Hôm qua (28.6), tờ The Time of Israel dẫn lời Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận khung vừa đạt được giữa nước này và Li Băng là “thành tựu lịch sử đối với Israel”.
Thỏa thuận trên bao gồm việc thí điểm mà trong đó binh sĩ Li Băng kiểm soát một số khu vực nhỏ hiện đang do quân đội Israel kiểm soát, và bao gồm một quá trình nhằm giải giáp lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn. Hezbollah đã bác bỏ thỏa thuận. Điều này đồng nghĩa với việc tình hình Li Băng có thể tiếp tục bất ổn khi Hezbollah vẫn là lực lượng quân sự kiểm soát mạnh mẽ tại nước này.
Thực tế, cuộc chiến giữa Mỹ – Israel với Iran đã kéo Li Băng vào vòng xoáy thảm họa. Với lý do triệt hạ lực lượng Hezbollah, quân đội Israel mở rộng việc kiểm soát các khu vực ở Li Băng.
Ông Paul Salem, chuyên gia về vấn đề Trung Đông tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), đánh giá đối với Li Băng, 3 mục tiêu chiến lược nổi bật khi đàm phán lệnh ngừng bắn: đảm bảo Israel rút khỏi lãnh thổ Li Băng, tăng cường quyền lực và năng lực của nhà nước Li Băng, và kiểm soát thậm chí giải giáp lực lượng Hezbollah để hướng tới lực lượng quân sự thống nhất nằm dưới chính quyền.
Nhưng cuộc chiến Iran đã đẩy Li Băng ra xa hơn khỏi cả 3 mục tiêu khi Israel mở rộng vùng chiếm đóng, Hezbollah đẩy mạnh hoạt động quân sự, trong khi nhà nước ngày càng mất ảnh hưởng. Thực tế này đi kèm với sự thiệt hại về nhân mạng lẫn kinh tế xã hội khi người dân di tản để tị nạn, nhiều khu vực bị phá hủy khiến cho kinh tế vốn khó khăn càng trở nên khó khăn hơn.
Các nước láng giềng bao gồm Syria, các quốc gia Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ cũng như Mỹ và châu Âu… đều có lợi ích nếu nhà nước Li Băng thực sự nắm quyền kiểm soát trên toàn lãnh thổ, không bị nước ngoài chiếm đóng và không còn sự tồn tại của các tác nhân vũ trang phi nhà nước. Tuy nhiên, sự tồn tại của lực lượng quân sự Hezbollah lại hỗ trợ cho việc Iran duy trì ảnh hưởng ở khu vực.
Chuyên gia Salem cho rằng những gì đang diễn ra khiến cho con đường dẫn hướng tới hòa bình cho Li Băng vẫn đầy thách thức.
Thứ nhất, Li Băng không chỉ đối mặt với các cuộc đụng độ đang diễn ra giữa Israel và Hezbollah, mà còn phải đối mặt với thực tế về sự hiện diện quân sự đáng kể của Israel ở một số khu vực miền nam Li Băng. Israel đã chỉ ra rằng họ sẵn sàng tôn trọng một lệnh ngừng bắn nếu Hezbollah làm điều tương tự, nhưng Israel cũng đã nói rõ không có ý định rút khỏi lãnh thổ Li Băng nếu nhận thấy mối đe dọa từ Hezbollah vẫn tồn tại.
Thứ hai, trong khi có thể sẵn sàng đình chỉ các cuộc tấn công trên đất Israel, lực lượng Hezbollah vẫn khẳng định các hành động quân sự chống lại lực lượng Israel bên trong lãnh thổ Li Băng như một phần của nhiệm vụ kháng chiến của mình. Điều này tạo ra một nguồn bất ổn ngay cả trong giai đoạn xung đột giảm đi.
Thứ ba, nhiều lần ủng hộ các thỏa thuận ngừng bắn ở Li Băng nhưng Mỹ đồng thời chấp nhận cái gọi là quyền của Israel trong việc tấn công các mục tiêu mà Tel Aviv cho là mối đe dọa sắp xảy ra. Sự mơ hồ này đã làm suy yếu các lệnh ngừng bắn trước đây và cũng có thể làm suy yếu các lệnh ngừng bắn trong tương lai.
Như vậy, con đường hòa bình cho Li Băng không có nền tảng trung gian ổn định.
Con đường khả thi nhất đòi hỏi phải giải quyết cùng lúc việc chiếm đóng của Israel lẫn thách thức của Hezbollah đối với quyền lực nhà nước Li Băng. Vì thế, chuyên gia Salem cho rằng thỏa thuận giữa Li Băng và Israel nên hướng đến việc Tel Aviv rút quân tại Li Băng theo từng giai đoạn. Song song, lực lượng vũ trang của chính quyền Li Băng, với sự hỗ trợ của Mỹ và các nước, cần được trao quyền để đảm nhận toàn bộ trách nhiệm về an ninh ở phía nam Li Băng nhằm đảm bảo Hezbollah không trú đóng hay hoạt động tại khu vực này, tạo điều kiện cho Israel rút lui hoàn toàn.
