Trời còn chưa sáng hẳn, chúng tôi có mặt tại khu vực sông Xà Lò, đoạn qua xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy, Quảng Ngãi). Khi đồng hồ điểm đúng 6 giờ, từng tốp phụ huynh lặng lẽ xuất hiện bên bờ sông, chuẩn bị cho hành trình quen thuộc nhưng đầy rủi ro là cõng con lội nước đến trường.
Dòng sông vào những ngày tháng 4 không quá hung dữ. Chiều rộng mặt sông khoảng 50 m, nước chỉ ngang lưng quần người lớn, có đoạn cạn hơn, nhưng bên dưới là lớp đá cuội, sạn sông phủ đầy rong rêu trơn trượt. Chỉ cần một bước chân sơ sẩy, người lớn có thể ngã, kéo theo đứa trẻ trên lưng đối mặt với nguy cơ bị nước cuốn.
Một người mẹ cởi vội đôi dép, cuốn gọn ống quần, đặt con lên vai rồi chậm rãi bước xuống dòng nước lạnh, mỗi bước đi là một lần dò dẫm. Đứa trẻ bám chặt vai mẹ, đôi mắt còn ngái ngủ. Dòng nước lững lờ trôi, phía dưới là từng viên đá trơn như “bẫy ngầm” luôn chực chờ.
Chị Đinh Thị Cam (30 tuổi, ở thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy) gùi chiếc cặp nhỏ cho con rồi cẩn thận đặt con lên lưng. Trước khi bước xuống nước, chị dặn dò: “Con bám chặt mẹ nghe chưa”. Đứa bé gật đầu, ôm cổ mẹ thật chặt.
Chị Cam cho biết mỗi ngày chị phải thức dậy từ 4 giờ để chuẩn bị đồ ăn, quần áo cho hai con. Một đứa học mầm non, đứa còn lại học lớp 3. Hành trình đưa con đi học bắt đầu từ khi trời còn tối. “Phải đi sớm, chứ đi trễ gặp lúc thủy điện xả nước thì nguy hiểm lắm”, chị nói, giọng không giấu được sự lo lắng.
Gia đình khó khăn, chồng chị Cam phải đi làm thuê. Chị từng muốn đi làm để phụ chồng, nhưng rồi đành gác lại suy nghĩ đó. “Tôi sợ con tự đi qua sông không an toàn nên phải nghỉ việc ở nhà đưa đón. Mỗi lần qua sông là một lần lo, nước chảy xiết, đá trơn, chỉ cần trượt chân là nguy hiểm. Nếu có cây cầu thì tốt biết mấy, tôi có thể đi làm, con đi học cũng yên tâm hơn”, chị bộc bạch.
Cách đó không xa, ông Đinh Văn Sanh (51 tuổi) đang cõng cháu băng qua dòng nước với từng bước chân cẩn trọng. “Đi đường vòng xa lắm, mất hơn 1 tiếng mới tới trường, cõng qua sông nhanh hơn, nên phải đi vậy thôi. Sợ cháu bị nước cuốn nên tôi phải cõng”, ông nói.
Ông Sanh cho biết vào mùa mưa nước dâng cao, người dân phải đi ghe nhưng không phải lúc nào cũng có ghe. Khi đó, nhiều gia đình đành cho con nghỉ học. “Nếu có cây cầu thì người dân ở đây mừng lắm. Chúng tôi chờ lâu rồi”, ông nói, ánh mắt hướng về phía bờ bên kia.
Theo thống kê của địa phương, khu vực xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng) có 59 hộ với 218 nhân khẩu, xóm Giá Gối có 48 hộ với 190 nhân khẩu. Đây là những khu vực mà người dân thường xuyên phải lội sông để đi lại.
