Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, hôm 5/4 xác nhận một tiêm kích F-15E đã bị bắn rơi khi làm nhiệm vụ chiến đấu. Tổng thống Donald Trump sau đó cho biết phi cơ đã trúng “tên lửa phòng không vác vai”.
Đây là lần đầu máy bay có người lái của Mỹ bị bắn rơi trên lãnh thổ Iran. Chỉ vài giờ sau, một cường kích A-10 cũng trúng hỏa lực đối phương, phi công cố điều khiển máy bay rời không phận Iran rồi phóng ghế thoát hiểm ở không phận đồng minh.
Các sự việc xảy ra chỉ hai tuần sau vụ tiêm kích tàng hình F-35A bị phòng không Iran phục kích, khiến phi công bị thương và máy bay hỏng nặng, dự kiến mất nhiều thời gian để sửa chữa. Ngày 26/3, một tiêm kích đa năng Super Hornet của hải quân Mỹ cũng suýt trúng tên lửa vác vai ở khu vực thành phố cảng Chabahar, miền nam Iran.
Những sự việc trên được giới chuyên gia coi là “gáo nước lạnh” đối với Washington, đặc biệt là khi Tổng thống Trump và quân đội Mỹ nhiều lần khẳng định năng lực phòng không Iran đã bị suy giảm nặng nề.
Tướng Alireza Elhami, chỉ huy Bộ tư lệnh Liên hợp Phòng không Quốc gia Iran, cho biết nước này đang phục kích máy bay quân sự đối phương bằng “các phương pháp và khí tài nội địa hiện đại”. Ông khẳng định Iran hạ được phi cơ hiện đại của Mỹ nhờ triển khai chiến thuật hợp lý, kết hợp với “các thiết bị hiện đại và đổi mới hệ thống phòng thủ”, nhưng không nêu cụ thể thông tin.
Amir Avivi, chủ tịch Diễn đàn An ninh và Quốc phòng Israel (IDSF), viện nghiên cứu chuyên cố vấn cho chính phủ nước này, nhận định Iran đang sử dụng mạng lưới camera đa phổ tinh vi, có thể thu được dữ liệu từ các bước sóng nằm ngoài phạm vi quan sát của mắt người, nhằm nhận diện và bám bắt máy bay Mỹ – Israel.
“Camera có thể lắp dọc theo những tuyến bay phổ biến của máy bay Mỹ và Israel. Sau khi phát hiện mục tiêu, Iran sẽ triển khai lực lượng để tìm cách bắn hạ”, ông Gavivi nói, thêm rằng thông tin này được các quan chức cấp cao Israel chia sẻ gần đây.
Giám đốc IDSF chỉ ra rằng sau xung đột 12 ngày hồi tháng 6/2025, quân đội Iran nhận thấy đối phương có thể dễ dàng xác định vị trí các đài radar cảnh giới để tập kích và vô hiệu hóa, khiến Tehran mất khả năng phát hiện mối đe dọa từ xa.
Khác với radar, camera không phát ra tín hiệu vô tuyến nên lực lượng Mỹ – Israel không thể truy ngược vị trí của chúng. Tel Aviv đã chia sẻ thông tin về mạng lưới camera đối phương cho Washington, song đây vẫn là thách thức về mặt tác chiến.
“Đó không phải điều quá bất ngờ, nhưng vẫn là vấn đề lớn”, giám đốc IDSF cho hay, đồng thời cảnh báo rằng Iran vẫn còn nhiều khẩu đội phòng không được bố trí rải rác khắp đất nước.
Theo bình luận viên quân sự James Marinero, camera đa phổ là giải pháp giúp Iran giảm phụ thuộc vào radar phòng không, trong khi vẫn bảo đảm năng lực cảnh giới và bám bắt mục tiêu.
Loại camera này có thể quan sát được nhiều bước sóng ánh sáng khác nhau, tạo ra môi trường giàu dữ liệu, khiến máy bay không thể ẩn mình chỉ bằng cách giảm tín hiệu phản xạ radar và cũng hạn chế đáng kể hiệu quả của những hệ thống đối phó hồng ngoại.
