Ước tính cứ 7 người trưởng thành ở Mỹ thì có 1 người mắc bệnh thận mạn tính. Đáng ngại hơn, có đến 90% trong số họ hoàn toàn không biết mình đổ bệnh, bởi các triệu chứng ở giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm và dễ bị bỏ qua. Khi hoạt động bình thường, cặp bài trùng này sẽ lọc khoảng nửa cốc máu mỗi phút để loại bỏ chất thải, đồng thời duy trì sự cân bằng chất lỏng và điện giải trong cơ thể.
Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt giúp thận vận hành ở trạng thái tối ưu. Dù không có bất kỳ thực phẩm nào bị cấm đoán hoàn toàn, một số loại đồ ăn thức uống nhất định sẽ buộc thận phải làm việc vất vả hơn – đặc biệt nếu bạn tiêu thụ chúng thường xuyên.
Dưới đây là những nhóm thực phẩm mà các chuyên gia dinh dưỡng xếp vào nhóm gây hại cho thận nhất và lý do vì sao bạn chỉ nên sử dụng chúng một cách chừng mực.
Thịt chế biến sẵn
Khi bạn nạp vào cơ thể một lượng lớn natri, thận phải làm việc tăng ca để lọc bỏ lượng dư thừa nhằm duy trì sự cân bằng chất lỏng. Một trong những loại thực phẩm có thể nhanh chóng làm bùng nổ chỉ số natri trong ngày của bạn chính là thịt chế biến sẵn.
Bà Melanie Betz, Thạc sĩ khoa học, chuyên gia dinh dưỡng cho biết các loại thực phẩm như thịt xông khói, xúc xích, lạp xưởng, salami, bologna và thịt nguội chứa hàm lượng natri rất cao.
Chẳng hạn như thịt gà tây nguội – món ăn vốn được số đông lầm tưởng là lựa chọn lành mạnh lại chứa lượng muối không hề nhỏ. Một phần ăn khoảng 56 g (2 ounces) đã sở hữu tới 450 mg natri. Con số này chiếm gần 20% mức trần natri khuyến nghị hàng ngày (2.300 mg) đối với một người bình thường.
Lượng natri dư thừa này không chỉ vắt kiệt sức lao động của thận. “Ăn quá nhiều natri có thể dẫn đến cao huyết áp, một trong những nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh thận. Nó cũng làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận”, bà Betz cảnh báo.
Nếu bánh mì kẹp thịt nguội là món ăn trưa bất ly thân của bạn, bạn không nhất thiết phải đoạn tuyệt với nó hoàn toàn. Hãy thử thay thế bằng các loại nhân có hàm lượng natri thấp hơn như salad cá ngừ, sốt hummus hoặc bơ đậu phộng kèm mứt vài lần một tuần.
Thực phẩm đóng gói sẵn
Thực phẩm chế biến và đóng gói sẵn mang lại sự tiện lợi và giúp tiết kiệm tối đa thời gian đứng bếp tại nhà. Điểm trừ duy nhất là chúng thường chứa hàm lượng natri cao vượt trội.
Chuyên gia dinh dưỡng Jen Hernandez lưu ý rằng thủ phạm lớn nhất thường thấy là các loại thực phẩm đóng gói và chế biến công nghiệp. Đáng chú ý, lượng natri từ các nguồn này tích tụ rất nhanh.
Các nghiên cứu đã chứng minh phần lớn lượng muối dư thừa nạp vào cơ thể không đến từ lọ gia vị trên bàn ăn mà bắt nguồn từ chính các thực phẩm này. “Muối đã được ‘nướng’ sẵn vào nguồn cung ứng thực phẩm, đó là lý do vì sao việc nhận biết các nguồn ẩn giấu này là cực kỳ quan trọng đối với bất kỳ ai đang muốn bảo vệ sức khỏe của thận”, bà Hernandez nói thêm.