Kèm theo đó, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran thì vấn đề chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Li Băng phải nhất quán. Việc Israel rút quân nên đi kèm với việc rút nhân viên và cơ sở hạ tầng của Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khỏi Li Băng, cũng như một quá trình đáng tin cậy để quyền lực quân sự chỉ được thực thi bởi Nhà nước Li Băng.
Để đạt được mục tiêu đề ra, một số quốc gia có ảnh hưởng trong khu vực như Ả Rập Xê Út, Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Ai Cập, Pakistan… cần tham gia quá trình vừa nêu với tư cách là bên hòa giải, hỗ trợ.
Một chiếc Shahed được điều khiển trực tuyến của Nga lại vừa đánh trúng một trận địa phòng không Ukraine, ông Serhii “Flash” Beskrestnov, cố vấn của Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine, cho biết. Ông không tiết lộ trận địa nào bị tấn công hay hậu quả ra sao vì lý do an ninh tác chiến.
Điều đáng chú ý nằm ở mục tiêu mà UAV này săn lùng. Moscow đang tăng cường điều khiển Shahed theo thời gian thực ngay từ lãnh thổ Nga, vận hành kiểu giống UAV FPV thay vì bay theo lộ trình lập trình sẵn cố định. Hiện Moscow dùng năng lực này để truy lùng chính các kíp phòng không có nhiệm vụ bắn hạ chúng.
Người phát ngôn Không quân Ukraine Yurii Ihnat xác nhận đã có nhiều trường hợp Shahed và Gerbera được điều khiển trực tiếp để tấn công các mục tiêu đang di chuyển, chẳng hạn như các tổ hỏa lực cơ động của Ukraine, theo New Voice of Ukraine.
Ngoài ra, ông Beskrestnov kêu gọi các kíp chiến đấu “không chờ lệnh từ cấp chỉ huy” trong việc cơ động khẩn cấp khi có nguy hiểm, cho thấy mối đe dọa đang thay đổi nhanh đến mức nào.
Theo ông Beskrestnov, thuật toán tác chiến của Nga diễn ra theo 2 giai đoạn. Đầu tiên, một chiếc Shahed hoặc Gerbera bay qua để trinh sát, kiểm tra xem trận địa phòng không có hiện diện hay không và tần suất thay đổi vị trí ra sao.
Sau đó là đòn tấn công kép: một mục tiêu đóng vai trò nhử để buộc kíp phòng không khai hỏa vào nó, trong khi chiếc UAV thứ 2 lao vào đánh trận địa đúng lúc tổ chiến đấu đang chiến đấu.
Mô hình này phù hợp với sự thay đổi đã được ghi nhận trước đó. Nga đang sử dụng các UAV Shahed điều khiển trực tuyến theo mạng lưới mesh, trong đó các kíp điều khiển bên trong lãnh thổ Nga dẫn đường cho UAV thông qua các liên kết vô tuyến chuyển tiếp từ khoảng cách hàng trăm km để trinh sát các trận địa tác chiến điện tử và phòng không Ukraine trước khi tấn công, theo Ukrinform.
Mạng lưới mesh là kiểu mạng trong đó nhiều thiết bị kết nối trực tiếp với nhau và đồng thời đóng vai trò như các nút chuyển tiếp tín hiệu, thay vì phụ thuộc vào một trạm trung tâm duy nhất.
Khi Nga phóng số lượng lớn UAV theo kiểu "bầy đàn", một chiếc hoặc thiết bị chuyển tiếp có thể nhận tín hiệu điều khiển rồi truyền tiếp cho UAV khác. Tín hiệu được truyền qua nhiều nút trung gian chính là các UAV để vượt khoảng cách rất xa. Nếu một UAV bị bắn rơi, mạng vẫn có thể tự tìm đường truyền khác.
Trước tình hình có tính khẩn cấp, ông Beskrestnov đã phát thông điệp gửi tới các đơn vị phòng không: “Tôi đề nghị tất cả những người tham gia nhiệm vụ phòng không đừng chờ mệnh lệnh từ cấp chỉ huy, mà phải tự phân tích tình huống và suy nghĩ".
Ông đưa ra khuyến cáo chiến thuật cụ thể: “Hãy ngụy trang, thay đổi vị trí, theo dõi các chuyến bay của UAV trinh sát".
“Khi một kíp chiến đấu đang xử lý mục tiêu, luôn phải có người bên cạnh quan sát khu vực xung quanh để phát hiện các mục tiêu khác xuất hiện gần đó. Đừng khai hỏa bừa bãi, đừng để lộ vị trí”, ông nói thêm.
"Những tuyến đường hàng không ở phía đông không phận Iran đã được mở cửa cho các chuyến bay quốc tế quá cảnh qua nước này", Cơ quan Hàng không Dân dụng Iran cho biết, thêm rằng một số sân bay cũng đã mở cửa trở lại lúc 7h sáng hôm nay (10h30 giờ Hà Nội).