Toàn xã Sơn Thủy là địa bàn miền núi, được sáp nhập từ 3 xã Sơn Trung, Sơn Thủy và Sơn Hải; địa hình rộng, bị chia cắt bởi 3 dòng sông lớn, gồm sông Rin, sông Xà Lò và sông Re. Trong đó, riêng 4 thôn thuộc khu vực Sơn Trung cũ có hơn 737 hộ dân với gần 9.000 nhân khẩu bị ngăn cách bởi sông Rin và sông Xà Lò. Nếu không lội sông, người dân phải đi vòng hơn 18 km mới đến trung tâm xã. Với các thôn thuộc khu vực Sơn Hải và Sơn Thủy cũ, quãng đường vòng có thể lên đến 27 km.
Khoảng cách địa lý xa xôi khiến việc đi lại, học tập, khám chữa bệnh và giao thương hàng hóa gặp vô vàn khó khăn. Không ít người dân chấp nhận đánh cược tính mạng để rút ngắn hành trình bằng cách lội qua sông.
Chính quyền địa phương cho biết dù đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo người dân không lội sông, nhưng thực tế vẫn không thể kiểm soát hết. Từ tháng 7.2025 – 4.2026 đã xảy ra 3 vụ đuối nước thương tâm do người dân cố vượt sông.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Lê Quốc Vũ, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy, cho biết việc địa bàn bị chia cắt bởi nhiều con sông khiến đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là học sinh. “Hiện có hơn 200 học sinh từ mầm non đến THCS phải vượt sông Xà Lò để đến trường. Chúng tôi đã tuyên truyền, vận động phụ huynh phải trực tiếp đưa đón con em, không để các em tự đi”, ông Vũ nói.
Về lâu dài, địa phương đã đề xuất xây dựng 2 cây cầu bắc qua sông Xà Lò. Một cây cầu dự kiến nối khu vực Sơn Trung cũ sang Sơn Hải cũ, cách điểm người dân thường lội sông khoảng 2 km. “Nếu có cầu, quãng đường từ các thôn về trung tâm xã sẽ rút ngắn còn khoảng 3 – 4 km, thay vì
25 – 27 km như hiện nay. Việc này sẽ giải quyết nhu cầu đi lại cho hơn 9.500 người dân”, ông Vũ cho biết. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế nên các dự án vẫn đang chờ được bố trí vốn. “Việc đầu tư cầu là rất cấp thiết, không chỉ đảm bảo an toàn tính mạng cho người dân, mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế – xã hội, hoàn thiện hạ tầng giao thông nông thôn mới”, ông Vũ nhấn mạnh.
Chúng tôi trở lại bờ sông Xà Lò, những chuyến “đò người” đặc biệt vẫn tiếp diễn. Từng đứa trẻ được đặt xuống bờ bên kia, chỉnh lại cặp sách rồi nhanh chóng nhập vào dòng người đến trường. Giấc mơ đến trường của trẻ em nơi đây vẫn được chắp cánh bằng đôi vai của cha mẹ, ông bà; nhưng đó là một hành trình mà mỗi bước đi đều tiềm ẩn rủi ro.
Khi chưa có cầu, mỗi buổi sáng dòng sông Xà Lò vẫn chứng kiến những bước chân lặng lẽ, tấm lưng còng gánh “tương lai” vượt qua dòng nước – một hình ảnh vừa xúc động, vừa day dứt giữa núi rừng Quảng Ngãi.
Bài viết Không được yêu cầu học thuộc bài mẫu để kiểm tra cuối năm đăng trên Báo Thanh Niên hôm 4.5 nhận được nhiều phản hồi từ độc giả.
Bạn V.Năng gửi ý kiến về Báo Thanh Niên "Tôi thấy cả học kỳ 2, giáo viên bắt học sinh viết đi viết lại bài văn tả mẹ. Cô sửa bài nhiều lần đến nỗi đọc xong không còn nhận ra mẹ của mình luôn".
Phụ huynh An Nguyễn chia sẻ: "Con tôi học lớp 3. Cô chủ nhiệm cho 3 bài tập làm văn đã được cô chỉnh sửa, bắt học thuộc lòng để cô kiểm tra trước ngày thi. Mong Bộ Giáo dục chấn chỉnh lại cả hệ thống để trả lại giáo dục trong sáng cho các em".