Điều này không đồng nghĩa với việc bạn phải tự tay làm mọi thứ từ con số không. Hãy tập thói quen đọc nhãn mác khi mua sắm và chế biến món ăn. Khi có thể, hãy chuyển sang các phiên bản chứa ít natri hơn của các thực phẩm quen thuộc. Hãy tìm kiếm các sản phẩm có chỉ số natri dưới 10% giá trị cần thiết hàng ngày (Daily Value) hoặc có các cụm từ trên nhãn như “low sodium” (natri thấp), “salt-free” (không muối) hoặc “reduced sodium” (giảm muối).
Đồ uống có đường
Duy trì đủ nước là yếu tố quan trọng cho sức khỏe tổng thể, nhưng không phải mọi loại đồ uống đều có tác động giống nhau lên chức năng thận.
Bà Betz khuyến cáo: “Các loại nước ngọt chứa đường như cola thông thường, trà ngọt, nước chanh và nước trái cây pha chế cũng cần phải hạn chế. Chúng có liên quan mật thiết đến việc gia tăng nguy cơ mắc cả bệnh thận lẫn sỏi thận”.
Nghiên cứu cho thấy, việc tiêu thụ hơn 7 phần (hoặc hơn 1 ly mỗi ngày) đồ uống có đường sẽ làm tăng đáng kể tỷ lệ tiến triển thành bệnh thận mạn tính.
Bên cạnh nước lọc, bạn có thể lựa chọn nước khoáng có ga (sparkling water), trà không đường và cà phê (không thêm đường) để vừa cấp nước cho cơ thể vừa không bị nhàm chán. Sữa cũng là một loại đồ uống cấp nước bị đánh giá thấp nhưng thực tế lại có khả năng làm giảm nguy cơ sỏi thận.
Đồ ăn vặt nhiều muối
Trung bình một người trưởng thành tiêu thụ từ một đến ba bữa ăn nhẹ mỗi ngày. Tuy nhiên, nếu món khoái khẩu của bạn là khoai tây chiên, bánh quy mặn (pretzels) hay thịt khô, đã đến lúc phải thay đổi vì chúng dễ dàng đẩy bạn vượt quá hạn mức natri trong ngày.
Tiến sĩ Melissa Prest, chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng, phân tích rằng cắt giảm lượng muối giúp thận kiểm soát tốt lượng chất lỏng giữ lại trong cơ thể. Đối với người đã mắc bệnh thận, một chế độ ăn ít muối có thể giúp giảm thiểu lượng protein xuất hiện trong nước tiểu.
Nếu chưa thể từ bỏ ngay lập tức món ăn vặt mặn yêu thích, bạn hãy thử trộn một nửa phần ăn đó với các món ít natri hơn như bắp rang bơ tự nổ bằng không khí (air-popped popcorn), các loại hạt không muối hoặc trái cây khô. Bằng cách này, bạn vẫn thỏa mãn được sở thích cá nhân nhưng giảm được tổng lượng natri nạp vào.
Bên cạnh việc ăn uống chừng mực các nhóm thực phẩm kể trên, dưới đây là những lời khuyên từ chuyên gia để chăm sóc thận:
Uống đủ nước
“Đảm bảo nạp đủ chất lỏng là một trong những điều tốt nhất bạn có thể làm cho thận. Mất nước là nguyên nhân cốt lõi gây sỏi thận, và tình trạng mất nước nghiêm trọng có thể dẫn đến tổn thương thận lâu dài”, bà Betz nói.
Mức nước phù hợp ở mỗi người là khác nhau, nhưng nhìn chung mục tiêu khoảng 2,5 lít chất lỏng mỗi ngày là một quy tắc tham khảo tốt. Nếu còn băn khoăn, hãy hỏi chuyên gia dinh dưỡng hoặc bác sĩ để biết lượng nước chính xác dành cho mình.
