ThS.BS Trần Minh Tuấn, Chủ nhiệm Khoa Nội soi, Bệnh viện Quân y 175, cho biết xu hướng lựa chọn nội soi gây mê, thường gọi là “nội soi không đau”, đang tăng lên trong thời gian gần đây, chủ yếu do giúp người bệnh dễ chịu hơn so với nội soi thông thường.
Trong quá trình này, người bệnh được dùng thuốc an thần qua đường tĩnh mạch để ngủ ngắn, nhờ đó giảm cảm giác buồn nôn, khó chịu và lo lắng khi đưa ống soi vào cơ thể. Khi cơ thể thư giãn, dạ dày không bị co thắt do phản xạ nôn ói, giúp bác sĩ quan sát niêm mạc thuận lợi, có thể phát hiện các tổn thương dù là rất nhỏ và đánh giá các tổn thương nghi ung thư sớm.
Việc thực hiện các thủ thuật như cắt polyp trong lúc nội soi cũng thuận lợi hơn. Sau khi tỉnh, đa số người bệnh cảm thấy tương đối thoải mái, xóa bỏ được nỗi ám ảnh về việc đi khám tiêu hóa.
Theo bác sĩ Tuấn, phần lớn trường hợp cắt polyp qua nội soi có thể về trong ngày, không cần nằm viện, nhưng vẫn cần theo dõi theo hướng dẫn. Nhiều người cũng lo lắng việc đưa ống soi vào cơ thể sẽ làm “hỏng” đường ruột. Thực tế, nội soi là phương pháp an toàn, sử dụng ống soi mềm có gắn camera siêu nhỏ, giúp bác sĩ quan sát trực tiếp và xử trí can thiệp kịp thời mà không gây tổn thương hệ tiêu hóa.
Về nguy cơ lây nhiễm chéo, bác sĩ Tuấn cho biết điều này sẽ không xảy ra tại các cơ sở y tế tuân thủ quy trình chuẩn. Chẳng hạn tại Bệnh viện Quân y 175, quy trình khử khuẩn được thực hiện nghiêm ngặt với hệ thống 8 máy rửa ống soi tự động, đảm bảo an toàn tuyệt đối. Các dụng cụ can thiệp trong thủ thuật đều chỉ được sử dụng một lần cho một người bệnh.
Gây mê nội soi không phải “mê sâu” như khi phẫu thuật. Thời gian nội soi dạ dày thường khoảng 5-7 phút, nội soi đại tràng khoảng 10-15 phút nếu không cần can thiệp thêm. Sau thủ thuật, người bệnh được theo dõi thêm một thời gian ngắn cho đến khi tỉnh táo hoàn toàn.
Trước khi thực hiện, bệnh nhân sẽ được bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe để hạn chế rủi ro. Nội soi gây mê thường được cân nhắc với người dễ nôn ói, lo lắng nhiều hoặc cần can thiệp như cắt polyp. Ngược lại, phương pháp này có thể không phù hợp với người mắc bệnh tim mạch nặng, suy hô hấp, hen chưa kiểm soát, tiền sử dị ứng thuốc mê, phụ nữ mang thai hoặc không tuân thủ hướng dẫn trước thủ thuật.
Để ca nội soi diễn ra thuận lợi và cho kết quả chính xác, người bệnh nhịn ăn ít nhất 8 tiếng và ngừng uống nước 2 tiếng trước khi soi. Riêng với nội soi đại tràng, bệnh nhân phải uống thuốc làm sạch ruột theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Trước khi gây mê, cần thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cận lâm sàng như đo điện tim, siêu âm tim… theo chỉ định.
Sau nội soi gây mê, bệnh nhân nên có người đi cùng và tránh lái xe, ký giấy tờ quan trọng trong vài giờ do thuốc an thần có thể còn tác dụng.
Thạc sĩ - bác sĩ Võ Thị Tố Hi, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM), cho biết: “Điều tôi thường lo hơn là một số người nghe thông tin về thủy ngân rồi bỏ hẳn cá biển trong nhiều năm. Khi đó, họ có thể mất đi nguồn omega-3 tự nhiên rất có giá trị cho tim mạch, não bộ và sức khỏe chuyển hóa. Vì vậy, thay vì ‘sợ’ cá biển, nên học cách lựa chọn cá thông minh và đa dạng hóa nguồn thực phẩm”.