Phụ huynh Trà Giang kể lại một kỷ niệm ngày con của chị học lớp 7, được bồi dưỡng thi học sinh giỏi văn, con rất hăm hăm hở và tự hào. Cho tới ngày bồi dưỡng, cô giáo của con bắt học thuộc 12 dàn ý." Lúc đó vừa trở lại trường sau dịch Covid-19, tối tối đúng 7 giờ phải mở Zoom lên trả bài. Con năn nỉ mẹ xin cô để ra khỏi đội, mình nói thôi cố gắng gần tới ngày thi rồi. Sáng hôm đi thi, con nói hy vọng không vô mấy đề cô đã bắt học, con sẽ điểm thấp và năm sau không chọn đi thi nữa. Từ đó, con cũng cụt hứng với môn văn".
Phụ huynh Thiên Thanh, cho hay con của chị học lớp 5, mấy tối nay bé nhờ mẹ trả bài văn "với điều kiện không được sai 1 chữ, không là cô kiểm tra cô la".
Bạn đọc Mỹ Đức Đặng chia sẻ: "Bây giờ thật sự mà nói con nít đi học khác nào con vẹt. Văn thì con phải tự diễn tả viết theo suy nghĩ của con chứ. Còn đằng này làm theo văn mẫu có sẵn".
Bạn đọc Hung.nguyen kể: "Tôi năm nay 69 tuổi, tôi thấy trước đây, học sinh bậc tiểu học thời tôi học rất nhàn nhã, thời nay thấy đứa cháu nội tôi học mà thấy thương, học liên tục từ sáng đến 7, 8 giờ tối".
Bạn đọc Hùng Đỗ thẳng thắn: "Vấn đề khó nhất là thay đổi nhận thức của giáo viên về việc kiểm tra đánh giá học sinh như thế nào. Học sinh và phụ huynh không thể quyết định về vấn đề này".
Thầy Nguyễn Hải Phong (tên nhân vật đã được thay đổi), từng là giáo viên tiểu học một trường công lập tại TP.HCM, kể với PV Báo Thanh Niên, cho biết có tình trạng những bài văn na ná nhau ở học sinh tiểu học. Một phần đến từ sự nôn nóng của giáo viên chủ nhiệm, nhiều thầy cô lo học sinh không thể làm tốt bài kiểm tra định kỳ, sẽ ảnh hưởng thành tích học tập của học sinh, tập thể lớp. Do đó, để an toàn hơn, một số giáo viên sẽ có cách làm là cho học sinh viết trên lớp, cô sửa lại cho chuẩn chỉnh, học sinh căn cứ bài mẫu để học theo, làm theo.
"Khi ấy tôi dạy lớp 4, vào đầu năm học, mới nhận lớp, tôi cho học sinh viết bài tập làm văn và thu lại thì thấy buồn vô cùng, gần 40 bài tập làm văn na ná nhau. Cảm xúc của một người thầy khi đọc gần 40 bài văn mà bài nào cũng giông giống bài nào nó chán vô cùng. Tôi đã thay đổi lại toàn bộ cách dạy và học tập làm văn mà các em đã được học, dạy các em cách lập dàn ý. Để học sinh có nhiều ý để viết, tôi và học sinh chơi trò chơi hỏi đáp, thầy phỏng vấn, trò trả lời, từ những câu trả lời, các em có thể phát triển bài của mình", thầy giáo nói.
"Sở dĩ phần viết văn của học sinh tiểu học là "tập làm văn", tức là giai đoạn này, các con cần được "tập" làm, tập viết văn, chứ không phải học thuộc lòng bài văn mẫu, học thuộc lòng ý tưởng của người khác, như thế không thể phát triển tư duy lâu dài được", thầy giáo tiểu học thẳng thắn.