“Mọi vật thể trên bầu trời đều phát tín hiệu đa phổ. Kể cả khi tiêm kích tàng hình F-35 sử dụng hệ thống làm mát để che bớt lượng nhiệt tỏa ra từ động cơ, ma sát giữa không khí và thân máy bay ở tốc độ cao vẫn tạo ra sự tương phản với khí quyển xung quanh”, Marinero cho hay.
Camera đa phổ không phát ra bức xạ, nhờ nguyên lý hoạt động hoàn toàn thụ động. Điều này khiến các thiết bị cảnh báo chiếu xạ radar, như hệ thống tác chiến điện tử AN/ASQ-239 trên tiêm kích F-35, không thể biết đối phương đang theo dõi và báo động cho phi công.
Sau khi phát hiện mục tiêu, cảm biến hồng ngoại có thể chuyển tham số cho tên lửa dùng đầu dò tầm nhiệt để bám bắt. Toàn bộ quá trình từ khi theo dõi đến lúc khai hỏa đều không phát tín hiệu vô tuyến, khiến kíp lái đối phương không kịp trở tay.
Điều này dường như là đã được thể hiện trong vụ tiêm kích F-35A Mỹ bị trúng tên lửa. Chiếc F-35A dường như giữ đường bay ổn định, không có dấu hiệu cơ động ngoặt gấp hoặc thả mồi bẫy để đối phó tên lửa đang lao đến, chưa rõ liệu phi công Mỹ có biết mình đang bị nhắm mục tiêu hay không.
Camera đa phổ có thể nhận diện mục tiêu tốt hơn so với radar nếu ở trong tầm hoạt động hiệu quả. Với radar, mục tiêu thường chỉ hiển thị trên màn hình dưới dạng một đốm hoặc vạch sáng, tùy diện tích phản xạ radar, kèm theo thông số như tầm, hướng, độ cao và tốc độ.
Trong khi đó, camera đa phổ độ phân giải cao có thể thu được hình ảnh đủ rõ để xác định chủng loại máy bay. Có khả năng công nghệ AI cũng được tích hợp vào quá trình xử lý dữ liệu để nâng cao mức độ nhận dạng mục tiêu.
Dù vậy, nhược điểm chính của loại cảm biến này là dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện thời tiết và môi trường. Tầm phát hiện mục tiêu của nó ngắn hơn nhiều so với radar, đồng thời không thể quan sát xuyên mây mù và mưa.
Khả năng đo xa của camera đa phổ cũng rất kém, trừ khi áp dụng một số biện pháp như triển khai nhiều tổ hợp cùng lúc để làm phép đạc tam giác hoặc ước đoán khoảng cách nhờ kích thước mục tiêu.
Phạm Giang (Theo Wall Street Journal, Axios, Tasnim)
Bộ Tư pháp Mỹ ngày 19/5 công bố thỏa thuận dàn xếp vụ kiện giữa Tổng thống Donald Trump cùng hai con trai với Sở Thuế vụ (IRS) hồi cuối tháng 1. Trong đơn kiện, gia đình ông Trump yêu cầu bồi thường 10 tỷ USD vì cho rằng IRS đã không ngăn chặn được việc một cựu nhà thầu làm rò rỉ hồ sơ thuế của họ cho truyền thông.
Theo thỏa thuận, nguyên đơn rút đơn kiện, còn Bộ Tư pháp Mỹ đồng ý lập quỹ "chống vũ khí hóa chính quyền" gần 1,8 tỷ USD để bồi thường cho những người cho rằng họ đã bị truy tố một cách bất công. Thỏa thuận còn có phụ lục nêu rõ IRS "bị cấm vĩnh viễn" kiểm toán hoặc điều tra hồ sơ thuế mà ông Trump, gia đình và doanh nghiệp nộp trước ngày 19/5.
Bộ Tư pháp Mỹ khẳng định đây chỉ là điều khoản mang tính thủ tục nhằm bảo đảm các bên không tiếp tục phát sinh tranh chấp sau dàn xếp. Tuy nhiên, cách giải thích đó khiến các chuyên gia thuế hoài nghi.
