Một buổi sáng đầu tháng 7, tiếng chuông từ nhà thờ Immaculata vẫn vang vọng khắp thị trấn St. Marys, bang Kansas, khi hàng trăm tín đồ dự thánh lễ bằng tiếng Latin. Đối với họ, đó là nghi thức đã gắn bó suốt nhiều thập kỷ. Nhưng theo Vatican, thánh lễ ấy giờ đây không còn phù hợp trong Giáo hội Công giáo.
Ngày 2/7, Vatican tuyên bố các linh mục và giáo dân thuộc Hiệp hội Thánh Pius X (SSPX) rơi vào tình trạng ly giáo và bị rút phép thông công, sau khi tổ chức này tự ý phong chức cho 4 giám mục mà không có sự chấp thuận của Giáo hoàng Leo XIV.
Quyết định được xem là dấu chấm hết cho nhiều năm nỗ lực hòa giải giữa Tòa Thánh và SSPX, ảnh hưởng tới khoảng 600.000 người theo Công giáo truyền thống trên thế giới, nhóm vốn luôn phản đối các cải cách của Công đồng Vatican II.
Tuy nhiên, tại St. Marys, được coi là “thành trì” SSPX lớn nhất ở Mỹ với khoảng 5.000 tín đồ, phản ứng của đa số tín đồ không phải là trở lại các giáo xứ Công giáo chính thống. Nhiều người khẳng định sẽ tiếp tục tham dự thánh lễ, cho rằng họ không đối đầu Giáo hoàng, mà chỉ đang trung thành với đức tin.
Từ một thị trấn nhỏ giữa vùng đồng cỏ Kansas, St. Marys giờ đây trở thành nơi phản ánh rõ nét cuộc giằng co kéo dài hơn nửa thế kỷ giữa Vatican và phong trào Công giáo truyền thống, Washington Post mô tả.
Tiêu điểm cuộc đối đầu giữa Vatican và SSPX nằm ở cách nhìn khác biệt về hướng đi của Giáo hội Công giáo sau Công đồng Vatican II giai đoạn 1962-1965.
SSPX được tổng giám mục người Pháp Marcel Lefebvre thành lập tại Thụy Sĩ năm 1970, nhằm phản đối những cải cách sâu rộng mà Công đồng đưa ra, từ việc cho phép cử hành thánh lễ bằng ngôn ngữ bản địa thay vì hoàn toàn bằng tiếng Latin đến chủ trương đối thoại với các tôn giáo khác.
Tổ chức này mang tên Giáo hoàng Pius X vì ông nổi tiếng với lập trường chống chủ nghĩa hiện đại trong thần học, luôn cho rằng các cải cách của Vatican II đã làm suy yếu bản sắc cũng như truyền thống Giáo hội.
Mâu thuẫn giữa hai bên kéo dài gần nửa thế kỷ, nhiều lần đứng trước cơ hội hàn gắn nhưng chưa bao giờ được giải quyết dứt điểm. Năm 1988, tổng giám mục Lefebvre đã phong chức cho 4 giám mục bất chấp lệnh cấm của Vatican, khiến ông cùng các giám mục mới bị rút phép thông công.
Giáo hoàng Benedict XVI sau đó tìm cách hòa giải bằng việc nới lỏng quy định về thánh lễ Latin và hủy bỏ vạ tuyệt thông đối với 4 giám mục còn sống vào năm 2009. Dù vậy, hai bên vẫn không thể thu hẹp bất đồng về Công đồng Vatican II.
Dưới thời Giáo hoàng Francis, Vatican vừa hạn chế việc cử hành thánh lễ Latin, vừa có một số động thái thiện chí như cho phép các linh mục SSPX giải tội hợp lệ trong một số trường hợp. Những nỗ lực ấy cuối cùng đổ vỡ khi SSPX bất chấp lời kêu gọi từ Vatican, tiếp tục tự ý phong chức cho 4 giám mục mới đầu tháng 7 trong sự kiện ở Econe, Thụy Sĩ, buộc Tòa Thánh một lần nữa tuyên bố tổ chức này ly giáo và rút phép thông công.
