Trời còn chưa sáng hẳn, chúng tôi có mặt tại khu vực sông Xà Lò, đoạn qua xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy, Quảng Ngãi). Khi đồng hồ điểm đúng 6 giờ, từng tốp phụ huynh lặng lẽ xuất hiện bên bờ sông, chuẩn bị cho hành trình quen thuộc nhưng đầy rủi ro là cõng con lội nước đến trường.
Dòng sông vào những ngày tháng 4 không quá hung dữ. Chiều rộng mặt sông khoảng 50 m, nước chỉ ngang lưng quần người lớn, có đoạn cạn hơn, nhưng bên dưới là lớp đá cuội, sạn sông phủ đầy rong rêu trơn trượt. Chỉ cần một bước chân sơ sẩy, người lớn có thể ngã, kéo theo đứa trẻ trên lưng đối mặt với nguy cơ bị nước cuốn.
Một người mẹ cởi vội đôi dép, cuốn gọn ống quần, đặt con lên vai rồi chậm rãi bước xuống dòng nước lạnh, mỗi bước đi là một lần dò dẫm. Đứa trẻ bám chặt vai mẹ, đôi mắt còn ngái ngủ. Dòng nước lững lờ trôi, phía dưới là từng viên đá trơn như “bẫy ngầm” luôn chực chờ.
Chị Đinh Thị Cam (30 tuổi, ở thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy) gùi chiếc cặp nhỏ cho con rồi cẩn thận đặt con lên lưng. Trước khi bước xuống nước, chị dặn dò: “Con bám chặt mẹ nghe chưa”. Đứa bé gật đầu, ôm cổ mẹ thật chặt.
Chị Cam cho biết mỗi ngày chị phải thức dậy từ 4 giờ để chuẩn bị đồ ăn, quần áo cho hai con. Một đứa học mầm non, đứa còn lại học lớp 3. Hành trình đưa con đi học bắt đầu từ khi trời còn tối. “Phải đi sớm, chứ đi trễ gặp lúc thủy điện xả nước thì nguy hiểm lắm”, chị nói, giọng không giấu được sự lo lắng.
Gia đình khó khăn, chồng chị Cam phải đi làm thuê. Chị từng muốn đi làm để phụ chồng, nhưng rồi đành gác lại suy nghĩ đó. “Tôi sợ con tự đi qua sông không an toàn nên phải nghỉ việc ở nhà đưa đón. Mỗi lần qua sông là một lần lo, nước chảy xiết, đá trơn, chỉ cần trượt chân là nguy hiểm. Nếu có cây cầu thì tốt biết mấy, tôi có thể đi làm, con đi học cũng yên tâm hơn”, chị bộc bạch.
Cách đó không xa, ông Đinh Văn Sanh (51 tuổi) đang cõng cháu băng qua dòng nước với từng bước chân cẩn trọng. “Đi đường vòng xa lắm, mất hơn 1 tiếng mới tới trường, cõng qua sông nhanh hơn, nên phải đi vậy thôi. Sợ cháu bị nước cuốn nên tôi phải cõng”, ông nói.
Ông Sanh cho biết vào mùa mưa nước dâng cao, người dân phải đi ghe nhưng không phải lúc nào cũng có ghe. Khi đó, nhiều gia đình đành cho con nghỉ học. “Nếu có cây cầu thì người dân ở đây mừng lắm. Chúng tôi chờ lâu rồi”, ông nói, ánh mắt hướng về phía bờ bên kia.
Theo thống kê của địa phương, khu vực xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng) có 59 hộ với 218 nhân khẩu, xóm Giá Gối có 48 hộ với 190 nhân khẩu. Đây là những khu vực mà người dân thường xuyên phải lội sông để đi lại.
Toàn xã Sơn Thủy là địa bàn miền núi, được sáp nhập từ 3 xã Sơn Trung, Sơn Thủy và Sơn Hải; địa hình rộng, bị chia cắt bởi 3 dòng sông lớn, gồm sông Rin, sông Xà Lò và sông Re. Trong đó, riêng 4 thôn thuộc khu vực Sơn Trung cũ có hơn 737 hộ dân với gần 9.000 nhân khẩu bị ngăn cách bởi sông Rin và sông Xà Lò. Nếu không lội sông, người dân phải đi vòng hơn 18 km mới đến trung tâm xã. Với các thôn thuộc khu vực Sơn Hải và Sơn Thủy cũ, quãng đường vòng có thể lên đến 27 km.