Theo bác sĩ Tố Hi, cá biển, đặc biệt là các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi hay một số loại cá ngừ, là nguồn cung cấp axit béo omega-3 chuỗi dài (EPA và DHA) rất dồi dào. Đây là nhóm chất béo đã được chứng minh có lợi cho sức khỏe tim mạch, giúp giảm triglyceride máu, hỗ trợ kiểm soát tình trạng viêm mạn tính và góp phần bảo vệ chức năng não bộ. Đối với người mắc bệnh tim mạch hoặc tiểu đường, việc bổ sung cá biển hợp lý có thể là một phần quan trọng của chiến lược dinh dưỡng lâu dài.
Trong khi đó, cá đồng như cá lóc, cá rô, cá chép, cá trê hay cá diêu hồng lại là nguồn đạm chất lượng cao, dễ chế biến, phù hợp với khẩu vị của nhiều gia đình Việt Nam. Hàm lượng chất béo trong cá đồng thường thấp hơn cá biển, nhưng chúng cũng cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất thiết yếu.
Có thể nói, nếu cá biển nổi bật nhờ omega-3 thì cá đồng lại là nguồn đạm lành mạnh và gần gũi trong bữa ăn hằng ngày. Người bệnh mạn tính không nên chỉ ăn một loại duy nhất mà nên luân phiên đa dạng giữa các loại cá để tận dụng lợi ích dinh dưỡng từ nhiều nguồn khác nhau.
Đối với người bệnh gout, cả cá biển và cá đồng đều có thể được sử dụng với khẩu phần phù hợp trong một chế độ ăn cân đối. Điều quan trọng là kiểm soát tổng lượng thực phẩm giàu purin, hạn chế rượu bia và duy trì cân nặng hợp lý, thay vì kiêng hoàn toàn cá.
“Lo ngại về thủy ngân, kim loại nặng hay vi nhựa trong hải sản là hoàn toàn có cơ sở. Tuy nhiên, điều quan trọng là hiểu đúng mức độ nguy cơ để không vì quá lo lắng mà vô tình loại bỏ một trong những thực phẩm có lợi nhất cho sức khỏe. Một nguyên tắc đơn giản mà tôi thường chia sẻ với bệnh nhân là: Ưu tiên cá nhỏ, ăn đa dạng, hạn chế cá săn mồi kích thước lớn”, bác sĩ Tố Hi cho hay.
Theo bác sĩ Hi, các loài cá sống lâu năm, kích thước lớn và nằm ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn thường có xu hướng tích lũy thủy ngân nhiều hơn. Ví dụ như cá kiếm, cá mập hoặc một số loài cá ngừ đại dương kích thước lớn. Trong khi đó, những loại cá nhỏ như cá mòi, cá trích, cá cơm hay cá nục thường có hàm lượng omega-3 khá tốt nhưng nguy cơ tích lũy kim loại nặng thấp hơn đáng kể.
Về vấn đề vi nhựa, đây là thách thức môi trường mang tính toàn cầu và hiện nay chưa có bằng chứng để khuyến cáo người dân ngừng ăn cá vì lý do này. Theo các bằng chứng hiện có, khi được tiêu thụ với tần suất hợp lý, lợi ích dinh dưỡng và tim mạch của cá vẫn được đánh giá cao hơn đáng kể so với nguy cơ tiềm tàng từ việc phơi nhiễm vi nhựa.
Người đàn ông 50 tuổi tại Hà Nội xuất hiện cơn đau đầu dữ dội đột ngột, nghĩ rằng mình bị ảnh hưởng bởi thời tiết nắng nóng nên tự uống thuốc giảm đau ở nhà. Tuy nhiên cơn đau không thuyên giảm nên đã đi khám.
Kết quả chụp cộng hưởng từ sau đó cho thấy bệnh nhân đã bị xuất huyết não, một tình trạng có thể đe dọa tính mạng nếu phát hiện muộn.
