Đó là khẳng định của ThS Nguyễn Thị Xuân Thúy, khoa kinh tế chính trị Trường đại học Kinh tế (Đại học Quốc gia Hà Nội), khi trao đổi với Tuổi Trẻ xung quanh đề xuất loại ngành ô tô ra khỏi ngành kinh doanh có điều kiện.
Bà Thúy nói: Những năm gần đây, ngay cả những nền kinh tế từng đề cao tự do thương mại cũng bắt đầu áp đặt chính sách bảo hộ chiến lược, đặc biệt trong ngành ô tô và xe điện.
* Vậy theo bà, chúng ta có nên cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh hay tiếp tục duy trì cách quản lý như trước?
– Sau gần ba thập niên phát triển, Việt Nam đã có được ngành công nghiệp ô tô với năng lực lắp ráp nhất định, hình thành mạng lưới các nhà cung cấp tuy chưa thực sự lớn mạnh nhưng cũng đã phát triển, đồng hành cùng các nhà lắp ráp, tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động.
Nhưng nhìn một cách khách quan, mức độ nội địa hóa ở nhiều phân khúc vẫn còn thấp, công nghiệp hỗ trợ phát triển chậm, năng lực xuất khẩu còn hạn chế và giá trị gia tăng nội địa chưa cao.
Đây cũng là lý do khiến nhiều ý kiến đặt câu hỏi: Liệu việc duy trì các điều kiện kinh doanh và hàng rào bảo hộ thời gian qua đã thực sự tạo ra năng lực công nghiệp đủ mạnh hay chưa?
Thực tế, nếu tiếp tục duy trì mô hình bảo hộ mà không tạo ra áp lực nâng cấp công nghệ và năng lực cạnh tranh, ngành ô tô trong nước cũng khó có thể phát triển bền vững.
Bảo hộ quá lâu nhưng không gắn với đổi mới công nghệ, nội địa hóa thực chất hay năng lực xuất khẩu có thể khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào thị trường được bảo vệ thay vì nâng cao năng lực cạnh tranh.
Ngược lại, nếu mở hoàn toàn trong khi năng lực công nghiệp hỗ trợ còn yếu, Việt Nam có nguy cơ trở thành thị trường tiêu thụ thay vì trung tâm sản xuất. Khi đó, các doanh nghiệp có thể lựa chọn nhập khẩu nguyên chiếc hoặc chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản từ các trung tâm sản xuất lớn trong khu vực như Thái Lan hay Indonesia.
* Những hệ lụy nào xảy ra nếu chúng ta “mở cửa” quá mức khi cắt giảm hết các điều kiện, thủ tục, thưa bà?
– Nếu cắt bỏ những điều kiện, thủ tục…, nhóm chịu tác động lớn nhất có thể không phải các tập đoàn lớn, mà là mạng lưới doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ và các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang từng bước tham gia chuỗi cung ứng cho ngành ô tô.
Các doanh nghiệp cơ khí, cao su, nhựa, dây điện, khuôn mẫu hay gia công kim loại phụ thuộc đáng kể vào hoạt động sản xuất và lắp ráp trong nước. Nếu chuyển mạnh sang nhập khẩu nguyên chiếc hoặc chỉ thực hiện các công đoạn lắp ráp đơn giản, cơ hội tích lũy năng lực sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp này sẽ bị thu hẹp đáng kể.
Đây cũng là điểm cần được nhìn nhận đầy đủ hơn khi đánh giá vai trò của ngành ô tô. Không nhiều ngành công nghiệp tại Việt Nam hiện nay có khả năng tạo ra hệ sinh thái sản xuất rộng như ô tô, với sự tham gia của các ngành cơ khí, điện – điện tử, cao su, nhựa, vật liệu, khuôn mẫu, tự động hóa hay logistics công nghiệp.
Giá trị của ngành ô tô vì thế không chỉ nằm ở sản lượng xe bán ra hay số lượng nhà máy lắp ráp cuối cùng, mà còn ở khả năng hình thành nền tảng sản xuất trong nước, tích lũy năng lực chế tạo và tạo không gian phát triển cho mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh.
Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng nhấn mạnh mục tiêu tự chủ, tự cường và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế, câu chuyện ngành ô tô cũng cần được nhìn rộng hơn dưới góc độ năng lực sản xuất quốc gia.