Cô Nguyễn Mộng Tuyền, sáng lập Học viện ngôn từ, giáo viên dạy viết văn sáng tạo cho học sinh tiểu học cũng là người ôn luyện ngữ văn cho học sinh THCS, THPT, có dịp được quan sát nhiều thế hệ học sinh viết văn, sử dụng ngôn từ trong bài văn. Có một thực trạng mà cô Tuyền nhận thấy hiện nay là nhiều học sinh tiểu học học thuộc bài mẫu để ứng phó với các kỳ kiểm tra định kỳ, thậm chí, nhiều học sinh tiểu học đã rất "rành" dùng các công cụ AI như ChatGPT hoặc Gemini để gợi ý bài mẫu để làm theo.
Việc dùng AI khi đứng trước một đề văn lại càng phổ biến hơn với học sinh THCS, THPT. Đồng thời, câu đầu tiên mà nhiều học sinh thường hỏi cô giáo khi tiếp nhận đề văn là "có bài mẫu, bài tham khảo không cô ơi".
Kết quả là nhiều bài văn được "sản xuất" ra na ná nhau. Nhiều bài có cách diễn đạt đọc là biết được viết bởi "máy", tưởng là rất trôi chảy nhưng không có cảm xúc, thiếu đi trải nghiệm cá nhân. Nhiều bài lại đưa cả văn nói, câu thiếu chủ ngữ vị ngữ, thậm chí cả những từ thô tục vào bài viết, mà học sinh không hề ý thức được điều đó là không nên.
"Khi dạy viết văn, giáo viên cũng dạy học sinh cách tư duy, cách đặt câu hỏi, phản biện với vấn đề được đưa ra. Nhưng nếu học sinh khi đã quen với việc có bài mẫu, quen với việc viết văn cũng được học thuộc, được gợi ý, được mớm trước ý tưởng thì sinh ra việc lười suy nghĩ, thui chột ngôn từ, mất dần khả năng sáng tạo, mất dần khả năng đặt câu hỏi lật ngược vấn đề. Dần dần, việc học thuộc bài mẫu, học theo văn mẫu cũng khiến học sinh chán học văn", cô Tuyền nói.
Trong khi, điều rất nguy hiểm là, ở những năm tháng tiểu học, học sinh cần giữ được sự tưởng tượng, ước mơ, sự sáng tạo bay bổng, nhìn thế giới bằng nhiều màu sắc. Thế nhưng, nếu tư duy của các bạn đã bị đóng khung trong cách diễn đạt, định hình ý tưởng của giáo viên, thì khi học sinh học lên THCS, THPT, muốn thay đổi lại cách dạy, cách học, định hình lại cho các bạn cách viết văn tư duy - lập luận khoa học cũng rất khó, mất rất nhiều thời gian.
Cô Nguyễn Mộng Tuyền cho rằng, cùng với sự nỗ lực đổi mới của giáo viên, phụ huynh cũng cần đồng hành cùng hành trình đọc - viết của con, từ tiểu học. Những hoạt động đọc sách cùng con được khuyến khích, trò chuyện cùng con trước một đề văn, xây dựng dàn bài, phát triển ý bằng các câu hỏi - đáp cùng con, từ đó gợi lại cho con những kỷ niệm, cảm xúc cá nhân trước đề bài được nêu tên, tham khảo cách diễn đạt hay từ thầy cô giáo, bạn bè, từ đó con có nhiều ý tưởng, cảm xúc có thể giúp con tự hoàn thành bài viết của mình...
Hồi tháng 3, GS Nga – Viện trưởng Viện Công nghệ cao Việt Nhật, giảng viên trường Đại học Xây dựng Hà Nội, được trao giải Kovalevskaia dành cho các nhà khoa học nữ xuất sắc.
"Đây là giải thưởng mà tôi ao ước từ khi còn đi học. Tôi xúc động vì mình đã có vinh dự này sau gần 30 năm", chị Nga nói.
Là nữ giáo sư duy nhất của ngành Xây dựng được công nhận từ năm 2014 đến nay, hướng nghiên cứu của chị Nga tập trung vào phát triển, cải tiến công nghệ xử lý nước và nước thải; quản lý nước và chất thải bền vững để đảm bảo an ninh năng lượng, thu hồi tài nguyên và thích ứng biến đổi khí hậu.