Trực tiếp thăm khám cho bệnh nhân, ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Mạch máu Việt Nam, cho biết bệnh nhân là nhân viên văn phòng tại Hà Nội. Trước đó ông hoàn toàn khỏe mạnh, làm việc chủ yếu trong nhà và không ghi nhận tiền sử bệnh lý thần kinh đặc biệt.
Theo bệnh nhân chia sẻ, ngày 21-6, ông bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu dữ dội. Nghĩ rằng đây chỉ là biểu hiện do thời tiết oi bức hoặc làm việc căng thẳng, ông tự mua thuốc paracetamol uống và nghỉ ngơi tại nhà. Tuy nhiên cơn đau không thuyên giảm mà kéo dài sang ngày hôm sau.
Đến ngày 22-6, khi đo huyết áp tại nhà, bệnh nhân ghi nhận chỉ số tăng cao bất thường, có thời điểm lên tới 160mmHg, thậm chí gần 180mmHg. Lo lắng trước tình trạng đau đầu kéo dài kèm huyết áp tăng vọt, ông đã đến bệnh viện thăm khám.
Kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não cho thấy bệnh nhân có hai ổ xuất huyết nhỏ nằm ở vùng bán cầu não phải và thùy bèo trái.
Ngoài ra hình ảnh còn ghi nhận dày niêm mạc xoang hàm hai bên. May mắn, các ổ xuất huyết có kích thước nhỏ, chưa gây biến chứng nguy hiểm.
Theo bác sĩ Mạnh, bệnh nhân được nhập viện theo dõi sát trong 72 giờ đầu, kết hợp kiểm soát huyết áp nhằm đánh giá nguy cơ ổ xuất huyết tiến triển hoặc xuất hiện thêm các biến chứng thần kinh. Nếu phát hiện muộn hoặc tình trạng xuất huyết lớn hơn, người bệnh có thể phải can thiệp ngoại khoa để giải áp và xử trí chảy máu não.
Bác sĩ nhận định nhiều khả năng cơn tăng huyết áp cấp tính đã làm áp lực trong lòng mạch tăng cao, dẫn đến tổn thương thành mạch và gây xuất huyết não.
May mắn vì ổ xuất huyết nhỏ, nếu tiếp tục trì hoãn thăm khám, nguy cơ xuất huyết lan rộng hoặc gây biến chứng thần kinh nặng hoàn toàn có thể xảy ra.
Xuất huyết não xảy ra khi một mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn vào nhu mô não. Khối máu tụ không chỉ phá hủy mô não xung quanh mà còn làm tăng áp lực nội sọ, gây đau đầu dữ dội, rối loạn ý thức, yếu liệt tay chân hoặc thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời.
"Thực tế, nhiều trường hợp xuất huyết não giai đoạn sớm chỉ biểu hiện bằng triệu chứng đau đầu dữ dội. Người bệnh thường chủ quan, cho rằng đây là đau đầu do cảm cúm, thiếu ngủ, thời tiết nắng nóng hoặc căng thẳng công việc nên tự mua thuốc giảm đau uống tại nhà", bác sĩ Mạnh nhấn mạnh.
Những yếu tố nguy cơ dẫn đến xuất huyết não thường gặp do tăng huyết áp, bệnh lý mạch máu não, rối loạn đông máu, hút thuốc lá hay lối sống không lành mạnh...
Từ trường hợp trên, các bác sĩ khuyến cáo người dân không nên chủ quan với những cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội cần đi khám sớm.
Trong những trường hợp này, việc tự uống thuốc giảm đau có thể làm chậm thời gian chẩn đoán "giờ vàng". Người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh hoặc đột quỵ để được chụp não và đánh giá nguyên nhân.
Nhiều người trong quá trình giảm cân thường chọn cách cắt bỏ hoàn toàn tinh bột (carb). Tuy nhiên, theo bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện (Đài Loan, Trung Quốc) chia sẻ trên kênh YouTube cá nhân, chúng ta hoàn toàn không cần phải áp dụng phương pháp cực đoan đến vậy. Chỉ cần thay đổi một chút thứ tự ăn uống trong bữa ăn hàng ngày, bạn đã có thể cải thiện rõ rệt cả cân nặng lẫn chỉ số đường huyết.