Khoảng cách địa lý xa xôi khiến việc đi lại, học tập, khám chữa bệnh và giao thương hàng hóa gặp vô vàn khó khăn. Không ít người dân chấp nhận đánh cược tính mạng để rút ngắn hành trình bằng cách lội qua sông.
Chính quyền địa phương cho biết dù đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo người dân không lội sông, nhưng thực tế vẫn không thể kiểm soát hết. Từ tháng 7.2025 – 4.2026 đã xảy ra 3 vụ đuối nước thương tâm do người dân cố vượt sông.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Lê Quốc Vũ, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy, cho biết việc địa bàn bị chia cắt bởi nhiều con sông khiến đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là học sinh. “Hiện có hơn 200 học sinh từ mầm non đến THCS phải vượt sông Xà Lò để đến trường. Chúng tôi đã tuyên truyền, vận động phụ huynh phải trực tiếp đưa đón con em, không để các em tự đi”, ông Vũ nói.
Về lâu dài, địa phương đã đề xuất xây dựng 2 cây cầu bắc qua sông Xà Lò. Một cây cầu dự kiến nối khu vực Sơn Trung cũ sang Sơn Hải cũ, cách điểm người dân thường lội sông khoảng 2 km. “Nếu có cầu, quãng đường từ các thôn về trung tâm xã sẽ rút ngắn còn khoảng 3 – 4 km, thay vì
25 – 27 km như hiện nay. Việc này sẽ giải quyết nhu cầu đi lại cho hơn 9.500 người dân”, ông Vũ cho biết. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế nên các dự án vẫn đang chờ được bố trí vốn. “Việc đầu tư cầu là rất cấp thiết, không chỉ đảm bảo an toàn tính mạng cho người dân, mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế – xã hội, hoàn thiện hạ tầng giao thông nông thôn mới”, ông Vũ nhấn mạnh.
Chúng tôi trở lại bờ sông Xà Lò, những chuyến “đò người” đặc biệt vẫn tiếp diễn. Từng đứa trẻ được đặt xuống bờ bên kia, chỉnh lại cặp sách rồi nhanh chóng nhập vào dòng người đến trường. Giấc mơ đến trường của trẻ em nơi đây vẫn được chắp cánh bằng đôi vai của cha mẹ, ông bà; nhưng đó là một hành trình mà mỗi bước đi đều tiềm ẩn rủi ro.
Khi chưa có cầu, mỗi buổi sáng dòng sông Xà Lò vẫn chứng kiến những bước chân lặng lẽ, tấm lưng còng gánh “tương lai” vượt qua dòng nước – một hình ảnh vừa xúc động, vừa day dứt giữa núi rừng Quảng Ngãi.
Điểm chuẩn lớp 10 hệ đại trà được Sở Giáo dục và Đào tạo công bố trưa 30/6. Kể từ năm 2022, thành phố đổi cách tính điểm xét lớp 10, là tổng ba môn Toán, Văn, Anh hệ số 1 cộng điểm ưu tiên (nếu có), thay vì nhân đôi Toán và Văn. Trước sáp nhập, 10,5 là mức điểm chuẩn thấp nhất của TP HCM.
Nhưng năm nay, 10 trường THPT có đầu vào ở mức 9 điểm. Trong số này, THPT Cần Thạnh và THCS-THPT Nguyễn Huệ ở khu vực TP HCM, Bình Dương, còn lại thuộc khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu.
THCS-THPT Nguyễn Huệ cũng là trường có điểm chuẩn giảm mạnh nhất thành phố, từ 14,7 xuống còn 9 điểm. Trường Cần Thạnh, Hắc Dịch, Phước Bửu, Bưng Riềng có điểm chuẩn giảm 0,25-1,5 so với năm ngoái.
Ngược lại, dù lấy điểm chuẩn thấp nhất nhưng so với năm ngoái, đầu vào của trường THPT Trần Phú, Dương Bạch Mai, Nguyễn Văn Cừ đã tăng 0,5-1,5 điểm.
Sở Giáo dục và Đào tạo lý giải các trường có chuẩn đầu vào 9 điểm nằm ở địa bàn có mật độ dân cư thấp, nơi cơ sở vật chất và trường lớp đầy đủ so với nhu cầu của học sinh.
Do đó, Sở điều chỉnh điểm chuẩn xuống mức 9, giảm nhẹ so với mốc thấp nhất 10,5 của những năm trước. Giải pháp này giúp học sinh trên địa bàn được học tại trường gần nơi cư trú, giảm áp lực đi lại, đồng thời khai thác hiệu quả cơ sở vật chất và chỗ học sẵn có.