Trong Công giáo, việc phong chức giám mục luôn cần sự chấp thuận từ Giáo hoàng nhằm bảo đảm sự thống nhất của Giáo hội. Vì vậy, Vatican coi việc SSPX tự ý phong chức cho 4 giám mục là thách thức trực tiếp thẩm quyền của Giáo hoàng.
Theo linh mục Antonio Spadaro, Thứ trưởng Văn hóa và Giáo dục Vatican, sắc lệnh mới nhằm chấm dứt tình trạng “lửng lơ” kéo dài nhiều thập kỷ của SSPX.
“Trong nhiều năm, SSPX tồn tại trong một vùng xám về mặt giáo luật, không hoàn toàn thuộc về, nhưng cũng chưa chính thức đứng ngoài Giáo hội. Họ vừa được Rome kiên nhẫn đối thoại, vừa không chấp nhận thẩm quyền của Rome”, linh mục Spadaro nói.
“Sắc lệnh này khép lại vùng xám đó. Nó khẳng định rằng không thể vừa tự nhận là người Công giáo, vừa tách mình khỏi sự hiệp thông với Giáo hội rồi gọi đó là lòng trung thành”, ông tiếp tục.
Nếu Vatican muốn khẳng định thẩm quyền của mình, thì tại St. Marys, quyết định này lại đặt cộng đồng tín hữu trước lựa chọn khó khăn nhất trong nhiều thập kỷ.
Shawn McKnight, Tổng giám mục giáo phận Kansas City, bang Kansas, tuyên bố họ không còn liên hệ với SSPX, đồng thời cảnh báo các bí tích do linh mục tổ chức này cử hành đều không hợp giáo luật. Ông nhấn mạnh rằng việc tiếp tục tham dự các nghi lễ như vậy “không chỉ không được khuyến khích, mà còn đi ngược nghiêm trọng với sự hiệp nhất của Giáo hội”.
Thế nhưng, phần lớn tín đồ tại St. Marys dường như không có ý định quay trở lại các giáo xứ Công giáo chính thống. Sau mỗi thánh lễ bằng tiếng Latin tại nhà thờ Immaculata, nhiều người vẫn khẳng định họ sẽ tiếp tục sinh hoạt như trước.
“Thật đáng tiếc. Thật buồn khi mọi chuyện xảy ra như vậy, nhưng điều đó không làm thay đổi bất cứ điều gì”, Daniel Gillman, giáo viên lịch sử 37 tuổi, nói. “Đôi khi việc không tuân theo một quy định ở cấp thấp hơn là điều có thể chấp nhận được, nếu nhằm phụng sự một nguyên tắc cao hơn”.
Quan điểm này phản ánh niềm tin phổ biến trong cộng đồng SSPX rằng họ đang bảo vệ truyền thống Công giáo chứ không chống lại Giáo hoàng.
James Vogel, giám đốc truyền thông SSPX tại Mỹ, cho biết tổ chức đã gửi đơn kháng cáo lên Vatican hôm 13/7, đề nghị đình chỉ hiệu lực của sắc lệnh trong thời gian chờ phán quyết sau cùng.
“Đây không phải là thời điểm để vui mừng. Chúng tôi không hề mong mọi việc diễn ra như vậy. Đơn kháng cáo cho thấy chúng tôi vẫn coi mình là những người con trung thành của Giáo hội”, ông nói.
Ngoài nhà thờ Immaculata, cộng đồng SSPX ở St. Marys còn có trường học, cửa hàng, hiệu sách tôn giáo, quán cà phê và nhiều doanh nghiệp do các tín đồ điều hành. Trong bối cảnh nhiều thị trấn nông thôn ở Kansas suy giảm dân số, St. Marys lại tiếp tục phát triển.