"Đây là biện pháp chưa từng có tiền lệ. Mọi người dân đều kỳ vọng hệ thống luật thuế và cơ chế thực thi được áp dụng công bằng với tất cả", Daniel Werfel, cựu ủy viên IRS, nói với AP.
Các chuyên gia về thuế cho rằng thỏa thuận này có nhiều điểm "đi chệch khỏi thông lệ và pháp luật Mỹ". IRS thường sẽ khép lại từng sự việc bằng thỏa thuận trực tiếp với người nộp thuế hoặc chuyển hồ sơ sang Bộ Tư pháp Mỹ. Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy IRS đã thực hiện một trong hai bước này trong trường hợp của ông Trump.
Trong khi đó, điều khoản miễn trừ lại được đưa vào một vụ kiện dân sự, không phải án thuế. Cơ chế miễn trừ lại có phạm vi rất rộng và không phải do IRS đưa ra.
"Phụ lục này dường như đặt Tổng thống, doanh nghiệp và gia đình ông ấy đứng trên luật thuế", Brandon DeBot, giám đốc chính sách tại Trung tâm Luật Thuế Đại học New York, cho biết. Theo ông, Bộ Tư pháp Mỹ không có thẩm quyền tự trao "những biện pháp bảo vệ đặc biệt" như vậy và họ đang tạo ra tiền lệ nguy hiểm.
Nghị sĩ Ron Wyden, thành viên Dân chủ hàng đầu tại Ủy ban Tài chính Thượng viện, cho rằng thỏa thuận dàn xếp "phạm luật liên bang rõ ràng".
"Đảng Dân chủ sẽ đấu tranh với mọi khía cạnh của thỏa thuận mang tính tư lợi này. Bất kể kết quả ra sao, các chính quyền tương lai và lãnh đạo IRS nên xem chỉ đạo bất hợp pháp này là hoàn toàn vô hiệu", ông Wyden nói.
Sau bê bối Watergate những năm 1970, Mỹ ban hành các quy định nhằm bảo vệ tính độc lập của IRS trước áp lực chính trị. Theo đó, các quan chức hành pháp không được can thiệp vào hoạt động kiểm toán của cơ quan thuế, ngoại trừ một số ngoại lệ dành cho Bộ trưởng Tư pháp.
Phụ lục thỏa thuận lần này được ký bởi quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche, cựu luật sư riêng của ông Trump. Do đó, chính quyền Tổng thống Trump có thể lập luận rằng họ vẫn tuân thủ quy định pháp luật.
Tuy nhiên, sự việc vẫn tạo ra hình ảnh chưa từng có trên chính trường Mỹ, BBC bình luận. Ông Trump trở thành tổng thống đầu tiên kiện chính phủ do chính ông lãnh đạo, rồi đạt được thỏa thuận giúp chấm dứt những cuộc rà soát thuế nhằm vào bản thân.
Truyền thông Mỹ năm 2024 đưa tin cuộc kiểm toán của IRS nhằm vào Tổng thống Trump xoay quanh nghi vấn ông đã dùng khoản thua lỗ trong một dự án bất động sản Chicago để khấu trừ thuế hai lần. Nếu vi phạm, ông Trump có thể phải nộp hơn 100 triệu USD tiền truy thu và tiền phạt.
Ông DeBot cho rằng Bộ Tư pháp Mỹ đang tìm cách "xóa sạch hồ sơ" cho ông Trump.
"Theo cách này, Tổng thống và các tổ chức liên quan đến ông ấy có thể không phải nộp số thuế đáng ra phải đóng", ông DeBot nói. "Điều đó đang tạo ra một bộ quy tắc hoàn toàn khác dành cho Tổng thống so với những người nộp thuế bình thường".
Hồ sơ thuế của ông Trump từ lâu đã là chủ đề gây tranh cãi. Trong nhiều thập kỷ, các ứng viên và tổng thống Mỹ thường tự nguyện công khai hồ sơ thuế để chứng minh tính minh bạch tài chính. Ông Trump là tổng thống đầu tiên thời hiện đại từ chối thực hiện thông lệ đó.