10 trường lấy điểm chuẩn 9 điểm ba môn của TP HCM:
Kỳ thi lớp 10 kết thúc hôm 2/6. Trong năm đầu tiên sau sáp nhập (TP HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Bình Dương), thành phố có hơn 151.000 thí sinh, đông nhất cả nước.
Sau quá trình lọc ảo nhóm đỗ trường chuyên, tích hợp, năng khiếu, Sở Giáo dục xác định hơn 112.500 thí sinh trúng tuyển lớp 10 thường.
Thí sinh trúng tuyển phải xác nhận nhập học trực tuyến trên cổng tuyển sinh lớp 10 của thành phố, từ ngày 30/6 đến 15/7.
Tham dự buổi lễ có ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, đại diện các doanh nghiệp đối tác, cùng lãnh đạo Viện Công nghệ châu Á (AIT), Tập đoàn Giáo dục EQuest và Trường ĐH Phú Xuân.
Theo biên bản ghi nhớ, các bên sẽ thành lập Viện Công nghệ mới nổi (Institute of Emerging Technologies - IMT) tại Trường ĐH Phú Xuân nhằm triển khai các chương trình đào tạo đại học cấp bằng cử nhân trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, khoa học dữ liệu, kỹ thuật hệ thống công nghiệp, robot, bán dẫn và các ngành công nghệ mới nổi khác.
Trong đó, Viện Công nghệ châu Á đóng vai trò đối tác học thuật, hỗ trợ phát triển chương trình đào tạo, bảo đảm chất lượng học thuật, tham gia giảng dạy, phát triển đội ngũ giảng viên và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu quốc tế.
Sinh viên sau khi tốt nghiệp Viện Công nghệ mới nổi được tạo điều kiện chuyển tiếp lên chương trình cao học tại Viện Công nghệ Châu Á với thời gian rút ngắn và học phí ưu đãi.
Đại diện Tập đoàn Giáo dục EQuest cho biết, sự hợp tác giữa Tập đoàn EQuest, Trường ĐH Phú Xuân và Viện Công nghệ châu Á giúp mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục quốc tế chất lượng cao tại Việt Nam, đồng thời phát triển nguồn nhân lực cho các lĩnh vực có vai trò then chốt trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Giáo sư Pai-Chi Li, Chủ tịch Viện Công nghệ châu Á (AIT), cho biết: "AIT mong muốn hợp tác cùng EQuest trong việc thành lập và phát triển Viện Công nghệ mới nổi (IMT) tại Trường ĐH Phú Xuân. Đây sẽ là bước khởi đầu cho mối quan hệ hợp tác chiến lược dài hạn giữa EQuest, Trường Trường ĐH Phú Xuân và AIT, tạo nền tảng cho sự gắn kết học thuật sâu rộng hơn, thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo chung, đồng thời mở ra khả năng hình thành một mô hình đại học AIT tại Việt Nam trong tương lai."
Phát biểu tại sự kiện, ông Đàm Quang Minh, thành viên Hội đồng quản trị, Trường ĐH Phú Xuân, nhấn mạnh: "Chúng tôi tin rằng với hợp tác này, Việt Nam sẽ có thêm một trường đại học đẳng cấp quốc tế với xếp hạng cao trong khu vực và tham gia vào quá trình phát triển khoa học kỹ thuật và công nghệ đáp ứng nhu cầu phát triển của đất nước. Hợp tác với AIT không chỉ là sự kết nối giữa các tổ chức giáo dục, mà còn là một đóng góp thiết thực vào quá trình nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục quốc tế và thúc đẩy đổi mới trong hệ sinh thái giáo dục Việt Nam".
Sáng kiến này cũng nhằm hưởng ứng tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó tập trung vào nội dung đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Đồng thời, sự hợp tác này cũng phản ánh định hướng của Chính phủ Việt Nam trong việc khuyến khích khu vực tư nhân đóng góp tích cực hơn vào đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục STEM và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
"TP.HCM khuyến khích các tập đoàn giáo dục, cơ sở giáo dục tư thục liên kết với cơ sở giáo dục có uy tín trên thế giới nhằm nâng cao chất lượng đào tạo cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược, công nghệ lõi theo định hướng của Chính phủ, xây dựng TP.HCM thành trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước và khu vực", Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ.
Ngày 25.5, trong buổi làm việc của Thường trực Ban Chỉ đạo T.Ư về phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để cho chủ trương về công tác nghiên cứu khoa học cơ bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đưa ra một thông điệp làm dấy lên làn sóng hy vọng trong giới khoa học: "khoa học cơ bản là cơ sở để hình thành công nghệ lõi".