Một nền kinh tế phụ thuộc chủ yếu vào nhập khẩu các sản phẩm công nghệ và công nghiệp chế tạo sẽ khó nâng cao tính tự chủ trong dài hạn, đặc biệt khi cạnh tranh địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng và xu hướng bảo hộ đang gia tăng trên toàn cầu.
Về dài hạn, điều đáng lo không chỉ là chuyện thị phần xe nhập khẩu, mà là nguy cơ suy yếu nền tảng sản xuất công nghiệp trong nước trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
* Vậy làm thế nào để vừa tạo thuận lợi, thông thoáng cho môi trường đầu tư kinh doanh, nhưng cũng góp phần thúc đẩy phát triển ngành ô tô bền vững?
– Theo tôi, cần chuyển từ bảo hộ bằng các biện pháp hành chính sang chính sách công nghiệp thế hệ mới. Theo đó, giảm dần các cơ chế xin – cho và tiền kiểm mang tính hành chính.
Thay vào đó, cần tăng cường các công cụ chính sách hiệu quả hơn như tiêu chuẩn kỹ thuật, ưu đãi gắn với tỉ lệ nội địa hóa thực chất, hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ, khuyến khích nghiên cứu phát triển, phát triển hệ sinh thái xe điện và thúc đẩy xuất khẩu.
Kinh nghiệm cho thấy các quốc gia thành công trong ngành ô tô thường không dựa chủ yếu vào giấy phép kinh doanh để bảo vệ thị trường, mà tập trung xây dựng năng lực công nghiệp thông qua các chính sách có điều kiện rõ ràng và định hướng dài hạn.
Chính sách phát triển ngành ô tô cần tránh không chỉ là bảo hộ kéo dài, mà còn là nguy cơ đánh mất nền tảng sản xuất công nghiệp trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Tại phố cổ Yanaka Ginza ở đông bắc Tokyo, hình ảnh mèo xuất hiện khắp nơi. Mệnh danh là "thị trấn mèo" giữ lòng thủ đô, nơi đây thu hút du khách từ Bắc Mỹ, Australia và châu Âu tấp nập đổ về tham quan, mua sắm.
Họ có thể thưởng thức bánh kẹo hình mèo hoặc đặt làm con dấu cá nhân chủ đề mèo. Bà Yumiko Yamashita, Chủ cửa hàng Neco Action, cho biết Yanaka từ lâu có rất nhiều mèo vì tập trung nhiều chùa Phật giáo.
"Ngày trước, chúng đi khắp nơi, thậm chí vào nhà dân, nhưng giờ ít thấy hơn. Trời nóng nên chúng thích ở trong nhà", bà kể.
Dù thời tiết nóng khiến những "cư dân bốn chân" ít xuất hiện, các cửa hàng lưu niệm vẫn đông khách mua nam châm tủ lạnh, bưu thiếp, đũa, đồ gốm trang trí hình mèo và tượng Maneki-Neko (mèo vẫy tay), hay còn gọi là "mèo chiêu tài".
Ở tỉnh Aichi, miền trung Nhật Bản, nhà sản xuất gốm sứ Chugai Toen gây chú ý từ năm ngoái nhờ những mẫu tượng mèo chiêu tài sáng tạo mới. Thành lập năm 1952, thương hiệu từng chịu ảnh hưởng nặng nề trong đại dịch.
Nhưng hoạt động kinh doanh của họ gần đây đã phục hồi, doanh thu hàng năm khoảng 1 tỷ yen (6,9 triệu USD), đóng góp đáng kể bởi dòng sản phẩm "Maneki-Neko". Năm 2023, họ mở Studio894 gần trụ sở chính, kết hợp bán hàng, trưng bày, quán cà phê và trải nghiệm tự tay tô vẽ tượng mèo gốm với mức phí từ 1.500 yen.
Chủ tịch Chugai Toen Yasuhiro Suzuki cho biết Studio894 đã trở thành "một trong những điểm du lịch quan trọng của thành phố Seto". Công ty đặt mục tiêu nâng doanh thu thường niên lên 1,5 tỷ yen trong 5 năm tới.
Không chỉ thu hút khách du lịch, mèo còn mang lại nhiều lợi ích kích cầu tiêu dùng khác, tạo thành khái niệm được Giáo sư Katsuhiro Miyamoto tại Đại học Kansai gọi là "Catnomics" hay "Nền kinh tế mèo". Trong báo cáo "Catnomics" mới nhất, ông ước tính loài mèo sẽ đóng góp gần 3.000 tỷ yen (18,8 tỷ USD) cho nền kinh tế Nhật Bản năm nay.