Tăng cường protein từ thực vật
“Tập trung ăn nhiều protein thực vật từ thực phẩm toàn phần thay thế cho protein động vật rất có lợi cho thận”, bà Betz chia sẻ. Một chế độ ăn thiên về thực vật có thể giúp ngăn ngừa và làm chậm sự tiến triển của bệnh thận, đồng thời giảm nguy cơ sỏi thận. Chỉ cần thay thế bằng một vài bữa ăn chay mỗi tuần cũng có thể tạo nên sự khác biệt lớn.
Kiểm soát huyết áp
Huyết áp cao là một trong những tác nhân hàng đầu tàn phá thận, vì vậy việc duy trì huyết áp ở mức ổn định là cực kỳ quan trọng, theo tiến sĩ Prest.
Áp dụng chế độ ăn tốt cho tim mạch, ít natri và tập thể dục đều đặn là những bước đi đầu tiên hiệu quả nhất để điều hòa huyết áp.
Nhìn chung, một chế độ ăn giàu trái cây, rau củ, ngũ cốc nguyên hạt và protein thực vật sẽ hỗ trợ đắc lực cho thận hoàn thành nhiệm vụ. Ngược lại, các thực phẩm như thịt chế biến sẵn, đồ hộp đóng gói, nước ngọt và đồ ăn vặt nhiều muối cần được sử dụng một cách tiết chế. Theo các chuyên gia, chúng chính là những tác nhân cản trở việc kiểm soát đường huyết và huyết áp – hai yếu tố sống còn quyết định sinh mệnh của thận.
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho biết, vừa tiếp nhận và điều trị thành công cho bệnh nhân N.V.T. (66 tuổi, Hà Nội) nhập viện trong tình trạng suy hô hấp, khó thở nghiêm trọng.
Theo người nhà, ông T. có thói quen nhai đá viên sau mỗi lần đi đánh bóng hoặc đi ngoài trời nắng về. Hai ngày trước khi nhập viện, ông bắt đầu đau họng, đau amidan kèm sốt cao.
Chỉ sau một ngày, tình trạng nhanh chóng chuyển nặng, xuất hiện triệu chứng khó nuốt, khó thở, gia đình đưa ông đến bệnh viện cấp cứu.
Bác sĩ Trịnh Thùy Liên, chuyên khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế cho biết: "Bệnh nhân nhập viện trong tình trạng niêm mạc họng viêm đỏ, lưỡi gà nề mọng.
Khối phồng có điểm mủ trắng đẩy phồng thành bên họng, viêm phù nề lan tỏa toàn bộ thanh quản. Nắp thanh thiệt phù nề hình ‘mõm cá mè’, khiến khe thở thanh môn chít hẹp, ứ đọng nhiều đờm dãi".
Kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng nhiễm trùng nghiêm trọng: số lượng bạch cầu tăng cao, định lượng CRP (chỉ số viêm) tăng lên 55.1 mg/L. Chụp cắt lớp vi tính ghi nhận ổ áp xe quanh amidan trái kích thước 16x41 mm, kèm các tổn thương vôi hóa gây hẹp vùng hầu họng và đường thở. Bệnh nhân được chẩn đoán áp xe quanh amidan trái thể dưới, viêm phù nề thanh thiệt cấp.
Theo BS Trịnh Thùy Liên, đây là ca bệnh khó do bệnh nhân lớn tuổi, ổ áp xe nằm ở vị trí phức tạp thể dưới, đường thở đã chít hẹp gần như hoàn toàn.
Việc đặt ống thở qua đường miệng để gây mê phẫu thuật đối mặt nguy cơ thất bại cao.
"Nếu không đặt được ống thở, chúng tôi buộc phải mở nội khí quản qua da để hỗ trợ thở máy. Rất may, nhờ kinh nghiệm xử trí, ê-kíp đặt nội khí quản thành công, tạo điều kiện thuận lợi để chích rạch, dẫn lưu ổ áp xe", BS Liên chia sẻ.