Theo GS Phùng Hồ Hải, nguyên Viện trưởng Viện toán học VN, đóng góp của nghiên cứu cơ bản là gián tiếp nhưng nó góp phần vào đảm bảo sự bền vững của phát triển, đặc biệt khi nền kinh tế đã phát triển tới một mức độ cao về KH-CN. Mức độ phát triển càng cao, nhu cầu về sự đóng góp của nghiên cứu cơ bản càng lớn. Vấn đề là đầu tư cho KH-CN cần có mục tiêu rõ ràng, cân bằng giữa ngắn hạn và dài hạn. Cần xác định rõ mục tiêu trong từng giai đoạn.
"Có thể lấy sự phát triển ngoạn mục của toán học Xô Viết trong thế kỷ 20 làm ví dụ. Nó là hệ quả của các chương trình phát triển vũ khí cũng như chương trình vũ trụ của chính quyền Xô Viết. Điều tương tự cũng đã xảy ra với Mỹ. Và bây giờ như chúng ta thấy đang ở Trung Quốc. Nói ngắn gọn, nghiên cứu cơ bản không phải là trò chơi, nó sẽ xuất hiện một cách tất yếu khi các chính quyền cần đầu tư phát triển công nghệ cao", GS Phùng Hồ Hải nói.
GS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm KH-CN VN, nhận định, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là định hướng có ý nghĩa rất sâu sắc. Nghiên cứu cơ bản chính là tầng sâu nhất của năng lực khoa học quốc gia, là nơi hình thành tri thức gốc, phương pháp tư duy, đội ngũ chuyên gia tinh hoa và khả năng đi đến bản chất của các vấn đề công nghệ. Một thực tế khắc nghiệt là trên thế giới không có quốc gia nào làm chủ được công nghệ nếu không có nền tảng tri thức vững chắc. "Một quốc gia có thể mua thiết bị, nhập khẩu dây chuyền, tiếp nhận một số công nghệ trong ngắn hạn, nhưng không thể mua được năng lực khoa học nền tảng, không thể nhập khẩu được đội ngũ nhà khoa học đủ sức giải mã, cải tiến và sáng tạo công nghệ lõi", GS Trần Hồng Thái nói.
GS Trần Tuấn Anh, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm KH-CN VN, cũng cho biết nghiên cứu cơ bản tạo ra tri thức mới, làm cơ sở cho sự hình thành các công nghệ hiện đại. Đồng thời là nguồn gốc của đổi mới sáng tạo và các công nghệ tương lai. Nhiều kết quả nghiên cứu cơ bản ban đầu chưa thể ứng dụng ngay, nhưng sau một thời gian dài lại trở thành nền tảng cho các ngành công nghệ quan trọng, đóng góp trực tiếp cho phát triển KT-XH cũng như bảo đảm quốc phòng, an ninh. "Muốn trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao, VN không thể chỉ dừng ở gia công công nghệ mà phải có năng lực tạo ra tri thức mới và công nghệ lõi", GS Trần Tuấn Anh nêu ý kiến.
Theo các nhà khoa học, chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra cho giới KH-CN một yêu cầu rất rõ: khoa học không thể chỉ dừng ở việc đi theo, tiếp nhận hay sử dụng công nghệ, mà phải từng bước vươn lên làm chủ, sáng tạo và đóng góp vào những năng lực cốt lõi của quốc gia. Trong khi đó, nếu không có nền tảng khoa học cơ bản vững chắc, chúng ta khó có thể hiểu sâu, giải mã và làm chủ các công nghệ lõi, công nghệ chiến lược.
"Nói về những đột phá trong KH-CN gần đây, chúng ta hay nói đến trí tuệ nhân tạo, vật liệu mới, công nghệ sinh học, bán dẫn hay năng lượng mới, năng lượng xanh… Mà kết quả nghiên cứu của các lĩnh vực này đều bắt nguồn từ các thành tựu nghiên cứu khoa học cơ bản", GS Lê Thanh Sơn, Hiệu trưởng Trường ĐH KHTN, ĐH Quốc gia Hà Nội, nói.