Chị đã thực hiện 21 đề tài, nhiệm vụ khoa học công nghệ, trong đó làm chủ nhiệm hai đề tài cấp Nhà nước, 6 cấp Bộ. GS Nga cũng đang chủ trì dự án SATREPS với vốn ODA của Nhật Bản để phát triển hệ thống cấp nước thích ứng với nguồn nước ô nhiễm cho Việt Nam.
Cùng đó là dự án Phục hồi hệ thống sông nội đô (sông Tô lịch, sông Lừ, sông Sét, sông Kim Ngưu). Nhóm của chị đã xem xét các nguồn nước trong lưu vực sông, bao gồm nước mặt, nước ngầm tầng nông, nước mưa và nước thải sau xử lý, qua đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật để kiểm soát ô nhiễm, phục hồi hệ sinh thái.
Hành trình dấn thân vào những bài toán hóc búa ở đô thị của chị Nga mang bóng dáng người bố - GS. TSKH Trần Hữu Uyển, chuyên gia hàng đầu ngành Kỹ thuật cấp thoát nước.
Được thừa hưởng tinh thần học tập và niềm say mê khoa học, năm 1991, cô nữ sinh chuyên Hóa trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam quyết định thi vào Đại học Xây dựng Hà Nội. Mong muốn của chị là tiếp bước cha trong lĩnh vực mà ông đã dành cả đời theo đuổi.
Ở đây, chị nhận ra ngành kỹ thuật cấp thoát nước không chỉ có những con số khô khan mà là sự giao thoa giữa kỹ thuật và xã hội, đòi hỏi hiểu biết nhiều chiều và có hệ thống.
Càng học, chị càng thấy mình phù hợp nhờ tư duy logic về kỹ thuật đã được rèn giũa từ bé. Nền tảng chuyên Hóa cũng giúp chị nắm bắt tốt các quá trình hóa sinh trong xử lý và kiểm soát ô nhiễm nước.
Năm 1996, sau khi tốt nghiệp xuất sắc, chị lên đường sang Thái Lan học thạc sĩ, rồi chinh phục tấm bằng tiến sĩ tại Đại học Tokyo – ngôi trường số 1 Nhật Bản. Trước những lời "cảnh báo" rằng ngành này quá nặng nhọc với phụ nữ, chị không thấy áp lực mà còn học đầy say mê.
"Khó khăn là điều bình thường trong cuộc sống. Thậm chí, đó luôn là động lực, cảm hứng để tôi nỗ lực", chị Nga tâm niệm.
Chị Nga sau đó làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ ở Đại học Liên Hiệp Quốc (JSPS), lĩnh vực Môi trường và Phát triển bền vững.
Nữ giáo sư nhìn nhận mỗi giai đoạn trên chặng đường học thuật đều đòi hỏi có giải pháp riêng. Thời đại học và cao học, khi mọi nhiệm vụ đều rõ ràng, chị luôn cố gắng mở rộng kiến thức đã học, hoàn thành tốt hơn yêu cầu của đề bài.
Còn khi trở thành một nhà khoa học độc lập, cần tự tìm hiểu và giải quyết vấn đề, chị "lăn lộn" để nhìn thấu đáo vấn đề. Khi đã ra được định hướng, "việc còn lại là tập trung và nỗ lực hết mình".
Để hoàn thành những nghiên cứu mà nhiều người gọi là "thành tựu", theo chị Nga, là hàng trăm, hàng nghìn lần thử nghiệm thất bại. Hiểu rằng đó là điều tất yếu trong khoa học, mỗi khi kết quả không đạt kỳ vọng, chị cần mẫn quay lại "lục lọi", đánh giá phương pháp và thử từ đầu. Cứ như vậy, sau mỗi lần một thí nghiệm thành công là một lần chị được "thắp" thêm sự tự tin để đi tiếp.
Chị Nga là người tiên phong ở Việt Nam nghiên cứu công nghệ màng lọc kỵ khí (AnMBR) để xử lý nước thải, phù hợp với khí hậu Việt Nam.