Tổng thống Trump nhiều lần giải thích rằng mình không thể công bố hồ sơ vì đang bị IRS kiểm toán, trong khi luật Mỹ không cấm ông làm vậy.
Quỹ "chống vũ khí hóa chính quyền" trị giá 1,776 tỷ USD cũng đang tạo ra tranh cãi về cách sử dụng tiền thuế của người dân Mỹ. Khoản tiền này được lấy từ quỹ liên bang do quốc hội dành để giải quyết các khiếu nại pháp lý nhằm vào chính phủ Mỹ. Con số 1,776 tỷ USD được giải thích là gợi nhắc năm 1776, thời điểm Mỹ giành độc lập.
Tuy nhiên, thay vì do tòa án hoặc quốc hội trực tiếp giám sát, quỹ sẽ do một ủy ban 5 người quản lý, trong đó ông Blanche được quyền chỉ định 4 thành viên. Ủy ban này sẽ quyết định ai đủ điều kiện nhận bồi thường nếu chứng minh họ từng bị chính phủ "nhắm mục tiêu với lý do chính trị, cá nhân hoặc ý thức hệ".
Phe Dân chủ coi đây là "quỹ đen", nguy cơ bị sử dụng để hỗ trợ các đồng minh của ông Trump hoặc những người tham gia vụ bạo loạn Đồi Capitol năm 2021. Một số nghị sĩ Cộng hòa cũng bày tỏ hoài nghi về quy mô và cơ chế hoạt động của quỹ.
"Việc trao cho nhánh hành pháp quyền phân phối lượng tiền thuế lớn với ít ràng buộc như vậy rất dễ dẫn tới lạm dụng và tham nhũng", Rupa Bhattacharyya, cựu quan chức Bộ Tư pháp từng giám sát quỹ bồi thường cho nạn nhân vụ khủng bố 11/9, nói với Reuters.
Những trở ngại pháp lý đầu tiên đã xuất hiện. Các tòa án liên bang ở thủ đô Washington và bang Virginia bắt đầu tiếp nhận đơn kiện cho rằng quỹ bồi thường vi hiến và vi phạm đạo luật tự do thông tin. Một số chuyên gia luật cho rằng cơ chế miễn trừ thuế dành cho ông Trump cũng sẽ bị thách thức tại tòa án.
"Việc trao quyền miễn trừ diện rộng như trong thỏa thuận lần này đã vượt quá thẩm quyền thực tế của Bộ Tư pháp Mỹ", ông DeBot nói.
Trong video được truyền thông Ukraine đăng hôm 19/4, hai sĩ quan mặc cảnh phục và áo phản quang màu vàng đang đứng cạnh một người ngồi trên mặt đất. Họ nhanh chóng chạy khỏi hiện trường khi tiếng súng vang lên, trong lúc một người ngã xuống đường.
"Đây là hành vi đáng xấu hổ, không thể chấp nhận nổi và cũng là nỗi hổ thẹn đối với toàn ngành. Hai cảnh sát đã bị đình chỉ công tác, chúng tôi đang mở cuộc điều tra", Bộ trưởng Nội vụ Ukraine Igor Klymenko cho hay, nhưng lưu ý không nên "đánh đồng toàn bộ lực lượng cảnh sát chỉ dựa trên hành động của hai cá nhân".
Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết sẽ đánh giá toàn diện hành động của lực lượng tuần tra. "Họ đã có mặt tại hiện trường, nhưng không ngăn chặn kẻ sát nhân mà chỉ biết bỏ chạy. Lẽ ra họ phải hành động trong tình huống đó", ông nói.
Lãnh đạo lực lượng cảnh sát tuần tra Yevhen Zhukov đã từ chức sau khi xuất hiện video.
