyết và huyết áp – hai yếu tố sống còn quyết định sinh mệnh của thận.
Theo ông Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, hoạt động kiểm tra được thực hiện theo hình thức đột xuất, thời hạn 15 ngày kể từ ngày công bố là 1/4.
Danh sách cơ sở được kiểm tra do Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm Hà Nội và Chi cục An toàn thực phẩm tỉnh Ninh Bình lựa chọn. Theo ông Thịnh, Hà Nội và Ninh Bình là hai địa điểm liên quan đến đường dây giết mổ và tiêu thụ 3.600 con lợn mắc dịch tả châu Phi, tương đương 300 tấn, vừa được Công an Hà Nội phát hiện.
Các đoàn kiểm tra sẽ tập trung vào việc thực hiện các quy định pháp luật về bảo đảm an toàn thực phẩm tại cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể theo quy định hiện hành. Cục An toàn thực phẩm đã thành lập 2 đoàn kiểm tra với thành phần gồm đại diện Cục, Viện Kiểm nghiệm An toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia và Chi cục địa phương.
Động thái kiểm tra này diễn ra trong bối cảnh Công an Hà Nội xác định Công ty Cường Phát là đầu mối tiêu thụ và phân phối, cung cấp thịt cho một số trường học. Danh sách trường học sử dụng thực phẩm từ công ty Cường Phát hiện chưa được công bố.
Bộ Y tế đánh giá vụ việc làm gia tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh, đe dọa an toàn thực phẩm và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe người dân, nhất là trẻ em, học sinh, sinh viên và người lao động. Hôm qua, Bộ Y tế cũng yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố chấn chỉnh công tác quản lý bếp ăn tập thể sau vụ việc, tăng cường thanh kiểm tra đột xuất.
Đối với trường học có bếp ăn nội trú, bán trú và căng tin, Bộ Y tế yêu cầu nâng cao trách nhiệm của nhà trường, tăng cường tuyên truyền kiến thức an toàn thực phẩm cho giáo viên và học sinh. Đồng thời, huy động phụ huynh và các tổ chức trong trường tham gia giám sát hoạt động bếp ăn.
Dịch tả heo châu Phi (ASF) là bệnh truyền nhiễm chỉ xảy ra ở lợn, bao gồm lợn nhà và lợn rừng. Virus gây bệnh (ASFV) có khả năng lây lan cực nhanh và gây tỷ lệ tử vong gần như 100% ở lợn bị nhiễm. Virus tồn tại lâu trong môi trường và dễ lây lan qua hô hấp lẫn tiêu hóa giữa các con lợn. Người tiếp xúc với chuồng trại, xe vận chuyển hoặc thực phẩm từ lợn bệnh có thể phát tán virus.
Lợn mắc tả còn dễ nhiễm thêm các bệnh khác như tai xanh, cúm, thương hàn...Dù đã nấu chín, độc tố vẫn còn lại trong thịt. Khi ăn phải, người dùng có thể bị tiêu chảy, nôn, thậm chí sốc nhiễm trùng máu, có thể tử vong. Mặt khác, thịt lợn ốm, chết có thể bị nhiễm các loại vi khuẩn, ký sinh trùng khác (như giun sán, khuẩn Salmonella, E.coli) gây ngộ độc hoặc các bệnh tiêu hóa nguy hiểm cho người.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS.BS Hồ Đặng Trung Nghĩa, Trưởng khoa Nhiễm Việt - Anh của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TPHCM cho biết, chỉ trong 4 tháng đầu năm, đơn vị đã tiếp nhận 8 trường hợp mắc bệnh não mô cầu. Đây là con số cần lưu ý, khi các năm trước, bệnh viện chỉ tiếp nhận trung bình 2-3 ca/năm.
Mới đây, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM) cũng thông tin việc tiếp nhận điều trị một trường hợp mắc não mô cầu biến chứng nguy hiểm.
Theo đó, bé trai tên A. (7 tuổi, ngụ phường Long Trường, TPHCM) có bệnh sử sốt và lừ đừ hai ngày, nổi các ban xuất huyết tập trung ở chân. Tại bệnh viện tuyến trước, kết quả xét nghiệm ghi nhận bạch cầu của bệnh nhi lên đến 83.000/mm³ máu (người bình thường khoảng 10.000/mm³ máu).
Khi vào cơ sở chuyên khoa nhi tuyến cuối, bé trai được theo dõi bệnh não mô cầu type B, có biến chứng nhiễm trùng huyết, sốt cao, các ban rải rác toàn thân. Xét nghiệm CRP (định lượng protein đánh giá tình trạng viêm) cho kết quả tăng gấp 20 lần giá trị bình thường.
Vì nguy cơ diễn biến nặng, bệnh nhi được chuyển sang khoa Hồi sức Nhiễm để điều trị cách ly riêng biệt, hỗ trợ hô hấp, tiêm kháng sinh và theo dõi các dấu hiệu sinh tồn. Nhờ được can thiệp tích cực, bệnh nhi may mắn qua cơn nguy kịch.