Bác sĩ Tiêu đã chia sẻ trường hợp một bệnh nhân nữ từng chật vật suốt thời gian dài vì cân nặng không thể giảm, kèm theo đó là chỉ số đường huyết biến động thất thường. Sau khi được hướng dẫn và bắt đầu thực hiện chiến lược "ăn protein trước bữa ăn", chỉ trong vòng nửa năm, cân nặng của cô đã giảm ngoạn mục từ 86 kg xuống còn 62 kg, đồng thời chỉ số đường huyết cũng ổn định hơn thấy rõ.
Bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện giải thích chi tiết, việc nạp các thực phẩm giàu protein như đậu phụ, trứng, thịt nạc hoặc sữa lắc protein (protein shake) trước bữa ăn sẽ tạo ra một "lớp đệm" trong dạ dày. Lớp đệm này giúp làm chậm tốc độ tiêu hóa carbohydrate (tinh bột và đường), từ đó kiểm soát hiệu quả mức tăng đường huyết sau ăn.
Bác sĩ nhấn mạnh rằng người giảm cân không cần phải kiêng hoàn toàn cơm trắng. Việc điều chỉnh thứ tự ăn uống này giúp quá trình tiêu hóa và hấp thụ diễn ra êm dịu hơn. Cách ăn này không chỉ giảm cảm giác mệt mỏi, buồn ngủ sau khi ăn mà còn tăng cảm giác no, giảm cảm giác thèm ăn vặt, giúp duy trì cân nặng ổn định lâu dài.
Theo một nghiên cứu vào năm 2019 của Trường Y khoa Cornell (Mỹ), nếu ưu tiên ăn protein và rau xanh đầu tiên, sau đó mới ăn đến tinh bột, phản ứng đường huyết sau bữa ăn có thể giảm khoảng 40%.
Một nghiên cứu khác thực hiện trên bệnh nhân tiểu đường cũng cho thấy, phương pháp ăn này giúp kiểm soát đường huyết cực kỳ hiệu quả:
Không chỉ tác động tích cực đến đường huyết, protein còn đóng vai trò then chốt trong việc quản lý cân nặng. Bác sĩ Tiêu chỉ ra rằng, protein kích thích đường ruột tiết ra GLP-1 - một loại hormone được ví như "thuốc giảm cân tự nhiên". Hormone này giúp kéo dài thời gian làm rỗng dạ dày, tăng cảm giác no kéo dài và giảm sự thèm ăn vặt.
Bên cạnh đó, hiệu ứng nhiệt của thực phẩm (TEF) từ protein cao hơn nhiều so với tinh bột, nghĩa là cơ thể phải tiêu hao nhiều năng lượng hơn để tiêu hóa chúng. Đồng thời, việc nạp đủ protein giúp bảo toàn khối lượng cơ bắp, tránh tình trạng mất cơ khi giảm cân, từ đó giảm thiểu tối đa nguy cơ tăng cân trở lại (hiệu ứng bumerang/yoyo).
Để duy trì sức khỏe và hệ trao đổi chất hoạt động tốt, bác sĩ khuyến nghị mỗi người nên nạp đủ lượng protein tương thích với trọng lượng cơ thể:
Người bình thường: Áp dụng nguyên tắc 1 g protein trên mỗi kg thể trọng mỗi ngày.
Người có nhu cầu giảm mỡ, giữ cơ: Khuyến nghị tăng lên 1,5 g protein trên mỗi kg thể trọng mỗi ngày.
Lượng protein nên được chia đều vào cả ba bữa ăn trong ngày, thay vì dồn hết vào bữa tối. Cách chia này giúp duy trì cảm giác no và hiệu suất trao đổi chất ổn định suốt cả ngày, hỗ trợ kiểm soát kép cả cân nặng lẫn đường huyết về lâu dài.
Riêng đối với những người mắc bệnh thận, cần tham khảo ý kiến và sự đánh giá của bác sĩ chuyên khoa để có hàm lượng protein nạp vào phù hợp nhất với thể trạng.