GS Trần Hồng Thái cũng nhận định: "Chính nghiên cứu cơ bản là nền móng để hình thành năng lực công nghệ nguồn, công nghệ chiến lược, giải mã và khả năng tự chủ công nghệ trong dài hạn. Chẳng hạn, công nghệ lượng tử đang được thảo luận sôi nổi gần đây đã kéo dần vật lý lượng tử từ lĩnh vực nghiên cứu hàn lâm thành công nghệ chiến lược. Các lĩnh vực thời sự KH-CN nóng hổi như trí tuệ nhân tạo, chip bán dẫn làm cho toán học, khoa học xác suất, tối ưu hóa được quan tâm nhiều hơn. Công nghệ bán dẫn, lượng tử, vật liệu mới bắt nguồn từ vật lý hiện đại, hóa học, khoa học vật liệu…".
GS Trần Đại Lâm, Viện trưởng Viện Khoa học vật liệu, chia sẻ: "Nhiều người vẫn cho rằng khoa học cơ bản là lĩnh vực "xa rời thực tiễn", nhưng thực tế toàn bộ công nghệ lõi hiện đại đều bắt nguồn từ khoa học cơ bản. Google, OpenAI, công nghệ chip, vật liệu graphene hay pin lithium đều xuất phát từ những nghiên cứu nền tảng nhiều thập kỷ trước. Do đó, chúng ta không thể phát triển công nghiệp chip nếu không làm chủ vật liệu wafer, vật liệu quang khắc, vật liệu GaN hay SiC. Không thể phát triển xe điện và năng lượng tái tạo nếu không làm chủ vật liệu pin, vật liệu từ và vật liệu lưu trữ năng lượng. Không thể phát triển công nghệ lượng tử nếu không có nền tảng vật liệu siêu dẫn và vật liệu topo".
Các nhà khoa học cũng cho rằng, một khi đã nhận thức được khoa học cơ bản là nền móng cho công nghệ lõi thì phải từ bỏ được tâm lý nôn nóng, muốn thấy ngay kết quả trong tư duy hoạch định chính sách.
Khoa học cơ bản đòi hỏi tính khám phá, tính dài hạn và tính chưa chắc chắn. Các định lý toán học, những nguyên lý vật lý lượng tử hay cấu trúc phân tử hóa học không thể đem ra "bán" ngay lập tức để lấy tiền. Nhưng nếu chúng ta không chịu đầu tư hôm nay, đất nước sẽ không có gì để ứng dụng trong 10, 20 hay 50 năm tới. Con đường để VN bước vào kỷ nguyên mới, tiến tới làm chủ những công nghệ mang tính định hình tương lai, chắc chắn không có lối đi tắt. Phải bắt đầu từ việc đổ bê tông cho phần móng vững chắc: một nền khoa học cơ bản nội sinh mạnh mẽ, đủ sức tạo ra tri thức và nuôi dưỡng những bộ óc tinh hoa có khả năng giải mã mọi công nghệ lõi.
GS Trần Hồng Thái lý giải, nghiên cứu khoa học nói chung và nghiên cứu cơ bản nói riêng là quá trình khám phá, giải quyết những vấn đề chưa có lời giải, vì vậy, không thể quản lý hoàn toàn giống các hoạt động hành chính hay những hoạt động đã có khuôn mẫu sẵn. Các hoạt động nghiên cứu mũi nhọn cần sự ổn định và những chương trình mục tiêu lớn kéo dài từ 10 đến 20 năm, chứ không thể chỉ duy trì bằng nguồn đầu tư thấp và phân tán như hiện tại. "Ưu tiên cho nghiên cứu cơ bản không phải là lựa chọn xa xỉ, càng không phải là sự đầu tư chậm sinh lợi. Đó là khoản đầu tư chiến lược cho năng lực tự chủ của quốc gia", GS Trần Hồng Thái khẳng định.
GS Trần Đại Lâm cũng chỉ ra "điểm nghẽn" lớn nhất của chúng ta không phải là "thiếu tiền", mà là thiếu cơ chế tài chính phù hợp với bản chất nghiên cứu khoa học (bao gồm khoa học cơ bản). Cơ chế đầu tư hiện hành vẫn còn nặng về quản lý đầu vào, thủ tục hồ sơ, dự toán chi tiết từng năm, mang nặng tâm lý sợ rủi ro và thiếu đi cơ chế hậu kiểm. Nghịch lý đau lòng là hiện nay, nhiều nhà khoa học phải dành quá nhiều thời gian cho thủ tục hành chính thay vì chuyên tâm cho công tác nghiên cứu. "Chúng ta không thể coi khoản ngân sách dành cho lĩnh vực này là "chi phí", mà phải nhìn nhận đó là đầu tư chiến lược để bảo vệ lợi ích và năng lực cạnh tranh cốt lõi của dân tộc", GS Trần Đại Lâm chia sẻ.