Sự lớn mạnh của SSPX cũng làm nảy sinh những mâu thuẫn với nhóm cư dân lâu năm của thị trấn. Những khác biệt về lối sống và quan điểm xã hội khiến quan hệ giữa hai cộng đồng không ít lần căng thẳng.
“Mọi người đều có cảm giác họ đến để tiếp quản thị trấn và biến nơi này thành chốn của riêng họ”, Kathleen Rankin, người lớn lên tại St. Marys, nhớ lại. “Khi mới đến, họ nói với chúng tôi rằng tất cả đều sẽ xuống địa ngục”.
Ở chiều ngược lại, các thành viên SSPX cho rằng họ đã góp phần hồi sinh một cộng đồng từng đối mặt nguy cơ suy tàn. Những cửa hàng bỏ hoang được mua lại, cải tạo, khu trung tâm trở nên sôi động hơn, còn nhà thờ Immaculata hoàn thành năm 2023 trở thành biểu tượng mới của thị trấn.
“Nếu không biết chúng tôi là ‘giáo phái đáng sợ’ như người ta đồn thì St. Marys chẳng khác gì bao thị trấn khác của Mỹ”, Gillman nói đùa.
Cecelia Bryan, người mẹ có 11 con, cho biết cuộc tranh cãi giữa Vatican và SSPX rốt cuộc không thay đổi điều quan trọng nhất đối với bà. Bà sẽ tiếp tục đến nhà thờ ở St. Marys bất kể điều gì xảy ra tại Rome.
“Tôi không phải là nhà thần học hay chuyên gia giáo luật. Đây là nơi tôi tìm thấy sự bình an trong tâm hồn”, bà Bryan nói.
Theo Hãng tin Reuters, một quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 30-4 cho biết lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran từ đầu tháng 4 được xem là đã "chấm dứt" tình trạng thù địch giữa hai nước, qua đó có thể giúp Washington vượt qua mốc thời hạn theo Luật Quyền hạn chiến tranh của Quốc hội mà không cần thay đổi chiến lược hiện tại.
"Xét theo Nghị quyết Quyền hạn chiến tranh, các hành động thù địch bắt đầu từ ngày 28-2 đã chấm dứt", ông nói, đồng thời nhấn mạnh không có cuộc giao tranh nào giữa lực lượng Mỹ và Iran kể từ khi lệnh ngừng bắn mong manh có hiệu lực hơn ba tuần qua.
Lập luận này cho phép Nhà Trắng duy trì hiện trạng quân sự mà không cần sự phê chuẩn mới từ Quốc hội, vì họ cho rằng lệnh ngừng bắn đã "ngắt quãng" trạng thái xung đột.
Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh ông Trump đối mặt hạn chót ngày 1-5 để chấm dứt chiến sự, hoặc phải trình bày trước Quốc hội về việc gia hạn. Tuy nhiên nhiều khả năng mốc thời gian này sẽ trôi qua mà không làm thay đổi hướng đi của cuộc chiến.
Trước đó giới phân tích và các trợ lý Quốc hội dự đoán chính quyền Mỹ có thể thông báo gia hạn thêm 30 ngày hoặc phớt lờ thời hạn, với lập luận rằng lệnh ngừng bắn đồng nghĩa xung đột đã kết thúc.
Theo luật năm 1973, Tổng thống Mỹ được phép tiến hành hành động quân sự trong vòng 60 ngày trước khi phải chấm dứt, xin phép Quốc hội hoặc đề nghị gia hạn thêm 30 ngày vì "nhu cầu quân sự không thể tránh khỏi".
Trong khi đó, cuộc chiến với Iran bắt đầu từ ngày 28-2 sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Hai ngày sau, ông Trump chính thức thông báo với Quốc hội, kích hoạt thời hạn 60 ngày kết thúc vào ngày 1-5.