Nghi phạm ngày 18/4 nổ súng vào dân thường trên đường phố tại quận Holosiivsky ở thủ đô Kiev, rồi lao vào siêu thị gần đó để bắt con tin và cố thủ. Người này bị bắn hạ trong lúc đấu súng với cảnh sát. Sự việc khiến 6 người thiệt mạng và 14 người bị thương.
Công tố viên trưởng Ukraine Ruslan Kravchenko xác định tay súng là người đàn ông sinh năm 1968 tại Nga. Vũ khí sử dụng là súng trường tự động, được đăng ký hợp pháp.
Cảnh sát chưa xác định được động cơ của vụ xả súng, nhưng ông Klymenko cho biết "tình trạng tâm lý của kẻ tấn công rõ ràng không ổn định". "Cần làm rõ việc người này làm thế nào để có được chứng nhận y tế cần thiết nhằm gia hạn giấy phép sử dụng súng", ông nói thêm.
Giám đốc cảnh sát quốc gia Ivan Vygivsky cho biết nghi phạm từng phục vụ trong quân đội Ukraine trước khi giải ngũ năm 2005, rồi sống tại Nga cho đến năm 2017.
"Chúng tôi đã kiểm tra các tài khoản mạng xã hội của nghi phạm. Quan điểm của người này mang tính tiêu cực. Không thể nói là ủng hộ Ukraine, mà có thể theo hướng ngược lại", ông Vygivsky cho hay, thêm rằng nghi phạm không có người thân và "sống khép kín".
Bộ trưởng Klymenko khẳng định sẽ không kiểm tra diện rộng đối với những người sở hữu súng hợp pháp ở Ukraine. Tuy nhiên, ông cam kết tổ chức các cuộc thảo luận chuyên sâu với sự tham gia của nghị sĩ, công chúng, báo giới và cộng đồng cựu binh về luật kiểm soát súng.
Chính phủ Venezuela ngày 17/5 cho biết họ đã trục xuất ông Alex Saab, một đồng minh của Tổng thống Nicolás Maduro, để doanh nhân này đối mặt với các thủ tục tư pháp tại Mỹ. Diễn biến này xảy ra chưa đầy 3 năm sau khi ông được Mỹ ân xá trong một thỏa thuận trao đổi tù nhân.
Quyết định kể trên đánh dấu bước ngoặt lớn đối với ông Alex Saab, người mà ông Maduro đã đưa về nước sau vụ bắt giữ quốc tế năm 2020.
Ông Maduro đang chờ xét xử với các cáo buộc ma túy tại Manhattan sau khi bị quân đội Mỹ bắt giữ trong một cuộc đột kích hồi tháng 1. Nhà lãnh đạo Venezuela nhiều lần bác bỏ cáo buộc từ Mỹ. Không rõ liệu việc ông Saab bị trục xuất sang Mỹ có thể ảnh hưởng thế nào tới phiên tòa xử ông Maduro.
Cơ quan di trú Venezuela trong một tuyên bố ngắn ngày 17/5 không nêu rõ ông Saab bị đưa tới đâu, nhưng cho biết quyết định được đưa ra dựa trên một số cuộc điều tra hình sự đang diễn ra tại Mỹ.
Ông Saab, doanh nhân mang hai quốc tịch Colombia - Venezuela, được cho là bị bắt tại Caracas hồi tháng 2 trong một chiến dịch phối hợp giữa giới chức Mỹ và Venezuela, theo một quan chức thực thi pháp luật Mỹ.
Việc ông Saab bị bắt và trục xuất cho thấy mức độ hợp tác mới giữa cơ quan thực thi pháp luật Mỹ và Venezuela dưới thời quyền Tổng thống lâm thời Delcy Rodríguez, cấp phó của ông Maduro.
Ông Saab, 54 tuổi, sinh tại Colombia, trước đó từng bị bắt ở Cape Verde năm 2020 và bị giam tại Mỹ với các cáo buộc hối lộ. Ông được ân xá năm 2023 để đổi lấy việc Venezuela trả tự do cho các công dân Mỹ bị giam giữ. Ông từng là một nhân vật giữ vị trí quan trọng trong chính quyền ông Maduro.