Ngành công nghiệp chăm sóc thú cưng nội địa liên quan đến mèo đóng góp lớn. Thập kỷ qua, mèo đã vượt qua chó trở thành thú cưng phổ biến nhất Nhật Bản. Theo Hiệp hội Thức ăn Thú cưng Nhật Bản, các hộ gia đình nuôi khoảng 8,8 triệu con mèo vào năm 2025, so với 6,8 triệu con chó. Mỗi hộ nuôi mèo chi trung bình khoảng 1,8 triệu yen (11.300 USD) trong suốt vòng đời của con vật.
Các doanh nghiệp bắt đầu chú ý tiềm năng kinh doanh khi số lượng mèo cưng lần đầu tiên vượt chó vào năm 2014. Diễn biến này được cho là do thay đổi về nhân khẩu học. Dân số già hóa và dòng người đổ về các trung tâm đô thị ngày càng tăng đồng nghĩa với ít thời gian và không gian hơn để nuôi chó.
Kết hợp ước tính về quy mô hệ sinh thái sản xuất thức ăn cho mèo, chi tiêu tại quán cà phê mèo và sách ảnh về mèo, Giáo sư Miyamoto cho rằng tác động kinh tế của mèo gần tương đương với sự kiện Triển lãm Thế giới Osaka 2025, "cho thấy đóng góp đáng kể của chúng đối với nền kinh tế Nhật Bản".
Mèo được cho đã xuất hiện tại Nhật Bản từ thời kỳ Nara (710-794), khi các sứ thần Nhật Bản mang chúng về sau các chuyến đi ngoại giao đến Nhà Đường ở Trung Quốc. Nhiều con được nhà chùa nhận nuôi để bảo vệ kinh sách khỏi chuột.
Vai trò này giúp chúng có vị thế đặc biệt, thậm chí mang màu sắc huyền bí. Người Nhật còn xem mèo là sinh vật tự nhiên mang tinh thần Thiền hàng đầu, dễ đạt được trạng thái điềm tĩnh và tách biệt, điều con người phải mất cả đời theo đuổi nhưng vẫn khó đạt được.
Theo tác giả Stephen Mansfield đang cư trú tại Nhật Bản, mèo sống trong "chánh niệm", tức trong chính khoảnh khắc hiện tại. "Không bận tâm đến quá khứ hay tương lai, tâm trí của chúng có lẽ ít hỗn loạn hơn chúng ta rất nhiều", ông mô tả.
Ngày nay, những người nổi tiếng yêu mèo tại Nhật Bản có thể kể đến Thiên hoàng, Hoàng hậu và Thủ tướng Sanae Takaichi. Mức độ gắn bó lớn đã biến mèo thành ngành kinh doanh lớn, từ ngành công nghiệp thú cưng, du lịch đến tiếp thị, xuất bản. Nước này còn có ngày "Cat Day" vào 22/2.
Theo Bloomberg, những năm gần đây, "Cat Day" đã bùng nổ, khi các công ty nắm bắt thị trường liên quan đến mèo đang sôi động. Các chuỗi cửa hàng tiện lợi thường cạnh tranh bán các món tráng miệng và hàng hóa theo chủ đề này. Dịp 22/2 vừa qua, họ tung ra món bánh pudding hình bàn chân mèo.
Trong ngành văn học, xuất bản, mèo cũng là "cỗ máy tiếp thị". Thế kỷ trước, nhà văn Natsume Sōseki từng viết "I Am a Cat" (Tôi là con mèo), tác phẩm kinh điển toàn cầu, kể câu chuyện từ góc nhìn của một chú mèo.
Đến nay, mèo vẫn xuất hiện thường xuyên trong văn chương, bao gồm tiểu thuyết siêu thực của Haruki Murakami, cũng như nhiều tác phẩm như The Travelling Cat Chronicles hay The Guest Cat. Mèo hấp dẫn đến mức nhiều nhà xuất bản còn sử dụng hình ảnh mèo trên bìa những cuốn sách gần như không liên quan đến chúng.