Đồng thời tại phiên điều trần Thượng viện hôm 30-4, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cũng cho rằng "đồng hồ 60 ngày" đã dừng lại trong thời gian ngừng bắn. Tuy nhiên phe Dân chủ phản đối quan điểm này, khẳng định không có quy định pháp lý nào cho phép điều này.
Hiến pháp Mỹ quy định chỉ Quốc hội có quyền tuyên chiến, nhưng quy định này thường không áp dụng với các chiến dịch quân sự ngắn hạn hoặc nhằm đối phó mối đe dọa khẩn cấp.
Hiện Đảng Cộng hòa của ông Trump đang nắm đa số sít sao tại Quốc hội. Các nỗ lực của phe Dân chủ nhằm buộc Nhà Trắng rút quân hoặc xin phép Quốc hội từ khi xung đột nổ ra đều đã bị bác bỏ.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 1/4 thông báo Nhóm tác chiến Zapad của Nga đã kiểm soát hoàn toàn Cộng hòa Nhân dân Lugansk (tự xưng).
"Các đơn vị thuộc Nhóm tác chiến Zapad đã hoàn thành việc kiểm soát Cộng hòa Nhân dân Lugansk", hãng tin Sputnik dẫn tuyên bố của Bộ Quốc phòng Nga cho biết.
Theo hãng tin Reuters, hơn 99% vùng Lugansk từ lâu đã nằm dưới sự kiểm soát của Nga.
Ukraine hiện chưa lên tiếng về tuyên bố của Bộ Quốc phòng Nga.
Cùng ngày, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nên đưa ra quyết định "ngay hôm nay" về việc rút quân Ukraine khỏi khu vực Donbass (gồm Lugansk và Donetsk).
"Ông Zelensky phải đưa ra quyết định ngay hôm nay về việc rút quân Ukraine ra khỏi biên giới hành chính của Donbass", ông Peskov nói trong cuộc họp báo.
"Điều này đã được nói đi nói lại nhiều lần. Và, về lý thuyết, ông Zelensky lẽ ra phải đưa ra quyết định này từ hôm qua. Ông ấy cần phải chịu trách nhiệm và đưa ra quyết định khó khăn này”, người phát ngôn Điện Kremlin nói thêm.
Tổng thống Zelensky ngày 31/3 xác nhận Nga đang đặt ra những thời hạn mới cho Kiev thông qua phía Mỹ. Yêu cầu là Ukraine phải rút quân khỏi các khu vực mà Ukraine còn kiểm soát ở Donbass, miền Đông Ukraine.
Trong khi Kiev tiếp tục kiên trì với việc đóng băng xung đột tại các đường ranh giới chiến đấu hiện tại, ông Zelensky cho biết, Moscow đã nói với Washington rằng Nga muốn kiểm soát toàn bộ Donbass trong vòng 2 tháng tới.
“Ukraine có 2 tháng để rút quân, và sau đó cuộc chiến sẽ kết thúc. Nếu Ukraine không rời đi, Nga sẽ kiểm soát toàn bộ Donbass và các điều khoản khi đó sẽ khác”, ông Zelensky nói, diễn giải lại những bình luận được cho là của Moscow gửi tới Washington.
Tuần trước, trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông, ông Zelensky cũng tiết lộ, Mỹ đã loại trừ các đảm bảo an ninh cho Ukraine nếu nước này không nhượng lại quyền kiểm soát Donbass cho Nga. Ông cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã chuyển dịch các ưu tiên của mình sang Trung Đông và đang gây sức ép lên Kiev để chấm dứt xung đột với Moscow.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio sau đó đã bác bỏ những tuyên bố của ông Zelensky về việc Washington ép Kiev rút khỏi Donbass, cho biết nhà lãnh đạo Ukraine chỉ đơn giản được thông báo rằng sẽ không có đảm bảo an ninh nào cho đến khi xung đột kết thúc.