Tại hội nghị khoa học "Tối ưu hóa dự phòng bệnh lý não mô cầu xâm lấn", do Đại học Y Dược TPHCM tổ chức mới đây, các chuyên gia cho biết, từ đầu năm, cả nước ghi nhận hàng chục trường hợp mắc bệnh do não mô cầu, với 4 ca tử vong đã được công bố.
Số ca mắc tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, trẻ em dưới 15 tuổi chiếm 46% tổng số ca bệnh.
Não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính có thể gây nhiễm trùng huyết và tổn thương não nghiêm trọng. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên đến hơn 50%.
Ngay cả khi được điều trị kịp thời, người sống sót vẫn phải đối mặt với nguy cơ cao về di chứng nặng, như tổn thương thần kinh vĩnh viễn (thể viêm màng não mủ) hoặc hoại tử chi do tắc mạch (dẫn đến cắt cụt chi).
PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa, Chủ nhiệm bộ môn Khoa học Y sinh của Viện Pasteur TPHCM nhận định, dịch tễ bệnh não mô cầu không cố định mà có thể thay đổi theo thời gian, khu vực, nhóm tuổi và nhóm huyết thanh lưu hành.
Với mức độ nguy hiểm, khả năng gây tử vong nhanh và nguy cơ để lại di chứng nặng nề, các chuyên gia cho rằng, bệnh não mô cầu xâm lấn cần được chủ động phòng ngừa từ sớm.
TS.BS Nguyễn An Nghĩa, Phó trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh, Bệnh viện Nhi đồng 1, chia sẻ, để phòng bệnh do não mô cầu, cần chủ động tiêm vaccine phòng ngừa.
Các nhóm nguy cơ cao nên được ưu tiên gồm trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi, thanh thiếu niên, người lớn tuổi, người có bệnh nền và những người sống hoặc làm việc tại nơi tập trung đông người như trường học, nhà dưỡng lão, doanh trại quân đội.
Bên cạnh đó, cần giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, hạn chế tiếp xúc gần với người có biểu hiện bệnh đường hô hấp...
Nhiều người có thói quen sử dụng dầu cá omega-3 hằng ngày nhờ những lợi ích đối với sức khỏe tim mạch, não bộ, hỗ trợ kiểm soát mỡ máu và duy trì sức khỏe tổng thể. Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí khoa học Nutrients còn phát hiện thêm công dụng tuyệt vời của omega-3 đối với bệnh tiểu đường.
Kháng insulin là dấu hiệu đặc trưng của bệnh tiểu đường, xảy ra khi insulin vận chuyển glucose từ máu vào tế bào không hoạt động hiệu quả.
Nhằm tìm hiểu tác động của dầu cá omega-3 đối với bệnh tiểu đường, các nhà nghiên cứu tại Đại học Cruzeiro do Sul (Brazil) đã tiến hành thử nghiệm trên chuột được gây ra tình trạng tiểu đường nhưng không béo phì. Các nhà nghiên cứu cho chuột sử dụng dầu cá với liều 2 gram/kg trọng lượng cơ thể, tương đương 540 mg/g EPA và 100 mg/g DHA, 3 lần mỗi tuần, trong 8 tuần.
Kết quả cho thấy dầu cá omega-3 có thể làm giảm tình trạng không dung nạp glucose và làm giảm tình trạng kháng insulin ở chuột tiểu đường không béo phì, mở ra một hướng tiếp cận mới trong việc kiểm soát bệnh, theo trang tin khoa học Science Daily.
Cụ thể, thử nghiệm trên chuột đã phát hiện chuột được bổ sung dầu cá đã giảm tình trạng kháng insulin, kiểm soát đường huyết tốt hơn, giảm các dấu hiệu viêm và giảm mức mỡ máu, bao gồm cholesterol toàn phần, cholesterol xấu và chất béo trung tính triglyceride.
Tiến sĩ Rui Curi, giáo sư về khoa học sức khỏe tại Đại học Cruzeiro do Sul, điều phối viên nghiên cứu cho biết: Nghiên cứu đã phát hiện rằng dầu cá giúp giảm tình trạng kháng insulin thông qua tác động điều chỉnh phản ứng viêm, chuyển các tế bào miễn dịch từ trạng thái tiền viêm sang trạng thái kháng viêm.
Các nhà nghiên cứu giải thích rằng ở chuột không béo phì bị kháng insulin, các tế bào bạch cầu trong hệ miễn dịch thường tạo ra nhiều cytokine tiền viêm hơn. Dầu cá giàu omega-3 đã đảo ngược tình trạng tiền viêm này và khiến chúng có khả năng kháng viêm.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng dầu cá giàu omega-3 giúp chuyển các tế bào miễn dịch từ trạng thái viêm sang trạng thái kháng viêm, từ đó cải thiện kiểm soát đường huyết và giảm kháng insulin.