Sau 5 ngày điều trị tích cực và thực hiện thủ thuật chích dẫn lưu ổ áp xe, sức khỏe ông T. hồi phục ổn định và được xuất viện.
Thói quen nhiều người mắc nhưng ít ai cảnh giác
Các bác sĩ cảnh báo, khi cơ thể đang nóng sau vận động hoặc đi nắng, uống nước đá lạnh đột ngột tạo ra sự chênh lệch nhiệt độ lớn tại vùng họng. Niêm mạc họng và amidan bị kích thích mạnh, vi khuẩn dễ phát triển, gây viêm và hình thành ổ áp xe.
Chuyên gia y tế khuyến cáo người dân nên từ bỏ thói quen nhai đá, uống nước lạnh thường xuyên vì điều này ảnh hưởng đến răng miệng, tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan kéo dài và các biến chứng nguy hiểm như áp xe quanh amidan.
Người dân không nên uống nước quá lạnh khi vừa đi nắng về. Thay vào đó, uống nước ấm hoặc nước lọc ở nhiệt độ phòng, từng ngụm nhỏ để cơ thể thích nghi.
Với ông T., sau một tháng khi tình trạng viêm ổn định, ông cần thực hiện phẫu thuật cắt amidan để phòng nguy cơ tái phát.
Áp xe amidan thể dưới là biến chứng nguy hiểm. Nếu thấy các dấu hiệu: đau họng kèm khó nuốt, khó thở, sốt cao, cần đến cơ sở y tế chuyên khoa ngay để được xử lý, tránh nguy cơ suy hô hấp dẫn đến tử vong.
Nhiều người chủ quan, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc chịu đựng khiến ổ áp xe lan rộng, đường thở bị tắc. Trường hợp người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc viêm amidan mạn tính, biến chứng tiến triển nhanh và nguy hiểm hơn.
Các bác sĩ nhấn mạnh, khi đau họng kéo dài kèm sốt cao, nói khó, nuốt đau hoặc khó thở, cần đi khám sớm, tránh tự điều trị khiến bệnh diễn biến nặng, đe dọa tính mạng.
Tổ chức từ thiện y tế Bác sĩ không biên giới (MSF) hôm 30/5 cảnh báo tốc độ lây lan của dịch bệnh đang ở mức đáng báo động và chưa từng có tiền lệ khi số ca mắc bệnh lại gia tăng nhanh như vậy chỉ trong một thời gian ngắn. Ông Alan Gonzalez, Phó Giám đốc MSF, cho biết các đội ngũ của tổ chức đang "chứng kiến một quy trình ứng phó chưa bắt kịp tốc độ lây lan nhanh chóng của dịch bệnh".
"Thực tế hiện nay là không một ai nắm rõ quy mô và mức độ nghiêm trọng thực sự của đợt bùng phát này. Các ca nghi nhiễm mới vẫn được báo cáo hàng ngày, song hàng trăm mẫu bệnh phẩm vẫn đang trong tình trạng chờ xét nghiệm", ông cho biết thêm.
Tính đến nay, WHO ghi nhận 906 trường hợp nghi nhiễm và 223 ca tử vong nghi do Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC). Trong khi đó, Bộ Truyền thông nước này xác nhận 282 ca dương tính, bao gồm 42 ca tử vong.
Dịch bệnh cũng bắt đầu lan sang các nước láng giềng khi Uganda báo cáo 9 ca nhiễm và một người chết. Tại Brazil, nhà chức trách đang cách ly nghiêm ngặt hai nam giới trở về từ vùng dịch có triệu chứng sốt, ho, tiêu chảy, dù kết quả xét nghiệm ban đầu âm tính.
Quá trình khống chế dịch bệnh hiện vấp phải rào cản lớn từ các cuộc giao tranh vũ trang tại vùng Ituri và sự bất hợp tác của người dân. Trong chuyến thăm tâm dịch ở miền đông Congo hôm 31/5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã kêu gọi các bên ngừng bắn để ưu tiên cứu mạng người dân.