Nga đã tuyên bố sáp nhập Donbass (Lugansk và Donetsk), Kherson và Zaporizhia từ năm 2022 sau các cuộc trưng cầu dân ý gây tranh cãi và không được phương Tây công nhận. Moscow nhấn mạnh, việc Kiev rút quân hoàn toàn khỏi các vùng lãnh thổ này là điều kiện then chốt cho một nền hòa bình bền vững.
Điện Kremlin cũng cho biết về nguyên tắc họ không phản đối các đảm bảo an ninh cho Kiev, nhưng nhấn mạnh chúng không được mang tính một chiều hoặc nhằm mục đích "kiềm chế" Nga, và chỉ nên được đưa ra sau khi đạt được một thỏa thuận hòa bình.
Moscow cũng duy trì quan điểm rằng bất kỳ giải pháp nào cũng phải bao gồm sự trung lập, “phi quân sự hóa, phi phát xít hóa” của Ukraine và sự công nhận các khu vực đã sáp nhập Nga.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Zelensky nhiều lần tuyên bố không nhượng bộ về lãnh thổ để đổi lấy một thỏa thuận hòa bình.
Theo Sputnik
Theo báo Times of Israel, phát biểu nhằm đáp trả những đe dọa từ Washington, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 5-4 khẳng định Trung Đông sẽ "bốc cháy" nếu Mỹ tiếp tục hành động theo định hướng của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Trong thông điệp bằng tiếng Anh đăng tải trên mạng xã hội X, ông cáo buộc các bước đi "liều lĩnh" của Tổng thống Trump đang kéo nước Mỹ vào một "địa ngục sống" đối với từng gia đình, đồng thời cảnh báo toàn bộ khu vực sẽ phải hứng chịu hậu quả.
Phát biểu này được đưa ra ngay sau khi ông Trump tuyên bố Iran sẽ phải "sống trong địa ngục" nếu không mở lại eo biển Hormuz trước ngày 8-4, tuyến hàng hải chiến lược đang bị gián đoạn.
Ông Ghalibaf nhấn mạnh Washington "sẽ không đạt được gì thông qua các tội ác chiến tranh", trong bối cảnh Tổng thống Mỹ tiếp tục đe dọa tấn công các mục tiêu hạ tầng như nhà máy điện và cầu của Iran.
Bên cạnh đó, lực lượng hải quân thuộc Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cũng tuyên bố đang chuẩn bị cho một "trật tự mới tại vịnh Ba Tư" sau các cảnh báo từ Washington.
Trong tuyên bố trên mạng xã hội, lực lượng này nhấn mạnh eo biển Hormuz sẽ "không bao giờ trở lại trạng thái như trước đây", đặc biệt đối với Mỹ và Israel.
IRGC cho biết lực lượng hải quân đang hoàn tất công tác chuẩn bị tác chiến cho "kế hoạch tuyên bố" của giới chức Iran, hàm ý sẵn sàng triển khai các phương án nhằm thiết lập lại cục diện khu vực.
Ngoài ra, cựu ngoại trưởng Iran Javad Zarif ngày 6-4 cũng chỉ trích tối hậu thư của ông Trump, cảnh báo Tehran sẽ đáp trả trước các hành động gây hấn.
"Iran sẽ tự vệ, nhưng hãy ghi nhớ cảnh báo này vì lợi ích của chính ông: hành động gây hấn này bắt đầu bằng một tội ác chiến tranh - nhắm mục tiêu và sát hại 170 học sinh", ông viết trên mạng xã hội X, đề cập đến vụ Mỹ - Israel tấn công trường học ở thành phố Minab, Iran ngày 28-2.
Ông cũng lên án những phát ngôn gần đây của ông Trump, cho rằng Tổng thống Mỹ đã "công khai đe dọa thực hiện thêm các tội ác chiến tranh", nhấn mạnh rằng bất kỳ sự tiếp tay nào cũng có thể dẫn đến "trách nhiệm hình sự quốc tế".