Đến nay, mèo đang sở hữu vị thế lớn về văn hóa, kinh tế tại Nhật Bản. Tuy nhiên, The Guardian chỉ ra thực trang "hòn đảo mèo" Aoshima đang dần số lượng cá thể, do còn ít người để nuôi và chăm sóc.
Trong bối cảnh xu hướng suy giảm và già hóa dân số dài hạn gần như không thể đảo ngược, số lượng mèo được nuôi làm thú cưng tại Nhật Bản dự báo thu hẹp. Nghiên cứu của Giáo sư Miyamoto ghi nhận 2025 là năm đầu tiên chứng kiến số lượng mèo được nuôi làm thú cưng sụt giảm đáng kể.
"Điều này có thể đánh dấu khởi đầu của thời kỳ trì trệ hoặc suy giảm sau giai đoạn bùng nổ nuôi mèo", ông cảnh báo.
Theo ghi nhận của Tổng công ty Điện lực TP Hà Nội (EVNHANOI), trong các ngày nắng nóng kỷ lục cuối tháng 5 vừa qua, sản lượng điện bình quân tháng 5 đạt 93,33 triệu kWh, tăng 15,3% so với tháng trước liền kề và tăng 19,6% so với bình quân cùng kỳ năm 2025.
Riêng nhóm khách hàng thuộc thành phần quản lý tiêu dùng dân cư chiếm hơn 54,6% tổng sản lượng điện tiêu thụ toàn thành phố. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng điện sinh hoạt đang tăng rất mạnh trong giai đoạn cao điểm nắng nóng.
Vì thế, EVNHANOI cho rằng sản lượng điện tiêu thụ tăng cao trong thời điểm cuối tháng 5 sẽ tác động trực tiếp tới hóa đơn tiền điện của tháng 6. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhu cầu sử dụng các thiết bị làm mát tăng cao do thời tiết nắng nóng kéo dài.
Đặc biệt, điều hòa thường hoạt động liên tục trong nhiều giờ, nhất là vào buổi tối, khiến lượng điện năng tiêu thụ tăng mạnh so với thời điểm thời tiết bình thường.
Tương tự, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) cũng cho hay đợt nắng nóng diện rộng và gay gắt nhất từ đầu mùa hè 2026 đang khiến nhu cầu sử dụng điện tại miền Bắc tăng mạnh và liên tiếp thiết lập kỷ lục.
Dự báo thời gian tới (từ tháng 6 đến tháng 8-2026) vẫn còn xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài trên toàn quốc, đặc biệt ở khu vực miền Bắc. Vì vậy các đơn vị điện lực khuyến nghị khách hàng chủ động sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả, chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt để kiểm soát chi phí tiền điện.
Cụ thể, EVNHANOI đưa ra thông điệp "Hai bật ba tắt", tức khách hàng nên bật điều hòa ở mức từ 26°C trở lên và kết hợp sử dụng quạt để tăng hiệu quả làm mát. Ưu tiên bật chế độ Eco (chế độ tối ưu năng lượng) trên các thiết bị điện khi sử dụng nhằm giảm điện năng tiêu thụ.
Cùng đó, khách hàng cần tắt các thiết bị điện khi không sử dụng, tắt giảm đồng thời các thiết bị có công suất lớn trong cùng một thời điểm và tắt nguồn điện chờ, rút phích cắm các thiết bị khi không cần thiết để tránh tiêu hao điện năng.
EVNHANOI cũng khuyến nghị người dân nên thường xuyên bảo dưỡng, vệ sinh điều hòa định kỳ để thiết bị vận hành ổn định và tiết kiệm điện hơn. Khi lựa chọn thiết bị làm mát, cần ưu tiên các dòng điều hòa sử dụng công nghệ Inverter hoặc có dán nhãn năng lượng 5 sao.
Các cơ quan, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất cần rà soát phụ tải, bố trí kế hoạch sản xuất phù hợp, kiểm tra hệ thống điện nội bộ và các thiết bị tiêu thụ điện lớn nhằm giảm tổn thất điện năng, tiết kiệm chi phí và bảo đảm vận hành an toàn.
EVNNPC cũng khuyến khích khách hàng nghiên cứu lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ để tận dụng nguồn năng lượng sạch, giảm lượng điện mua từ lưới điện quốc gia và hướng tới sử dụng năng lượng xanh, bền vững.