Lực lượng cứu trợ không chỉ thiếu hụt vật tư cơ bản như khẩu trang mà còn đối mặt với bạo lực. Sự bất mãn với quy trình xử lý thi thể trái phong tục truyền thống đã kích động người dân địa phương thực hiện ít nhất ba vụ tấn công nhằm vào các cơ sở điều trị.
Trước tình hình này, ông Ghebreyesus nhấn mạnh cuộc chiến chống Ebola là trách nhiệm của toàn xã hội, đồng thời khẳng định bệnh nhân hoàn toàn có thể bình phục nếu đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng.
Đợt bùng phát thứ 17 tại Congo này do biến thể Bundibugyo gây ra, hiện giới khoa học chưa tìm ra vaccine hay phương pháp điều trị đặc hiệu. Virus lây từ dơi ăn quả sang người, sau đó phát tán mạnh qua tiếp xúc trực tiếp với máu hoặc dịch cơ thể. Người mắc ủ bệnh 2-21 ngày, khởi phát bằng triệu chứng sốt, uể oải, đau cơ trước khi nhanh chóng tiến triển thành nôn mửa, tiêu chảy và suy đa tạng.
Nhằm hỗ trợ khống chế dịch bệnh, Liên minh châu Âu đã chuyển vật tư y tế đến Ituri, trong khi Mỹ công bố tài trợ bổ sung, nâng tổng mức cam kết lên 112 triệu USD.
Tại Việt Nam, Bộ Y tế đánh giá nguy cơ Ebola xâm nhập ở mức thấp do virus chỉ lây qua tiếp xúc trực tiếp, song cơ quan này đã phát đi cảnh báo và chủ động chuẩn bị sẵn sàng các phương án ứng phó.
Khuya 4-5, lãnh đạo Bệnh viện Trường đại học Y Dược Huế cho biết vừa phẫu thuật thành công nối lại bàn chân đứt lìa cho bệnh nhân nam 69 tuổi bị tai nạn máy cắt cỏ.
Bệnh nhân là ông Trần Ngọc Tuất (trú Quảng Trị), nhập viện sau khoảng 3 giờ 30 phút kể từ khi tai nạn xảy ra.
Ngay khi tiếp nhận theo quy trình báo động đỏ, ê kíp đơn vị tạo hình thẩm mỹ khoa chấn thương chỉnh hình nhanh chóng đánh giá tổn thương và triển khai phẫu thuật khẩn cấp.
Ca mổ do ê kíp gồm TS.BS Lê Hồng Phúc và ThS.BS Nguyễn Bá Lưu phối hợp cùng kíp gây mê hồi sức của Trung tâm cấp cứu - đột quỵ thực hiện.
Sau khi làm sạch vết thương, các bác sĩ kết hợp xương bằng đinh K để cố định xương chày và xương mác.
Trong 4 giờ phẫu thuật, các cấu trúc quan trọng gồm mạch máu, thần kinh (chày trước, chày sau), tĩnh mạch hiển lớn cùng các nhóm cơ cẳng chân được khâu nối, phục hồi.
Đáng chú ý, thời gian từ lúc nhập viện đến khi phẫu thuật được rút ngắn tối đa, góp phần hạn chế tình trạng thiếu máu nóng - yếu tố then chốt quyết định khả năng sống còn của chi thể.
Sau mổ, bàn chân bệnh nhân bước đầu hồng ấm, tuần hoàn được tái lập. Hiện bệnh nhân đang được theo dõi sát trong những giờ đầu sau phẫu thuật.
Theo TS.BS Lê Hồng Phúc, kết quả tích cực ban đầu có được nhờ sự phối hợp nhanh chóng, nhịp nhàng giữa các bộ phận, đặc biệt là kíp gây mê hồi sức, giúp tận dụng hiệu quả "thời gian vàng" trong cấp cứu chấn thương nặng.