Điểm đặc biệt của công nghệ này không chỉ nằm ở việc làm sạch nguồn nước mà còn mở ra nhiều tiềm năng: tái sử dụng nước cho nông nghiệp hay thu hồi những vật chất có ích (như khí sinh học) để phục vụ cuộc sống.
Chị Nga nhìn nhận hành trình đưa nghiên cứu từ phòng thí nghiệm ra thực tế rất dài, đòi hỏi sự kiên trì của người làm nghề và sự chung tay của cả cộng đồng. Vì vậy, giải thưởng Kovalevskaia là động lực để chị tiếp tục nghiên cứu về phát triển xanh, sạch và bền vững.
Sau 30 năm "lăn lộn" với những bài toán khó, chị Nga đánh giá chất lượng nước sẽ luôn là vấn đề sống còn của xã hội. Chị dự định tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về công nghệ màng trong xử lý nước thải để giải quyết những bài toán mà phương pháp truyền thống chưa thể chạm tới.
Nhìn lại chặng đường đã qua, nữ giáo sư tin rằng nỗ lực trau dồi kiến thức nền tảng, mở rộng tri thức, và học cách bắt nhịp với những xu hướng nghiên cứu của thế giới là chìa khóa cho các bạn trẻ dấn thân vào con đường học thuật lâu dài.
"Nghiên cứu là gian lao, nhưng rất thú vị. Nếu yêu thích, không gì là không thể vượt qua", chị Nga tâm niệm.
Chị cũng nhìn nhận phụ nữ có những lợi thế riêng trong ngành kỹ thuật nhờ sự thấu cảm, khả năng phối hợp hài hòa và nhìn nhận thấu đáo.
"Khoa học rất bình đẳng. Có sự nỗ lực và tập trung sẽ giúp chúng ta thành công", chị nói.
Công an tỉnh Bắc Ninh cho hay, kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 năm học 2026 - 2027 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh sẽ chính thức diễn ra trong 3 ngày, từ 26 - 28.5. Với số lượng thí sinh đông và địa bàn tổ chức rộng, Công an tỉnh Bắc Ninh xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi công tác bảo vệ phải thực hiện chặt chẽ, không để xảy ra sai sót.
Do đó, lực lượng công an tại địa phương này từ cấp tỉnh đến các xã, phường đã xây dựng kế hoạch, sẵn sàng ứng phó với mọi tình huống phát sinh tại tất cả các hội đồng thi toàn tỉnh.
Công an tỉnh Bắc Ninh cho hay, cơ quan này đã chỉ đạo các đơn vị nghiệp vụ và công an các xã, phường phối hợp với các đơn vị liên quan chủ động rà soát, khảo sát, đánh giá toàn diện các điều kiện phục vụ kỳ thi. Từ đó, xây dựng kế hoạch bảo vệ sát hợp với tình hình thực tế từng địa phương.
Với trọng tâm là kiểm soát nghiêm khu vực trong và ngoài điểm thi, Công an tỉnh Bắc Ninh đã rà soát kỹ hệ thống phòng cháy, chữa cháy, trang thiết bị y tế và các điều kiện cơ sở vật chất phục vụ kỳ thi.
Đồng thời, các tổ tuần tra lưu động được tăng cường hoạt động liên tục nhằm quản lý chặt chẽ các cơ sở kinh doanh dịch vụ internet, photocopy quanh khu vực thi, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi in sao tài liệu trái phép hoặc lợi dụng công nghệ cao để gian lận.
Cạnh đó, lực lượng công an cơ sở đã đẩy mạnh phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương tuyên truyền sâu rộng quy chế thi đến từng phụ huynh và học sinh.
Công tác phân luồng, điều tiết giao thông được Công an tỉnh Bắc Ninh đặc biệt chú trọng, nhằm bảo đảm giao thông thông suốt trong những ngày diễn ra kỳ thi, góp phần tạo điều kiện tốt nhất để các thí sinh thuận lợi đến điểm thi, hoàn thành kỳ thi đạt kết quả cao.