Quý 1-2026 tiếp tục ghi nhận dư nợ margin toàn thị trường chứng khoán Việt Nam lập kỷ lục, đồng thời đánh dấu quý thứ 12 liên tiếp tăng trưởng. Nhu cầu vay ký quỹ tăng mạnh buộc các công ty chứng khoán phải liên tục tìm cách bổ sung vốn.
Nhờ các đợt tăng vốn, dư địa cho vay (tối đa gấp 2 lần vốn chủ sở hữu) của ngành vẫn được cải thiện. Theo thống kê tại hơn 40 công ty chứng khoán, dư địa cho vay bình quân đã nâng lên gần 46%.
Tuy nhiên, bức tranh không đồng đều khi vẫn có gần một nửa số công ty có dư địa thấp hơn mặt bằng chung. Đáng chú ý, nhiều trường hợp chỉ còn room cho vay dưới 10% như Mirae Asset Vietnam (MAS), MBS, VBSE (CTS), KB Securities Vietnam (KBSV), Chứng khoán HSC (HCM), Chứng khoán Phú Hưng (PHS) và Chứng khoán Dầu khí (PSI).
Trong đó, một số công ty như PHS hay PSI gần như đã sử dụng hết dư địa cho vay. Với Chứng khoán HSC, dù liên tục tăng vốn trong nhiều năm, công ty vẫn thường xuyên nằm trong nhóm "căng" margin, cho thấy nhu cầu vốn luôn ở mức cao.
Tương tự, CTS và MBS cũng cho thấy áp lực cần sớm được bổ sung vốn từ cổ đông để duy trì khả năng cho vay.
Nhìn chung, dù dư địa cho vay toàn ngành đang được cải thiện, hiện tượng "khát vốn" vẫn diễn ra ở nhiều công ty. Quan trọng hơn, không phải doanh nghiệp nào cũng có cùng khả năng để giải bài toán này.
Hầu hết các công ty chứng khoán đều phải đối mặt với áp lực chứng minh hiệu quả với cổ đông trong bối cảnh thị trường đặt nhiều kỳ vọng như nâng hạng, triển khai giao dịch T0 hay cơ chế bán chứng khoán chờ về.
Tuy nhiên, để thuyết phục cổ đông thì các bài toán hiệu quả từ tự doanh và cho vay margin đang là những nút thắt chưa dễ giải.
Quý gần nhất cho thấy hoạt động tự doanh đã ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh của nhiều công ty.
Còn lãi suất cho vay ký quỹ có xu hướng tăng, gây áp lực lên biên lợi nhuận - vốn là trụ cột của ngành.
Một chuyên gia chứng khoán cho biết chi phí vốn đang tăng nhanh hơn lãi suất cho vay ở một số công ty chứng khoán lớn khiến biên lợi nhuận mảng cho vay ký quỹ bị thu hẹp. Nếu xu hướng này kéo dài, việc mở rộng dư nợ có thể không còn mang lại hiệu quả như trước.
Ông Nguyễn Thế Minh - Giám đốc Khối Ngân hàng đầu tư của Chứng khoán An Bình - nhận định các công ty cần phải tăng vốn để giảm chi phí vốn, dù có thể dẫn đến pha loãng cổ phiếu trong ngắn hạn. Theo ông, lợi thế đang nghiêng về nhóm có cổ đông là tổ chức tài chính hoặc ngân hàng.
Tại ĐHĐCĐ thường niên 2026, Chứng khoán HSC đang quyết tâm trở lại đường đua sau khi nhận được cam kết đồng hành từ HFIC. Công ty dự kiến nâng vốn từ 10.808 tỉ đồng lên khoảng 15.800 tỉ đồng.
Ở nhóm dẫn đầu, SSI đặt mục tiêu đạt 30.000 tỉ đồng vốn điều lệ, trong khi TCBS có thể tạm thời trở lại vị trí dẫn đầu trong quý 2-2026.
Đáng chú ý, nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng nhà nước hậu thuẫn đang tỏ ra chủ động hơn.
Chứng khoán BIDV (BSI) đặt mục tiêu nâng vốn lên 11.000 tỉ đồng và chỉ chờ sự chấp thuận chính thức từ cổ đông Hana Securities.
Trước đó, VCBS dự kiến tăng vốn gấp 5 lần lên 12.500 tỉ đồng sau khi được Vietcombank thông qua.
Trong khi đó, CTS cũng đã "úp mở" kế hoạch tăng vốn và có thể trình cổ đông trong năm 2026.