Cơ quan này cho biết hoạt động của các sân bay trên khắp Iran sẽ từng bước được khôi phục sau nhiều tuần đóng cửa vì xung đột. Việc mở cửa trở lại phụ thuộc vào tiến độ chuẩn bị về kỹ thuật cũng như năng lực vận hành của cả khối quân sự và dân dụng nhằm đảm bảo phục vụ hành khách.
Một điện văn thông báo hàng không (NOTAM) được ban hành vào sáng sớm 18/4 nhằm cập nhật lộ trình bay mới cho các hãng hàng không và đơn vị điều hành.
Tuy nhiên, hơn ba giờ sau thông báo mở cửa, các trang web theo dõi hoạt động hàng không vẫn không hiển thị bất kỳ chuyến bay quốc tế nào đi qua Iran. Một số chuyến bay vẫn tránh không phận nước này bằng cách đi đường vòng.
Ngày 17/4, Iran cũng đã thông báo mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz cho các tàu thương mại. Tehran cho hay động thái nhằm hưởng ứng lệnh ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon, có hiệu lực cùng ngày.
"Eo biển Hormuz chỉ được mở cửa trong thời gian thực thi lệnh ngừng bắn, với điều kiện là không cho phép tàu quân sự và các tàu liên quan tới lực lượng thù địch đi qua", Reza Talaei-Nik, người phát ngôn Bộ Quốc phòng Iran, nói.
Ông nói thêm rằng tình hình hiện tại chỉ là tạm thời và có thể đảo ngược nếu áp lực gia tăng đối với nhóm Hezbollah do Iran hậu thuẫn ở Lebanon.
Nhóm Hezbollah từ hôm 2/3 tập kích vào Israel để trả thù cho cố lãnh tụ tối cao Iran, khiến Israel tấn công đáp trả. Chiến sự đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng ở Lebanon và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Lebanon được thúc đẩy sau các cuộc điện đàm của Tổng thống Donald Trump với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Lebanon Joseph Aoun. Ông Trump kỳ vọng các lãnh đạo sẽ sớm gặp nhau tại Nhà Trắng để hướng tới hòa bình giữa hai quốc gia.
Theo Reuters ngày 9.4 dẫn lời ông Healey, lực lượng Anh phối hợp với các đồng minh, trong đó có Na Uy, đã giám sát chặt chẽ và kịp thời ngăn chặn các hoạt động bị coi là thù địch trong bối cảnh lo ngại về nguy cơ phá hoại đối với các tuyến cáp ngầm và đường ống dưới biển.
Ông Healey cáo buộc hành động của Nga diễn ra "trong khi nhiều nước đang hướng sự chú ý về Trung Đông". Ông cho biết việc công khai chiến dịch nhằm gửi thông điệp răn đe tới Nga rằng các hoạt động này đã bị phát hiện.
"Tôi muốn nói với Tổng thống Nga Vladimir Putin rằng chúng tôi đang theo dõi mọi hoạt động liên quan các tuyến cáp và đường ống của mình. Bất kỳ nỗ lực phá hoại nào cũng sẽ phải đối mặt với hậu quả nghiêm trọng", ông Healey nhấn mạnh.
Bộ trưởng Anh cho biết chiến dịch của Nga có sự tham gia của một tàu ngầm tấn công lớp Akula cùng 2 tàu chuyên dụng thuộc Tổng cục Nghiên cứu biển sâu Nga (GUGI). Ông cho biết sẽ không tiết lộ chi tiết về địa điểm diễn ra chiến dịch. Các tàu ngầm hiện đã rời khỏi vùng biển của Anh, di chuyển về phía bắc và chưa ghi nhận thiệt hại đối với hạ tầng dưới biển.
Theo The Telegraph, một tàu khu trục của hải quân Nga Admiral Grigorovich đã hộ tống 2 tàu chở dầu bị Anh trừng phạt gồm tàu Universal mang cờ Nga và tàu Enigma mang cờ Cameroon đi qua eo biển Anh.
Sau các thông tin trên, Điện Kremlin ngày 9.4 khẳng định Nga có quyền bảo vệ hoạt động hàng hải của mình. Phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết: "Trong vài tháng qua, chúng ta đã chứng kiến nhiều vụ cướp biển xảy ra liên tiếp trên vùng biển quốc tế. Những vụ cướp biển này, trong số những hậu quả khác, đã gây thiệt hại đến lợi ích kinh tế của Nga".
Quan chức Nga tuyên bố nước này sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích của mình.
Hồi tháng 3, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã cho phép quân đội kiểm tra và bắt giữ các tàu Nga trong vùng biển Anh nhằm siết chặt mạng lưới vận chuyển dầu mà London cho là giúp Moscow né tránh các lệnh trừng phạt của phương Tây.
